Bất cứ điều gì con có, một ai đó sẽ vượt qua.

Nhưng nếu con trung thực, chẳng bao giờ có ai trung thực hơn, vì bản chất sự trung thực là trung thực.

Ngày con lẫm chẫm tập đi, bước chân con vụng về, ngón chân cái cong lên, lòng bàn chân úp xuống, con đứng chựng, con bước chập chững, từng bước chân nhỏ bé là niềm vui vỡ òa trong cuộc đời bố.

Ngày con tập tễnh bước những bước chân đầu tiên, vất vả, khó nhọc, liêu xiêu, ngắn ngủi, từng bước một, đơn giản, nhỏ bé.

Ngày con lóng ngóng tập đi, con không thể nào có những bước dài vững chãi, không thể nào có những bước đẹp khoan thai, nhưng bố biết và mọi người đều biết, điều đó sẽ đến với thời gian.

Ngày con lũm chũm tập đi, con bước một vài bước rồi lại ngồi bệt xuống khóc nhè. Đôi lúc con hớn hở cười toe khoe bốn cái răng sữa bé tí.

Ngày con lon ton tập đi, bố mang vào chân con đôi giày chít chít, để mỗi bước chân con đều phát ra tiếng động vui tai, để con hào hứng với những thành quả đầu tiên trong đời mình.

Bước chân đầu tiên của con vĩ đại như bước chân đầu tiên của nhân loại đặt lên nền đất xốp cung hằng.

Bước chân đầu tiên của con đủ để bố sung sướng phát rồ. Bố nhúng chân con vào mực, ấn vào giấy, để lưu giữ hình ảnh bàn chân con, bước đi đầu tiên của con.

Con đã ngã, vấp, đau, khóc, nản, chán... nhưng con không bỏ cuộc, con vẫn đứng lên, đi tiếp, đi tiếp... để rồi vài tuần sau, vài tháng sau, con là đứa bé chạy nhảy tung tăng chân sáo khắp nơi.

Đó là bài học đầu đời mà tạo hóa vô tình làm hành trang cho con vào cuộc sống.

Bước đi, vấp ngã, vụng về, đau đớn, chao đảo... nhưng hãy bước tiếp, bước tiếp, từng bước một... và đừng bỏ cuộc, đừng bao giờ bỏ cuộc.

Chuỗi ngày phía trước của đời con luôn luôn là chuỗi ngày tập đi. Con sẽ phân vân, bối rối, vụng về. Con sẽ lúng túng, hoang mang, sợ hãi. Và có thể bố sẽ không có ở bên con để đưa tay ra nâng đỡ, bố không đi thụt lùi để con bước tới. Dưới chân con có thể là chông gai mà không phải là đôi giày chít chít. Hãy bước tiếp, từng bước một, bước đi bằng đôi chân của mình. Rồi đôi chân ấy sẽ cứng cáp, chai sạn, mạnh mẽ... Và kết quả là con có thể đi vững, đi giỏi, đi đẹp.

Bước chân đầu đời của con là bài học suốt đời của con, con yêu ạ.

Nguyên tắc trừ hai (-2)

Con thương yêu!

Từ cảm nhận và trải nghiệm của riêng bố về cuộc sống và sự giao thoa trong cộng đồng, bố rút gọn dễ nhớ là nguyên tắc Trừ hai. Khi hiểu và vận dụng nguyên tắc Trừ hai này, hy vọng con sẽ có cuộc sống nhẹ nhàng, thanh thản.

Tất cả những gì con đang có, tại thời điểm con đang có, nếu con nhận biết được và hưởng thụ được, thế giới gọi đó là Hạnh Phúc.

Với tất cả những gì con đang có: vật chất, tinh thần, tình cảm, sức khỏe, điểm mạnh, thế yếu, những mối quan hệ xã hội... và con biết cách gìn giữ, hưởng thụ, bày tỏ, bộc lộ đúng với giá trị thật của nó, bố gọi là trừ không (-0), sẽ là sự TRUNG THỰC.

Đã nhiều lần bố nói với con, nếu con giàu sẽ có người giàu hơn, nếu con giỏi sẽ có người giỏi hơn, nhưng nếu con trung thực, sẽ chẳng bao giờ có ai trung thực hơn con. Sự trung thực là giá trị sống của con người và là bản lĩnh sống của chính con, dám đối diện với nó là sức mạnh của bản ngã, không phải ai cũng làm được.

Nếu con thể hiện và hưởng thụ những gì con đang có, trừ đi hai đơn vị (-2), bố sẽ gọi đó là KHIÊM TỐN. Tức là mình sử dụng 80% những gì mình đang có, mình bày tỏ, bộc lộ và chia sẻ nguồn lực có kiểm soát. Điều đó tạo một vị thế tiềm ẩn, một sức mạnh chưa khai phá, một thế lực ngầm che giấu, một đường rút lui an toàn, một quỹ dự phòng kín đáo. Đó là phong cách sống của mỗi người, điều đó tạo một vùng đệm để mình không bỗng chốc trở thành kẻ khoe khoang, bốc đồng, không để lại những lỗ hổng trên con đường mình đi... Đây là một nghệ thuật sống đẹp và sống đầy.

Nếu con bày tỏ những gì con đang có, trừ thêm hai đơn vị (-2-2), bố sẽ gọi đó là KHÔN NGOAN. Tức là mình sử dụng 60% những gì mình đang có, mình biết mình sẽ làm gì với 40% còn lại, có định hướng, có mục đích, có phương pháp, có tính kỷ luật bản thân. Không phải tất cả đều sống với định hướng 60-40 thế này suốt đời, tùy từng giai đoạn của cuộc sống, tùy từng thời điểm của cuộc đời, tùy thời cuộc, thế thời phải thời thế. Vì thế, nó được gọi là khôn ngoan.

Nếu con lại tiếp tục trừ thêm hai đơn vị, (-2-2-2), bố sẽ gọi đó là TINH QUÁI. Điều này bố không khuyến khích con làm, nhưng khuyến khích con nhận biết để sống và dè chừng những kẻ tinh quái khác. Người ta có mười nhưng người ta chỉ sử dụng bốn, số còn lại là mượn lực của những người xung quanh. Những kẻ tinh quái thường là những kẻ cơ hội, xu thời, láu lỉnh, tiểu xảo... Ta không gọi tốt hay xấu, ta chỉ cần biết để sống phù hợp. Vậy đó con ạ. Cuộc sống muôn màu muôn mặt, khôn cũng chết dại cũng chết, biết thì sống.

Nếu con biết ai đó tiếp tục trừ thêm hai đơn vị (-2-2-2-2), tức là họ có mười phần nhưng chỉ sử dụng có hai phần, tám phần còn lại không nhận ra, giấu kín hoặc lãng phí, bố sẽ gọi đó là những kẻ NGU ĐẦN. Phàm những kẻ ngu đần, thế giới quan sẽ hạn hẹp, càm ràm xét đoán với hiện tượng mà không đoái hoài đến bản chất, rên rỉ khóc lóc với những điều vụn vặt chợt đến chợt đi...

Kẻ ngu đần nói về con người.

Kẻ tinh quái nói về sự việc.

Kẻ khôn ngoan nói về cơ hội.

Kẻ khiêm tốn nghe cả ba kẻ kia.

Kẻ trung thực được cả bốn nhóm người trên chọn làm chỗ dựa.

Chọn lựa và quyết định là do con.

Amateur pianist

Cô giáo dạy piano cho con gái thông báo, con được chọn biểu diễn ở khán phòng A, Nhạc viện Thành phố, song tấu cùng violin.

Con gái hớn hở khoe bố trong ánh mắt long lanh, mồ hôi lấm tấm trên trán, giọng xúc động: "Bố ơi, con được chơi trên cây đàn grand, Steinway and Sons".

Nhận được thông báo của cô, con mừng và run đến nỗi mấy ngón tay lạnh lạnh, co co, run run, tươm tươm mồ hôi.

Nâng bàn tay con trong lòng bàn tay thô ráp của bố, thương quá bé cưng ơi.

Niềm vui của con và niềm tự hào của bố.

Con gái cần mẫn luyện ngón, tập bài, sau khi thuần thục mới bắt đầu học cách thả hồn vào và duỗi người ra.

