Cho đến hôm nay, tôi hoàn toàn không thể nhớ được lý do chọn Porvoo trong hành trình ghé thăm Phần Lan thay vì những cái tên nổi tiếng khác như Turku - thành phố cổ nhất Phần Lan hay Rovaniemi - quê hương của ông già tuyết. Cái tên ấy xuất hiện trong đầu tôi bằng một cách tài tình nào đó để phút giây đầu tiên đặt chân đến thành phố này, tôi đã thấy tim mình rung động.

Do hiểu lầm về trạm, tôi dừng ở một bến nhỏ ven đường cao tốc, cách nơi đúng ra tôi phải đến gần...2 kilômét. Trời bắt đầu mưa nhẹ còn tôi thì co ro đi bộ dưới màn mưa li ti như bụi. Con đường nhỏ men theo cao tốc đến phố cổ Porvoo mùa này hoa cỏ đã xanh rì. Mùi đất ẩm và cỏ dại trong mưa mang đến cảm giác vô cùng dễ chịu, khiến người ta cứ muốn hít căng lồng ngực thứ không khí tinh khiết của đất trời.

Khi tham khảo thông tin về du lịch thành phố, tôi đã mường tượng một Porvoo nhỏ xinh với khu phố cổ vắt ngang con sông nhỏ, con đường lát đá với dãy nhà be bé, bên cửa sổ bày biện món thủ công trang trí xinh xắn. Dọc theo phố chính sẽ là khách du lịch, độc hành như tôi cũng có mà tay trong tay với người yêu cũng không thiếu, thư thả tản bộ trong nắng trời ấm áp. Đâu đó trong vô vàn quán cà phê ở Porvoo, chắc chắn sẽ là những đôi tình nhân đang thưởng thức bánh ngon và cà phê nóng, thủ thỉ trò chuyện.

Thế nhưng... tôi đã lầm!

Hay chí ít thì tôi đã lầm vào ngày hôm đó. Mặc dù tự trấn an rằng dự báo thời tiết có thể sai nhưng cơn mưa dai dẳng cả ngày ở Porvoo vẫn đến chính xác như tôi cập nhật. Dưới cơn mưa phùn của mùa xuân Bắc Âu, nhiệt độ nhanh chóng giảm xuống và trời phủ một màu xám xịt ảm đạm. Vậy mà Porvoo ấy, cứ như có bùa yêu vậy. Vừa bước đến cây cầu gỗ đầu tiên dẫn vào thành phố, cơn mưa đã tạnh và trời bắt đầu hừng lên chút sáng. Những dãy nhà gỗ sơn theo phong cách Nordic khiến cho không gian ấm áp hẳn lên, bên kia sông là tiếng nói cười rộn rã của những du khách mới đến.

Mặc dù đã đi qua nhiều phố cổ nhỏ xinh như thế này ở cựu lục địa nhưng ngay từ phút giây đầu “chạm mặt”, Porvoo đã cho tôi một cảm giác xao xuyến lạ lùng. Nếu châu Âu đã có Paris, Rome hay Venice lãng mạn với tên gọi mỹ miều “thành phố của tình yêu” thì Porvoo chính là một phiên bản giản dị hơn, Bắc Âu hơn và chân phương của những thành phố tình yêu nổi tiếng ấy.

Không có tháp Eiffel rực rỡ hay Khải Hoàn Môn hào nhoáng, Porvoo chỉ có những con phố dốc đứng hút gió, hai bên là dãy nhà cổ đang im lìm giấc sáng. Trên con phố ấy, tôi như nghe được cả tiếng thời gian đang thở đều trong cơn ngủ.

Không có những thánh đường lộng lẫy vươn ngọn tháp cao vút để chạm đến Chúa trời như thành La Mã, Porvoo chỉ có một ngôi nhà thờ cổ bằng đá trắng ở lưng chừng con dốc, xung quanh vắng lặng như tờ. Khi tôi đến, một buổi lễ nào đó đang được diễn ra trong nhà thờ. Tiếng chuông vang lên trên ngọn tháp cao khiến không gian xung quanh như ngừng trôi, khi hồi chuông cuối cùng kết thúc, sự tĩnh mịch của không gian xung quanh tưởng chừng như có thể với tay ra là chạm được.

Không có những con kênh nhỏ chia cắt thành phố thành mê cung nước lãng mạn như Venice và người lái thuyền gondola44 đang hát lời tình du dương bằng tiếng Ý, Porvoo chỉ có dòng Porvoonjoki chảy ngang khu phố cổ với điểm nhấn là dãy nhà gỗ sơn màu đỏ phù sa soi bóng xuống dòng nước lững lờ. Bên ngoài hàng hiên của một ngôi nhà là bộ bàn ghế sơn trắng thanh mảnh. Sự đối lập màu sắc đơn giản ấy càng khiến Porvoo trông như một cô thôn nữ Bắc Âu thẹn thùng khi so với cô nàng Nam Âu nóng bỏng và phóng khoáng. Thế nhưng chính chất “thôn nữ” ấy lại khiến Porvoo duyên và xinh xiết bao.

