Thoáng sau, giam mình trong phòng như một con thú trong cũi, tôi thở dốc vì hành động bạo lực đối với vợ (lần đầu tiên) mà chẳng thể nào gạt bỏ nàng ra khỏi tâm trí, hình ảnh nàng mỏng manh trong bộ cánh trắng diêm dúa. Tôi tưởng nàng như vỡ vụn sau những cú lay người mà đẩy ngã về phía sau của tôi, khi tôi nắm lấy cổ tay nàng mà ấn nàng trở về chỗ ngồi trên chiếc ghế bành.

Ôi nàng mới nhẹ làm sao, với tất thảy những đường diềm đăng ten cuốn quanh bộ cánh trắng như tuyết, trước đòn đánh nhẫn tâm nảy sinh từ sự bạo lực trong tôi!

Giờ đây nàng đã hỏng, như một con búp bê mong manh, bị ấn trở lại đó trên chiếc ghế bành với biết bao nỗi giận dữ, chắc chắn tôi sẽ chẳng ráp nối nàng trở lại. Và toàn bộ cuộc đời tôi, quãng thời gian chung sống cùng nàng cho tới bấy giờ, trò chơi với con búp bê ấy: đứt gãy, chấm dứt, có lẽ là vĩnh viễn.

Cảm giác ghê rợn vì bạo lực đương lay động một cách sống sượng đôi bàn tay hẵng còn run run của tôi. Nhưng tôi nhận ra rằng cảm giác ấy phần nhiều chẳng phải sự bạo lực đó, mà bởi sự trỗi dậy mù quáng của một thứ cảm xúc và một ý chí trong tôi, mà rốt cục, chúng đã tạo cho tôi một thân thể: một thân thể thú vật đã châm ngòi cho nỗi kinh hoàng và khiến cho đôi tay tôi trở nên bạo lực.

Tôi đã trở thành “một người”.

Tôi.

Tôi mà giờ tôi muốn mình như vậy.

Tôi mà giờ tôi cảm thấy mình như vậy.

Cuối cùng giây phút này cũng tới!

Chẳng còn tên cho vay nặng lãi (ngân hàng nọ đã sập!): và chẳng còn tên Gengè (con rối ấy đã chết!).

Thế nhưng trái tim tôi vẫn đập rộn ràng trong lồng ngực. Tôi như mất đi hơi thở. Tôi xòe tay ra và nắm lại, cắm chặt móng tay vào lòng bàn tay. Rồi ngay lúc ấy, trong vô thức, tôi lấy một tay mà gãi lòng bàn tay còn lại, đi tới đi lui trong phòng, nghiến răng như một con ngựa chẳng thể chịu nổi hàm thiếc. Tôi mê sảng.

“Nhưng mình, một bản thể, mình là ai? Là ai?”

Nếu ngay cả đối với bản thân, tôi chẳng còn đôi mắt để tự mình nhìn thấy mình như một người độc lập? Đôi mắt, những đôi mắt của kẻ khác, tôi vẫn thấy chúng đương nhìn mình, nhưng đồng thời tôi chẳng thể nào biết được chúng sẽ thấy tôi như thế nào với cái ý chí mới vừa nảy sinh, khi chính tôi vẫn chẳng biết đối với bản thân, mình là ai.

Chẳng còn là Gengè.

Một thứ khác.

Chính tôi đã quyết định vậy.

Nhưng tôi còn lại gì bên trong mình, ngoài nỗi giày vò đã khiến tôi nhận ra mình là một và cũng là trăm ngàn người?

Cái ý chí mới mẻ này, thứ cảm xúc mới mẻ này trong tôi có lẽ đã trỗi dậy một cách mù quáng, bởi tổn thương nơi yếu điểm nội tại trong tôi mà tôi chẳng hay biết. Thế nhưng ngay lập tức chúng đổ sập, đổ sập dưới điểm sáng tệ hại đương chiếu ra u ám từ những điều mà tôi phát hiện.

