Bàn tay đưa ra định cầm lấy cuốn hộ chiếu bỗng khựng lại, khuôn mặt của người kiểm tra hộ chiếu trẻ tuổi, tóc vàng, căng lên, không biết có phải đang tìm từ để nói hay không mà đôi môi của anh ta khẽ run. Và tôi là người đã mở miệng ra trước. “Đấy đúng là hộ chiếu của Nhật, nhưng tôi đã sống ở Đức từ ba mươi năm trước. Tôi vừa đi du lịch Mỹ về. Từ đó đến nay, tôi chưa từng đi Nhật.” Nói đến đây thì tôi ngưng, rồi từ lúc đó trở đi, tôi đã không nói ra thêm những gì mình đang suy nghĩ trong đầu. “Làm gì có chuyện cuốn hộ chiếu này dính chất phóng xạ được. Làm ơn đừng đối xử với nó như thể là bị cùi hủi vậy chứ. Tôi lấy cuốn hộ chiếu không được đón nhận lại, lần này tôi lật ra trang có dán dấu tư cách lưu trú là vĩnh trú rồi chìa ra cho anh ta xem. Anh ta nhận nó bằng những đầu ngón tay run run.

Tôi cảm thấy thương xót cho bản thân vì đã chứng minh sự trong sạch của mình bằng câu nói: “Từ đó đến nay, tôi chưa từng đi Nhật.” Vào năm 2011[2], khi nghe từ “Nhật Bản”, người ta còn có sự đồng cảm, nhưng từ sau năm 2017, đã bắt đầu có sự kỳ thị. Nếu có được hộ chiếu của các nước khối cộng đồng chung châu Âu, khi đi lại các nước có thể sẽ không cần phải bận tâm đến việc là người Nhật hay không. Nhưng không hiểu sao tôi lại không có hứng thú muốn xin hộ chiếu đấy. Tôi cảm thấy việc bản thân mình để cho mọi việc đến cớ sự này, rồi lại càng bám víu vào cuốn hộ chiếu này quả là kỳ lạ.

Tôi liếc nhìn hoa cúc nở trên trang bìa màu đỏ của cuốn hộ chiếu. Ngay giây phút đó, tôi cảm thấy như hoa cúc trên tấm hộ chiếu có đến mười bảy cánh, nhiều hơn bình thường một cánh, tôi hơi giật thót mình, nhưng làm gì có chuyện cánh hoa trên cuốn hộ chiếu bị đột biến gen được.

Hành lý ký gởi tại New York đã không đến được Berlin. Tôi đi đến trung tâm khai báo hành lý thất lạc, khi điền vào các mục cần thiết như hình dáng và màu sắc của vali, cũng như địa chỉ tại Berlin, tôi thấy lo. Toàn bộ những món ăn không thể nào mua được ở Berlin như mì tororo soba[3], đậu tương lên men natto, tảo nâu mozuku, trứng cá cay mentaiko mà tôi đã mua ở khu phố trung tâm mua bán Manhattan ở New York, tôi đã cho hết vào trong vali. Nếu bị kiểm tra bên trong hành lý, chắc chắn những thực phẩm có viết chi chít chữ tiếng Nhật đó sẽ bị rút ra hết như là vật phẩm nguy hiểm, và sẽ được gởi đến trung tâm xử lý chất phóng xạ. Những món như đậu tương lên men natto chắc sẽ bị nghi ngờ là đậu nành do nhiễm phóng xạ nên chỉ trong một thời gian ngắn đã bị biến dạng ra thế.

Từ năm 2015, sau khi tin tức truyền đi từ Nhật Bản bị gián đoạn, tin đồn hay những câu chuyện thần thoại liên quan đến Nhật Bản lan truyền y như những con giòi. Những con giòi sau khi trưởng thành sẽ hóa thành ruồi, bay khắp thế giới. Vì các chuyến bay đi Nhật Bản không còn nên bản thân tôi cũng không thể tự đi về Nhật để kiểm chứng bằng chính mắt mình được. Nghe nói một hãng hàng không nào đó của Trung Quốc sẽ bắt đầu chuyến bay đến Okinawa, nhưng tôi cũng không biết chắc là có thật như vậy hay không.