Ông bố ngồi nghe, nhắm mắt, nói với con: "Bố cảm nhận đoạn này hơi ráp, đoạn này hơi vội, đoạn này tình cảm, đoạn này có chút bối rối... ".

Ông bố, với bản tính luôn nhìn đời bằng đôi mắt nghi kỵ, dặn dò con gái, để con bé không hụt hẫng, thất vọng: "Nếu, giả sử nếu, có một lý do gì đó xảy ra, làm cho buổi diễn không thực hiện được, hoặc thay người, hoặc đàn hỏng, hoặc khán phòng có chương trình khác, hoặc vì bất cứ điều gì, con cũng không nên buồn, không nên thất vọng nhé. Bố hy vọng buổi biểu diễn của con sẽ thực hiện được và thành công, bận gì thì bận, bố cũng đi dự".

Trong cái sống đã mang mầm cái chết. Trong cái có đã hàm chứa cái không. Trong cái được đã ẩn mình cái mất. Con sẽ học cách đương đầu với sự thay đổi đột ngột, để ít đau, để đừng sụp ngã.

Lúc con gái tập đàn, ông bố nhắc nhở: Con gái, có một số chi tiết con cần làm chủ từng bước một. Làm chủ bài nhạc bằng cách thuộc lòng từng nốt, từng khung, từng dấu nhấn nhá. Làm chủ cảm xúc mình, nhúng mình vào bài nhạc bằng cách cảm âm và tưởng tượng. Làm chủ cây đàn mới với phím ghế, pedal, màu sắc, vị trí bằng cách ngồi vào đàn, im lặng, quan sát, cảm nhận. Làm chủ không gian biểu diễn bằng cách bước đến, bao nhiêu bậc thang, độ cao, góc nhìn của khán phòng, dàn đèn trên cao, hướng đi vào cánh gà, từ đàn đến vị trí nhận hoa là bao nhiêu bước chân, mỉm cười, cúi chào...

Bố hy vọng con sẽ có buổi biểu diễn đầu đời đẹp lung linh với sự hướng dẫn của ông bầu khó tính dễ thương là bố.

Đường tương lai của con rộng mở, hàng nghìn cánh cửa luôn chực chờ bàn tay con xoay nắm cửa, con có sự chọn lựa cho cuộc đời mình. Ngày nào còn có bố, con còn một người bạn hướng dẫn tận tình, chăm sóc chu đáo, một chỗ dựa vững chắc.

Hãy khóc, hãy cười, hãy hân hoan tột đỉnh, hãy đau khổ cùng cực với người thân yêu của con. Vì với cuộc đời, có lẽ, con sẽ tìm cách giấu kín chính mình.

Cây thông Noel

Giáng sinh năm nào nhà mình cùng có cây thông Noel, cây thông mà cách đây nhiều năm chú Hưng mang đến biếu khi bố nhận chú vào làm việc.

Giáng sinh nào mấy bố con mình cũng lắp đặt và trang trí cây thông, từ chân đế vững chãi, cành to bên dưới, cành nhỏ bên trên, tận cùng là một ngôi sao lấp lánh.

Rồi mình treo lủng lẳng trái châu, kim tuyến, những gói quà nho nhỏ.

Rồi mình giăng đèn nhấp nháy lập lòe.

Rồi mình để những gói quà đầy màu sắc dưới gốc thông.

Rồi, gần như năm nào cũng thế, mình nghe CNN đưa tin cây thông cao nhất thế giới luôn luôn nằm ở Time Square.

Rồi các con lại tranh nhau chí chóe về việc khi nào đón Giáng sinh ở đâu. Đứa chọn Paris, đứa chọn New York, lại đổi sang London, Viena, Rome, Prague, Moscow, kể cả một bộ lạc châu Phi nào đó... rồi cùng cười khì để biết rằng đó vẫn là sự tưởng tượng, mơ ước.

Bố đã từng kể cho các con nghe lịch sử hình thành của tập tục trang trí cây thông, hang đá, và ngôi sao trên ngọn thông, năm nào bố cũng kể lại chuyện này.

Thế nhưng, năm nay, các con đã bắt đầu lớn, bố chợt nhớ hình như bố chưa diễn dịch cho các con nghe ẩn ý của cây thông Giáng sinh, theo kiểu riêng của mình.

Con vẫn luôn nhìn thấy một quy tắc là Gốc thông vững chãi - cành to bên dưới - cành bé bên trên - ngôi sao trên ngọn.

Con có biết bố nhìn thấy gì không? Bố nhìn thấy cách bố dạy dỗ các con, yêu thương các con và hy vọng vào tương lai các con qua hình tượng cây thông nhà mình.

Gốc thông luôn vững chãi, cũng giống như giá trị sống của gia đình, như tình yêu thương trân trọng, như nền tảng xây dựng tính cách, tình cảm của người làm cha làm mẹ dành cho con mình. Mọi nhánh, cành, hoa, lá đều đâm chồi nảy lộc trên nguồn gốc vững chãi này.

Nếu thiếu nó, sự còi cọc, đổ ngã gần như là điều tất yếu. Gốc phải luôn luôn vững, như nếp nhà, như thói quen đã thiết lập từ khi con còn chập chững những bước đầu tiên trong đời.

Cành to bên dưới cành bé bên trên, với tuổi thơ lớn lên từng ngày, các con sẽ có hàng nghìn ước mơ - sở thích - trải nghiệm - vươn lên trong quá trình phát triển tính cách. Bố đã khuyến khích các con làm điều các con thích, bất cứ điều gì. Bố ủng hộ các con sống với giấc mơ của mình, bất cứ giấc mơ gì. Có thể hôm nay con muốn làm nhà thiết kế thời trang, ngày mai bỗng mơ làm bác sĩ, ngày kia bỗng chăm chú tìm hiểu về máy ảnh... Không bao giờ bố ngăn cấm hoặc chỉ trích chê bai, vì các con đang lớn, đang vươn cao. Những tán lá rậm rạp của ước mơ quá khứ sẽ làm con mạnh mẽ, tự tin trong tương lai. Càng lớn lên, thú vui, sở thích, ước mơ sẽ tự động rơi rụng dần để con vươn lên cao với một hoặc vài đam mê. Cũng giống như tán lá bé dần trên cao, nhưng vẫn cùng chủng loại, cùng tính chất, cùng định hướng của đời mình.

Nhiều người vẫn thích tỉa cành, cắt lá khi cây còn non. Bố nghĩ điều đó có thể đúng vài mươi năm trước, khi sự chọn lựa và lượng thông tin còn ít ỏi. Bây giờ cần nêu định hướng, cung cấp đủ không gian, thời gian, điều kiện ánh sáng, dinh dưỡng và chăm chỉ bắt sâu bệnh trên tán lá. Cây sẽ lớn mạnh theo cách riêng của mình, vươn cao, tự chọn lọc, tự đào thải, tự cắt bỏ và những gì còn lại là tinh túy.

Ngôi sao trên cùng, sự tỏa sáng của tính cách của nhân cách và của sự thành đạt, nếu may mắn, và đó là điểm cuối cùng cao nhất của cây thông Noel, cũng là điểm vươn đến đích ngắm của một đời người, không nhất thiết phải được đo đạc bằng giá trị vật chất hoặc bằng cấp mà có thể là phẩm chất của con Người. Mẹ Teresa không giàu, đức Ghandi không quyền lực, Phạm Xuân Ẩn không nhiều bằng cấp... nhưng nhân cách của những con người đó là ngôi sao tỏa sáng.

Bố linh tinh lung tung lang tang, từ chuyện cây thông Noel lại diễn dịch sang hàng loạt chuyện không tưởng khác. Đừng để ý nhé, bố luôn luôn và mãi là lão già lẩm cẩm.

Bạn gái đầu đời

Con trai đưa cô bạn gái về nhà, lên phòng chào bố và có vẻ hiên ngang: "Dạ, đây là M., bạn con". Cô bạn nhỏ cũng e lệ cúi đầu chào. Ông bố, theo phản ứng tự nhiên, tia một phát, scan từ đầu đến chân, tóc, mắt, trang phục, tay chân, trang sức...

