Trong sinh hoạt thường nhật của xã hội người Việt, đặc biệt là trong những nhóm nhỏ cộng đồng nồng nàn ấm cúng kiểu như gia đình làng xóm, việc nảy sinh mâu thuẫn nho nhỏ rồi dẫn đến nồng nhiệt đôi co là chuyện cơm bữa. Có cặp đôi vợ chồng nào, kể cả những cặp đôi cố ra vẻ hoàn hảo học theo văn hóa truyền hình, mà lại không thỉnh thoảng xô bát xô đũa. Có quan hệ hàng xóm nào, cho dù tối lửa tắt đèn vẫn có nhau, mà lại không đôi lúc đá thúng đụng nia. Và khi đôi co thái quá tới mức dung tục hoa chân múa tay trợn mắt trừng mỏ, thì dân gian nôm na gọi là cãi nhau. Riêng ở phương Đông, cãi nhau có nhiều điểm xấu nhưng cũng có một điểm tốt, đấy là nó giúp xả xì trét, khỏi cần phải đến tư vấn vớ vẩn từ đám bác sĩ tâm lý. Hình như người Việt, nhất là đàn bà, nếu bị thiếu cãi nhau thường hay ốm lửng. Có phải vậy chăng mà nhiều lúc cáu kỉnh bực bội, đông

đảo đàn bà Việt còn thích liệu pháp mạnh hơn cả cãi nhau, đó là chửi tục.

Theo cuốn sách giáo khoa Cơ sở văn hóa Việt Nam dùng cho chương trình đại học đại cương thì “chửi” là “nghệ thuật độc đáo mà có lẽ không một dân tộc nào trên thế giới có được”. (Sách đã dẫn - Nxb Giáo Dục, trang 162). “Chửi” có phải là đặc sản của văn hóa thuần Việt hay không thì còn phải bàn, bởi trong ca từ ở nhạc Rap của người da đen vẫn thấy nhan nhản, và trong văn chương kinh điển của người Tàu da vàng lại càng thấy. Nhưng cũng có thể mạnh dạn nói, hầu như người Việt nào, không cứ đàn bà không cứ tuổi tác, ai ai cũng đều đôi chút biết chửi. Không kể tầm cỡ Chí “Phèo” (chửi đã thành một phong cách sống) thì ngay cả bọn ranh con ngồi bô mẫu giáo đến các cụ lọm khọm chống gậy, chửi tục đã thành một vấn nạn. Nhiều nhà giáo dục đạo mạo đau đầu vì nó tới mức, lúc hiện hình giảng thuyết đạo đức trên tivi, bọn họ cũng suýt nữa thì văng bậy. Dư luận gần đây bàng hoàng về những clip nữ sinh đánh nhau. Và hầu hết trước khi “uýnh lộn”, đám trăng rằm thiếu nữ dịu dàng áo trắng ấy thường đề pa bằng một màn “chửi như tát nước vào mặt” (thành ngữ Việt cổ).

Kho tàng thành ngữ cũ về chửi, đặc biệt là ở giới bình dân là vô cùng phong phú, phức tạp hơn hẳn những thành ngữ sành điệu kiểu như “Sát thủ đầu mưng mủ” của tuổi teen bây giờ. Bởi theo học giả họa sĩ Phan Cẩm Thượng

thì “người Việt coi chửi là rất bình thường, khi họ bất bình và rất yêu thương”. Có điều “người Việt chửi rất chua ngoa và tục tĩu. Trong đó toàn dùng các quan hệ tính dục với bậc trên của đối phương để sỉ nhục” (Văn minh vật chất của người Việt - Nxb Tri Thức, trang 537). Khi “chửi” đạt tới “nghệ thuật tính”, nó thường kết hợp được đầy đủ “vũ điệu” lẫn “nhạc điệu”. Không phải ngẫu nhiên mà người ta nói “chửi như hát hay”. Xin được minh họa bằng một bài chửi khét tiếng có “ca từ” đại loại như thế này. “Nếu mày có trót dại bắt con gà của bà, nghe bà chửi thì khôn hồn thả nó ra, mà cả nhà cả ổ mày cứ húc đầu vào ăn cho đầy miệng, thì bà cứ cho chúng mày ăn cái máu L... rớt L... của bà đây này. Bà cứ dứt cái lông L... thứ tám, chẻ tạm làm tư bà trói cổ cái ông tổ năm đời mười đời nhà mày lại, bà vẫn còn thừa cái nút hậu...” (Sđd - trang 538). Bài chửi mất gà này “kinh điển” lắm, nó có phải là văn hóa phi vật thể hay không thì chưa biết. Chỉ biết, nhà văn đã được đặt tên đường Nguyễn Công Hoan đã chép hầu như nguyên bản vào cuốn tiểu thuyết lừng danh của ông, Bước đường cùng.

Tất nhiên, tuy mặc định là “chửi như hát hay” nhưng không có nghĩa đàn bà chửi giỏi là sẽ thành nữ ca sĩ. Còn nếu cố phấn đấu đạt tới trình độ diva thì càng là chuyện thiên nan vạn nan, trong lao động nghệ thuật không có thành công tắt. Tuy nhiên qua đó cũng có thể thấy ‘bài chửi Việt” không thua sút lắm so với “bài hát Việt”. Nhiều nhà nghiên cứu tử tế (mà phần trên đã dẫn ra một vài), đều

nghiêm túc xếp chửi vào phạm trù văn hóa dân tộc. Có lẽ do chân thành căn cứ vào đấy, khá đông cô cậu phóng viên của mấy tờ báo nhớn mới tốt nghiệp đại học sống ở Hà Nội chưa đầy dăm năm, đã sâu sắc nhận ra được một nét văn hóa ẩm thực của Hà thành là “cháo quát, bún chửi”.

“Chửi” không những có thể là văn hóa, mà ở khía cạnh nào đấy còn cao hơn, vì nó đã hiển lộ được cốt cách khí tiết của người sử dụng nó. Đại văn hào Trung Quốc quen cay đắng là Lỗ Tấn, lúc sinh thời từng bị công kích là “mạ thủ” (người hay chửi). Tuyển văn của ông bao gồm Gào thét cô phẫn Bàng hoàng, thậm chí u mặc bi thảm tới mức thở dài Mà thôi, bị đám chính nhân quân tử Tàu tự nhận thanh cao không bao giờ văng tục gọi là “văn tuyển chửi người”. Rồi cùng thời gian, nhân dân Trung Hoa đã cảm ơn ông, chính nhờ cái thứ văn chửi đó mà họ đã biết đau đớn tự vấn mình để dần dần hoàn thiện. Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, cũng đã vinh danh một “người chửi” vĩ đại. “Năm Mậu Ngọ 1378, An phủ sứ Lê Giác bị giặc bắt. Giác chửi giặc luôn mồm không thôi. Giặc giận giết chết. Việc tâu lên, truy phong Giác là Mạ tặc Trung vũ Hầu. Cho con là Nhuế làm chánh chưởng bốn cục Cận thị chi hậu”. (Đại Việt sử ký toàn thư, bản kỷ - Quyển 8, kỷ nhà Trần). Kể từ đấy hậu thế noi gương ông, cứ mỗi khi nhỡ phải nhắc đến mấy thằng Việt gian bất trung bán nước, thì tất cả những người Việt lương thiện nào cũng đều bật văng tục.

“Tiếng ta còn thì nước ta còn” (Phạm Quỳnh). Và tiếng Việt còn thì vĩnh viễn chẳng bao giờ mất đi những câu chửi đẫm đầy chính khí.