Ấy vậy nhưng, tôi vẫn muốn lướt nhìn xem, bằng một chút máu rỉ ra từ vết thương nọ, cùng một chút cảm xúc rách nát và phân tán, liệu mình có thể dựng lên những gì để ráp nối lại bản thân trên bộ xương rơi rớt từ chút ý chí còn lại kia: ôi, một người đàn ông nhỏ bé tội nghiệp, luôn luôn sợ sệt trước ánh nhìn của kẻ khác; với cái xắc trên tay chứa số tiền thanh lý ngân hàng. Rồi giờ đây, làm thế nào tôi có thể giữ được số tiền ấy?

Có lẽ nào tôi đã kiếm được nó bằng sức lao động của mình? Liệu rằng khi rút tiền khỏi ngân hàng để nó chẳng thể sinh lời từ việc cho vay nặng lãi, tôi có thể rửa sạch nguồn gốc của số tiền ấy hay chăng? Và rồi khi ấy, tôi sẽ làm gì? Vứt nó đi? Vậy tôi sẽ sống thế nào? Tôi có thể làm được việc gì? Còn Dida thì sao?

Cả nàng - tôi cảm nhận rõ, khi giờ đây nàng chẳng còn trong nhà - nàng cũng là một yếu điểm trong tôi. Tôi yêu nàng, bất chấp nỗi đau xé lòng khi tôi hoàn toàn ý thức được tôi đã chẳng là mình, trong chính thân thể là đối tượng mà tình yêu của nàng hướng tới. Nhưng sự ngọt ngào mà tình yêu của nàng đem lại cho thân thể này, tôi vẫn hưởng thụ, mù quáng trong vòng tay đầy khoái lạc; ngay cả khi đôi lúc tôi những muốn bóp ngạt nàng, khi tôi thấy nàng, từ bờ môi ẩm ướt và run rẩy, thể như đương khát khao được nở nụ cười và cũng thở dài một tiếng, nàng bật ra một cái tên ngu ngốc: Genge.

ii. TRONG Sự TRỐNG RỖNG

Bất động lơ lửng, hết thảy những vật dụng trong căn phòng khách, nơi tôi trở lại như bị cuốn hút bởi sự tĩnh lặng đã hình thành trong đó: chiếc ghế bành mà thoáng trước nàng vẫn ngồi; chiếc đi văng mà thoáng trước Quantorzo vẫn đè lên; chiếc bàn nhỏ đánh véc ni sáng màu điểm xuyết những sợi vàng rồi những chiếc ghế và những tấm rèm, tất cả đều mang cho tôi cảm giác trống rỗng đến tồi tệ. Tôi quay lại nhìn hai người hầu, Diego và Nina. Họ báo với tôi rằng cô chủ đã rời đi cùng quý ông Quantorzo và để lại mệnh lệnh rằng họ phải thu xếp tất cả đồ đạc của nàng, đóng vào rương và gửi tới nhà bố đẻ nàng; và giờ họ đứng đó mà ngỡ ngàng nhìn tôi chòng chọc, miệng há hốc, mắt đờ đẫn.

Ánh mắt của họ khiến tôi khó chịu. Tôi thét:

“Được, cứ làm theo lệnh đi.”

Trong sự trống rỗng ấy, một mệnh lệnh để thực thi đã là một thứ gì đó, chí ít là đối với người khác. Và ngay cả với tôi cũng vậy, nếu mệnh lệnh ấy tạm thời đưa hai người kia khuất mắt.

Khi còn lại một mình, bỗng chợt trở nên vui sướng đến lạ lùng, tôi nghĩ: “Mình được tự do! Nàng đi rồi!”. Nhưng tôi tưởng như chẳng phải vậy. Tôi có ấn tượng kỳ cục hết đỗi, rằng việc nàng rời đi là một bài kiểm nghiệm để xác thực phát hiện của tôi, thứ đã chiếm tầm quan trọng to lớn và tuyệt đối trong tôi, mà mọi thứ khác sẽ chẳng có gì ngoài một chút giá trị nhỏ nhặt và tương đối khi so sánh với nó: ngay cả khi nó khiến tôi mất đi người vợ; hay đúng hơn, nó là lý do.

“Liệu có phải như vậy hay không?”

Ngoài bài kiểm nghiệm, chẳng còn gì khác tệ hại. Tất cả những thứ còn lại - vâng, chẳng có gì - có thể trông như một tấn tuồng: nàng bỏ đi với Quantorzo, tôi bừng bừng trước sự ngu độn đằng đó, của những kẻ tin tôi là một tên cho vay nặng lãi.

