Nhật Tín lại lên đường. Lần này anh lặng lẽ như một thám tử. Ông Mẫn không biết anh đi đâu. Ngược lại anh cũng chẳng muốn làm phiền người bạn già của mình nữa. Cái anh muốn anh phải tự tìm hiểu. Đấy mới là phẩm chất chính của sự tận tâm. Chẳng có lý gì khi muốn tìm về những điều tốt đẹp xưa cũ lại cứ phải dựa dẫm. Ông Mẫn chỉ là cái cớ, phần giáp nối để cho anh khởi động. Không có ông, Nhật Tín không có được cảm xúc này. Nhưng nếu chỉ vin vào ông, dựa vào ông Nhật Tín sẽ không còn là Nhật Tín nữa. Và hồn cốt trong những bài viết của anh có khác gì loài hoa tầm gửi.

Ta ơi, hãy đi từ cái mình mà hoà nhập

Máu chảy qua tim là máu của hồng cầu

Bút xuôi ngược chỉ tượng hình ngọn tháp

Dựng tận cùng vinh nhục, buồn đau

Đời là vậy cứ gập ghềnh vực thác

Hỏi hóa công xem ai không lúc bạc đầu

Mà dừng lại những âm giai thù tạc

Trải lòng mình cùng bãi bể, nương dâu...

Nhật Tín thốt lên như thế trong những vần thơ buồn. Đó là thế sự của tâm hồn anh, nhận biết anh. Chính vì cái nguồn cội đa sầu, đa cảm ấy mà anh hay tìm về những trớ trêu, mất mát. Anh không muốn mượn riêng tư của những đời người làm lợi nhuận thương mại cho các bài báo câu khách. Chữ không thể rẻ đến mức hàng chợ như vậy. Anh không muốn mình thành tên buôn chuyện kiếm ăn. Càng không muốn mình là đứa phản phúc, kẻ bội bạc trước quá khứ khi được Tổng Biên tập giao cho phụ trách trang truyền thống. Cụ thể hơn là những chuyện mà anh đang đeo đuổi đây.

- Ông làm đi. Tôi tin là ông sẽ làm tốt. Việc này không phải giao cho ai cũng được. Phải là người có tâm, có tầm. Tôi coi trọng cả tâm lẫn tầm. Không ai đòi nợ ta cả. Lịch sử và quá khứ không làm sao mà có thể sống dậy hết, để gõ cửa mỗi nhà, mỗi người tính sổ. Người có công, phàm những bậc quân tử, trượng phu mấy khi kể công. Hoặc có kể cũng chỉ là nói cho để mà biết. Hôm qua là việc đã xong rồi còn hôm nay là việc đang làm. Hơn lúc nào hết, trong những ngày này tôi hay nghĩ về hai chữ bản thể, hai từ nguồn cội. Mình đã già rồi chăng, cũ rồi chăng? Còn ông, ông có lo như tôi khi được lãnh đạo giao cho chuyên trang này?

Tổng Biên tập, người hơn Nhật Tín dăm tuổi dã dồn dập nội và soi sói nhìn vào anh qua cặp kính lão số cao. Nhật Tín hiểu đấy là điều tâm huyết:

- Anh lo tôi có cái gì ghẻ lạnh với những chuyện đã qua hay sao? Ngược lại là đằng khác. Tôi đã rất buồn trước một tờ báo nọ khi họ ngại in, ngại viết những bài về truyền thống. Một bà biên tập bảo tôi, anh bơn bớt cái phần xưa cũ đi, anh có biết tôi nói với bà ấy thế nào không? Tôi bảo, thưa bà đến lềnh bềnh như cây bèo tây cũng có rễ, còn ta?

Tổng Biên tập ha ha cười, bỏ cặp kính trắng xuống mặt bàn, đưa ly rượu thuốc cho Nhật Tín:

- Thôi, khỏi phải nói nữa. Uống đi rồi lên đường.

- Bài viết của tôi có thể hơi dài một tý.

- In nhiều kỳ.

- Sợ không bán được - Nhật Tín thăm dò.

