I. Người làm thuê sung sướng

Cơn bão số 2 rập rình ngoài thềm lục địa. Bầu trời nặng trĩu những nước.

Tôi mấy lần dắt xe đạp ra ngõ rồi lại dắt vào, sợ nửa đường gặp mưa.

Vợ tôi khuyên:

- Thôi anh ở nhà. Nghỉ một hôm cũng chẳng sao.

Đúng thế thật. Tôi biết có một ông thủ trưởng cỡ bự, từng kéo cô thư ký riêng đi chơi cả tháng khắp Đồ Sơn, Sầm Sơn, Nha Trang, Đà Lạt mà tình hình vẫn thế; nông dân vẫn cày cấy, công nhân vẫn đến công xưởng đúng ca, và các dòng sông vẫn cần mẫn chở phù sa về các miền châu thổ. Vậy, một nhà báo quèn như tôi một ngày không đến tòa soạn chắc báo chúng tôi vẫn in chừng ấy bài, chừng ấy trang, chừng ấy mục.

Vừa cất xe quay ra đã thấy Của (bạn tôi) thập thò trước cửa.

- Mày sang tao uống cà phê.

- Sao lại cà phê vào giờ này? Ông trợ lý giám đốc phải đến công ty chứ. Hay mày cũng sợ bão.

Của cười khinh khích:

- Không sợ bão. Nhưng tao lại thất nghiệp rồi.

- Cóc tin. Mày bịa.

- Thật đấy chứ. Chia tay chiều hôm qua. Tao chủ động chia tay.

- Chắc lại cãi nhau hả?

- Không thích làm nữa thì biến, chứ cãi nhau làm gì cho mệt.

- Vậy lý do gì? Sao mày không thích?

- Chuyện hơi dài. Mày sang tao rồi sẽ rõ.

Tôi đi ngay, lại còn dám dặn vợ trưa không phải để phần cơm, cũng đừng đợi. Tôi biết chắc mình sẽ được ba cái – được uống cà phê, được nghe chuyện và được chén tử tế. Ngoài ra tôi chẳng phải lo lắng gì về chuyện bạn tôi thất nghiệp, rồi một công ty khác lại trọng dụng và vài năm sau lại thất nghiệp. Chuyện đó đối với anh ta là sự thường, rất thường. Và anh ta chẳng bao giờ chết đói cả. Loại tài năng như anh ta không bao giờ đói, hễ giơ tay ra là hái được tiền.

Tôi chơi thân với Của từ mười năm nay. Trước đó tôi có biết anh nhưng chưa thân, chưa thành bạn bè.

Một lần, sếp của tôi đến nhà tôi bảo:

- Tớ muốn nhờ cậu một việc.

- Thưa anh, cụ thể là việc gì?

- Ngày mai, tớ muốn mời cậu Của đi chơi một hôm. Không hết cả ngày đâu, sáng đi chơi, trưa ra Lã Vọng ăn chả cá rồi về. Nhưng tớ sợ cậu ấy không chịu đi.

- Tôi cũng không thân anh Của lắm đâu. Nhưng ta cứ thử xem.

Và rất may là Của nhận lời.

Hôm đó, chúng tôi đến nhà nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn, xem các thứ đồ chơi của ông, đặc biệt là chiếc máy bay chạy bằng dây cót ông vừa chế tạo. Chiếc máy bay cấu tạo đơn giản mà hay lắm. Lên dây cót, buông ra, nó ngóc đầu trượt khỏi đường băng, bay vút lên không trung, lượn mấy vòng rồi từ từ tiếp đất như máy bay thật.

Sếp của tôi trầm trồ:

- Tuyệt quá! Chúng tôi muốn mua cái máy bay này, chẳng hiểu anh Toàn có muốn bán không?

- Có chứ. Tôi làm ra để bán mà.

- Anh tính bao nhiêu?

- Tôi đang cần một chiếc cúp, không phải “đê đê” đâu, chỉ “tám mốt đời chót” thôi. Anh cho người mang đến đây một chiếc xe như vậy rồi mang cái máy bay này về.

- Đắt quá! Anh bán có mấy cái ống bơ mà những ngần ấy tiền cơ ư?

