Ở ngay ngoại thành Osaka xưa kia có một túp lều tồi tàn, là nơi ở của Gohei, chàng lượm giẻ. Túp lều cũ kỹ rách nát ấy, sang đông thì gió bấc căm căm lùa thông thống qua những nan phên, cùng một nhúm giẻ bỏ đi - là tất cả của nả của chàng lượm giẻ. Cả đời, anh chẳng làm gì mà thành, từ việc nhỏ nhất trở đi; hễ động đâu là hỏng đấy, có thể là bởi anh chậm chạp rồi lại luôn sợ sệt, mà cũng có thể bởi anh cả tin nên lúc nào cũng để bị lừa. Anh thậm chí chẳng thể cưới nổi một cô vợ - mà thử hỏi ai bằng lòng lấy một người chồng đã nghèo lại còn đen đủi nhường ấy kia chứ?
Lại một lần nữa, năm hết, Tết đến, mà Gohei thậm chí chẳng có lấy nổi một nhúm giẻ rách trong nhà, nói gì đến đồ ăn thức uống, một chút củi khô để nhóm lửa cũng không. Gió lạnh buốt thổi ào ào qua khe hở và tuyết chẳng mấy mà rơi dày. Lần này, cũng lại như mọi lần, Tết nhất chắc chẳng có gì vui vẻ. Anh chẳng dám mơ mâm cao cỗ đầy, chỉ ước giá như có thể thắp chút lửa sưởi hòng làm dịu đi cái rét cũng như cơn đói đang giày vò.
Vậy là, anh nảy ra ý dỡ phên trong lều để nhóm lửa. Mới nghĩ đến ngọn lửa ấm áp nhảy nhót anh đã thấy ấm lòng hơn, anh liền bắt tay ngay vào việc. Anh chẳng khó nhọc gì mà không rút được mấy phên tre, bởi túp lều đã xập xệ lắm rồi. Anh rút thanh thứ nhất, rồi chuẩn bị đến thanh thứ hai, thì đột nhiên khựng lại. Anh dụi dụi mắt, cứ nghĩ mình đang mơ. Trong cái hốc để lại sau khi anh rút phên thứ nhất mái đầu hoa râm của một ông lão nhỏ thó ló ra. Ông chỉ cao ngang thắt lưng Gohei. Râu tóc ông đều lốm đốm bạc quanh khuôn mặt nom đến là khắc khổ. Ông lão vận bộ đồ màu xám rách rưới, chân xỏ đôi dép cói đã sờn và trên vai khoác một tay nải màu xám vá chằng vá đụp.
Gohei há hốc miệng kinh ngạc. Nhưng ông lão đã ôn tồn bảo: “Thật lạ là nhà anh không biết ta. Ta sống dưới túp lều của anh lâu lắm rồi, và ta luôn nghĩ rằng ta là bạn đồng hành của anh. Bởi, ta chính là Thần nghèo, nói thế để phòng trường hợp anh chưa nhận ra ta, và ta rất thoải mái khi ở nhà anh. Nhưng độ gần đây, anh đã đến mức khốn khổ quá sức chịu đựng, ngay cả với ta, và bởi giờ đây anh thậm chí còn phá cả mái ấm của mình, nên ta sẽ đi tìm chỗ trú thân mới. Năm mới vừa tới, cũng là dịp tốt. Ta hy vọng rằng anh không giận gì khi ta bỏ đi và hãy ngồi uống với ta một chén coi như tạm biệt.”
Gohei, bối rối, im lặng mãi rồi mới thú thực: “Thần thứ lỗi cho con, con rất áy náy vì bất lịch sự, nhưng con chẳng thể uống với thần bởi con chẳng có lấy một giọt rượu hay thứ gì để mời thần.” Và lòng xót xa vô hạn, anh bật khóc.
Vị thần cúi đầu thương xót, rồi lục tay nải của mình.
“Ta chẳng bao giờ tin được anh lại nghèo đến không có nổi một giọt rượu đón Tết,” ngài nói, đoạn lấy từ trong túi ra vài đồng xu được xâu vào một sợi dây và đưa cho Gohei. “Đây, cầm lấy tiền rồi vào thành mua chai rượu, một túi gạo và chút than hoa về đây!”
