Quan Hậu quân Võ-Tánh người tỉnh Biên-Hòa, tánh tình khí khái, trí dõng song toàn, giúp vua Gia-Long dựng cơ nghiệp nhà Nguyễn ; thật cũng là một danh tướng của Nam-trào.

Khi vua Gia-Long thâu phục đặng thành Qui-Nhơn liền cải tên lại là thành Bình-Định, giao cho ngài làm chánh tướng trấn thủ thành ấy. Ngô-tùng-Châu làm phó trấn. Vua cùng các quan trở về Gia-Định.

Đây nhắc lại, Tây-Sơn là Nguyễn-Huệ đã thác, truyền ngôi cho con là Nguyễn-quang-Toản. Và bọn Tây-Sơn thường nghe danh ông Võ-Tánh trí dõng vô song nên cùng tâu với Nguyễn-quang-Toản để đam binh ra vây thành Bình-Định. Vì bọn nó nghĩ rằng : Nếu hạ đặng Võ-Tánh thì có sợ chi binh tướng nhà vua. Bởi thế bọn Tây-Sơn đam cả binh bộ, binh thủy, thống kê là một muôn tám ngàn người và ba chiếc Định-quốc đại-chiến thuyền, đi đường thủy tới Vũng-Trích, thuộc về địa phận Quảng-Ngãi, lại có một bọn khác đi đường bộ kéo thẳng vào vây thành Bình-Định, ngày đêm canh gác nghiêm nhặt. Vua Gia-Long hay tin thành Bình-Định bị vây thì sai binh tướng ra tiếp giúp, song cũng phá chẳng đặng trùng vây, vua bèn hỏi quan Tả-quân (Lê-văn-Duyệt) coi định liệu lẽ nào ; quan tả-quân tâu : « Thừa dịp nầy bọn Tây-Sơn về vây thành Bình-Định thì Phú-Xuân kinh ắt hơ-hổng, hiện giờ nên đam binh lấy Phú-Xuân kinh rồi sẽ giải vây cho thành Bình-định ». Các quan đều tâu theo lời quan tả-quân. Vua nghe tâu dùng dằng chưa nhứt định, chợt đâu có tờ biểu chương của quan Hậu-quân gởi về đại khái như vầy : « Binh Tây-Sơn bao nhiêu đều nhóm nơi đây vây tôi, Phú-Xuân kinh chắc là mỏng binh và trống thế, gặp cơ hội may mắn như vầy, xin chúa thượng nên dẹp cuộc giải vây thành Bình-định, lo ra đánh Phú-Xuân kinh, thâu đặng Phú-Xuân kinh, đổi 1 mạng thôi cũng đủ. Xin chúa thượng nhậm lời, tấn binh kiếp kiếp ».

Vua xem lời biểu chương ấy, nước mắt rơi xuống dầm dề, mặt rồng ủ dột, than thở một chập lâu, vua dạy ông trung quân Thành, hiệp với các tướng, điều bá các đạo binh bộ, trấn thủ từ cửa Giã lên tới chợ Phú-trung, đặng mà tương trừ với lũ giặc. Vua lại phong cho quan tả-quân Lê-văn-Duyệt làm chức chánh tướng, ông Lê-Chấc làm phó tướng, hiệp với các tướng sĩ đam thủy binh ra lấy Phú-Xuân, vừa trú ẩn tại Phú xuân, liền sai ông Duyệt và Chấc đam binh vào giải vây Bình-Định. Cũng bởi đánh phá các đồn bão phía bên giặc cho trống đường đi mới được nên chi hai ông vừa kéo binh đi tới sông Trà khúc thì quan Hậu-quân đã lên giàn hỏa thiêu mình.

Số là thành Bình-Định bị vây ba năm, trong thành hết lương, ăn đến thịt voi thịt ngựa đỡ đói, ngài thấy tướng sĩ ta nhà thế sĩ, thì trong dạ chẳng đành, ngài quyết liều mình để cứu tam quân tướng sĩ. Ngài dạy đem thuốc súng để dưới lầu bát giác, chất củi khô lên trên, ngài đội áo mão chỉnh tề ngồi trên lầu, quyết thiêu mình để cứu muôn binh. Các tướng sĩ thấy vậy rống khóc nghe rất bi ai cảm động ; lập tức ngài sai quan Lưu-thủ Nguyễn-văn-Thanh ra thành trao cho quân Tây-Sơn bức thơ đại khái ngài xin gởi quan quân trong thành đừng gia hại ; song rồi ngài quăng điếu thuốc của ngài đang hút, thuốc súng cháy rần rần ! Than ôi ! một ngọn lửa hồng đành thiêu hủy thân người nghĩa khí. Ngô-tùng-Châu và Nguyễn-văn-Biện cũng nhào vào đám lửa mà tự tử. Thương thay !

Lời phê bình. – Trung cang nghĩa khí như quan Hậu quân xưa nay thật là ít có, quyết kê vai gánh vác nước non nhà. Song phần trời khiến ba năm bị vây trong thành Bình-Định, đến khi hết phương vùng vẫy, vô kế khả thi, mới chịu lên giàn hỏa thiêu mình để báo đáp ơn vua, đền tròn nợ nước, cứu tướng vớt binh. Thật chí khí thay !