Ông Nguyễn Đức Toàn im lặng.

Buổi trưa, ngồi ở phố Lã Vọng, Của hỏi sếp của tôi:

- Có phải anh nhờ tôi bắt chước ông Toàn làm cho anh một chiếc máy bay như thế chăng?

- Đúng thế.

- Chuyện vặt. Tôi sẽ làm cho anh một chiếc máy bay sải cánh dài gấp mười lần máy bay của ông Toàn, cũng chạy bằng dây cót nhưng biết bổ nhào, phóng tên lửa và phụt khói ra đằng đít.

- Tốt quá! Cậu làm đi, hết bao nhiêu tớ thanh toán.

- Đến lượt mình, tôi cũng đòi anh một cái cúp, không phải để cho tôi mà để biếu ông Toàn. Tôi không phải loại người đi cướp cơm chim của người khác.

Thấy sếp tôi im lặng hơi lâu, Của nói tiếp:

- Có một lần, hãng Ford phát hiện một trục trặc kỹ thuật trong dây chuyền tự động của hãng, ba mươi phút, dây chuyền lại tòi ra một chiếc pít tông hỏng.

Ông Ford mời một chuyên gia kỹ thuật đến chữa và ông cam kết như sau: Tiền công cao mấy cũng chấp nhận nhưng chỉ được ngừng sản xuất một trăm tám mươi phút thôi. Ông chuyên gia nọ đứng bên dây chuyền tự động hai giờ, sau đó hạ lệnh ngừng sản xuất và chỉ chữa có năm phút. Kết quả máy làm việc rất tốt. Khi thanh toán tiền công. Ông Ford nhận được một tờ khai như sau: Công sửa chữa – một đô la. Công phát hiện nguyên nhân hỏng hóc – chín mươi chín vạn chín nghìn chín trăm chín mươi chín đô la.

Một lần nữa, sếp của tôi lại cố tình im lặng.

Sau này, chiếc máy bay ấy vẫn được làm ra nhưng để cho bọn trẻ chơi chứ không phải để bán rẻ cho sếp của tôi.

Thật không may, mấy năm sau, chính em trai ông sếp của tôi lại về phụ trách đơn vị Của. Ông về tháng trước, tháng sau Của nhận được quyết định nghỉ hưu.

Sau một tháng nghỉ chờ sổ hưu, Của khoe với tôi:

- Một tháng vừa rồi ngoài việc nuôi cả nhà, tao còn mua cho vợ được một cái máy khâu.

- Mày làm gì?

- Làm thuê cho thiên hạ. Cám ơn các sếp, cả sếp của tao lẫn sếp của mày. Lây nay, các ông ấy bắt tao làm chủ mãi nên khổ. Giờ mới được làm thuê. Hết khổ rồi.

II. Khi con yêu tinh xuất hiện

Gần ba mươi năm sống trong quân ngũ. Của chỉ toàn làm lính. Cái chức to nhất của hắn trong quân đội là tổ phó tổ ba người. Bao giờ và ở đâu cũng vậy, người ta cần hắn mà không ưa hắn. Tính hắn ngang tàng mà thẳng. Lúc nào hắn cũng sẵn sàng chỉ cái dốt của người khác ra, mặc dù người ấy bao nhiêu tuổi, cấp bậc gì. Người ta bảo hắn kiêu, kiêu đến mức thành tiếng đồn, thành biệt hiệu “Của Kiêu”. Thực ra, chẳng cần phải kiễng chân, hắn cũng cao hơn người xung quanh một cái đầu. Song, những gã lùn lại cứ nghĩ rằng “Của Kiêu” cố tình nhón gót lên. Người ta không ưa hắn vì thế. Con mèo khôn ranh, lúc ngồi cũng như lúc nằm luôn luôn biết co mình lại để lúc nào cũng có thể bật lên vồ, cũng có thể phóng biến đi đâu đó. Đặc biệt, khi có người túm lại nhấc lên, nó lại càng co mình lại ngắn hơn, bé hơn. Lúc này, nếu nó cứ ngay duỗi ra thì không ai thèm nuôi nó nữa. Đã có lần, tôi khuyên Của nên học con mèo, song hắn bảo.