Vào năm xảy ra sự cố tại Fukushima, lẽ ra tất cả các nhà máy điện hạt nhân phải tắt hết công tắt nguồn. Họ đã biết rằng một trận động đất lớn khác sẽ đến sớm thôi, vậy mà tại sao họ lại chần chừ? Vào đầu mùa xuân năm 2013, khi báo đài bắt đầu thông báo rằng “Sự lo sợ từ Fukushima đã chấm dứt”, tôi đang ở Kyoto một tuần. Đó là ngày vừa tròn hai năm sau khi trận động đất lớn xảy ra, vì sẽ có chương trình truyền hình trực tiếp buổi nói chuyện của Thiên hoàng, nên trước màn hình tivi tại phòng sảnh khách sạn, rất nhiều nhân viên khách sạn cũng như khách trọ đang chờ nghe tin tức với vẻ mặt đầy lo lắng. Dĩ nhiên là trong phòng khách sạn cũng có tivi, nhưng có vẻ như không chỉ riêng gì một mình tôi sợ phải xem những tin tức như thế này một mình trong khách sạn. Trong lúc mọi người đang sốt ruột vì quảng cáo nước súc miệng mãi mà vẫn không kết thúc, màn hình tivi bỗng dưng chuyển sang trắng xóa. Rồi không bao lâu sau lại chuyển sang hình ảnh chụp cận lá cờ Nhật bằng vải bông đang gợn bay trong gió. Thế nhưng ngay sau đó không phải khuôn mặt đang được mong chờ sẽ xuất hiện mà là một người đàn ông đeo mặt nạ đen. Màn hình rung lên bần bật. Chắc là do máy quay bị rung nên mới vậy. Người đàn ông đó hướng tới trước micro, bất chợt cổ anh ta rướn lên trông giống như cổ rùa, anh ta nói: “Hãy lập tức tắt ngay tất cả các nguồn điện của nhà máy điện hạt nhân. Đây là lời nói của Thiên hoàng” Khán giả đang xem tin đơ người lại. Người đàn ông nói thêm với giọng rất nhẹ nhàng: “Xin mọi người đừng lo. Đây không phải là vụ việc bắt cóc gì cả. Tôi là người rất thân cận với người lẽ ra là phải xuất hiện ở đây ngày hôm nay. Và điều này cũng là mong ước chung của tất cả chúng tôi. Đường nét chạy từ má xuống cằm cảm nhận qua chiếc mặt nạ có điều gì đó khiến tôi liên tưởng đến búp bê Hina[4].

Tôi liền bay ra khỏi khách sạn, gọi điện thoại cho em trai của tôi đang làm việc tại đài truyền hình, nhưng điện thoại của em đã tắt nguồn. Ngày hôm đó tôi đã gọi điện không biết bao nhiêu lần, thậm chí để lại lời nhắn cũng không được. Ngày hôm sau, cuối cùng em tôi cũng gọi điện lại, nó đã đưa cả nhà đến trốn tại một ngôi biệt thự ở tỉnh Hyogo. Nó kể do các buổi phát sóng như vậy có khả năng sẽ bị phe cánh hữu tấn công, vì thế những cán bộ chủ chốt của đài đã đưa gia đình bỏ trốn khỏi Tokyo.

Rốt cuộc mọi thứ cũng trôi qua, đài truyền hình đã không bị tấn công. Năm đó, lấy danh nghĩa phòng bị cho thảm họa thiên tai, gia đình Thiên hoàng đã dời đến cung điện hoàng gia ở Kyoto. Từ đó về sau, thật đáng tiếc là không còn được nghe thêm gì từ Nhật hoàng. Cũng có tin đồn cho rằng toàn bộ gia đình đã bị giam cầm.