Tổng Biên tập lắc đầu:

- Lo xa thế. Anh nghĩ chúng tôi là đồng nát cả hay sao?

- Cám ơn. Rất cám ơn...

Và lúc này đây, sau những chuyến đi cùng những điều đã biết trước Nhật Tín lại có thêm những chi tiết mới về ông Rãng, về Tiểu May... Cuộc đời họ vẫn cứ như dòng sông chảy xuôi có bồi, có lở. Những ghi chép của Nhật Tín dài ra và số phận của những con người anh quan tâm cứ dày dặn dần. Chưa có gì đột phá ghê gớm nhưng cũng chẳng thể an bài. Thế gian này chưa bao giờ êm ả như con người hằng ước. Với Nhật Tín, anh rất biết điều này nên muốn dừng câu chuyện ở đoạn cạn bia cùng ông Mẫn với lời nói của ông "Cuộc đời còn dài mà...". Anh cũng chẳng muốn gây tò mò cho độc giả theo kiểu bạn đọc muốn biết số phận sư thầy Rãng và cô Tiểu May ra sao xin chờ hồi sau sẽ rõ thì bất chợt vang lên hồi chuông điện thoại. Tiếng rung như tiếng thở gấp gáp. Nhật Tín dừng vội những nghĩ ngợi tha thẩn của mình để nhận điện:

- Tôi xin nghe.

- Dạ thưa, có phải nhà báo Nhật Tín đấy không ạ?

- Đúng rồi...

- Thưa em là May, Tiểu May đây anh có nhận ra không?

- Sao mà quên được. Xin chào Ni cô...

- Em không còn là Ni cô nữa rồi.

- ...

Nhật Tín lặng đi vì ngạc nhiên.

- Chùa Ân Đức đã có sư thầy mới từ Hội Phật giáo cử về- May nói tiếp qua điện thoại.

- Còn May?

- Lúc nào gặp thầy Rãng, anh hỏi thầy sẽ rõ. Em cũng theo gương bố Rãng.

Như vậy là May đã hoàn tục. Lần trước lên gặp ông Rãng, ông có nói về chuyện xã đã đề đạt lên Hội Phật giáo xin sư về trụ trì. Ông bảo:

- Chùa An Đức là chùa có tiếng lâu đời nay rồi. Từ trước đó đến đời sư cụ Đàm Hải chị tôi trụ trì thì sự lễ bái, kinh pháp mọi việc trôi chảy đâu ra đấy! Đến tôi kế chân chị sau lại thêm con cháu May nữa. Việc chùa có phần nào giản đơn đi. Cả hai thầy trò nào ai đã được học cho đến nơi đến chốn nên có lúc nó nôm na là phải. Đúng là Phật đánh chữ đại xá cho chứ không, phải tội lắm chú nhà báo ạ! Còn tôi, vì cám ơn công lao của sư cụ Đàm Hải lại đang gặp những bấn bíu trong chuyện gia đình nên trốn vợ con đến chùa theo chị. Nay thì chẳng thể trốn được nữa. Còn cái cháu May nữa có mấy đêm là nó không khóc vì nhớ con đâu. Căn duyên còn nặng lắm. Trốn làm sao nổi.

Cũng lần lên thăm ấy Nhật Tín biết rõ hơn lý do ông Rãng bỏ nhà lên chùa xuống tóc lần thứ ba. Chuyện là chuyện đời, do con cái gây ra nhưng lại bắt đầu từ bố mẹ.

Ông Rãng kể:

- Sau lễ tang cho bà Thơi xong, tôi cám ơn ông Mẫn, ông Hùng rồi tự lần tìm về những nơi để tạ ơn những người đã cưu mang mình khi hoạn nạn. Cô gái cho tôi quần áo, cho tôi tiền đêm trốn ngục ấy, sau giải phóng đã bỏ về quê ở đâu không biết nên tôi ân hận mãi cho đến bây giờ. Tôi vẫn có ý tìm nhưng chưa gặp được. Còn ông cụ kéo lưới khi tôi tìm về thì cả hai cụ đều không còn. Tôi đã ra mộ hai cụ thắp hương. Vào ngày mất của hai cụ tôi đều thắp hương tưởng niệm. Mỗi lần có dịp qua đấy tôi đều ghé xuống mộ lễ tạ các cụ. Thời ấy, sống chết trong gang tấc, người cứu mình khác gì người sinh ra mình lần nữa. Mình mà quên thì liệu sau này có ai nhớ mình.

