Nhớ lại tất tật những chi tiết ấy thật nhiều, tôi dần có được điểm nhìn của Jansen. Trong vòng vài tuần tôi hay gặp ông, hẳn ông nhìn nhận những người và những vật từ rất xa và chỉ còn lại với ông các điểm định vị mơ hồ cùng các bóng dáng mơ hồ. Và, thông qua một hiện tượng thuộc sự đối ứng, những người và những vật đó, khi tiếp xúc với ông, đánh mất đi tính chất đặc của mình. Có thể nào ngày nay Mime Gil cùng vợ ông ta vẫn còn sống ở đâu đó không? Có cố công tự thuyết phục bản thân và hình dung tình huống sau đây, thì tôi vẫn không thực sự tin tưởng lắm: Sau ba mươi năm, tôi gặp họ tại Paris, cả ba chúng tôi đều đã già đi, chúng tôi ngồi ở một hàng hiên quán cà phê và êm đềm nhắc lại kỷ niệm về Jansen và mùa xuân năm 1964. Mọi thứ gì đối với tôi từng bí hiểm hẳn sẽ trở nên sáng sủa và thậm chí tầm thường.

Cũng vậy, cái buổi tối Jansen tập hợp vài người bạn tại căn xưởng, ngay trước khi ông khởi hành đi Mexico -“tiệc chia tay”, như ông vừa cười vừa nói…

Nhớ lại kỷ niệm về buổi tối hôm ấy, tôi cảm thấy nhu cầu giữ lại những bóng dáng cứ chăm chăm vuột đi khỏi tôi và cố định chúng lại như trên một bức ảnh. Nhưng, sau nhiều năm đến thế, các công tua mờ đi, một nỗi ngờ vực càng lúc càng thêm xảo trá làm xói mòn các khuôn mặt. Ba mươi năm là đủ để biến mất đi các chứng cứ và chứng nhân. Và rồi, ngay vào lúc ấy tôi đã cảm thấy mối tiếp xúc bị lỏng đi giữa Jansen và các bạn ông. Hẳn ông sẽ chẳng bao giờ còn gặp lại họ và không hề tỏ ra bị điều đó tác động nhiều. Còn họ, hẳn họ thấy kinh ngạc vì Jansen mời họ khi mà ông đã không có liên hệ gì từ lâu lắm. Cuộc trò chuyện được khởi lên để rồi lại rơi tõm xuống ngay lập tức. Và Jansen tỏ ra xa vắng đến thế, mà vốn dĩ lẽ ra ông phải là dây liên hệ giữa tất tật những người kia… Hẳn người ta có thể nghĩ rằng chỉ vì tình cờ mà họ cùng ở trong một phòng chờ. Chỉ có rất ít người, nỗi khó ở vì vậy lại càng lớn hơn: có bốn người cả thảy, ngồi cách nhau rất xa. Jansen đã dựng một bàn buffet, nó càng đóng góp thêm vào tính cách kỳ khôi của bữa tiệc tối hôm đó. Có những lúc, một trong số họ đứng dậy, bước về phía bàn buffet để tự rót một cốc whisky hoặc lấy bánh mặn, và sự im lặng của những người khác bọc cuộc di chuyển ấy vào trong một vẻ trang trọng bất thường.

Được mời tới “tiệc chia tay” có nhà Meyendorff, một cặp vợ chồng trạc ngũ tuần mà Jansen quen biết từ lâu vì tôi đã kiểm kê được một bức ảnh chụp họ trong một khu vườn cùng Colette Laurent. Người đàn ông tóc nâu, mảnh dẻ, khuôn mặt thanh tú, và đeo cặp kính nhạt màu. Giọng nói của ông rất dịu dàng và ông tỏ ra hết sức dễ mến với tôi, đến mức hỏi tôi định làm gì trong đời. Ông từng là bác sĩ nhưng tôi nghĩ ông không còn hành nghề nữa. Vợ ông, một phụ nữ tóc nâu nhỏ thó, búi tóc và có cặp gò má cao, mang dáng dấp nghiêm khắc của một cựu giáo viên dạy ba lê và có chút âm sắc Mỹ trong giọng nói. Hai người khách khác là Jacques Besse và Eugène Deckers, những người tôi từng trả lời điện thoại nhiều lần, khi Jansen vắng mặt.