Nhưng bằng cách nào? Làm thế nào mà tôi đã đi tới nước này? Tới mức chẳng thể cân nhắc chuyện gì một cách nghiêm túc? Và còn nỗi tổn thương thoáng trước, mà vì nó tôi đã phát sinh hành động bạo lực?

Hẳn rồi. Nhưng tổn thương ở đâu? Trong tôi?

Khi chạm vào, cấu vào tay mình, vâng, tôi nói “tôi”; nhưng tôi đã nói với ai? Vì ai? Tôi chỉ có một mình. Trong cả thế giới này, một mình. Vì chính tôi, một mình. Và trong giây phút rùng mình đến tận chân tóc, tôi cảm nhận được sự vĩnh cửu và băng giá trong nỗi cô độc vô hạn này.

Tôi nói “tôi” với ai? Nói “tôi” có ý nghĩa gì, nếu đối với người khác nó có một ý nghĩa và giá trị chẳng thể nào là của tôi; và với tôi, tách biệt khỏi những người khác là vậy, liệu rằng việc tạo cho nó một ý nghĩa và giá trị có ngay lập tức trở thành nỗi kinh hoàng trong sự trống rỗng và cô độc này?

III. TÔI TIẾP TỤC LÀM KHÓ MÌNH

Sáng hôm sau, bố vợ tới tìm tôi.

Tôi phải nói trước (nhưng tôi sẽ không nói) trí tưởng tượng đã đưa tôi tới đâu, khi tôi mê man hầu như suốt đêm, cốt để suy tính hậu quả từ tình cảnh mà tôi đã đẩy mình vào, không chỉ liên quan đến người khác, mà còn quan hệ tới chính tôi.

Tôi khó thở mà tỉnh dậy sau một giấc ngủ ngắn ngủi nặng như chì, với thứ xúc cảm về sự nghiêm trọng đầy thù địch của mọi thứ, thậm chí của cả làn nước mà tôi giữ lại trong tay để rửa mặt, cả chiếc khăn mà sau đó tôi dùng. Rồi, khi được thông báo về chuyến viếng thăm, bỗng chợt tôi cảm thấy toàn thân nhẹ bẫng nhờ nguồn cảm hứng vui tươi đã sẵn sàng thức tỉnh trong mình. May mắn thay, nguồn cảm hứng ấy như một làn gió tươi mới vẫn thổi mát tâm hồn tôi đôi lúc.

Tôi ném chiếc khăn lên không trung rồi bảo Nina:

“Tốt, tốt. Đưa ông ấy vào phòng khách ngồi, và bảo ông rằng tôi sẽ tới ngay.”

Tôi soi vào chiếc gương trên tủ với một sự tự tin không thể cưỡng lại, đến mức tôi phải nháy mắt với tên Moscarda đó để tỏ cho hắn thấy là hai chúng tôi hiểu nhau tuyệt đối. Rồi cả hắn, thú thực, ngay lập tức hắn nháy mắt lại, xác nhận sự đồng điệu giữa chúng tôi.

(Các ngài sẽ bảo, tôi biết, rằng điều này chưa chắc đã là thật, bởi tên Moscarda ở trong gương đó là tôi; và một lần nữa các ngài tỏ ra rằng mình chẳng hiểu gì cả. Hắn không phải là tôi, tôi có thể khẳng định với các ngài. Thậm chí, một thoáng sau, trước khi rời khỏi phòng, ngay khi tôi quay đầu lại để nhìn hắn trong gương, hắn đã là một người khác, ngay cả đối với tôi, với một nụ cười ma quái trong ánh mắt sắc lạnh và ngời sáng. Các ngài kinh sợ; tôi thì không; bởi tôi đã biết hắn; và tôi giơ tay chào hắn. Cả hắn cũng giơ tay chào tôi, nói thực là vậy.)

Tất cả điều này chỉ là khởi đầu. Tấn kịch sẽ còn tiếp diễn trong phòng khách cùng với bố vợ tôi.

Tấn kịch bốn người?

Không.

Các ngài sẽ thấy biết bao tên Moscarda khác biệt mà tôi đã thích thú tạo ra trong buổi sáng hôm ấy.