Rồi sau đó, lại xảy một chuyện đáng để ngạc nhiên. Thủ tướng đột nhiên xuất hiện trong “Chương trình ca nhạc cho mọi người” của đài NHK, trong lúc tôi đang suy nghĩ liệu Thủ tướng sẽ hát bài nào, bỗng nghe ngài ấy hét lên: “Từ tháng sau, tất cả các nhà máy điện hạt nhân sẽ chấm dứt hoạt động vĩnh viễn!” Được mệnh danh là chim ưng của chim ưng, thế nhưng trước sự thay đổi diện mạo của ông ấy, đến cả chim ưng hay cả bồ câu cũng không thể nào khép lại cái mồm đang há hốc của chúng được. Cho dù có xoa dịu, có đe dọa đi nữa, ông vẫn cứ khăng khăng nói lời phản đối nhà máy điện hạt nhân như kiểu bị hồn ma đeo bám, nên những người đồng nghiệp cố tình cho ông ta ăn món cá nóc mà họ đã đặc biệt gọi tới, hoặc cử những người đàn ông xăm trổ đầy mình đến nhà đe dọa, hoặc chiếu tia laze hồn ma người cha trong phòng ngủ để thuyết giáo ông ấy, nhưng tất cả đều vô ích.

Rồi sau đó một thời gian, vị Thủ tướng cũng biến mất khỏi thế gian. Nếu theo lệ thường, thế nào cũng sẽ có tin Thủ tướng bị “ám sát” chẳng hạn, thế nhưng không hiểu tại sao, giới truyền thông chỉ sử dụng từ “bắt cóc”. Tóm lại là ai đã bắt cóc ngài ấy? Hồi còn nước gọi là Bắc Triều Tiên, từ “bắt cóc” này thường được sử dụng, tuy nhiên từ năm 2013, đột nhiên ở Bắc Triều Tiên dấy lên phong trào chống hạt nhân một cách quá khích, đó cũng là cơ duyên để cho Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên thống nhất.

Sau sự biến mất của ngài Thủ tướng, đất nước trải qua một thời gian hỗn loạn, đến năm 2015, chính phủ Nhật Bản bị tư nhân hóa, một tập đoàn lấy tên là Z group đã thâu tóm hết cổ phần, xem nhà nước như một doanh nghiệp và bắt đầu kinh doanh. Đài truyền hình cũng bị giành lấy quyền kiểm soát, chế độ giáo dục bắt buộc không còn tồn tại. Cho đến lúc ấy, đến một người sống tận Berlin như tôi cũng nắm bắt được tường tận những thông tin như vậy thông qua internet hoặc email của bạn bè, song không lâu sau đó, nghe đâu ở Nhật Bản cũng không thể sử dụng internet được nữa. Không chỉ không gởi được email hay đại loại như thế mà trang web tạo từ Nhật Bản cũng không còn được cập nhật. Không thể gọi điện thoại đến Nhật, ngay cả việc gởi thư đến Nhật cũng sẽ bị gởi trả lại ngay với con dấu bằng tiếng Đức “Không giải quyết bưu phẩm đến Nhật Bản”. Hơn nữa, ngay sau khi một nhà vật lý nguyên tử người Đức phát biểu kết quả nghiên cứu rằng khi đáp xuống Nhật Bản, chất phóng xạ sẽ lập tức bám vào thân máy bay, từ đó, máy bay không còn bay đến Nhật. Và vào năm 2017, xảy ra trận động đất Thái Bình Dương, nhưng cũng chỉ phán đoán được từ những hình ảnh đáng sợ chụp bằng camera vệ tinh mà thôi. Nhìn có vẻ như sóng thần càn quét sạch từ thủ đô cho đến vùng Izu. Đến nay đã sáu năm trôi qua, tôi vẫn không rõ chi tiết về trận động đất này lắm. Cũng may là gia đình em trai tôi đã chuyển đến tỉnh Hyogo trước đó. Mặc dù không liên lạc với nhau, nhưng bằng giác quan thứ sáu, tôi tin là em tôi vẫn bình an vô sự.

Tôi có nghe tin đồn rằng, từ Mỹ có chuyến bay về Nhật. Rằng trong góc của một cửa hàng rau quả ở khu phố Tàu ở

Manhattan, có một công ty du lịch nhỏ, ở đó có thể mua vé đi Osaka, thế nhưng, thông tin về công ty đấy lại không đăng trên mạng. Nghe đâu rằng phải chính người mua đích thân đến tận nơi, mua vé bằng đô la trao tay mới được. Tuy nhiên, mặc dù đã cất công đến tận Mỹ, và tìm đến tận nơi như được giới thiệu, nhưng công ty đó không còn nữa. Theo những người bán ở cửa hàng rau quả cho biết, đúng là công ty như đã nói có tồn tại được một thời gian, song vào một đêm nọ, nó đột nhiên biến mất không dấu vết. Tôi đã thử hỏi thăm quanh đó trong hai, ba ngày, tuy vậy vẫn không có tí manh mối nào. Đó là lý do tôi đành đi mua thực phẩm Nhật được làm tại California rồi mang về nhà mình ở Berlin vì không còn cách nào khác, vậy mà cái vali ký gởi khi tôi lên máy bay có vẻ như đã mất đi vĩnh viễn rồi.