- Việc quái gì mà phải co lại cho mỏi. Cha mẹ sinh ra dài bao nhiêu, nặng bao nhiêu thì cứ thế mà diễn kẻo tủi thân các cụ.

Thực ra thì hắn đã có một cơ hội để làm thủ trưởng, nhưng hắn đã bỏ lỡ mất. Ấy là chuyện hắn đi phục vụ trường bắn, năm 1984 lúc ấy, do khí tài đã cũ, lại phải co kéo hành quân quá xa nên hầu như tê liệt cả. Nhiều bộ khí tài hỏng nặng và rất bí hiểm, khiến cả các chuyên gia kỹ thuật của Liên Xô cũng phải bó tay. Thế mà Của chữa được hết. Hắn cứ đến từng cỗ máy, cho vận hành thử rồi áp tai vào thành máy nghe ngóng một lát và tháo tung ra, thay một vài linh kiện lặt vặt: thế là xong.

Ông tư lệnh mừng quá, túm chặt tay hắn nắc nỏm khen.

- Đồng chí giỏi lắm. Có muốn làm trưởng phòng khí tài không?

- Chỉ thế thôi ư? Sao tư lệnh không giao cho tôi chức Cục trưởng Cục kỹ thuật.

Ông tư lệnh nhăn mặt, bỏ đi. Thế là mãi mãi, Của chỉ làm lính.

Vậy mà đến khi về hưu, Của lại được làm sếp. Một công ty tư doanh chuyên lắp ráp và sửa chữa các mặt hàng điện tử mời hắn làm phó giám đốc.

- Các ông định trả lương tôi bao nhiêu?

- Theo ý anh là bao nhiêu?

- Tôi có một vương quốc bình yên, ấy là gia đình tôi. Vợ tôi cần tiền đi chợ. Các con tôi phải đi học. Tôi phải bia bọt, bạn bè, mát xa, tắm hơi. Cái vương quốc ấy, mỗi tháng cần một triệu đồng. Dưới mức ấy là sự bình yên có nguy cơ bị đe dọa.

- Chúng tôi sẽ trả anh triệu rưỡi tháng.

- Thế thì ô kê.

Thực ra, Của đã khai sinh ra cái công ty tư doanh kia, vì ban đầu nó chỉ mới là một nhóm người hùn vốn buôn ti vi, cát sét, những gã buôn chuyến ít học nhưng láu cá và trường vốn. Công việc làm ăn có phần phát đạt, thuận lợi, họ bèn bàn nhau thành lập một công ty cổ phần. Họ vời được Khổng Minh. Mọi việc, từ việc làm đề án xây dựng công ty đến phương hướng sản xuất kinh doanh, tổ chức nhà xưởng, mặt bằng và chỉ đạo sản xuất, đều một mình Của lo tất. Các ông chủ chỉ việc lo đầu ra, chia lãi và đi mát xa. Trong kinh doanh, mỗi đơn vị, mỗi người đều tiềm ẩn một nguy cơ thất bại. Việc đầu tiên của các nhà doanh nghiệp không phải là khư khư bám lấy những nhân tố cho phép thành công và phải nhìn cho rõ cái nguy cơ thất bại đang ẩn núp ở đâu đó. Nếu chưa thấy thì phải tìm cho ra để tránh và hạn chế nó.

Cái nguy cơ thất bại của công ty cổ phần mà Của làm Phó giám đốc ẩn quá sâu vì nó nằm ngay trong sự thành công lớn lao của công ty.

Số là công ty nhập được 3 lô linh kiện điện tử của hãng Sam Sung trong thời điểm hãng này đang muốn chiếm lĩnh thị trường Việt Nam. Những lô hàng bán chào bao giờ giá cũng hạ. Thế là lợi tức của công ty lớn nhanh như thổi. Đúng như cổ thư đã dạy: “Trong phúc có họa”. Cái mầm họa từ trong phúc mọc ra là khó phát hiện nhất mà cũng khó loại trừ nhất. Khi người ta bỗng dưng kiếm được nhiều tiền là cả một vấn đề rất đáng quan tâm, không chỉ có đáng mừng. Bởi vì, việc tiêu tiền còn khó hơn việc kiếm tiền nhiều. Mỗi người chỉ có thể chi tiêu hợp lý được một số tiền nhất định, tương xứng với tầm vóc, tài năng của người ấy.