IV. Y Sĩ? LUẬT sư? GIÁO SƯ? NGHỊ sĩ?

Chẳng có nghi ngờ gì, bố vợ tôi là nguyên cớ bất chợt đánh thức nguồn cảm hứng trong tôi, có lẽ bởi (vâng, ôi Chúa tôi) cái hiện thực bất kính mà tôi đã tạo ra cho ông từ bấy đến giờ, một người đàn ông đần độn suốt ngày tự mãn.

Vẻ chăm chút mình hết đỗi của ông không chỉ toát ra từ quần áo, mà còn từ cách chải râu tóc tới tận ngọn cuối cùng. Tóc ông hoe vàng, còn khuôn người, tôi không nói là phổ biến, nhưng tầm thường ở mọi mặt. Ông chăm chút bản thân chỉ tổ hoài công, bởi bộ quần áo ông vận lên người, một sản phẩm tuyệt hảo, trông cứ như chẳng phải của ông, mà của người thợ đã may nó. Rồi cái đầu cân đối và đôi bàn tay mượt mà và tươm tất đến vậy của ông, cứ như thể được gắn bằng xương bằng thịt vào cổ áo và tay áo, và sẽ chẳng phải nói quá khi bảo chúng nom như ma nơ canh bán thân bằng sứ trong khung kính của một tiệm cắt tóc hay cửa hàng găng tay. Nghe ông nói, nhìn ông nhắm hờ đôi mắt xanh dương như tráng men trong sự bình yên của một nụ cười bất tận trước tất cả những điều thoát ra từ đôi môi đỏ như san hô; nhìn ông mở đôi mắt ấy ra và mi mắt phải nhướng lên đôi chút và dính lại trên đó, cứ như thể ông chẳng cách nào vội vã tách rời bản thân khỏi hương vị mà ông vừa thưởng thức từ một sự thỏa mãn gần gụi mà chẳng ai có thể đoán được trong ông; ông không thể không tạo một ấn tượng kỳ cục hết đỗi, thậm chí nom giả tạo, tôi xin nhắc lại: ấn tượng thể như một con ma nơ canh của người thợ may và cái đầu để trưng bày của người thợ cạo.

Bấy giờ, khi tôi đương nghĩ ông sẽ như vậy, tôi bàng hoàng thấy ông hiện ra áo quần xộc xệch và rúng động hết thảy. Trong một phút giây, nỗi bàng hoàng ấy chẳng có tác dụng gì ngoài việc khơi gợi cái ham muốn tinh tế được đặt mình vào nguy hiểm, như một kẻ tay không tấc sắt mà miệng vẫn mỉm cười khi tiến tới trước kẻ thù đương giương vũ khí đe dọa, sau khi đã lệnh cho hắn không được dịch chuyển nửa bước.

Nguồn cảm hứng bừng tỉnh trong người ép buộc tôi phải nở nụ cười thách thức trên môi và vầng trán nhăn lại hầu như lơ đễnh vì trò chơi sắp diễn ra, một trò hết đỗi nguy hiểm, khi biết bao lợi ích cấp thiết là vậy được đặt lên bàn cân, lợi ích cả đối với người đàn ông đó và với nhiều người khác: vận mệnh của ngân hàng; vận mệnh của gia đình tôi. Tôi đã có thêm bằng chứng về điều tồi tệ mà tôi đã biết: rằng, tôi chẳng thể tránh khỏi việc trông như một tên điên, thậm chí còn điên hơn trước. Với những lời mà tôi định nói, tôi cắm đầu cắm cổ mà lao xuống con dốc của vẻ ngây thơ không tưởng và lạ kỳ đã khiến Quantorzo đờ đẫn, còn vợ tôi thì phá lên cười.

Thực chất, bấy giờ ngay cả với tôi, khi tôi cân nhắc kỹ lưỡng mọi sự, cái lương tâm mà tôi những muốn bấu víu đã chẳng còn là một lý do thiết thực. Có lẽ nào tôi cảm thấy thực sự hối hận vì hoạt động cho vay nặng lãi mà tôi chẳng bao giờ hiểu là mình đã làm? Tôi đã chính thức ký vào những tờ lệnh của ngân hàng, đúng; tôi đã sống đến giây phút này nhờ vào doanh thu của nó mà chẳng mảy may nghĩ ngợi gì. Thế nhưng rốt cục khi ngộ ra, để đưa bản thân trở về chính đạo, tôi sẽ nhanh chóng rút tiền khỏi ngân hàng để kiến tạo một công trình từ thiện hoặc làm điều gì đó tương tự.