14 tuổi, còn quá sớm để có bạn gái, nhưng không cấm cản được. Xã hội văn minh, con người trưởng thành sớm hơn. Cấm cản thì chúng nó sẽ dẫn nhau ra công viên và kết thúc ở nhà nghỉ. Quan niệm trai - gái của mình có thể khác với bọn trẻ con bây giờ. Không thể áp dụng cái chủ quan xưa cũ, mình thay đổi mình để làm bạn với con, thầm mong con vẫn là con mình.

Sau phần thủ tục chào hỏi, con trai và "cô bạn gái" lên sân thượng tám chuyện.

Ông bố tự pha cho mình một ly capuccino, đi lên đi xuống "canh chừng", chỉ sợ thằng con nông nổi vào phòng riêng đóng cửa.

Hai đứa vẫn hồn nhiên tám chuyện trên trời dưới đất, thế mới thấy ông bố lo bò trắng răng. Khi cô bạn nhỏ đi về, ông bố bảo con trai:

Con trai ơi, bố gặp chút được không?

Nhóc vào phòng bố, cười cười, có chút bẽn lẽn.

Con trai nè, cô bé M. này được xem như là người bạn gái đầu tiên của con nhỉ? Vì từ trước đến giờ con chưa mời cô bạn gái nào về nhà mình. Bố nói chuyện với con về việc này được không, như là chia sẻ kinh nghiệm thôi.

Nhóc ngồi lên cạnh bàn, mặt có phần vui và rạng rỡ (công nhận thằng nhóc mình đẹp giai).

Từ bây giờ đến lúc con lấy vợ, bố nghĩ con sẽ có rất nhiều bạn gái, ừm... sẽ rất nhiều. Có người con thích và có người thích con. Người bạn gái đầu tiên bao giờ cũng là kỷ niệm ngọt ngào nhất, giữ cho nó đẹp nhất con nhé.

Nhóc vẫn giữ nụ cười thật tươi, hàm răng trắng bóng, đều tăm tắp.

Chơi với bạn, dù trai hay gái, thẳng thắn và trung thực là điều cần thiết nhất, đừng bao giờ nói dối, dù cho bất cứ lý do gì, điều kiện gì. Khi chia tay một người bạn, con sẽ buồn nhiều, rất buồn, nhưng con cần biết là người bạn của con buồn nhiều hơn con...

Thời thanh niên, bố có nhiều bạn gái, người bố thích và người thích bố, nhiều...

"Cùng lúc hả bố?", nhóc nhướng mắt lên, cười khoái chí: "Bố xấu".

Ừ, bố cũng công nhận lúc đó bố xấu. Có lúc mọi việc ồ ạt đến cùng một lúc, trở tay không kịp. Nhiều người thích mình, thế là... mình thích hết...

"Vậy là bố dở...".

Khà khà, con trai giỏi, lúc bố bằng tuổi con, bố không nghĩ được như con, bố không biết chuẩn bị và phản ứng với cuộc sống. Bố thật sự khoái cách nghĩ của con, trưởng thành lắm.

Tóm lại, con trai nè, chơi biết điểm dừng, chơi biết giới hạn. Biết sai mà vẫn cố tình làm sai hoặc không biết kiểm soát, không tự kỷ luật bản thân, để hối tiếc, con sẽ hối tiếc cả một cuộc đời.

Bố luôn luôn làm người bạn của con nhé. Mình là hai thằng đàn ông, vừa người lớn vừa con nít, như thế dzui hơn.

Nhóc xoa đầu bố và phán: "Công nhận bố dễ thương. Bố kể con nghe về người bạn gái đầu tiên của bố đi, lúc đó bố bao nhiêu tuổi, bố nói chuyện gì, bà nội có la bố không... ".

Ai cha, chủ đề khó đây... Để xem... mình thích người ta mà người ta không thích mình, và ngược lại, như thế thì không thể gọi là bạn gái. Đúng nghĩa là bạn gái phải là cả hai bên cùng thích nhau, có cảm tình với nhau và có thời gian dành cho nhau, đúng không? Nếu thế thì....

Điện thoại bàn làm việc reo. Con trai cười cười: "Con tha cho bố lần này... " rồi đi ra khỏi phòng, khép cửa lại.

Ông bố rút tay ra khỏi túi quần, ngón tay vẫn còn để trên phím tắt của điện thoại di động. Số 2, gọi nhà, những lúc cần ngắt cuộc trao đổi một cách nhẹ nhàng...

Ngồi lại, cảm giác lâng lâng thật dễ chịu.

Nguyên tắc Bốn - Một

Con trai!

Lại viết cho con, một điều vừa cũ vừa mới vừa lạ vừa quen, tạm gọi là nguyên tắc Bốn — Một, có khác với nguyên tắc Trừ hai bố đã nói, con nhé!

Hôm vừa rồi thi đấu tennis, được giải nhì đơn nam, con có chút buồn bực vì "Cái thằng thắng con nó ăn may". Ừ thì thi đấu cũng có phần may rủi, sự thiên vị chút chút của trọng tài, sức ép tâm lý từ cổ động viên, độ nẩy của bóng, quen lạ của sân và hàng ti tỉ lý do khác.

Điều bố muốn con quan sát là:

Tỉ lệ con giao bóng ăn điểm trực tiếp trong thi đấu chỉ đạt 20%.

Tỉ lệ con giao bóng ăn điểm trực tiếp trong đối kháng là 40%.

Tỉ lệ con giao bóng ăn điểm trực tiếp trong giao hữu là 60%.

Tỉ lệ giao bóng ăn điểm trực tiếp trong tập luyện là 80%.

Nguyên tắc vàng: 20-40-60-80.

Như thế, để tăng tỉ lệ thành công giao bóng ăn điểm trực tiếp trong thi đấu lên 80% (gấp bốn lần) thì khi tập luyện, con sẽ phải cố gắng ít nhất gấp bốn lần.

Không phải ngẫu nhiên mà những tên tuổi lớn như Nadal, Federer, Agasi, Sampras... trở nên vô địch đầu bảng. Bố tin rằng họ đã dành thời gian tập luyện gấp bốn lần so với những nhà thể thao bình thường khác.

Nguyên tắc này áp dụng tuyệt đối đúng trong cuộc sống. Bố gọi là nguyên tắc Bốn — Một.

Mỗi ngày, mọi ngày, mỗi việc, mọi việc, con đều cố gắng gấp bốn lần chỉ để đạt được một phần. Nếu chỉ làng nhàng làm cho có, làm lấy lệ, chỉ cố gắng một phần, con chỉ đạt được 1/4 kết quả.

Con làm bài tập toán, lý, hóa ở nhà nhiều gấp bốn lần, hy vọng được một lần thành công khi con đi thi. Mà trùng hợp là, những kỳ thi chính thức cùng chỉ diễn ra có một lần, nếu không tính đến thi lại.

Con sẽ phải nỗ lực gấp bốn lần bình thường, để chinh phục được người con gái con thực sự yêu, nếu con không muốn người con gái đó yêu thằng con trai khác.

Con phải nỗ lực 400% mới có thể hy vọng có được 100% học bổng vào trường đại học danh tiếng.

Con phải giỏi gấp bốn lần mức lương con chờ đợi, khi ấy, con mới có thể nhận được một công việc con mong muốn. Cuộc sống cạnh tranh, người ta không trả lương cao cho người bình thường.

Đội Việt Nam chinh phục Everest thành công, bố tin rằng họ đã cố gắng gấp bốn lần, bằng nghị lực, tinh thần, ý chí... chỉ để được một lần ghi tên vào lịch sử chinh phục nóc nhà thế giới.

Học, làm, chơi, yêu, chinh phục, giải trí... mọi hoạt động trong cuộc sống cuộc đời, đều như thế.

Đơn giản phải không con, gieo bốn gặt một, gieo gì gặt đó.

Cố gắng nhé, con trai!

Hồn - Vía

Con gái thỏ thẻ hỏi:

- Bố ơi, vía là gì hả bố?

Giải thích cho con gái, cố dùng ngôn từ dễ hiểu, bỏ qua những khái niệm triết học tâm linh bá láp bá xàm rằng, thì, là, mà...