Các ông chủ của Của cũng không phải thuộc loại tiêu được tiền lớn. Trong hầu bao mới chỉ có dăm tỷ đồng tiền Việt mà đã nhặng xị cả lên. Đi đâu cũng xe nọ, xe kia, rồi hút sách, chơi bời, nguy hiểm nhất là chi tiêu bừa bãi, không theo một nguyên tắc nào cả. Thành phần kinh tế nào, công cũng như tư, đều phải tuân thủ các nguyên tắc tài chính. Các nguyên tắc đó sinh ra nhằm bảo vệ đồng tiền. Ai không tuân thủ nó thì đồng tiền sẽ đội nón ra đi.

Các ông chủ của Của chưa từng trải để hiểu được điều đó. Họ thuộc lớp người mà thế kỷ trước, các nhà văn Pháp gọi một cái tên chung là “những anh mới nổi” (tức mới ngoi lên chức ông chủ). Những anh chàng này giống hệt nhau ở hai chữ Hãnh – Hãnh tiến và Hãnh diện.

Kẻ thù cứ đánh thẳng vào hai chữ Hãnh ấy là các ông chủ kia lập tức ngã chổng vó.

Và, kẻ thù đã xuất hiện. Đấy là một người đàn bà tên là Lan, biệt hiệu là “Lan yêu tinh”.

III. Libido

“Lan yêu tinh” sau khi bị bắt giam vào lò bát quái, thị đã khôn khéo đào tẩu và giờ đang ẩn núp ở đâu đó, chắc là để tu luyện thêm nanh vuốt, chiêu chưởng. Con yêu tinh đang ẩn mình nguy hiểm hơn khi nó đang hiện diện nhiều.

Ai mà biết trước được là ngày mai nó sẽ ám vào ai? Tôi hay anh? Và lần này, bài bản, bùa phép của nó sẽ như thế nào?

Có lần tôi đã đặt một câu hỏi chung cho hai người bạn:

- Nếu đêm nay, trên đường đi chúng mày gặp Thị Mầu ở trên chùa về thì làm thế nào?

- Tao sẽ bỏ chạy! – người thứ nhất đáp.

- Mầu ơi! Thằng bạn của anh nó chạy biến mất rồi. May quá giờ chỉ còn mỗi chúng mình, mà trăng thì đẹp quá, đêm lại thanh vắng quá – Tao sẽ nắm tay thị mà nói như vậy. Người thứ hai đáp.

Nếu ngày mai, tình cờ gặp “Lan yêu tinh” thì bạn sẽ làm thế nào? Điều đó hoàn toàn tùy thuộc ở bạn. Song, tôi nghĩ sẽ không thừa nếu như tôi kể sơ qua một chút về con yêu tinh này để nếu gặp, bạn dễ nhận mặt. Thị cao 1m60, nặng 48kg. Trước đây, đã một lần thị đi thi hoa hậu. Thật ra, thị đến chỉ để khoe sắc đẹp của mình chứ không phải để thi. Vì ở vòng đầu thi đạt điểm cao nhất nhưng thị tự động bỏ cuộc, không vào vòng chung kết nữa. Những số đo trên, tôi chép lại từ hồ sơ lưu trữ của ban tổ chức cuộc thi. Còn ba số đo nữa cũng xin chép ra nốt để các bạn dễ hình dung: 90, 60 và 90. Khuôn mặt sáng như vầng trăng. Đôi mắt to, đen, cực sáng. Làn da trắng, mịn màng, đẹp đến mức các loại son phấn, nếu bôi vào không thể làm đẹp thêm mà ngược lại sẽ làm xấu đi nước da ấy. Những người đàn ông đã có dịp gần gũi thị kể rằng họ chưa bao giờ thấy “Lan yêu tinh” dùng tới son phấn, chỉ thỉnh thoảng mới dùng một chút xíu nước hoa Pháp. Song lại có người nói rằng đấy không phải mùi nước hoa mà tự làn da của thị nó thơm thế. Cả con người thị toát lên một vẻ đẹp cực kỳ sang trọng. Thị sang trọng từ bước đi, nụ cười, đến cách giao tiếp. Mấy ông chủ tín dụng (giờ đang nằm trong nhà giam) kể rằng: Con người ấy có sức cuốn hút khủng khiếp đối với đàn ông, nhất là loại đàn ông có của.