[44 Loại thuyền chèo truyền thống, đáy phẳng ở Venice, trông tương tự như xuồng nhưng hẹp và dài hơn.]

NHỮNG QUÁN CÀ PHÊ TRONG THÀNH PHỐ

Tôi bắt đầu một ngày của mình ở Porvoo bằng tách cà phê nóng và món bánh ngọt Runeberg (Runebergintorttu) nổi tiếng. Món bánh này được đặt theo tên của nhà thơ Johan Ludvig Runeberg - tác giả phần lời quốc ca Maamme của Phần Lan và hàng trăm bài thơ khác.

Tương truyền món bánh này do bà Fredrika Buneberg, phu nhân của thi sĩ, chế ra công thức. Bà là nhà văn, tiểu thuyết gia cũng là một trong những nữ nhà báo đầu tiên của Phần Lan. Vì “cơm áo không đùa với khách thơ”45 nên gia đình thi sĩ Runeberg thường xuyên sống trong cảnh túng thiếu và chật vật. Vốn tính hảo ngọt, thi sĩ J. L. Runeberg rất thích ăn bánh. Một hôm, ông bỗng dưng thèm ăn ngọt nhưng trong nhà lại chẳng còn thứ bánh trái gì. Phu nhân Runeberg liền sáng chế ra món bánh dùng hoàn toàn các nguyên liệu có sẵn trong bếp và vườn nhà. Vậy là một món bánh mới lạ được làm từ bột mì, vụn bánh mì, vụn bánh quy, hạnh nhân, mứt táo và kem đường ra đời. Chiếc bánh ấy trở thành món ăn sáng khoái khẩu của thi sĩ Runeberg.

[45 Trích bài thơ Giới thiệu của nhà thơ Xuân Diệu.]

Với công thức và cách làm đơn giản, món bánh ngọt “cây nhà lá vườn” của bà Fredrika càng lan xa. Dần dà, người ta lấy chính họ của nhà thơ để đặt cho món ngon này, khiến nó trở thành một trong những món bánh ngọt lừng danh của Phần Lan - Runebergintorttu. Tình cờ thay, Porvoo chính là quê hương của món bánh ấy hay nói chính xác hơn thì Porvoo là quê hương của thi sĩ J. L. Runeberg. Cũng trong một ngôi nhà ở thị trấn nhỏ Porvoo này chính là nơi phu nhân Fredrika đã chế biến món bánh ngon cho chồng mình trong căn bếp thiếu thốn.

Ngày nay, khách thập phương đến đây có thể thưởng thức món bánh Runeberg tại bất cứ quán cà phê nào ở Phần Lan. Nhưng cảm giác được thưởng thức món ngon ngay trên quê hương của nó, nghe câu chuyện của chiếc bánh, hớp ngụm cà phê để xua đi cái lạnh của màn mưa vừa mới lại bắt đầu ngoài phố thì mới thật là bõ công người khách lạ lặn lội tìm đến xứ Porvoo này.

Không kém cạnh người hàng xóm Thụy Điển ở khoản tiêu thụ cà phê, Porvoo có mật độ các quán cà phê dày đặc. Những quán nhỏ ấy thường nằm lọt bên trong một ngôi nhà cổ có từ vài trăm năm, mỗi bước chân đi lại nghe ván lót sàn kêu lên cót két. Nghe tưởng không có gì đặc biệt nhưng ở Porvoo, mỗi quán cà phê lại như một tác phẩm nghệ thuật lãng mạn mà chủ tiệm dày công sắp xếp. Bên ngoài quán, người ta thường để một, hai bộ bàn ghế đôi, trên bàn trang trí chậu hoa nhỏ. Khi trời trở lạnh, chủ quán còn sắp xếp thêm vài cái chăn len hoặc vải dày để khách có thể quấn cho ấm. Ở đây tuyệt nhiên không hề có sự xuất hiện của những chuỗi cà phê công nghiệp nổi tiếng.

Khi đi qua những quán cà phê như thế, không ít lần tôi bắt gặp những cụ ông và cụ bà tóc bạc như sương đang thư thái cùng thưởng thức cà phê trong quán. Trong thời buổi mà người ta chỉ muốn tương tác với chiếc điện thoại thì đâu đó trong vô số quán cà phê ở Porvoo, nhìn những cặp đôi có khi đã qua thất thập thư thả trò chuyện, cùng với ánh mắt, cử chỉ, nụ cười quan tâm rất đỗi bình dị, tôi cảm thấy lòng mình cũng vui vui rộn rã.

DỐC TÌNH PORVOO

Porvoo có vị thế rất hợp phong thủy: một mặt tựa lưng vào sườn đồi, một mặt nhìn ra dòng sông lững lờ nước chảy. Cũng chính vì vậy mà ở đây có rất nhiều con dốc, từ độ cao thoai thoải cho đến những con đốc thẳng đứng, mỗi mùa mưa hoặc khi có tuyết, việc đi lại ở đây trở nên khó khăn. Một trong những con dốc cao và khó đi nhất ở phố cổ có tên là The Devils Stairs - những bậc thang của quỷ.