Nói thế này cho gọn con nhé: Ngày con còn bé, mỗi khi khen con điều gì đó như ăn ngoan, chóng lớn, béo tốt, ị đùn nhiều... bố thường bắt đầu bằng chữ trộm vía. Anh Hai con khôn lanh đối đáp người ngoài, tinh ma quỷ quái với bạn bè nhưng luôn cứng đờ đắng họng khi đứng trước bố, như thế gọi là bị át vía.

Thế nhưng bố vẫn thường khen hai con là người có tâm hồn.

Vậy Hồn là gì và Vía là gì?

Hồn là tính thương yêu, giận hờn, ghét bỏ, buồn vui, cảm nhận cuộc sống, là những suy nghĩ, tình cảm bên trong của mình.

Vía là cách thể hiện vô thức bên ngoài tạo ra tầm ảnh hưởng của mình đối với thái độ, hành vi người khác.

Hồn có thể bổ túc cho Vía, nhưng không chắc Vía đã bổ sung cho Hồn.

Con gái bố có cả Hồn và Vía, vừa đủ để chinh phục bố, vừa đủ để bố thay đổi trong khoảnh khắc vì con. Con có nhớ lần bố nóng giận khủng khiếp, chuẩn bị đánh đòn anh Hai. Khi bố quay qua nhìn con, con đang ngồi trên salon, ngước nhìn bố, ánh mắt trong veo, không sợ hãi, không oán trách. Sự tinh khôi trong vắt đã hoàn toàn khuất phục bố. Bố đã nguội ngay và không nói được lời nào. Anh Hai thoát đòn. Bố nhớ mãi ánh mắt của con. Đó gọi là vía đấy con ạ, bố vẫn thường nói bố phải vía con rồi.

Có những người át vía người khác, gặp nhau là nín thin, im re, lúng túng chẳng biết nói gì, cư xử sao cho phải phép. Có những người phải lòng người khác vì tâm hồn cao quý, độ lượng, bao dung, vị tha.

Sự tinh tế, độ nhạy cảm, mức rung động, chiều sâu của trí tuệ... tạo ra Hồn thâm sâu cao ngất.

Sự tinh anh thần thái, bộ dạng bên ngoài, hành vi, thái độ, cách thể hiện... tạo ra Vía lấn át uy dũng.

Hồn và Vía không phụ thuộc (hoặc nếu có, rất ít) vào tiền tài, danh vọng, tuổi tác, kinh nghiệm.

Có những người sang trọng giàu có, bước xuống xe đắt tiền nhưng mình chỉ mỉm cười vô nghĩa. Họ không toát lên Hồn và Vía, họ chỉ có cái vỏ đầy tiền. Nhưng cũng có những người mà thoạt nhìn, mình đã cảm thấy quý mến, tôn trọng một cách vô thức, không gọi tên, không định nghĩa. Đó là mình bị cái hồn hoặc cái vía của họ chinh phục.

Mình có thể tạo ra Hồn cho mình bằng sự rèn luyện tu dưỡng, trau dồi tâm đức. Nhưng mình không thể tạo ra vía cho minh, trừ trường hợp mình cố làm cho ra vẻ để lấn áp người khác. Nhưng, phần lớn đó là "tránh voi chẳng xấu mặt nào" chứ hoàn toàn không phải người khác bị mình át vía.

Hồn và Vía có thể chỉ là cảm nhận chủ quan của mình, tùy thuộc vào tấm lòng của chính mình để hấp thụ sự lan tỏa từ người đối diện.

Ông già Noel

Giáng sinh 2007, khách sạn Caravelle có sáng kiến mời ông bà Santa Clause từ Thụy Điển sang gặp gỡ trẻ em Việt Nam. Nghe nói hai người này có tên trong hiệp hội ông già Noel thế giới.

Với con gái, đây là ông già Noel thật, từ vùng cực Bắc giá tuyết mang quà đến cho trẻ em Việt Nam. Vì thế, con gái nô nức nóng lòng đến ngày Giáng sinh để đi gặp ông già Noel nhận quà.

Với con trai, đã vài năm nay con tự biết ông già Noel chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng. Người lấy thư trong đêm và mang quà để dưới gốc cây thông đêm Giáng sinh đều là bố. Con trai vẫn im lặng cười, ngấm ngầm thỏa hiệp với bố cho em gái hưởng thụ thêm tuổi thơ ngây.

Bố có hứa đưa con gái đến Caravelle vui chơi cùng các bạn và chờ đón ông già Noel. Bố đi công tác về muộn, chuyến bay bị delay từ nước ngoài. Con chờ bố trong tâm trạng im lặng và nhẫn nhịn.

Bố quên mất câu chuyện về ông bà Santa Clause đang ở Caravelle, cho đến khi con gái nhắc "Hôm nay hết rồi bố ạ". Bố vội vã chở con đi ngay lập tức, hai bố con mình đã chạy rất nhanh, luồn lách các loại. Vừa chạy xe bố vừa gọi điện thoại cho toàn bộ những mối quan hệ từ quan đến lính đang làm việc ở khách sạn để sắp xếp cho con gặp ông bà Santa.

Mình đã được thu xếp để gặp ông bà Santa ở lầu 3, không phải ở lobby vì đã muộn. Con gái đứng chờ trong sự nô nức, hồi hộp, hớn hở, vui sướng, hạnh phúc... "Con phải nói gì hả bố, con nên làm gì hả bố?". Con gái bồn chồn đi tới đi lui, thỉnh thoảng quay qua ôm chầm lấy bố "Con cảm ơn bố nhiều lắm nhé". Hai lần cửa thang máy mở ra, hai lần đều là khách trọ, hai lần con gái rịn mồ hôi tay. Đến lần thứ ba: "Hô hô hô... Merry Christmas... ". Hai áo choàng màu đỏ cùng bước ra, tóc trắng như mây, râu trắng như cước, kính lão tuột trễ trên sống mũi đỏ au. Ông đi trước, bà đi sau trong tiếng chuông leng keng leng keng. Con gái mừng rỡ chạy ào tới: Con chào ông già Noel, Merry Christmas, chúc ông bà mạnh khỏe. Con gái ôm chầm lấy ông già, mừng líu lưỡi... Ông già Noel lấy trong túi ra hai cây kẹo mút, trao cho con gái. Ông bố chụp vài tấm hình cho con, để ông bà về phòng nghỉ vì đã muộn rồi.

Suốt quãng đường về nhà, con gái mừng vui nói cười: Thế là ông già Noel có thật bố nhỉ. Con đã được cầm tay, sờ râu và nói chuyện với ông già Noel. Ông già Noel hiền và đẹp quá hả bố, thế mà các bạn con nói là không có, chỉ là mấy chú sinh viên đi làm thêm... Sao ông biết con thích kẹo mút mà cho con hả bố...

Đêm đó con đã thao thức rất khuya, giấc ngủ đến với con nhẹ nhàng cùng nụ cười. Khi đắp chăn cho con trước khi rời phòng con, bố nhìn con ngủ rạng rỡ và mãn nguyện. Tóc con dài và dầy che nửa khuôn mặt bầu bĩnh, tay con vẫn cầm hai cây kẹo mút.

Con gái không dám ăn hai cái kẹo mút, để trong hộp giấy, cất cẩn thận, ngày nào cũng chăm chút mở ra, thì thầm với cái kẹo, sống với giấc mơ của mình.

Cho đến một buổi tối, con gái lặng người chết điếng khi phát hiện hộp rỗng không. Con mách bố trong sự uất ức thất thần: "Bố ơi, anh Hai ăn hết hai cây kẹo ông già Noel cho con rồi". Và con òa lên khóc nức nở...

Con trai của bố, khoảnh khắc đó bố nóng giận khủng khiếp. Con còn nhớ những gì bố đã nói với con đêm đó không, trong lúc bố ôm em vào lòng, dỗ em. Bố đã cố nén mình để giữ bình tĩnh, vì bố biết con trai vẫn còn là một đứa trẻ. Con lại chủ quan chuyện ông già Noel là không thật.

Vấn đề không còn là hai cái kẹo. Con đã tước mất giấc mơ của em con. Con đã gieo vào ký ức em con một kỷ niệm xấu không bao giờ tẩy xóa được. Con đã vô tình lấy đi điều không thể bù đắp. Bố có thể dỗ em, con có thể mua trả lại hai cái kẹo. Nhưng mãi mãi chúng ta không bao giờ có được hai cái kẹo mút của ông già Noel cho Ti. Không bao giờ quên được tiếng khóc của Ti, giọng nói của Ti, ánh mắt của Ti và mãi mãi hai cái kẹo của ông già Noel đã bị con ăn mất.

