Một sai lầm cực kỳ phổ biến với người đọc Tây Du Ký, thậm chí từ các họa sĩ truyện tranh và các nhà làm phim, đó là nhầm lẫn nhiệm vụ của Bát Giới và Sa Tăng. Tất cả các bộ truyện tranh tôi từng xem, cộng thêm bộ phim truyền hình Tây Du Ký sản xuất năm 1986, đều xây dựng Bát Giới luôn là kẻ dắt ngựa, còn Sa Tăng là người gánh hành lý. Ấn tượng ấy sâu đậm đến nỗi tôi từng nhầm tưởng cây Bảo trượng hàng yêu của Sa Tăng là biểu trưng cho cái đòn gánh. Hoàn toàn không phải như vậy. Các thành viên của đoàn thỉnh kinh, ai nấy đều có nhiệm vụ cụ thể: Ngộ Không tiên phong mở đường, Bát Giới gánh hành lý, Sa Tăng dắt ngựa. Tây Du Ký có ghi chép rất cụ thể ở nhiều đoạn khác nhau để minh chứng.
1. Bát Giới gánh đồ, Sa Tăng dắt ngựa
Trước khi thu phục Trư Bát Giới, tất cả mọi công việc đều do Tôn Ngộ Không đảm đương. Khi Bát Giới nhập hội, chàng ta đảm trách việc gánh hành lý, còn Ngộ Không mở đường. Hồi 19 viết: “Rồi đó, thu xếp hành lý, Bát Giới quảy lên vai, Tam Tạng nhảy lên cưỡi con ngựa trắng, Hành Giả vác gậy sắt đi trước dẫn đường.”
Sau khi thu phục Sa Tăng thì Ngộ Không vẫn tiên phong mở đường, Bát Giới vẫn gánh hành lý, Sa Tăng đảm trách việc dắt ngựa.
Hồi 23, Ngộ Không và Bát Giới đã so đo về công việc. Bát Giới than gánh đồ nặng nhọc: “Hành lý nặng như thế gánh hết ngày này sang ngày khác thì chịu làm sao được. Dễ chỉ có anh mới là đồ đệ của sư phụ, còn tôi thì làm thằng đi gánh thuê.” Hành Giả phân bua rằng: “Tôi chỉ săn sóc sư phụ, còn chú và Sa Tăng chỉ chuyên trông nom hành lý, chăn dắt ngựa…”
Độc giả có thể nghi ngờ rằng câu nói của Hành Giả cũng có thể hiểu là Bát Giới dắt ngựa, Sa Tăng gánh đồ. Hoàn toàn không phải.
Hồi 39, mấy thầy trò đang ở nước Ô Kê, vừa cải tử hoàn sinh cho Quốc vương nước ấy. Quốc vương đòi đi theo đoàn thỉnh kinh, Ngộ Không và Bát Giới đã có một màn hài hước:
Hành Giả hỏi:
- Bát Giới, hành lý của chú nặng được bao nhiêu?
Bát Giới nói:
- Thưa anh, ngày nào cũng gánh hành lý, chẳng biết nặng được bao nhiêu nữa.
Hành Giả nói:
- Chú đem một gánh chia ra làm hai gánh, chú gánh một gánh, còn một gánh để Hoàng đế gánh. Chúng ta phải đi sớm vào thành làm việc.
Rồi khi Ngộ Không nói Quốc vương chỉ gánh đồ theo một đoạn, Bát Giới than thở: “Như vậy hắn chỉ gánh có bốn mươi dặm, còn lão Trư này làm công suốt đời à?”
Cuộc nói chuyện này cho thấy công việc thường nhật của Bát Giới là gánh đồ. Công việc nặng nhọc đó khiến lão Trư luôn bị ám ảnh, điển hình là không ít lần đòi chia hành lý, chưa hẳn là chàng ta muốn giải tán đoàn đội, mà đơn giản là chỉ muốn nhẹ gánh mà thôi.
Còn Sa Tăng thì sao? Tây Du Ký có nhiều đoạn mô tả nhiệm vụ của Sa Tăng. Hồi 25 kể chuyện đoàn thỉnh kinh lén trốn khỏi Ngũ Trang quán có câu: “Tam Tạng ra khỏi cửa, nhảy lên mình ngựa, Bát Giới quẩy hành lý, Sa Tăng dắt ngựa, theo đường sang Tây.”
Hồi 36 cũng viết: “[Đường Tăng] Nói đoạn, vịn yên ngựa trèo lên, Trư Bát Giới gánh hành lý, Sa hòa thượng dắt ngựa. Tôn Hành Giả cắp gậy sắt đi trước mở đường, cả đoàn xuống núi, thẳng đường tiến bước.”