“Gì cơ! Cậu chẳng coi những điều này là gì hay sao? Lạy Chúa tôi, vậy là thực ư?”

“Chuyện gì là thực ạ?”

“Rằng cậu đã phát điên! Còn con gái ta, cậu định làm thế nào? Cậu định sống thế nào? Sống dựa vào cái gì?”

“Đó, điều này thì vâng: điều này con thiết tưởng là quan trọng. Con sẽ phải nghiên cứu.”

“Và vĩnh viễn hủy hoại vị thế của cậu ư? Ai làm việc của người nấy, sự đã vậy kể từ khi khai thiên lập địa rồi.”

“Được. Vậy thì từ giờ trở đi, con cũng chỉ lo chuyện của con.”

“Nhưng làm thế nào mà cậu lo được chuyện của cậu, nếu cậu vứt đi toàn bộ số tiền mà bố cậu đã kiếm được sau bao năm ròng rã lao động?”

“Con có sáu năm đại học.”

“Ôi! Cậu muốn quay lại học đại học?”

“Có thể.”

Ông dợm đứng dậy. Tôi cản ông mà hỏi:

” Thưa bố: trước khi thanh lý ngân hàng, ta vẫn còn thời gian, phải vậy không?”

Ông giận dữ đứng lên, tay giương lên trời.

“Nhưng thanh lý gì chứ? Thanh lý gì? Thanh lý gì?”

“Nếu bố không để con nói…”

Ông quay phắt đi.

“Cậu muốn nói gì chứ! Cậu nói sảng thì có!”

“Con hoàn toàn bình tĩnh,” tôi chỉ cho ông thấy. “Con muốn nói rằng con có nhiều môn học đã theo đến một điểm nhất định nhưng rồi bỏ dở đó.”

Ông nhìn tôi ngỡ ngàng.

“Môn học? Nghĩa là sao?”

“Rằng con có thể, và cũng sớm thôi, sẽ lấy được một tấm bằng Y khoa, thí dụ vậy, hoặc cử nhân Ngữ văn và Triết học.”

“Cậu?”

“Bố không tin sao? Vâng. Con cũng đã bắt đầu học để trở thành y sĩ. Ba năm. Và con thích. Bố hãy hỏi xem, hãy hỏi Dida xem cô ấy thích Gengè của cô ấy như thế nào hơn. Y sĩ hay giáo sư. Con có khiếu ăn nói: nếu muốn, con cũng có thể làm luật sư.”

Người ông run bần bật.

“Thế nhưng từ trước đến giờ cậu có muốn làm gì đâu!”

“Hẳn rồi. Nhưng không phải do con lông bông, bố hiểu không. Thậm chí là ngược lại! Con đã quá chú tâm. Và bố hãy tin, người ta chẳng làm được gì nên hồn khi quá chú tâm vào một chuyện nào đó. Người ta sẽ phát hiện ra một số điều nhất định! Thế nhưng, con xin phép khẳng định với bố rằng chuyện trở thành y sĩ, luật sư, hay giáo sư, nếu Dida muốn, con hoàn toàn có thể làm được. Chỉ cần con bắt đầu phấn đấu.”

Nghe đến đây ông bỏ chạy, đúng hơn là nhảy bổ ra ngoài, mặt mũi tím tái vì hết mình kiềm chế trước những lời tôi nói. Tôi đuổi theo sau ông mà thét:

“Không được, bố nghe đã, nếu con từ bỏ tất cả tiền bạc của bố con, bố biết con sẽ nổi danh cỡ nào hay không? Người ta có thể bầu con làm nghị sĩ: bố thử nghĩ mà xem! Nếu Dida thích, cả bố nữa: một ông con rể làm nghị sĩ… Bố đã thấy con chưa? Đã thấy con chưa?

Bố vợ tôi đã cao chạy xa bay. Sau mỗi từ tôi nói ông lại hét:

“Thằng điên! Thằng điên! Thằng điên!”

