Theo cách nào đó, vài người trong chúng tôi đã có một mùa đông khó khăn.

Hai người bạn thân thiết với tôi cùng đổ vỡ tình cảm trong cùng một thời điểm, và đó đều không phải những chuyện tình cảm tầm thường. Cho dù mỗi người chọn cho mình cách sống khác nhau, mối quan hệ của riêng họ đều từng là mẫu hình cho những kẻ cô đơn chúng tôi nhìn vào và mơ ước.

Cuối cùng khi sóng gió ập tới, tôi chứng kiến hai người họ gục ngã theo những cách khác nhau, và rồi bước qua nó bằng những lối đi riêng biệt. Cho dù về bản chất thì nỗi đau không khác quá nhiều: Càng rót nhiều hi vọng vào chiếc chén tình cảm bao nhiêu, thì ta càng tức giận và buồn bã khi nó bỗng nhiên đổ ụp xuống bấy nhiêu. Tất cả họ đều đau khổ.

Nhưng tất cả đều phải, đều cần và đều muốn sống tiếp.

Không thực sự có điều gì là chọn lựa rõ ràng xác đáng, chúng ta dường như không có thời gian để làm chuyện đó khi đang rơi. Khác với những người có thể cho phép mình rơi thật lâu, thật sâu xuống đáy để tìm kiếm những điều mà mặt đất không tồn tại; những người khác vẫn còn trách nhiệm cuộc đời phải thực hiện, vẫn còn những tờ hóa đơn phải trả, những bịch sữa phải mua, những nụ cười bắt buộc phải nở ra khi cần thiết. Cũng như những con đại bàng, những kẻ đang rơi ấy cần nhanh chóng đón lấy cơn gió đủ mạnh thổi lên từ đáy vực, để tựa vào đó mà đập đôi cánh đã tả tơi bay lên lần nữa.

Với một số người, cơn gió từ đáy vực ấy là công việc, họ vùi mình vào những deadline và tự đặt ra cho mình những mục tiêu mới, những thử thách mới. Đây cũng là cách mà người ta thường “bảo nhau” nhất. Giống như một loại thuốc khả dụng dễ dàng mua được ở bất kỳ hiệu thuốc nào, chống lại những cơn đau đầu sau từng đêm đã uống quá nhiều, sau một thập kỷ đã rót vào trí não quá nhiều loại chất lỏng ngọt ngào mang tên tình yêu. Lựa chọn ấy không chỉ an toàn, nó còn mang tới những tác dụng phụ có lợi. Họ thậm chí biến những đau khổ thành một dạng sức mạnh.

Một cô gái từng ở cạnh tôi, sau khi chia tay đã bước sang nấc thang mới về nghệ thuật. Mặc dù từng luôn chọn sống trung hòa và an toàn, rồi cô cũng nhận ra rằng nếu không thể cực đoan cho bất cứ thứ gì, thì mọi biểu cảm đều chỉ lưng chừng. Đau khổ mang tới cho cô chìa khóa bước vào cánh cửa cảm xúc. Thay vì phải diễn những thứ mình chưa từng hiểu như trước kia, giờ cô chỉ việc để những rung cảm ấy tràn ra một cách tự nhiên nhất. Cảm thấu chính là năng lực nguyên bản nhất của người làm nghệ thuật, bởi nó cho phép người ta tung tăng bước vào những phần xúc cảm mà trước giờ chỉ có thể đứng ngoài và cố gắng giả lập. Như chính đại văn hào Ernest Hemingway đã từng nói: Chẳng có gì để viết, tất cả những gì bạn làm là ngồi xuống bên một chiếc máy đánh chữ và nhỏ máu.[1]

Đó cũng giống như đoạn trích về ngọc trai Nhật mà Giáp Văn Chung đã dịch trong cuốn Bốn mùa, trời và đất của Márai Sándor.

“Người ta tách miệng trai, trích một lỗ trên phần mềm lầy nhầy, đặt vào đó một hạt sạn rồi thả trai về biển. Trong nỗi đau đớn, con trai bắt đầu sáng tạo: một viên ngọc, đó là ngọc trai Nhật. Đa số các nghệ sĩ cũng là những sinh linh bị tổn thương như thế. Một vật thể lạ lạc vào tâm hồn, do cái kích nhân ấy nghệ sĩ bắt đầu sáng tạo. Sản phẩm tạo ra giống ngọc trai thật cả về chất liệu và cấu trúc. Chỉ xuất xứ của nó là khác. Không có sự can thiệp nhân tạo, chỉ những người thật đặc biệt và được chọn lựa mới có khả năng tạo ra ngọc thật. Đó là hiện tượng hiếm nhất và quý nhất. Nhưng chỉ có người tinh tường mới cảm nhận được sự khác biệt.”

Nói theo cách khác, với những ai có nhạy cảm về nghệ thuật hoặc tiềm ẩn tố chất làm nghệ thuật, thì nỗi đau sẽ có cách phát tiết riêng của nó, để bọc lấy vết thương và tạo ra tuyệt tác từ đó.