Bố biết con trai hối lỗi, ăn năn, ước gì, phải chi... Thế đấy, những gì bố thường nói với con không bao giờ sai và không bao giờ thừa. Hãy để lại ký ức đẹp cho người thân của mình, hãy kiểm soát thái độ, hành vi để đừng bao giờ nói lời hối tiếc.

Con gái cưng của bố, sau này lớn lên, khi con biết ông già Noel chỉ là một câu chuyện tuổi thơ, bố mong con nhìn phần vui của câu chuyện. Hai bố con mình đã chạy rất nhanh, đón ông già ở lầu 3 khách sạn Caravelle và con đã được ông già Noel ôm vào lòng. Lúc đó đã gần nửa đêm.

Cảm ơn chỉ trích

Con ơi!

Nũng nịu, nhõng nhẽo với bố, bố chỉ hơi cao giọng là con đã nước mắt lưng tròng. Con có biết rằng cuộc đời sòng phẳng và cay nghiệt không bao giờ có chỗ cho những người như thế không?

Bố đã thường tự nói với mình rằng, người quản lý giỏi là người có thể làm việc hiệu quả với người mình không thích. Người lãnh đạo giỏi là người đứng vững trước mọi chỉ trích.

Và bây giờ, bố muốn tâm sự với con là nếu có ai đó khen con đẹp, ngoan, hiền, giỏi, xinh, khéo, con sẽ vui và hớn hở vì những mỹ từ vô hình tổng quát. Con sẽ hài lòng khoan khoái vì những khái niệm mơ hồ tạo cảm giác dịu ngọt. Nhưng con không biết có khả năng điều đó không thật, có khả năng là điều đãi bôi, có khả năng là bẫy rập của những toan tính.

Nếu có ai đó la mắng, chửi bới, chê bai, trách móc, con sẽ muộn phiền, cau có vì những hắc từ châm chích, cụ thể rõ ràng không tránh được. Nhưng con cần biết rằng có khả năng đó là những lời thật, những bài học không mất học phí. Con sẽ biết điều chỉnh và vươn lên từ những sai lầm (nếu có) và/hoặc những lời chỉ trích sống sượng của người khác. Những lời chỉ trích là những bài học bổ ích, vô giá và miễn phí, ai đó đang thể hiện chính họ cho con đọc và cảm nhận. Nếu họ đúng, con sai, con biết mình phải điều chỉnh, sửa chữa những gì. Nếu họ sai, con đúng, con biết con phải ngẩng cao đầu, bước tiếp.

Hãy cẩn thận với những lời khen tặng và mở lòng với những lời chỉ trích, chê bai của cuộc đời, con nhé.

Yêu thương con thật nhiều, rất nhiều.

Lần đầu

Con trai ạ, làm đàn ông, chúng ta sẽ có lúc đến thăm nhà bạn gái lần đầu.

Lần đầu bao giờ cũng bỡ ngỡ, bối rối, lúng túng... Nếu chúng ta biết cách cư xử đúng mực, hy vọng lần đầu sẽ dễ thương và có được kỷ niệm đẹp. Nếu không biết cách làm như thế nào, chúng ta có thể sẽ để lại vết hằn khó phai trong ký ức, có thể có những tổn thương tâm lý khó hàn gắn, có thể có những vết rách thương đau.

Bố nghĩ một cách chủ quan, đến thăm nhà bạn gái lần đầu, con nên biết và chuẩn bị tâm lý tốt để trải qua bốn giai đoạn như sau:

Làm quen: Nói như thơ Nguyễn Bính, chỉ nên đứng lại ở rìa dậu mồng tơi xanh rờn mà trao đổi câu chuyện, không ầm ầm sấn sổ đòi vào nhà người ta, ai biết mình là ai mà tiếp đón. Cái cảm giác làm quen bao gồm nhiều chiều sâu tinh tế, không chỉ đơn giản biết tên tuổi, nhà cửa, việc làm là đã có thể gọi là quen biết.

Quen biết còn nhiều hơn như thế. Mỗi một cuộc tiếp xúc đều là một lần khám phá để quen thêm, biết thêm những gì tưởng chừng đã quen, đã biết. Đó có thể là thông tin, đó cũng có thể là cảm nhận, để tìm sự phù hợp giữa người và người.

Cúi chào: Đến nhà người ta, không vào vội, dừng lại ngay bậc thềm, đừng vội bước qua ngạch cửa ngay cả khi được mời. Đây là phần thăm viếng để biết nhau, bạn con có lẽ chưa tiếp khách tại gia, nên bạn ấy cũng cần phải học cư xử phù hợp. Đến cửa nhà, dợm bước một chân vào, ngưng lại, chào hỏi làm quen và cảm nhận. Chẳng có gì phải vội vã, chẳng có gì phải hấp tấp, cứ từ từ nhẹ nhàng. Đã làm bạn thân quen với nhau đủ để mời nhau về thăm nhà thì con cũng cần phải biết cách thăm. Không thể vừa nhận được lời mời là lao vào nhà người ta như bão lốc, cười nói ầm ĩ, nằm lăn lê bò toài, chạy sục sạo khắp nhà...

Thoái lui: Sau phần cúi chào, cần phải rút lui có trật tự. Vì gia đình người ta, sau khi đã hườm hườm biết mặt mũi vóc dáng, phần nào đoán được tính cách khách, sẽ tự điều chỉnh nhịp sống để chuẩn bị đón tiếp cẩn thận, không hụt hẫng, không bối rối, không xảy ra những điều đáng tiếc. Với bước thoái lui hợp lý, con để lại một ấn tượng điềm tĩnh, trân trọng,

Án binh: Khi đã vào nhà người ta rồi, nhất là lần đầu, nên ngồi im, đừng táy máy đi lung tung. Đừng ra vẻ ông chủ nhỏ ban ơn ra lệnh với nô lệ bằng cách hùng hùng hổ hổ phô diễn kiến thức, kỹ thuật, bằng cấp. Gia đình nhà người ta cần có thời gian làm quen với sự hiện diện của con, mặc dù biết rõ mười mươi từ người lạ sẽ thành người quen. Kể cả gặp trường hợp gia chủ khó ở tự nhiên nổi tam bành đuổi cổ khách ra, con hãy ung dung nhẹ nhàng bước ra, vẫn mỉm cười và cảm ơn gia chủ đã cho thăm nhà, tỏ bày thiện ý kết thâm giao. Nếu không bao giờ vào thăm nhau nữa cũng đã biết nhau, gìn giữ cẩn trọng hình ảnh đẹp về nhau. Yên tâm, chẳng có chủ nhà nào đuổi khách sau khi đã giao lưu thăm viếng chân tình. Phải biết chờ đợi và chờ đợi.

Tất nhiên, trong suốt cả bốn giai đoạn, điều cần phải có là nói chuyên, giao tiếp, thông tin, cảm nhận. Cười nhưng không đùa, vui nhưng không cợt, ý nhị không sỗ sàng... Lắng nghe không còn là khái niệm của tai. Con hãy hình dung ai đó bước vào nhà, không nói không rằng, không một lời hỏi thăm, không một lời cảm nhận, sẽ chán biết chừng nào.

Sau khi từ giã, phải biết nói lời cảm ơn, đừng sợ bị đánh giá là khách sáo. Đó là điều cần thiết. Hãy cảm ơn bằng lời nói, bằng ánh mắt, bằng ngữ điệu chân tình. Con thử nghĩ coi, người ta chăm chút làm cơm lên cỗ mời mình, mình ngồi xuống nhồm nhoàm nhai nhai gắp gắp, ngậm một miệng thức ăn vừa cười vừa nói, ra chừng phàm phu tục tử, người ta sẽ không cho ăn nữa, hoặc nếu có, chỉ là bổn phận trách nhiệm mà không phải niềm vui dâng tặng.

Thế nhé con trai, thăm nhà bạn là một sự dâng tặng và cách hưởng thụ cuộc sống đấy con ạ!