Nói đến đây Nhật Tín thấy ông Rãng tự nhiên nín bặt, nghẹn lời. Lát sau với giọng khàn khàn ông nói tiếp:

- Cứ nhắc đến chuyện ấy là tôi không sao cầm được nước mắt. Còn chuyện tôi sau đấy cũng chả có gì ghê gớm lắm. Tôi lấy vợ, chú biết rồi. Sau đó Nhà nước cho tôi đi công tác. Tôi có nguyện vọng về lại Công an nhưng chẳng còn hợp nữa. Nơi nhà máy nhận tôi, biết tôi trước có tham gia lực lượng an ninh nên giao cho chức Trưởng ban Bảo vệ. Cũng na ná như công việc của công an nhưng trong địa bàn hẹp, không được mặc quân phục như họ. Nhưng được thế là vui rồi. Mình không bị bỏ rơi lại biết còn có ích. Vậy thôi...

Ngày Mỹ ném bom miền Bắc, ông Rãng kiêm luôn chức Trung đội trưởng tự vệ. Trung đội ông chia nhau đắp nhiều ụ súng từ nóc nhà máy để trực chiến bắn máy bay giặc. Nhà máy ông đã có thành tích bắn cháy một máy bay Mỹ bằng súng bộ binh. Cả trung đội được thưởng Huân chương. Trung đội trưởng Rãng được nhận Bằng khen. Nhưng rồi một vết thương do bom Mỹ văng vào đầu bắt ông phải nghỉ hưu trước tuổi. Vết thương này ông bị tại nơi sơ tán. Hôm ấy ông lên thăm con. Bọn trẻ vẫn trong giờ học. Cô giáo đang giảng bài. Chừng độ mười phút nữa mới đến giờ ra chơi. Bỗng có tiếng máy bay, tiếng súng cao xạ phía xa xa. Kẻng báo động vang lên. Bọn trẻ nhốn nháo chạy ra. ông Rãng chẳng còn thời gian để ý xem con mình ở đâu. Như cái máy, ông thoăn thoắt bế từng cô cậu học sinh đặt xuống giao thông hào để chúng theo nhau vào hầm. Đến lúc bất chợt bế một đứa trẻ lên tay, nói nói "bố à!" ông mới nhận ra con mình.

Trận ấy bọn trẻ không ai việc gì. Riêng ông Rãng, đi sau cùng bị thương vì quả bom nổ cạnh đấy vì chưa kịp vào hầm. Lúc tỉnh lại ông mới biết là mình bị bom và đang nằm viện. Mừng nhất với ông là tất cả bọn trẻ, trong đó có con ông không việc gì.

- Con tôi, cái thằng chết hụt vì bom ấy đấy cũng là thằng hôm ở cửa chùa... Chắc chú rõ rồi - Ông Rãng cay đắng lắc đầu - cũng tại tôi và bà Thơm nhà tôi cả. Lần này bị bom tôi mới làm thủ tục thương binh. Lại sẵn với thành tích cũ nữa, xã cho đất, cho ruộng. Quyền lợi chả thiếu thứ gì không được hưởng. Thế là sướng quá rồi còn gì nữa. Vợ hiền, con ngoan. Thâm tâm tôi cứ nghĩ thế là mình mãn nguyện. Nào ngờ mấy năm gần đây...

Ông Rãng lại dừng lời. Cổ ông nghẹn lại không nói tiếp được. Nhật Tín nhìn ông, cái nhìn trân trọng và đồng cảm:

- Cũng là lẽ đương nhiên thôi thầy ạ. Cuộc sống biến đổi nên có nhiều chi tiết gắn liền với nó cũng phải biến đổi theo. Ngày nay, cái động nhiều hơn cái tĩnh...