Ở một số người khác, diễn biến cảm xúc của họ xảy ra theo chiều ngược lại. Đó không chỉ đơn thuần là khát khao về tình cảm, mà là niềm tin. Họ chọn cho mình, không phải một bến đỗ mới, mà là hy vọng mới. Bởi rất giản đơn thôi, có những người không thể tin vào chính mình, trừ khi người khác đặt niềm tin vào họ. Điều đó lại càng dễ xảy đến khi đổ vỡ, bởi đó là lúc họ đặt nhiều câu hỏi không lời giải đáp về bản thân nhất. Là lỗi của mình sao? Mình tệ tới mức người ta phải bỏ đi? Sau ngần đó thời gian, và thế là mọi thứ lại trở về với xuất phát điểm?

Mình có thể làm gì tốt hơn để thay đổi nó? Nếu không thể thay đổi nó, mình sẽ làm gì ở lần kế tiếp? Nếu vẫn cứ là chính mình với đủ đầy những khát khao và lầm lỗi này, rồi có ai có thể nắm tay mình bền lâu hơn không? Nếu mình cứ lặp lại chính mình, thì kết quả liệu có khác?

Và bởi đó là những câu hỏi quá khó, tới một lúc người ta sẽ mặc kệ nó và tiếp tục, như người đang khát bắt buộc phải hớp lấy từng ngụm nước biển cho dù biết rằng mình có thể chết vì điều ấy. Ngay khi trái tim mình chưa kịp phục hồi và bình tâm, người ta lại sẵn sàng vắt nó tiếp ra để mong cầu hạnh phúc. Người ta, lần nữa, hy vọng rằng một ai đó có thể cho ta câu trả lời về tình yêu, ngay cả khi ta chẳng thể hiểu nổi chính mình.

Albert Einstein có một câu nói nổi tiếng: “Điên chính là làm đi làm lại một việc và chờ đợi những kết quả khác nhau.”[2]

Nếu theo định nghĩa đó, có quá nhiều người trong chúng ta thực sự điên khi đặt chân vào vùng đất của tình yêu. Hầu hết chúng ta lặp lại một chuỗi hành động và hy vọng nó sẽ dẫn tới kết quả tốt hơn. Điều đó giống như mua xổ số Mega vậy, chúng ta hy vọng ngày nào đó cái Jackpot một phần vài triệu đó có thể rơi trúng đầu mình. Và trên con đường tìm kiếm thứ may mắn kỳ diệu đó, có quá nhiều trái tim nhỏ bé đã “phá sản cảm xúc” chẳng còn gì để cho đi. Đó là lúc trái tim ta đã trở nên “chai sạn”. Thậm chí tệ hơn, khi trái tim người ta nứt vỡ, thì bao nhiêu yêu thương đổ vào cũng vẫn sẽ chảy ngược hết ra, người ta chẳng còn có thể yêu, cho dù là yêu chính bản thân mình.

Chính vì vậy, càng đổ vỡ người ta lại càng cần bình tâm, càng cần đối thoại với trái tim mình một cách chân thật mà cẩn trọng. Tựa như tra dầu vào cỗ máy vừa chạy cạn xăng, ta cần học cách dịu dàng với bản thân.

Một chiếc ly vỡ hoàn toàn có thể huỷ hoại cả bàn tiệc. Sự tức giận và thất vọng cùng những cảm giác tồi tệ khi đổ vỡ hoàn toàn có thể khiến ta tự kết liễu cuộc sống này sớm hơn vài chục năm chỉ để những mảnh vỡ từ chiếc chén ấy không cứa vào xót buốt.

Không ai cần phải che giấu những cảm xúc của mình, nhưng ai cũng nên học cách Tự Tin. Đừng nhầm rằng đó là thứ bạn sinh ra đã có. Nếu không phải một “quả trứng vàng” thì nhất định bạn sẽ phải tự cố gắng. Tự tin tưởng bản thân là quá trình nhận thức nhất định mà chỉ có nỗ lực không ngừng phủ nhận và tiến bộ thì người ta mới có thể sở hữu.

Khi còn nhỏ và sống trong một thế giới cũng vừa đủ nhỏ, ta dễ dàng tin vào bản thân. Nhưng những chạm va của cuộc sống dần lấy đi khả năng hồi phục tinh thần của mỗi người, khiến chúng ta bị cuốn theo những cảm xúc mà mình không thể kiểm soát. Quên đi vết thương bằng cách thả trôi mình theo dòng chảy không định trước của thế gian và lòng người vô định, là lúc ta dễ “nhiễm trùng” nhất, dễ tổn thương và đau khổ nhất. Cách duy nhất để trở nên thực sự tốt hơn chính là tự đặt niềm tin vào bản thân lần nữa, đối mặt với thực tế, và đối thoại với chính mình.

Hãy dịu dàng độc thoại với bản thân

Đừng để trái tim trở nên giận dữ

Nghĩ quá nhiều cách thế gian xử sự

Nào khiến ai bình thản với thiệt hơn

Xin đừng phủ lên đó những lớp sơn

Dù trầm nâu hay hồng tươi rực rỡ

Bởi có thể chỉ sau lần thương lỡ

Tất Cả lại trở về với bản nguyên

Giữ tâm hồn như vạt nắng trước hiên

Những im lìm sẽ tự mình dẫn lối

Đợi muộn phiền tan đi trong hầm tối

Chờ cây về lại kể chuyện xa xôi.

[1] “There is nothing to writing. All you do is sit down at a typewriter and bleed.”

[2] “Insanity: doing the same thing over and over again and expecting different results.”