V. VẬY RỒI, ĐỂ TÔI KỂ VÌ SAO?

Giọng điệu tôi cợt nhả, tôi không phủ nhận, âu cũng vì nguồn cảm hứng đáng nguyền rủa nọ. Và chừng như những lời tôi nói đều ngô nghê hết đỗi: tôi công nhận. Nhưng sự xuất hiện của một Gengè y sĩ hay luật sư hoặc giáo sư và thậm chí cả nghị sĩ, tuy khiến tôi tức cười, nhưng sự xuất hiện ấy hẳn đã buộc ông phải vị nể và kính trọng như mọi người trong vùng vẫn tỏ ra trước những ngành nghề cao quý này, sinh kế của biết bao kẻ tầm thường, những kẻ mà tôi sẽ chẳng gặp khó khăn gì để cạnh tranh.

Nguyên nhân nằm ở chỗ khác, tôi biết rõ. Ông cũng chẳng nhìn thấy tôi, chính bố vợ tôi. Lý do của ông khác tôi hoàn toàn.

Ông chẳng thể nào chấp nhận chàng rể của ông (cái tên Gengè mà ông thấy trong tôi, như thế nào thì chẳng ai biết) bị tôi kéo tuột khỏi thực trạng mà hắn đã sống từ trước tới giờ, khỏi cuộc sống dễ chịu của một con rối mà ông, con gái ông cùng tất cả cổ đông ngân hàng đã tạo ra.

Tôi phải mặc kệ hắn như cũ, Gengè, thằng con trai ngoan ngoãn nhưng điên rồ, kệ hắn sống mà chẳng màng đến những đồng tiền cho vay nặng lãi của cái ngân hàng chẳng do hắn điều hành.

Và tôi thề rằng tôi đã mặc kệ hắn ở đó, để tránh làm xao động đến con búp bê tội nghiệp với tình yêu mà tôi trân quý vô ngần, để tránh không gây hỗn loạn sâu sắc tới những người quý mến tôi, nếu chẳng phải khi phó mặc hắn cho kẻ khác, về phần mình, có lẽ tôi sẽ rời đi nơi khác với một thân thể mới và một cái tên mới.

vi. nhịn cười

Ngoài ra, tôi biết rằng khi đặt mình vào một hoàn cảnh sống mới, xuất hiện trước mặt người khác như một y sĩ, giả dụ vậy, hay một luật sư hoặc một giáo sư, tôi cũng sẽ chẳng bao giờ định hình được mình là một bản thể đối với tất cả mọi người, chẳng bao giờ định hình được bản thân mình, khi tôi khoác lên trang phục và hành xử như người làm những nghề ấy.

Con người tôi bị bao trọn bởi nỗi khiếp sợ phải khép mình trong nhà tù của bất cứ hình hài nào.

Dù cho những hình ảnh ấy tôi vẽ ra để cười nhạo bố vợ, chính tôi lại nghiêm túc ngẫm nghĩ về chúng khi màn đêm buông xuống, nhịn cười trước bóng dáng cái thằng tôi là một luật sư hay y sĩ hoặc giáo sư. Tựu trung, tôi thiết nghĩ một trong những ngành nghề đó, hay bất kỳ ngành nào khác, tôi phải chọn lấy một và chấp nhận nó như một điều tất yếu, bởi nếu Dida trở về như ý tôi muốn, nàng sẽ buộc tôi phải dốc sức chu cấp cho cuộc sống mới của nàng với một tên Gengè mới.

Nhưng xét thấy bố vợ tôi đã nóng giận mà bỏ chạy, tôi có thể lập luận rằng, cả với Dida cũng vậy, sẽ chẳng có một Gengè mới nào có thể sinh ra từ con người cũ. Dấu sao thì cái con người cũ ấy đã tỏ cho nàng thấy rằng hắn điên hết thuốc chữa, khi chẳng vì lý do gì mà hắn bỗng chốc muốn rời bỏ hoàn cảnh sống mà cho tới lúc ấy hắn vẫn hạnh phúc hưởng thụ.

Và tôi hẳn phải rồ dại nếu tôi đòi một con búp bê như nàng phát điên cùng tôi, cũng chẳng vì lý do gì.