Gohei đi một lát là trở lại ngay; với số tiền đó, anh sắm đầy đủ, lại còn mang về được một con cá rồi họ đánh chén. Ăn uống xong đâu đấy, anh rót rượu và họ ôn lại chuyện xưa năm cũ. Đã lâu lắm rồi, mới có một ngày cuối năm tuyệt vời như vậy.
Vừa uống hết chai rượu, Thần nghèo bảo: “Thấy anh thực thà, tốt bụng, nói chuyện với anh rất thoải mái, thế nên, ta quyết giúp anh. Có vẻ anh chẳng có cách gì đỡ nghèo, vậy thì ta sẽ giúp anh có những ngày tháng sung túc hơn. Hãy nghe kỹ điều ta sắp nói với anh đây. Đúng giao thừa, ngay khi năm mới bắt đầu, hãy đến đứng trước đền thờ bốn vị thần trời. Ngay khi tiếng chuông đầu tiên cất lên báo hiệu năm mới, sẽ có ba kỵ sĩ cưỡi ngựa chạy qua trước đền. Người thứ nhất vận toàn đồ vàng, người thứ hai đồ trắng và người thứ ba đồ đen. Cả ba người trông rất dữ dằn nhưng anh đừng sợ. Hãy can đảm lại gần người thứ nhất, túm lấy cương ngựa và nắm cho chắc. Nếu người thứ nhất không được, thì gắng mà túm được một trong hai người kia, và nhớ là đừng có lỏng cương. Còn hồi sau, rồi anh sẽ biết. Anh sẽ không phải hối hận đâu, và đến cuối đời, anh sẽ không còn phải chịu cảnh nghèo khổ nữa.”
Dứt lời, Thần nghèo chào tạm biệt và biến mất nhanh đến nỗi Gohei còn chưa kịp cảm ơn. Gohei tức tốc lên đường vào thành, tới đền thờ bốn vị thần trời, cho kịp giao thừa. Ngoài trời tuyết bắt đầu rơi và khi Gohei tới ngôi đền, khắp nơi đã trắng xóa một màu. Trăng ló ra sau những đám mây và soi rạng khoảng trống trước đền nơi Gohei đang đứng, người run lên vì lạnh và phấn khích. Anh nhịp chân cho ấm người, chỉ mong sao chóng đến giao thừa.
Cuối cùng, tiếng chuông đầu tiên báo hiệu năm mới sang cũng vẳng đến. Đúng lúc đó, Gohei nghe thấy từ xa có tiếng vó ngựa, và rồi từ trong bóng tối, anh thấy hiện ra ba kỵ sĩ. Người đầu tiên cưỡi ngựa vàng, mình vận áo lụa vàng, đầu đội mũ dát vàng và thắt lưng đeo gươm dài đựng trong bao cũng màu vàng. Người thứ hai cưỡi trên lưng một chú ngựa bạch lộng lẫy và bộ đồ sáng dưới ánh trăng cũng một màu trắng còn trong trẻo hơn cả tuyết mới rơi. Trái lại, đi cuối, kỵ sĩ thứ ba chìm lẫn trong màn đêm, bởi người này cưỡi một con ngựa ô và bận tuyền đồ đen, ngay cả bộ râu cũng đen nốt.
Cả ba người đều toát lên vẻ đáng sợ đến nỗi Gohei run lẩy bẩy và cố lắm mới nhúc nhích nổi. Trước khi anh kịp trấn tĩnh lại, thì kỵ sĩ vàng đã lướt qua và kỵ sĩ trắng đang lại gần. Vậy là Gohei thu hết can đảm. Anh không dám nhìn kỵ sĩ mà tập trung vào con ngựa; anh giơ tay định nắm lấy dây cương nhưng con ngựa khịt mạnh và dữ đội đến nỗi Gohei hoảng hốt để tuột tay. Và kỵ sĩ trắng cũng đi qua. Gohei thở dài, bởi một lần nữa anh lại thất bại; nhưng anh lấy lại tinh thần ngay, đứng chắn đường con ngựa ô và giơ tay tính tóm lấy dây cương. Con ngựa lồng lên, rồi biến mất vào trong bóng đêm.