Khi thấy giám đốc thuê xe mời “Lan yêu tinh” đi nghỉ mát ở Đồ Sơn, Của đã thấy sợ lắm. Và hắn can:

- Tôi thấy các anh sắp trở thành nhảm nhí cả một lượt rồi. Không ai cấm các anh đú đởn nhưng đừng đú đởn với cái loại ấy. Con lưu hồ tinh kia, một khi nó đã quặp vào thằng nào thì thằng ấy bỏ mẹ.

Ông giám đốc trẻ cười nửa miệng:

- Anh già đến thế rồi ư?

- Nếu thế tôi xin thôi việc. Tôi không muốn dính vào những trò nhảm nhí.

Và tính Của nói là làm. Điều này khiến các ông chủ hơi bất ngờ. Mấy anh chàng mới nổi cứ tưởng cái mức lương triệu rưỡi tháng là to lắm. Song, Của xem nó nào có to tát gì.

Từ công ty, Của phóng xe về thẳng nhà tôi. Hắn tự rót rượu trên bàn tôi, uống suông một mình. Rồi hắn thông báo:

- Tao lại thất nghiệp rồi mày ạ. Nhưng tao lo cho chúng nó quá. Thế nào con “Lan yêu tinh” nó cũng sẽ chơi cho bọn này một vố ra trò. Nhưng tao bảo chúng nó không nghe, ai gỡ cũng không được.

Con yêu tinh này còn vờn các ông chủ trẻ của Của mấy hiệp nữa rồi mới giết.

Một lần, công ty cần huy động vốn gấp và nhiều, đến giật nóng của nó bốn chục cây vàng, nó mở két đưa ngay. Khi trả, nó không lấy lãi, lại còn đưa các ông chủ trẻ đi nhà nổi Hồ Tây chiêu đãi. Các ông chủ cám ơn rối rít, còn nó thì cười, bảo:

- Chuyện làm ăn giúp nhau là thường. Các anh có thiếu tiền đâu, chỉ quý tình thôi. Thế mới gọi là “giàu vì bạn”.

Hơn một tháng sau, thị mới nhờ các ông chủ trẻ một việc:

- Em đang xây một các khách sạn mi-ni dưới Giáp Bát. Đất mua rồi, thiết kế cũng có rồi. Dự tính hết khoảng bốn tỷ, nhưng em mới tập trung được có ba tỷ. Em nhờ các anh vay hộ một tỷ, tiền “âm phủ” cũng được. Em cũng có quen các anh ở ngân hàng, nhưng em không có con dấu và tài khoản.

Trước từng được người đẹp giúp đỡ rất hào hiệp, chưa có dịp trả ơn, giờ người đẹp chỉ nhờ có mỗi việc là vay hộ một cái séc ở ngân hàng thì sao lại không giúp. Thế là các ông chủ trẻ vào tròng. Ba lần ngân hàng đến tận công ty thúc nợ, lần thứ ba có cả công an đi cùng. Và, giám đốc công ty phải ra hầu tòa. Giới luật gọi đây là vụ án LIBIDO (ham muốn).

Hễ thất nghiệp là lập tức Của trở thành anh thợ lưu động, suốt ngày trên xe gắn máy, đi sửa chữa tất tật các máy móc gia dụng, cao cấp: ti vi mầu, điều hòa nhiệt độ, máy làm kem, máy vi tính – rồi trong những lần đi sửa chữa lưu động ấy, thể nào cũng có lúc Của gặp các ông chủ và lại có việc làm ở một công ty hoặc xí nghiệp nào đó, để rồi sau một vài tháng lại đùng đùng bỏ xí nhiệp ra đi và mang thêm một nỗi buồn trong lòng.

Mới đây, Của lại vừa chia tay với ông giám đốc một xí nghiệp điện lạnh.