Người ta kể rằng để giúp người sống ở đây có thể leo lên đỉnh đồi dễ dàng, chính quỷ vương đã giúp một tay xây nên những bậc thang dốc và trơn trượt này. Bậc thang thực chất là một tác phẩm của thiên nhiên, tuyệt đối không hề có sự tác động của bàn tay con người. Đá ở đây xếp chồng như bậc cầu thang. Vào mùa đông, khi tuyết đóng thành băng thì việc đi lại tại đây vô cùng khó khăn thậm chí là nguy hiểm cho người không quen. Có lẽ vì thế mà người ta gọi đây là “những bậc thang của quỷ”.

Tuy nhiên, trái ngược với cái tên đáng sợ đó, dọc đường đi lên “những bậc thang của quỷ”, tôi lại bắt gặp những ngôi nhà gỗ nhỏ nhắn, xây thoai thoải treo triền dốc. Đi đến một đoạn, bỗng nhiên quay đầu nhìn lại, thấy cả khu phố cổ đã trải dưới chân mình, bình yên và vắng lặng trong cơn mưa vừa trút xuống.

Đi thêm đoạn nữa, lúc này đã ở lưng chừng đồi, tôi như vỡ òa vì khung cảnh hiện ra trước mắt: con đường mòn rợp bóng cây phía sau một ngôi nhà gỗ sơn đỏ. Một bên đường là cây anh đào nở rực, cánh hoa rụng rơi tan tác trong cơn gió, phủ xuống đường lớp thảm nhung hồng phớt như đôi gò má của cô gái Bắc Âu đang ửng lên thẹn thùng. Chao ôi, trong khung cảnh ấy, giá được nắm tay người thương mà bước đi trên con đường nho nhỏ kia thì ví đường có xa vạn dặm cũng bỗng hóa gần.

THỀM NHÀ VÀ KHUNG CỬA

Người dân châu Âu bên cạnh việc chăm chút cho nội thất, họ rất thích trang trí cho khung cửa sổ và thềm nhà. Tuy mỗi vùng có một phong cách trang trí khác nhau nhưng tôi vẫn thích nhất phong cách Bắc Âu tối giản. Chỉ cần nhìn qua cửa sổ, người tinh ý có thể đoán biết được phần nào tính cách và sở thích của gia chủ cũng như về các thành viên trong gia đình.

Khung cửa sổ với vài bông hoa tulip nhỏ xinh bằng vải sẽ cho bạn biết rằng trong nhà có phụ nữ. Hay khung cửa trưng bày toàn những vỏ chai rượu liquor loại nhỏ, hé lộ rằng có thể chủ nhân ngôi nhà là một người sành sỏi về thứ đồ uống này. Đi thêm một đoạn nữa trên phố, tôi bắt gặp khung cửa với chú ngựa bông và vài ba món đồ trang trí màu xanh được treo bên trong, tôi đoán chúng đang làm bạn với một chú bé nào đó. Tất cả khung cửa ở Porvoo, đối với tôi đều như lời gợi ý nhỏ để trí tưởng tượng thỏa thích vẽ vời về cuộc sống bình yên nơi này.

Không quá đặc trưng như khung cửa sổ nhưng thềm nhà ở đây cũng được chủ nhân đầu tư trang trí đẹp mắt. Có khi là những chậu hoa và dây leo uốn lượn độc đáo hay một bộ bàn ghế nhỏ để uống cà phê ngoài hiên, cũng có thể đơn giản là một bụi tú cầu nở rực được đặt trong chậu nhôm trước bậc thềm. Tôi bắt gặp chiếc xe đạp trắng được dựng bên ngoài một cửa hàng. Giỏ xe tuy không chở đầy hoa phượng như lời bài hát Phượng hồng dễ thương thời thập niên 90 nhưng lại chở đầy những bông hoa trắng hồng đặc trưng xứ lạnh. Porvoo hút hồn kẻ lãng du bằng những điều nhỏ xinh như thế...

Dạo bước một ngày qua những phố ngắn phố dài, đường bằng và triền dốc ở Porvoo, tôi cảm thấy mình vừa thấm chút men tình của thành phố. Hơi men ấy không đủ mạnh và nồng như Paris hay Rome - nơi những kẻ yêu nhau luôn ước ao được tìm đến nhưng lại khiến người ta say lâu hơn, chếnh choáng hơn, bởi nét duyên mà chỉ Porvoo mới có. Tôi rời thành phố vào buổi chiều, khi cơn mưa cuối cùng trong ngày cũng vừa dứt, trả lại nơi đây bầu trời trong xanh và vài cụm mây trắng xốp bồng bềnh trôi nhẹ. Tôi gửi tin nhắn cho người bạn đời rằng một ngày nào đó, tôi muốn được cùng anh và các con đi dạo dưới tán cây anh đào rợp hoa trắng hồng trên con dốc tình hun hút gió.