Vào mùa hè năm tôi đi Mỹ, có một người Bồ Đào Nha nhập cảnh trái phép vào Nhật đã xuất bản một cuốn sách cuốn sách đó lần lượt được dịch và đã trở thành đề tài được bàn tán trên phương tiện truyền thông. Cuốn sách với tựa đề “Chuyến du lịch kỳ lạ của cháu Fernam Mendez Pinto[5]”, tôi đã mua ngay và đọc thử. Thế nhưng không hiểu tại sao tôi lại có cảm giác như đang đọc cuốn Gulliver du ký. Vì Fernam Mendez Pinto là người sống ở thế kỷ thứ 16 nên tác giả không thể nào là cháu của ông ấy được. Có thể hiểu ngay đó là lời nói dối. Trong lời nói đầu, tác giả có viết: “Tôi là cha xứ đã sang Nhật để cứu rỗi linh hồn những người Nhật hằng ngày đang sống mà đối mặt với cái chết”, nhưng theo ký sự của một tờ báo nọ, tác giả ấy mới trở thành cha xứ ngay trước khi đi Nhật mà thôi, còn trước đó, ông ấy là một nhà thám hiểm. Nếu một nhà thám hiểm trở thành tác giả, việc nói dối có thể là một phần của nghệ thuật.

Trong cuốn sách cũng có viết như thế này. Vào năm 2011, thời điểm nổ lò phóng xạ ở Fukushima, những người sống trên một trăm tuổi, tất cả họ đến nay vẫn sống khỏe mạnh, may mắn là không có ai mất đi cả. Hiện tượng này không chỉ riêng Fukushima, các năm sau đó cả những nơi trở thành thành phố trọng điểm của Nhật gồm 22 khu vực miền Trung, và cả vùng Quan Đông, cũng được cho là có cùng hiện tượng như vậy. Trong số những người bị nhiễm phóng xạ vào thời điểm đó, người có tuổi thọ cao nhất là 112 tuổi, nhưng sau khi bị nhiễm phóng xạ, dù đã quá 120 tuổi mà họ vẫn sống khỏe mạnh. Khi Pinto khen họ thông qua người phiên dịch rằng: “Ông bà trông vẫn mạnh khỏe nhỉ!”, họ trả lời: “Tôi không thể chết”. Không phải là cải lão hoàn đồng, mà có vẻ như “khả năng chết” của họ đã bị tia phóng xạ cướp mất rồi.

Dù ban đêm không thể ngủ ngon, buổi sáng khi thức dậy, cơ thể mệt mỏi rã rời, họ hãy chỉ còn cách phải dậy để làm việc. Những người vào năm 2011 hãy còn là trẻ em thì nay lần lượt ngã bệnh, không chỉ không thể làm việc mà họ còn cần được chăm sóc. Dù thế nào đi nữa, mỗi ngày chỉ cần nhiễm một lượng phóng xạ dẫu rất nhỏ, các tế bào sẽ bị phân chia một cách mạnh mẽ, chẳng bao lâu chúng tăng lên hàng trăm lần, hàng ngàn lần. Vì thế, tuổi càng trẻ sẽ càng nguy hiểm. Ngay vào thời điểm đó, mặc dù có nhiều người biết điều này, thế nhưng vào năm 2011, số người đưa gia đình con cái trốn về vùng Tây Nhật Bản rất ít. Phải đến vài năm sau, cuối cùng số hộ gia đình di cư về vùng Okinawa và tỉnh Hyogo mới tăng lên. Tỉnh Hyogo đưa ra chủ trương ưu tiên đãi ngộ cho các doanh nghiệp nhỏ từ Tokyo xuống. Họ đã đưa ra chế độ cho những người từ bây giờ xây nhà sẽ được cấp đất miễn phí tùy theo vùng. Với những người xây nhà mới, tất cả sẽ thu điện từ mặt trời, vì vậy cho dù mất điện, họ cũng bình thường, không bị ảnh hưởng gì. Nguồn nước mát ngọt chảy ra từ núi chất lượng rất tốt, chưa từng bị phát hiện ra có chất phóng xạ. Thêm một nguyên nhân nữa khiến Hyogo trở thành điểm yêu thích đó là vì gần Kyoto. Phần cơm dành cho học sinh trong nhà trường có cả món ăn kaiseki[6]. Vào thời đại mà đồ ăn thức uống khan hiếm đến thế, vậy mà cả chén bát, áo khoác, nệm ngồi đều phải là những vật được tuyển chọn. Những người di dân đến đây trước năm 2017 đúng thật là rất may mắn.