- Nhưng biến đổi đến mức ta chóng mặt thì thật không ngờ.

- Có khi do thầy sống nhiều trong chùa.

- Ô hay. Tôi sống ngoài đời nhiều chứ. Ăn mày lộc Phật nếu tính tháng, tính năm thì được mấy. Mà này... đừng có gọi tôi là thầy nữa ngượng lắm. Chú biết tôi đấy, tôi sẽ hoàn tục. Chú cứ gọi tôi là anh, là bác cho nó nôm na. Cứ được như lão Mẫn là tôi sướng lắm rồi.

Hình như từ khi về nhà ông Rãng có vẻ thanh thản hơn. Tâm tính ông không trầm buồn như lúc ở chùa nữa.

- Em thấy bác có vẻ khoẻ lên...

- Cảm ơn chú. Nhìn chung là bớt nặng nề. Cũng phải nhờ cả cái chuyện của vợ chồng nhà Ngao, nhà Ngán ở trên chuyến xe trâu bò kia nữa. Chuyện cứ nghĩ long trời, lở đất mà mặt cô ta cứ nhơn nhơn ra. Mới đầu tôi thấy lạ, sau ngẫm lại thì thấy thường. Chuyện hàng ngày mà. Cuộc sống là vậy. Chả cái nào giống cái nào. Nếu mình cái gì cũng coi là quan trọng cả thì suốt đời sẽ mệt mỏi vì chúng, nô lệ cho chúng.

Nhật Tín gật gù:

- Nghĩ được như vậy là bác đã siêu thoát.

- Giải thoát thì có chứ làm sao siêu thoát được. Giải thoát để mà tĩnh tâm nhìn nhận sự đời, giải quyết sự đời...

- Với bác thì sự đời bây giờ là gì?

"Ha ha...", ông Rãng cười to thành tiếng. Lần đầu tiên từ hôm gặp ông đến giờ anh mới được nghe một tiếng cười thư thái đến thế này.

- Với tôi, chứ gì - Ông Rãng sờ râu cằm - là bà Thơm cùng mấy đứa con tham lam kia kìa. Nó tranh nhau về đất cát, về thước đo mặt đường, mặt phố. Rồi thằng ít, con nhiều sinh ra cãi nhau. Mẹ chúng thì con nào cũng đúng, con nào cũng phải. Thế là con cực đoan, mẹ ba phải, chẳng ai chịu làm trọng tài cho ai. Có mỗi thằng bố thì trốn vào chùa. Mà cốt lõi của sự lục đục này là từ hắn. Chồng của một bà vợ, bố của những đứa con, ông chủ và kẻ có quyền của những lợi lộc kia. Thử hỏi, chú là nhà báo, chú đi đây đi đó nhiều, cổ kim đông tây biết cả, có thằng nào dám phủi tay trước việc này không. Nếu mình quay mặt đi mình là thằng hèn, thằng ngu, thằng vô trách nhiệm...

Trong sự trở về của mình hình như ông Rãng đã tìm lại được hào khí. Nhật Tín mừng về một sự kết thúc có hậu của một cuộc đời, một số phận. Còn chuyện của Tiểu May. Lẽ đương nhiên cô sẽ lên thăm ông Rãng, tạ ơn thầy đã cưu mang dạy dỗ mình, lại cũng làm gương cho Tiểu May tự soi vào mình nữa...

Liệu chuyến đi này của May, có thêm Vự, cái anh chàng tài hoa trong nghệ thuật nhưng lại yếu đuối, hèn nhát trong đời sống? Tình yêu có nên đi cùng những gã đàn ông như thế? Còn đứa con cô đã đem cho để xin vào chùa nữa. Liệu mái tóc ấy có dài ra, đen mượt để phủ bóng mát xuống đứa trẻ đã được sinh ra từ những đam mê dại dột của mẹ nó. Nhưng đấy lại là chuyện khác. Rất khác...

Hạ Long - Hà Nội - Đại Lải

Năm Giáp Thân, 2004

P.Q

HẾT