Gohei nước mắt lưng tròng. Giờ thì anh sẽ phải sống khốn khó đến cuối đời, và hơn nữa, anh lại còn khiến vị thần tốt bụng đã muốn giúp đỡ mình phải thất vọng. Thế rồi, đột nhiên, anh lại nghe thấy từ xa có tiếng vó ngựa và trông thấy kỵ sĩ thứ tư lại gần. Anh có tính nhầm không nhỉ? Hay khi nãy chỉ là mơ và giờ những kỵ sĩ thật mới đến? Thu hết can đảm, anh ra đứng chắn ngang đường và nắm chặt lấy dây cương. Lần này con ngựa ngoan ngoãn nghe lời, và khi mở mắt ra anh thấy con ngựa màu xám còn kỵ sĩ kia không ai khác chính là Thần nghèo.
“Gohei ơi là Gohei, việc này khó đến thế với anh sao,” sau một hồi, Thần nghèo nói. “Ta đã nói phải nắm và giữ lấy một trong ba kỵ sĩ kia. Đó là các vị thần tài. Vị thứ nhất là Thần tài vàng, vị thứ hai là Thần tài bạc, còn vị thứ ba, màu đen là Thần tài đồng. Giá như anh tóm được người đầu tiên, anh sẽ có đủ vàng cho tới tận cuối đời và trở nên giàu có. Còn nếu tóm được hai người kia, cũng không đến nỗi tồi. Nhưng lại lần nữa, anh làm hỏng cả và chỉ tóm được ta, Thần nghèo. Tuy nhiên, ta đã quyết từ biệt anh, nên ta sẽ giúp anh một lần nữa. Hãy nghe kỹ đây: ngày hôm nay, lúc nửa đêm, bốn chúng ta sẽ lại theo con đường này trở về từ hướng ngược lại. Hãy thử vận may của mình một lần nữa, nhưng lần này hãy cẩn trọng hơn. Ta sẽ không giúp anh thêm lần nào nữa đâu. Còn giờ, để ta đi!”
Gohei vâng lời và loáng cái cả người cả ngựa đã biến mất. Mặc dù rất buồn bởi bị thần quở mắng, nhưng Gohei vẫn còn hy vọng, vì mọi thứ vẫn chưa mất hẳn. Cả ngày đầu năm, anh chỉ nghĩ đến buổi đêm rồi hạ quyết tâm sẽ tóm cho được chú ngựa vàng và sẽ không buông tay ra dù có bất cứ chuyện gì xảy ra chăng nữa, ngay cả khi phải vận hết sức lực.
Đêm đến, anh trở lại đứng trước ngôi đền thờ bốn vị thần trời. Tuyết đã tan và mặt đất nhớp nháp. Tuy nhiên, cũng không vì thế mà ấm hơn đêm trước là mấy, và bởi Gohei nôn nóng đã tới ngôi đền từ trước nửa đêm rất lâu nên anh lạnh cóng cả người, rồi cuối cùng mặt trăng cũng ló ra khỏi những đám mây và tiếng chuông báo nửa đêm bắt đầu vang lên. Đúng lúc ấy, các kỵ sĩ lại xuất hiện. Gohei giạng chân ra, chắn đường kỵ sĩ vàng, thu hết cam đảm lao vào con ngựa. Nhưng con này chỉ nhún một cái đã dễ dàng vọt qua đầu Gohei. “Nếu đã không bắt được kỵ sĩ vàng ròng, thì ta nhất định phải tóm được kỵ sĩ bạc trắng!” Gohei nhủ thầm, lòng vẫn không nao núng. Và anh tóm được dây cương con bạch mã. Tuy nhiên, con ngựa vùng lên, cương tuột khỏi tay Gohei và kỵ sĩ bạc lại biến mất trong màn đêm. Nước mắt lưng tròng, Gohei thấy tuyệt vọng quá. Nhưng vẫn còn kỵ sĩ đen, Thần tài đồng. Vậy là, Gohei vận hết sức bình sinh tóm lấy dây cương con ngựa ô, nhắm chặt mắt và không buông tay dù con ngựa chống cự dữ dội. Cuối cùng, nó đuối dần, và khi Gohei mở mắt ra, kỵ sĩ đen đã biến mất, nhưng thay vì dây cương, trong tay anh là một túi tiền đồng nặng trĩu. Đúng lúc đó, ngựa xám phi qua. Thần nghèo chào thân ái Gohei và theo gót ba vị Thần tài.
Gohei hài lòng trở lại nhà. Mặc dù anh không giàu có nhưng lúc nào cũng có tiền trong túi. Dần dà, anh sửa lại túp lều, và vì không còn nghèo nữa, anh đã cưới được vợ và sống hạnh phúc đến cuối đời.
