Về Colette Laurent, tôi không biết gì nhiều nhặn. Cô xuất hiện trên nhiều bức ảnh của Jansen và ông chỉ nhắc đến cô theo lối lấp lửng.
Hai mươi năm sau, tôi biết ra rằng mình từng gặp người phụ nữ ấy hồi còn nhỏ và hẳn tôi cũng đã có thể nhắc chuyện đó với Jansen. Nhưng tôi đã không nhận ra cô trên các bức ảnh. Từ cô chỉ còn lại nơi tôi một ấn tượng, một mùi nước hoa, mái tóc màu hạt dẻ, cùng giọng nói dịu dàng hỏi tôi ở lớp học có ngoan không. Theo cách ấy, một số sự trùng hợp có nguy cơ không hề được chúng ta biết đến, một số người từng xuất hiện trong đời chúng ta nhiều lần thế nhưng thậm chí chúng ta còn chẳng ngờ đến điều đó.
Vào một mùa xuân còn xa xôi hơn cái mùa xuân tôi quen biết với Jansen, tôi mới được chừng mười tuổi và đang bước đi cùng mẹ tôi thì gặp một phụ nữ, nơi góc phố Saint-Guillaume giao với đại lộ Saint-Germain. Chúng tôi thong thả bước và mẹ tôi nói chuyện với cô ta. Những lời của họ đã mất hút đi trong đêm tối thời gian nhưng tôi còn nhớ vỉa hè ngập nắng và cái tên: Colette. Về sau, tôi nghe nói cô chết trong hoàn cảnh mù mờ, trong một chuyến đi nước ngoài, và chuyện đó đã gây ấn tượng mạnh lên tôi. Sẽ phải đợi hàng chục năm trời thì một mối liên hệ mới hiện ra giữa hai khoảnh khắc trong đời tôi: cái buổi chiều ấy ở góc phố Saint-Guillaume và những chuyến tôi viếng thăm xưởng Jansen, trên phố Froidevaux. Chỉ nửa tiếng đồng hồ rảo bộ là đi được từ điểm này sang điểm kia, nhưng lại là một khoảng cách dài đến vậy trong thời gian… Và mối liên hệ là Colette Laurent, mà tôi gần như chẳng biết gì, nếu không phải cô từng có ý nghĩa rất lớn với Jansen và rằng cô đã có một cuộc đời hỗn loạn. Cô đã tới Paris khi còn rất trẻ, từ một tỉnh xa.
Vừa xong, tôi đã thử hình dung ngày đầu tiên cô ở Paris và tôi chắc chắn đó là một ngày giống hôm nay, các quãng quang quẻ tiếp nối những con mưa bóng mây. Một làn gió biển Đại Tây Dương làm rung động các cành cây và khiến vải bạt những cái ô bị lật. Người bộ hành đứng trú dưới các cổng. Có thể nghe thấy tiếng hét lũ mòng biển. Dọc theo ke Austerlitz, mặt trời sáng lấp lánh trên các vỉa hè ướt nước cùng rào sắt của Jardin des Plantes. Lần đầu tiên cô băng ngang cái thành phố được hưởng cuộc cọ rửa lớn đó và chất chứa biết bao nhiêu là hứa hẹn. Cô vừa đến ga Lyon.
* * *
Thêm một kỷ niệm nữa từ tuổi thơ tôi, liên quan đến Colette Laurent. Vào mùa hè, bố mẹ tôi thuê một bungalow nhỏ xíu tại Deauville, gần đại lộ République. Một tối nọ Colette Laurent tới không báo trước. Cô có vẻ hết sức mệt mỏi. Cô đã tự nhốt mình vào phòng khách nhỏ và nằm trong đó ngủ hai ngày liền. Chúng tôi, mẹ tôi và tôi, nói thật nhỏ, để khỏi làm phiền cô.
Sáng hôm tỉnh dậy, cô muốn dẫn tôi ra bãi biển. Tôi bước đi bên cạnh cô, dưới các vòm tường. Đến đoạn hiệu sách Chez Clément Marot, chúng tôi băng qua phố. Cô đặt tay lên vai tôi. Thay vì tiếp tục đi thẳng về phía bãi biển, cô kéo tôi tới khách sạn Royal. Trước lối vào, cô nói với tôi:
- Cháu hỏi cái ông ở chỗ công toa xem có thư gửi cho Colette không…
Tôi bước vào trong sảnh và ấp úng hỏi người gác cổng có “thư cho Colette không”, ông không tỏ ra ngạc nhiên trước câu hỏi của tôi. Ông chìa cho tôi một cái phong bì màu hạt dẻ rất lớn và dày trên đó tên cô được viết bằng mực xanh: COLETTE.
Tôi ra khỏi khách sạn và chìa cái phong bì cho cô. Cô mở nó ra, nhìn vào bên trong. Ngày hôm nay tôi vẫn tự hỏi nó đựng những gì.
Rồi cô cùng tôi đi ra bãi biển.
Chúng tôi ngồi xuống mấy cái ghế dài, gần quán bar Mặt trời. Vào giờ ấy, không có ai khác ngoài chúng tôi.