Ở Ngũ Trang Quán, chính Sa Tăng từng kể về mình: “khi làm Quyển Liêm đại tướng, hộ vệ xa giá đến hội Bàn Đào”, rõ là chức nghiệp của lão Sa từ khi ở trên Thiên đình đã là hộ vệ.
2. Đảo vị trí
Có vẻ như Đường Tăng đã nghe thấy lời phàn nàn của Bát Giới về việc phải gánh đồ quanh năm, nên từ đó về sau đã để Sa Tăng và Bát Giới luân phiên đổi nhau nhiệm vụ này.
Hồi 43 viết “Lúc ấy, sư phụ mới cưỡi lên con ngựa bạch, Bát Giới cầm cương, Sa Tăng gánh hành lý, Tôn Hành Giả đi bên cạnh hộ vệ.”
Hồi 50 cũng viết “Thầy trò bước ra khỏi vòng, Bát Giới dắt ngựa, Sa Tăng gánh hành lý, Tam Tạng thuận đường đi bộ bước trước.”
Còn rất nhiều thời điểm ghi lại việc Sa Tăng gánh hành lý còn Bát Giới dắt ngựa, nhưng điều chúng ta cần phải minh định rõ, ấy là công việc chính của Bát Giới là gánh đồ chứ không phải dắt ngựa. Có hai dẫn chứng cho luận điểm này.
Thứ nhất là ở hồi 56, Tây Du Ký viết: “Trư Bát Giới phấn chấn tinh thần, bảo Sa Hòa thượng gánh hành lý, còn mình hai tay cầm đinh ba, bước tới giục ngựa. Con ngựa chẳng hề sợ hãi, mặc cho Bát Giới hò hét một hồi vẫn cứ đủng đỉnh bước một.” Điều này cho thấy con ngựa không nghe chịu lời Bát Giới, hẳn bởi chàng ta ít khi làm công việc dắt ngựa thay Sa Tăng.
Thứ hai là khi phong thưởng, với Bát Giới, Phật tổ nói: “Tuy tính ương vẫn còn, sắc tình chưa hết, nhưng dọc đường gánh hành lý có công, gia phong nhà ngươi chức chính quả là Tịnh Đàn Sứ Giả.” Còn với Sa Tăng, ngài nói: “bảo hộ thánh tăng, dắt ngựa trèo non có công, gia phong chính quả chức to làm Kim Thân La Hán.”
Khi chính miệng Như Lai đã ghi nhận công lao, thì còn ai dám phủ nhận nữa?
3. Thử lý giải nguyên nhân
Đầu tiên phải nói rằng Tây Du Ký thành sách khá muộn, ở tận đời nhà Minh. Trước đó, các cố sự về Đường Tam Tạng thỉnh kinh được sáng tác rất nhiều trong dân gian từ đời Đường, Tống và được dựng thành kịch cực kỳ phổ biến ở đời nhà Nguyên. Một trong các tiền thân của Tây Du Ký là bộ Tây Du Ký tạp kịch của Dương Cảnh Hiền đời Nguyên gồm 24 hồi. Trong bộ kịch đó, Đường Tam Tạng lần lượt nhận Tôn Hành Giả, Sa Hòa thượng Trư Bát Giới làm học trò. Sa Tăng chính là nhị sư huynh còn Bát Giới là tam sư đệ. Nhiệm vụ của Sa Tăng là hộ vệ cho sư phụ và Bát Giới gánh hành lý.
Ngược về trước nữa, trong bộ Đại Đường Tam Tạng thủ kinh thi thoại (tác giả Khuyết danh) viết ở đời nhà Tống thì nhân vật Trư Bát Giới thậm chí còn không xuất hiện. Hai vị đệ tử của Tam Tạng pháp sư là Hầu Hành Giả và Thâm Sa Thần, đây cũng là hai nguyên mẫu của Tôn Hành Giả và Sa Tăng.
Như vậy, có thể đặt một giả thuyết rằng câu chuyện ban đầu vốn là nhị sư huynh lo việc dắt ngựa, tam sư đệ lo gánh hành lý. Ngô Thừa Ân đã đảo thứ tự lớn nhỏ của hai nhân vật Trư Bát Giới và Sa Tăng, cho Bát Giới làm nhị sư huynh, vẫn cho gánh hành lý. Trong quá trình đảo ngôi ấy, vô tình để lọt vài chi tiết tam sư đệ gánh hành lý, rồi chép nhầm thành Sa Tăng gánh hành lý.