Đèn đỏ

Đón con trai từ Phú Mỹ Hưng về nhà, đi qua cơ man nào là ngã tư. Điều đặc biệt hôm nay là tất cả các ngã tư đều đỏ đèn.

Qua năm đèn đỏ đầu tiên, con trai ngạc nhiên:

- Sao đỏ hoài vậy bố? Đi đường khác đi bố!

- Ừ, có ngày này ngày kia con à. Khi một cái đỏ, có khả năng đỏ suốt con đường. Nhiều khi đi gặp đèn xanh, con không để ý, đến khi gặp đèn đỏ, con thấy khó chịu. Cuộc sống cũng vậy, mọi người làm mười điều tốt cho mình, mình thường quên, nhưng ai làm một điều xấu cho mình, mình luôn nhớ. Biết thế để tự điều chỉnh, nhóc nhé.

- Sao lúc nào bố cũng nhìn sự việc như một ông đồ vậy?

- Vì đối với bố, các con mới thực sự là học trò. Trách nhiệm và niềm vui của bố là theo học trò này đến cuối đời.

Năm đèn đỏ kế tiếp, con trai bắt đầu có dấu hiệu bực dọc:

- Sao mình đổi đường rồi mà vẫn đỏ hoài vậy nè!

- Có lẽ con vẫn nhìn thấy tai nạn va quẹt xảy ra trước mặt mình, ở một góc phố nào đó, đúng không. Có lẽ vô tình con gặp một người bạn ở một ngã tư nào đó. Có lẽ vô tình con thấy một chiếc xe đắt tiền nào đó chạy vút qua, để rồi trầm trồ bảo mình may mắn đã nhìn thấy... Đèn đỏ ở ngã tư, đôi khi lại là cơ hội, để mình đi chậm lại, để mình tận hưởng một khoảnh khắc kỳ diệu mà nếu tất cả đèn đều xanh, có lẽ mình không bao giờ có được.

- Bố ơi là bố ơi, bố nói chuyện giống như người sắp chết.

- Bố có thể chết bất cứ lúc nào, vì thế, mỗi giây phút bố sống, bố đều sống cho con, ấy là ví dụ thế.

- Bó tay với ông già này, nhưng mà cũng khoái ông già này.

(Nhóc đưa tay cú lên nón bảo hiểm của bố, giống cách bố thường làm với nhóc).

Gần đến nhà, còn ba ngã tư, cũng đỏ.

Ông bố bắt đầu nghĩ thầm: "Đỏ gì mà đỏ lắm thế!".

Cảm ơn con trai

Cảm ơn con trai vì con thay quần dài ống trong ống ngoài, thay quần lót vo tròn như dây quấn cua. Mặc dù đã được hướng dẫn kèm la mắng, con vẫn thế. Nhưng nhờ đó bố biết được con không (chưa) bị wet dream. Trong túi con chỉ là vé xe bus, thế giới của con vẫn còn đơn giản, con vẫn còn là con của bố.

Cảm ơn con trai đã say sưa hót điện thoại, bố gọi về nhà không được, chờ mãi phát cáu. Nhưng nhờ đó bố biết con có bạn và mấy đứa con thân thiết với nhau thế nào. Bố vẫn thích con có nhiều bạn, những thằng nhóc đã học cùng con từ lớp vỡ lòng.

Cảm ơn con trai đã không phân biệt quần áo ra phố và quần áo mặc nhà, lúc nào cũng có thể xuề xòa hoặc ngồi xem tivi mà như đi mua đĩa CD. Nhưng nhờ đó bố biết con thích áo màu đỏ, con ghét quần màu đen.

Cảm ơn con trai vì con ở dơ, mồ hôi nhễ nhại, tay lấm lem vẫn bốc thức ăn, hôi rình, chua lòm mỗi khi chơi thể thao hoặc đi học về, mặc dù bố đã nhiều lần nhắc nhở. Nhưng nhờ đó bố biết được con không phải là thằng pê đê, con không phải là thằng đĩ đực tiềm ẩn, con không phải là một thằng nhóc tập tành ăn chơi.

Cảm ơn con trai vì phòng con bừa bãi lộn xộn, bố thường gọi là cái chuồng ngủ, không phải phòng ngủ. Con vứt đồ đạc mỗi cái một góc, con dán đầy hình ô-tô, tất vớ một nơi, giày vợt tennis một chỗ. Bố vừa dọn dẹp vừa lầu bầu, nhưng nhờ đó bố biết con không xem tạp chí Playboy, không giữ hình nhảm nhí, thần tượng của con không phải là các cô diễn viên Đài Loan.

Cảm ơn con trai có giày mới bỏ quên ngay giày cũ, mặc dù bố phải luôn sắp giày của con vào tủ. Nhưng nhờ đó bố biết được đôi nào con đã mang chật, đôi nào đế mòn có thể làm trượt chân con.

Cảm ơn con trai vì chén bát con ăn xong vẫn để nguyên trên bàn. Sau con là nhóm thạch sùng hiếu chiến và bọn kiến lưu manh. Nhưng nhờ đó bố biết được con đã ăn cơm nhà, con ăn hết phần cơm để lại, con không để bụng đói đi học.

Cảm ơn con trai vì viết chữ xấu quá, cẩu thả, quàng xiên, ngả nghiêng, còi cọc, mặc dù bị la hoài và bắt tập viết mãi. Nhưng nhờ đó bố đã nhận được nét chữ của riêng con, không cầu kỳ, nắn nót như những khuôn mẫu đồng dạng học đường. Để sau này khi mắt già, trí nhớ kém, dù thiếu sáng, dù thoảng qua, bố vẫn có thể nhận ra nét chữ của con giữa muôn trùng cám dỗ.

Cảm ơn con trai vì đã miễn cưỡng đi cắt tóc. Nhưng nhờ đó mà bố biết kiểu tóc con thích không phải là kiểu Hàn Quốc nhễ nhại, lia thia. Con thích cúp ngắn cho giống phi công Mỹ.

Cảm ơn con trai vì đã giành tivi với em gái, cãi nhau chí chóe. Em con giận dỗi, bố bực mình. Nhưng nhờ đó bố biết con đã xếp lịch để xem Nadal đấu với Federer, con biết Tom Hank xuất hiện lúc nào và Al Pacino đã già đi ra sao.

Cảm ơn con trai, vì một lẽ đơn giản, con là con của bố.

Đam mê của con trai

Sinh nhật, con trai được tặng quyển sách chuyên về xe ô-tô. Con bảo: "Đây là quyển sách hiếm hoi con đọc mà sợ hết".

Con trai chăm chú, đắm đuối với quyển sách.

Đang mùa học thi, cấm con vào internet, cấm con vào máy tính, tập trung học bài.

Vô tình nhìn thấy tờ giấy này trên bàn học của con trai:

Những chiếc xe vĩ đại

By Tom Stewart

Bản dịch của Trần Đình Duy.

Những chiếc xe vĩ đại nhất thế giới là gì? Nó có thể là chiếc SSC Ultimate Aero, được sản xuất tại Mỹ, và là chiếc xe hơi mạnh mẽ nhất hành tinh. Hoặc có thể là chiếc xe nhanh nhất thế giới hiện nay Bugati Veyron với tốc độ 248 dặm/giờ...

... Trong trang sách này, bạn sẽ tìm được những siêu xe như Ferrari hay Bentley, chỉ những người siêu giàu mới có thể sở hữu. Cũng có những chiếc xe mà tiền không thể mua được...

... Năng lực và sắc đẹp là sự kết hợp đáng rùng mình nhất trong mẫu xe đẹp mãnh liệt như thế này. Những chiếc xe đó, chẳng hạn như Vantage vào những năm 70, Virage vào thập niên 90 đều cơ bắp nhưng kỹ thuật thấp... Aston Martin Vanquish đã báo hiệu cho chiến thắng của công nghệ và kiểu dáng, thậm chí nó được điều khiển bởi James Bond trong Die another day...

... Hộp số 6 tốc độ chuyển số chỉ bằng một cái nhích đầu ngón tay. Bộ máy tính xử lý của chiếc xe này có thể nhận và xử lý 2 triệu thông tin trong một giây... Dù sao thì người lái cũng có thể lái trong cảm giác thoải mái của hộp số được đặt ở chế độ tự động, bỏ mặc chuyện chuyển số cho hệ thống điện tử...