- Có cãi nhau không? – Tôi hỏi Của.

- Cãi nhau làm gì cho tốn lời. Tao ngửi thấy mùi cứt thì chuồn, thế thôi. Mày xem, một xí nghiệp tư doanh cỏn con mà cũng trang bị máy vi tính và Fax. Thực chất máy vi tính là để phục vụ riêng cho giám đốc và do giám đốc sử dụng, mà giám đốc thì văn hóa lớp bảy, sử dụng máy vi tính cái cóc khô gì. Hóa ra nó là một thằng hoắng. Không hiểu sao bây giờ những thằng hoắng lại nhiều thế. Có thằng vừa mới quay được một bộ phim loại làng nhàng mà nho nhoe đòi làm ông chủ. Đi đâu cũng thuê xe rõ sang, lại còn kè kè cô thư ký riêng mặt bự phấn. Có tay vừa làm được mấy gói bột đỗ tương đã đứng ra thành lập xí nghiệp rồi chi tiền tài trợ các cuộc thi hoa hậu. Hóa ra là các anh chàng đi mò gái. Những tay như thế sẽ chết đầu nước. Làm mười, nói một chưa ăn ai nữa là làm một, khoe mười. Bọn ấy, “Lan yêu tinh” nó ăn gỏi ngay. Nó sẽ thổi các anh lên tận mây xanh thành “Thiên tài kinh tế” thành “Lãnh tụ của thế kỷ 21”. Rồi nó cặp bồ với anh, muốn gì nó mới thỏ thẻ xin anh một chữ ký. Thế là toi. Công anh dốc vốn ra, lao tâm, khổ tứ xoay xỏa buôn bán, kinh doanh hàng mấy năm trời, rồi một con mẹ mặt hoa, da phấn nó mò đến, lẳng cho anh một quả tình, thế là xong. Mày thấy như thế có lạ không? Lại có tay giám đốc làm cả thơ tặng “Lan yêu tinh” mới kỳ chứ. Tại sao các tỷ phú quốc tế không chết vì gái mà các ông chủ Việt Nam mình lại cứ hay chết vì gái? Từ ngày chuyển sang cơ chế thị trường đến nay, vụ án kinh tế nào cũng có dính đến gái cả. Thế là làm sao? Tại đàn bà nước mình nó giỏi hay tại các nhà doanh nghiệp nước ta còn ngu? Con “Lan yêu tinh” bị bắt rồi, mười một giám đốc vào Hỏa Lò cùng với nó. Nhưng rồi nó sẽ ra khỏi Hỏa Lò cho coi. Còn mười một vị kia thì nằm lại. Con Lan không đứng ra vay tiền ngân hàng. Chín tỷ đồng nợ ngân hàng là do mười một vị kia đứng ra vay cho nó. Bây giờ nó chối phắt, thế là vô can. “Bắc thang lên hỏi ông Trời”.

Tôi bảo Của:

- Hay mày đứng ra làm ông chủ đi. Đừng đi làm thuê nữa. Hội sinh viên Hà Nội mới được rót một khoản kinh phí 600 triệu đồng để giải quyết việc làm cho sinh viên. Mày được sử dụng khoản kinh phí đó trong vòng hai mươi năm mà không phải trả lãi. Miễn là mày tổ chức được việc làm cho một số sinh viên và nuôi được họ. Mày làm luận chứng đi, tao sẽ trình cho.

- Mày buồn cười! Tao làm ông chủ thế nào được. Hễ gặp một cái máy mới là tao cắm mặt vào đấy, tìm cho kỳ ra nguyên lý của nó, cách sử dụng nó. Thế thì mày bảo làm ông chủ thế nào. Các ông chủ là người ngày đêm nghĩ cách tận dụng cho hết công suất của những thằng như tao, chứ không hí húi chữa máy. Tao chỉ phò các ông chủ thôi. Nhưng hẩm hiu ở chỗ tao chưa gặp các ông chủ thực thụ để mà phò.

Của nói đúng. Chẳng phải trong chính trị mà cả kinh tế cũng cần có minh chủ. Phải là những ông chủ có đầu óc mới nhìn ra người tài và mới biết nghe lời nói phải.