Thời đại mà tính từ “trẻ” được sử dụng để biểu thị cho tuổi trẻ cũng như sự trẻ trung đã kết thúc, bây giờ nói đến từ “trẻ”, nó biểu thị cho ý nghĩa “không thể đứng dậy, không thể đi lại, không thể nhìn thấy, không thể ăn uống, không thể nói năng”. Chỉ mới thế kỷ trước thôi, không ai có thể dự đoán rằng cụm từ “mãi mãi tuổi thanh xuân” sẽ diễn tả sự đau khổ như thế này.

Người già chăm bệnh cho người trẻ, họ phải làm việc hết sức mình để kiếm cái ăn cho gia đình, họ còn không có sức để than, không có cả sức để giận dữ. Cụm từ “địa ngục thảo chỉ”[7] được sử dụng nhiều hơn, nhưng nó không phải là ngọn lửa thiêu đốt cơ thể, cũng không phải tận mắt nhìn thấy dòng suối máu. Đó là nỗi buồn, là sự vất vả không có hình hài cụ thể, cứ thế tích tụ trong lòng những người cao niên. Cho dù họ có chăm sóc thế nào đi nữa, những người trẻ tuổi cũng đều lần lượt ra đi. Trong khi còn không có thời gian để suy nghĩ đến chuyện tương lai, họ lại bị tấn công bởi một trận động đất lớn khác. Chính phủ đã phát biểu rằng không có bất kỳ sự rò rỉ nào từ bốn lò hạt nhân mới bị hỏng, nhưng dù sao, đó là những lời nói của một chính phủ đã bị tư nhân hóa, nên họ cũng không biết có thể tin được hay không.

Pinto ở lại Tokyo vào những ngày tháng Tám, đúng lúc cái nóng đỉnh điểm nhất, nhà nào cũng mở toang cửa và cửa sổ. Những từ ngữ như “ăn trộm lúc nhà vắng người”, “ăn trộm”, “cướp” đã trở thành tử ngữ. Cả nam lẫn nữ đều để chân trần hoặc mang dép rơm, để lộ da thịt trên cánh tay để đi học, đi làm. Trong nhà cứ trần truồng mà sinh hoạt. Những hình ảnh này có thể khiến họ bị cho là những con người không văn minh, và có nguy cơ bị thực dân hóa, thế nhưng thực tế không có chiếc thuyền nào của nước ngoài tới Nhật Bản nữa. Thuyền trắng cũng không, thuyền đen cũng không[8]. Biển ở Yokohama lại trở nên yên bình. Thói quen ăn những thứ lấy lên từ biển như cá, ốc, rong biển và cả thói quen tắm biển đã mất đi. Biển không còn sự tương tác với con người nên đã chìm trong bóng tối và im lặng. Sản vật của biển đã nguy hiểm thì chớ, cả sản vật của núi như nấm và rau rừng đã nguy hiểm. Người dân sống ở Tokyo không sử dụng đất, mà cho bông vào các chậu cây cảnh, để trên sân thượng hoặc trên ban công rồi tự trồng đậu ve, cà chua để ăn.