Và đây là dòng chữ viết tay của ông bố, ngay trên tập tài liệu dang dở của con:

Con trai rất thương của bố,

Đọc bản dịch này của con, bố thực sự xúc động và cảm phục. Con đang làm một điều tuyệt diệu mà khi bằng tuổi con, bố đã không thể làm được.

Con trai của bố giỏi quá!

Bố ủng hộ và khuyến khích con tiếp tục với việc này, nuôi dưỡng đam mê và thực hiện giấc mơ của mình, con nhé!

Con thực sự đã chinh phục được bố.

Thương lắm!

Bố.

Nói với con trai

Con trai mình tuy chưa thực sự trưởng thành nhưng đã lớn, điều đó không thể chối cãi. Cao to như một thanh niên, thích tennis, thần tượng Federer, ham thích và hiểu biết nhiều về ô-tô, mơ được đi học lớp thiết kế xe ô-tô ở UK, hoặc thay Michael Schumacher (?!)

Nhìn nhóc, vừa vui, vừa lo, vừa hãnh diện, vừa bối rối... Chẳng biết khi nào nó hết là con mình, chẳng biết xã hội sẽ cuốn nó đi lúc nào...

Tối nay nói với con về chuyện "gần như người lớn", chuyện giữ vệ sinh cơ thể và những thay đổi tâm sinh lý tuổi teen, mình biết là nhóc đã có một vài thông tin "ngoài luồng" và mình đưa những thông tin đó vào "trong luồng".

- Thanh niên à, giữ vệ sinh nhé, lau chùi súng ống cẩn thận, nó mà hỏng thì không có cái gì thay thế được đâu... (nhóc cười nhe răng). Trong thời gian này con đang lớn, có nhiều thay đổi chưa biết trước được. Nếu súng bị cướp cò lúc ngủ thì đừng ngạc nhiên và đừng sợ nhé, chuyện đó bình thường, chỉ có nghịch súng để cướp cò thì bất thường...

(Nhóc gật gù ra vẻ hiểu và cười khoái trá).

Hy vọng những câu chuyện trao đổi bình thường như thế làm nhóc hiểu vấn đề.

Có lần biết nhóc vào trang web đen, xem hình mỹ nữ và chuyện thiếu thuần phong mỹ tục, mình không nói ngay lúc phát hiện, cũng chẳng la ầm ĩ lên như thật lòng muốn thế. Vài ngày sau, nhân chuyện gì đó, bắt vào chuyện này:

- Con trai, ai cũng cần thông tin, ai cũng cần tìm hiểu thế giới bên ngoài mình. Vì thế mới có NASA và Jean Jacque Cousteau ... Vì thế mới có National Geographic và Discovery hoặc Animal Planet... Nhưng cần phân biệt được thông tin để học hỏi và chuyện rẻ tiền để giải trí. Những trang web con xem chẳng giúp ích gì ngoài chuyện thỏa mãn tính tò mò con nít, khi nào hết con nít thì ngưng xem nhé".

(Khích tướng thế thôi chứ thật lòng chẳng biết nó có xem qua kênh khác không).

Có hàng loạt câu chuyện mình chia sẻ với con trai, chẳng biết có sớm quá không, có thừa quá không. Chịu... Chỉ biết thương mà không biết cách thương đôi khi cũng phản tác dụng.

Con trai à, dù con là ai, làm gì, như thế nào, bố vẫn thương con. Nếu chẳng may con học ít, trộm cắp, ghẻ lở hút chích, bố vẫn thương con, bố vẫn là gia đình của con. Nhưng nếu ai đó hỏi bố có hạnh phúc vì con hay không thì chắc chắn là không. Bố luôn hy vọng được hạnh phúc nhờ con, nhưng dù cho việc gì xảy ra trong tương lai, bố vẫn luôn luôn thương con mà không cần đáp lại.

Con trai à, có thể sau này con rất giàu, nhưng chắc chắn sẽ có người giàu hơn con. Có thể sau này con rất tài giỏi, nhưng chắc chắn sẽ có người tài giỏi hơn con... Bất cứ điều gì con có, một ai đó sẽ vượt qua. Nhưng nếu con trung thực, chẳng bao giờ có ai trung thực hơn, vì bản chất sự trung thực là trung thực.

Con trai à, mười năm đầu đời, bố luôn dạy con nói từ DẠ, VÂNG, mười năm kế tiếp, bố luôn dạy con nói từ DẠ, KHÔNG. Mặc dù bố luôn luôn dạy con điều đúng điều phải, nhưng có lẽ bố sẽ lạc hậu với thời gian. Bố muốn con biết vâng lời khi còn bé, nhưng phải có lập trường riêng của mình khi bắt đầu lớn, không nhất thiết phải luôn nghe lời bố. Phải biết nói KHÔNG, phải dùng trí khôn và lý lẽ để bảo vệ chính kiến của mình. Khi con lớn lên, con sẽ tự động điều chỉnh khi nào cần nói DẠ, VÂNG và khi nào cần nói DẠ, KHÔNG. Vì con ạ, đối với cuộc sống, nói DẠ, KHÔNG khó hơn nói DẠ, VÂNG rất nhiều lần.

Con trai à, nếu con mắc lỗi lầm vì con không biết điều con làm, đó lỗi tại bố, vì bố đã thiếu chăm sóc và hướng dẫn con. Nếu con cố gắng làm tốt một điều gì đó mà lỡ bị mắc lỗi, điều đó tốt cho con, vì chúng ta ai cũng trưởng thành từ sai sót của mình. Nhưng nếu con biết đó là sai mà vẫn có tình làm, điều đó quá tệ, chẳng ai giúp được con. Cũng không thể đổ lỗi cho hoàn cảnh hoặc số phận. Một người cố tình làm sai, dù là nhỏ nhất, đã là một sự bắt đầu trên con dốc trượt dài.

Con trai à, chúng ta, bố và con, đều có sự LỰA CHỌN để QUYẾT ĐỊNH cho mọi việc của cuộc sống. Thời của bố có thể không có sự lựa chọn hoặc ít sự chọn lựa. Nhưng thế hệ con đã khác rồi, kiến thức, thông tin, quan sát, đọc, nghe, nhìn... tất cả đều cho con sự Lựa Chọn. Giá Trị Sống sẽ cho con sự Quyết Định đúng, không phải Mục Đích Sống.

Con trai à, nhường nhịn và chơi tốt với bạn từ lúc này con nhé, giữ gìn những người bạn của con. Đưa bạn con về nhà mình chơi, ăn uống, cười đùa với nhau, bố luôn khuyến khích và ủng hộ... Sau này con lớn lên, có bạn là điều tuyệt diệu vô cùng, đặc biệt là những người bạn đi cùng mình từ thời ấu thơ.

Bài học vỡ lòng

Các con yêu thương!

Con được học yêu Tổ quốc, yêu đồng bào. Con được nhồi quá nhiều ý niệm triết học trừu tượng của một chủ nghĩa được gọi là tuyệt đối đúng của nhân loại.

Và hôm nay, con hỏi bố: "Tổ quốc là gì? Quê hương là gì?".

Quê hương, Tố quốc, mảnh đất con đang sống, chỉ đơn giản là mảnh đất có chủ quyền, có giá trị pháp lý và giá trị tài sản.

Tổ quốc không phải là cái nhà mình đang sống, vì mình có thể sửa xây, tô quét, mình có thể cải tạo và mình cùng có thể làm mới hoàn toàn. Nhưng mảnh đất, nơi mình đặt chân lên, nơi mình chôn mình xuống, nơi mình sinh ra và tan biến, đó được gọi là quê hương. Trên mảnh đất đó, có thể có túp lều tranh, có thể có tòa cao ốc chọc trời kính màu sáng lóa, có thể có nhiều đứa con như con, tuy khác biệt về cân nặng, cao thấp, học vấn, nghề nghiệp, nhưng cùng chung tiếng nói, cùng chung nguồn cội.