Jacques Besse từng là một nhạc sĩ tài năng hồi ông còn trẻ. Eugène Deckers thì dành thời giờ rảnh rỗi theo đuổi hội họa và từng cải tạo một tầng áp mái rộng mênh mông trên đảo Saint-Louis[1], vốn là người gốc Bỉ, để kiếm sống ông đóng các vai phụ trong những bộ phim của Anh thuộc serie B, vì ông là một người song ngữ. Nhưng, tất tật những điều đó, lúc ấy tôi không hay biết. Tối hôm ấy, tôi chỉ quan sát họ mà không tự đặt cho mình nhiều câu hỏi. Tôi ở vào cái tuổi người ta hay bị lôi kéo vào các mối giao du kỳ quặc, và mối giao du ấy, xét cho cùng, đâu có lạ thường hơn so với nhiều cái khác.

Quãng cuối buổi tối, bầu không khí trở nên thoải mái hơn hẳn. Trời vẫn còn sáng và Eugène Deckers, cố sức tạo chút sinh khí, đề nghị chúng tôi ra bên ngoài uống một cốc, trên cái ghế băng, trước căn xưởng. Tất cả chúng tôi đi ra, để cửa xưởng mở hé. Không có chiếc ô tô nào đi qua phố Froidevaux nữa. Có thể nghe thấy tiếng các tán lá run rẩy dưới làn gió mùa xuân và tiếng rì rầm xa xa của xe cộ đi lại, về phía Denfert-Rochereau.

Deckers mang tới một cái khay đựng các thứ rượu apéro. Jansen, sau lưng ông, kéo một cái phô tơi của xưởng ra để giữa vỉa hè. Ông chỉ nó cho bà de Meyendorff để bà ngồi xuống đó. Đột nhiên đó lại là Jansen của ngày trước, cái con người của các bữa tiệc tối, đi cùng Robert Capa. Deckers vào vai người quản lý quán ăn, cái khay để trên tay. Cả ông nữa, với mái tóc nâu xoăn và khuôn mặt cướp biển, người ta hoàn toàn có thể hình dung ông tham gia những bữa tiệc tối đầy náo loạn mà Jansen từng kể cho tôi, nơi Capa chở ông đến trên chiếc xe ô tô Ford màu lục của mình. Nỗi khó ở đầu bữa tiệc tan đi. Bác sĩ de Meyendorff ngồi trên băng ghế cạnh Jacques Besse và nói chuyện với ông, giọng hết sức dịu dàng. Đứng trên vỉa hè, tay cầm cốc rượu, như trong một bữa tiệc cocktail, bà de Meyendorff, Jansen và Deckers theo đuổi một cuộc trò chuyện. Rốt cuộc bà de Meyendorff ngồi xuống, ở đó, giữa trời, trong cái phô tơi. Jansen quay sang Jacques Besse:

- Cậu hát cho mọi người nghe bài Cambriole nhé?

Bài hát ấy, được sáng tác ở tuổi hăm hai, xưa kia từng thu hút sự chú ý đối với Jacques Besse. Thậm chí ông từng được coi là nhân vật đầu đàn của một thế hệ nhạc sĩ mới.

- Không. Tôi không muốn…

Ông nở một nụ cười buồn rầu. Ông không còn sáng tác nhạc nữa đã từ lâu lắm rồi.

Giọng của họ giờ đây hòa trộn vào với nhau trong sự im lặng của phố: giọng, rất dịu dàng và rất chậm, của bác sĩ de Meyendorff, giọng trầm của vợ ông, rồi cái giọng chốc chốc lại phá lên cười lớn, của Deckers. Một mình, Jacques Besse, nụ cười nở trên môi, im lìm trên cái ghế băng mà nghe Meyendorff nói. Tôi ở cách xa đó một đoạn và nhìn về phía đầu phố cắt với nghĩa trang: Có lẽ Mime Gil sắp hiện ra và đứng cách đó một quãng, hai tay khoanh lại, nghĩ rằng Nicole sẽ tới nhập bọn với chúng tôi. Nhưng không.

Đến một lúc, Jansen tiến lại gần và nói với tôi:

- Thế nào, sung sướng chứ? Tối nay trời đẹp quá… Cuộc đời đang bắt đầu với cậu…

Và điều đó thì đúng: vẫn còn tất tật những năm dài kia trước mặt tôi.

❀ ❀ ❀

[1] Về sau tôi được biết rằng Jacques Besse đã viết phần nhạc cho vở kịch Ruồi của Jean-Paul Sartre và nhạc phim Dédée d’Anvers. Những địa chỉ cuối cùng của ông mà tôi tìm được: 15, phố Hégésippe-Moreau, Paris (quận 18), và Château de la Chesnaie, Chailles (Loir-et-Cher), đt.: 27. Eugène Deckers từng có nhiều triển lãm. Ông qua đời tại Paris năm 1977. Địa chỉ của ông: 25, ke Anjou, Paris. (Chú thích của tác giả).