Tuy nhiên, các trò tiêu khiển giải trí không phải là mất hết. Người ta xếp hàng trước tiệm cho thuê sách mỗi sáng, vì không có điện để in báo, nên những bản in trên ngói bằng kỹ thuật khắc mộc bản được bày bán trên đường. Rồi nhiều người ngồi chơi cờ vây, cờ tướng trước hiên nhà. Một đêm dài không có tivi để xem, họ chỉ còn cách đọc sách, song vì khi mặt trời vừa lặn cũng là lúc cúp điện, nên mới xuất hiện người kể chuyện, họ vừa đàn ghi ta hoặc đàn koto vừa kể lại những câu chuyện manga hay anime ngày xưa ở các góc phố. Thế nhưng không phải ai cũng thỏa mãn với thời đại Edo biến dạng như vậy. Cũng có các học giả ngày đêm không ngừng tìm tòi nghiên cứu với mục đích cứu giúp những người bị nhiễm phóng xạ, họ đã bắt đom đóm lại gom vào trong thư viện để đọc tài liệu, rồi thực nghiệm, để tìm tòi đáp án từ ánh sáng được phát ra ở đuôi đom đóm.

Tuy không có máy tính, nhưng có máy chơi game rất nhỏ sử dụng pin từ năng lượng mặt trời. Vì pin yếu nên hình ảnh chuyển động rất chậm, cứ như thể là diễn viên kịch Noh. Vì vậy các trò chơi đua tốc độ, hay chiến đấu với kẻ thù hoàn toàn không còn thịnh hành.

Gần đây “trò chơi mộng ảo Mugen Noh”[9] lấy cảm hứng từ kịch Noh đang thống trị thị trường. Đó là trò chơi tạo ra một câu chuyện từ những ảo tưởng rời rạc và từ ngữ khó lý giải nói về vong linh của những người ôm hận mà chết, những con người chết mà đã bỏ lỡ cơ hội nói điều muốn nói, rồi khi lựa chọn lời kinh phù hợp để dâng lên họ, các vong linh này sẽ thành Phật, và biến mất. Và cũng không biết tại sao, cho dù làm cho các vong linh biến mất đi nữa, những vong linh mới lại xuất hiện. Dù là vậy, nếu người chơi không nhụt chí, vẫn cứ tiếp tục chơi, họ sẽ thắng cuộc. Nhưng, những con người còn nhớ được ý nghĩa của từ “thắng cuộc” đó hầu như cũng không còn ai nữa.

Ái Tiên dịch

❀ ❀ ❀

[1] Có nhiều cách để diễn giải về tựa truyện Đảo bất tử, tùy thuộc vào cảm nhận của người đọc. Tên của truyện ngắn có thể ám chỉ núi Phú Sĩ, vì Phú Sĩ trong tiếng Nhật đọc là “fuji” gần âm với “fushi” là “bất tử”. Cũng có thể muốn nói rằng Nhật Bản toàn người sống thọ. Hay nó muốn ám chỉ rằng Fukushima vẫn tồn tại sau thảm họa phóng xạ 2011. Hoặc Đảo bất tử muốn ẩn ý nhắc tới trò chơi mộng ảo Mugen Noh được nhắc tới ở cuối truyện.

[2] Năm xảy ra thảm họa động đất sóng thần vùng Đông Bắc Nhật Bản, sau đó là thảm họa nổ lò năng lượng hạt nhân ở Fukushima.

[3] Một loại mì ăn với củ nâu mài sền sệt.

[4] Búp bê Hina: Loại búp bê trang trí vào ngày 3/3 hằng năm là ngày lễ hội dành cho các bé gái. Kệ búp bê thường được trưng bày tối thiểu một cặp tượng trưng cho Thiên hoàng và Hoàng hậu.

[5] Fernam Mendez Pinto: nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha thế kỷ 16, nổi tiếng với cuốn sách Biến lịch ký kể về những chuyến đi châu Á, châu Phi nhưng gây nhiều tranh cãi sau đó vì những câu chuyện trong sách không được minh chứng là thật hay giả.

[6] Bữa ăn truyền thống với nhiều món được chế biến và bài trí cầu kỳ, sử dụng các nguyên liệu theo mùa.

[7] Nghĩa là tranh vẽ cảnh địa ngục.

[8] Ở đây tác giả muốn nhắc đến hải đoàn Hắc thuyền (kurofune) mà Phó đề đốc Hải quân Mỹ chỉ huy đến Nhật Bản năm 1853 buộc nước này mở cửa thông thương với nước ngoài.

[9] “Mộng ảo” và “vô hạn” trong tiếng Nhật đều đọc là “mugen”.