Khi một anh hàng xóm quét rác qua mảnh đất của mình, mình lẳng lặng quét dọn, thông báo ngay cho tất cả mọi thành viên trong gia đình. Mình sẽ phải nói cho người ấy biết cách cư xử của thế giới văn minh và cảnh cáo hàng xóm đừng làm lại điều ấy. Nếu người hàng xóm lấn chiếm ranh giới đất của mình, ta hãy dùng mọi nguồn lực và mối quan hệ để ngăn chặn, nếu cần thiết, ta sẽ dùng vũ lực để nói chuyện phải trái với người hàng xóm gian manh.

Nếu ai hỏi con, mảnh đất của con hình gì, hãy dõng dạc trả lời bằng niềm tự hào nghìn năm: "Hình chữ s có dấu hai chấm". Đừng quên dấu hai chấm con nhé, đừng tự huyễn hoặc mình về tài nguyên rừng vàng biển bạc, cũng đừng tự ti về sự nghèo khó lam lũ. Khi mình biết giá trị của mình, đó sẽ là một tài sản và là vũ khí tối thượng.

Nếu ta giàu có, ta sẽ mua thêm đất, thuê thêm điền trang, điều đó gọi là mở mang bờ cõi, để phồn vinh. Ta không thể và không nên dùng vũ lực gian xảo để xâm chiếm hoặc khai thác tài nguyên trên đất người khác, vì đó gọi là xâm lăng, xâm lược.

Với mảnh đất này, ta xây nhà làm vườn, ta sống bình yên, điều đó gọi là thái bình an hòa. Xây kiểu nào thiết kế kiểu nào, điều đó tùy thuộc vào văn hóa nguồn cội, tùy thuộc vào năng lực tư duy và khả năng cảm thụ thẩm mỹ.

Có thể ví chính phủ như người cha trong gia đình. Chẳng người cha nào không sẵn lòng giúp đỡ con mình. Chẳng người cha nào hằn học bịt miệng kiểm soát từng hành vi của con mình. Là một người cha, bố luôn sống cho con, làm vì con, thật lòng, không đắn đo không cần tôn vinh, không cần bằng cấp, giấy khen. Chẳng có người cha nào dạy con mình trở thành tội phạm. Chẳng người cha nào muốn chính mình trở thành kẻ tội đồ. Chẳng người cha nào muốn con mình xấu hổ cúi mặt vì cha mình là kẻ tham lam, đốn hèn, nhu nhược, ngu dốt. Bố muốn con hãnh diện vì bố và tự hào vì mảnh đất quê hương. Bố muốn con đi học thành tài trở về mảnh đất của mình, xây dựng nó, mở rộng nó, làm cho nó giàu đẹp hơn.

Khi con đi học ở nhà người khác, con sẽ học được nhiều điều hay điều lạ, mà không chắc mảnh đất này có thể dạy con đủ, đi cho mở mắt nhìn đời, đi cho hấp thụ túi khôn của thiên hạ. Con học ngành nghề gì cũng hay cũng được, nhưng nhớ quay về con nhé. Quay về để tu sửa nhà mình đẹp hơn trên mảnh đất văn hiến. Quay về để giúp những người nghèo như cô giúp việc nhà mình có đủ cơm ngon áo đẹp. Quay về để mảnh đất này có chủ, có hồn, có sinh, có toại.

Vì nếu con thành công ở xứ người, họ sẽ hân hoan gọi con bằng những mỹ từ con nuôi, con đỡ đầu, con tinh thần, con kết nghĩa. Nhưng nếu con thất bại hoặc không có giá trị sử dụng cho họ, họ sẽ gọi con là đồ con hoang, con vô thừa nhận, con rơi.

Ở nhà người ta, dù con là ai, con cũng chỉ là một đứa con ghẻ.

Chỉ trên mảnh đất này, con được gọi là con, là núm ruột, là đồng bào.

Tương lai mảnh đất miếng vườn này thuộc về con và những thế hệ sau con. Nên nhớ, chẳng ai có quyền chiếm hữu và tư hữu mảnh đất này. Nó không thuộc về bố, càng không thuộc về những gã hàng xóm gian manh.

Hãy giữ gìn và trân quý nó! Hãy ra đi và quay về!

Con nhé!

Problems

Chú Kiệt qua Mỹ hai mươi năm, về Việt Nam đi ăn hàng, lang thang những món ngày xưa, bì cuốn chấm tương, gỏi đu đủ chua cay, bò bía ngọt ngọt, nước mía, rau má... Kết quả là chú vào bệnh viện vì tiêu chảy. Trong khi đó, bố con mình ăn không biết bao nhiêu là món, lang thang khắp hang cùng ngõ hẻm, mà có sao đâu?

Dì Thư từ Mỹ về sau nhiều năm theo chồng định cư, dì không thể qua đường, dì không thể tự lái xe ra phố, tự nhiên dì trở thành người tàn tật ngay tại quê hương. Còn bố con mình, tay lái lụa, chạy không cần nghĩ, qua đường không cần tư duy, bao nhiêu năm rồi vẫn còn lành lặn.

Cúp điện, mấy bố con mình than nóng vang trời rên rỉ và đay nghiến ông nhà đèn. Trong khi đó, bà nội con ngồi chợ vài chục năm, không điện, không quạt,khỏe re.

Vì không có chỗ gửi xe, nên bố muốn mình cùng đi bộ một đoạn đường từ nhà thờ Đức Bà đến chợ Bến Thành, con bảo là xa, con muốn đi taxi, con nhăn nhó khi bố thuyết phục con đi bộ cùng bố. Cùng trang lứa với bố con mình, những người nghèo đi bán vé số, gánh ve chai, bán báo dạo... mỗi ngày phải đi bộ hàng vài chục cây số để mưu sinh.

Trở ngại đối với người này lại là chuyện bình thường đối với người khác. Vấn đề đơn giản chỉ là sự thích ứng của từng cá nhân với hoàn cảnh sống.

Tất cả những điều đó, bố gọi là problems.

Mà problems thì xảy ra mọi lúc, mọi nơi, không cần điều kiện và không bao giờ thông báo trước. Con càng lớn problems càng nhiều. Problems tỉ lệ thuận với những thay đổi trong cuộc sống, càng thay đổi nhiều, problems càng đến nhiều. Đổi nhà, đổi trường, đổi công việc, đổi sếp, đổi nhân viên, đổi thị trường, đổi sản phẩm... tất cả những thay đổi đều là nguyên nhân tạo ra problem. Mà sự thay đổi lại là điều-duy-nhất-không-bao-giờ-thay-đổi trong cuộc sống.

Bố gọi problems là cơ hội, là sự sống, là sự thanh tẩy, là sự gột rửa của tự nhiên. Sau cơn mưa, cây lá ven đường sẽ sạch hơn, sau bão tố, trời sẽ trong xanh hơn. Sau khi đánh đòn con, bố cảm thấy thương yêu con nhiều hơn, lạ vậy đó.

Sau này con lớn, con sẽ cảm nhận rằng khi yêu một người mà không bao giờ có cãi nhau, không bao giờ tranh luận, không bao giờ có problems, thì con ạ, chán chết. Nếu con sống trong một môi trường vô nhiễm thanh tịnh, bố đoán chắc là sức đề kháng của con sẽ giảm xuống tối thiểu.

Con còn nhớ lúc mình ở resort sang trọng, yên tĩnh sạch sẽ, thanh lịch, hai ngày sau mình sẽ cảm thấy chán. Chính vì sự yên tĩnh, thanh vắng đó, mình nhớ problems mình thường gặp trong ngày.

Problems là điều tự nhiên trong cuộc sống, không tránh khỏi, không lẩn tránh được...

Vấn đề là sức mạnh ý chí và khả năng đề kháng của mỗi người. Khi mình mạnh, problems sẽ yếu, và ngược lại. Cùng một sự việc, khi con còn nhỏ, con nghĩ rằng không thể giải quyết được, khi con lớn lên, con sẽ nhìn thấy đó là chuyện nhỏ.

Tất cả đều trong suy nghĩ của mình, tất cả đều trong cách mình nhìn cuộc sống và đối diện với cuộc sống.

Problems là màn lọc để chọn ra những người thích ứng nhanh nhạy với hoàn cảnh. Vì người giỏi là người có thể đương đầu với mọi tình huống, mọi điều kiện, bất kỳ ý muốn chủ quan là thích hay không thích.

Con của bố, hãy mạnh dạn đối diện với problems, đi xuyên qua nó, đừng lẩn tránh nó!