Lại nói tiếp, nước Lạc là chi lưu của Hương Giang, là con sông mẹ của hàng triệu bách tính huyện Lạc Thủy, đời đời kiếp kiếp lẳng lặng chảy xuôi, tưới nhuộm và nuôi dưỡng nhân dân hai bên bờ sông.

Trong cảnh giới Lạc Thủy, có hai ngọn núi cao chót vót, một ngọn tên là Phượng Hoàng Sơn, ở trong cảnh giới trấn Liễu Lâm; một ngọn là Tây Sơn, chính là ngọn núi lớn trước mắt, sừng sững uy nghiêm, hùng vĩ tráng lệ, hai bên mỗi bên dựng một ngọn núi nhỏ, giống như hai chiếc móng vuốt, hình dáng tựa sư tử vồ mồi. Dòng nước Lạc uốn lượn theo đó mà quanh co chảy đi từ dưới chân Tây Sơn.

Các nhà thiết kế hồ chứa nước đã xây dựng một con đập lớn, vây chặt hai chiếc móng vuốt sư tử cùng với thân sư tử vào một chỗ, tạo thành hình dáng miệng bát. Lại xây dựng một con kênh dẫn nước, chặn ngang dòng Lạc Thủy, dẫn nước vào hồ, cộng thêm suối ngầm, khe suối trên núi, là đủ lượng nước tích trữ cho hồ chứa.

Công trình hồ chứa vì vấn đề kinh phí nên phải đình công, dưới chân Tây Sơn vốn có phong cảnh hữu tình, giờ phút này lại là bùn đất vàng khắp chốn, cái hố sâu khổng lồ của hồ chứa giống như chiếc mộngm máu đang mở rộng, hướng về một đám quan ơn cha mẹ của huyện Lạc Thủy mà cười nhạo thỏa thích.

Đập hồ đã dựng lên được một nửa độ cao, trong hồ đọng lại một vũng nước không sâu, do suối trên núi và nước ngầm hợp thành, nước của sông Lạc Thủy thì phải đợi sau khi đập hồ chứa hoàn thành mới được dẫn vào.

Kỹ sư thủy lợi đi cùng mang đầy vẻ lo lắng nói: "Bây giờ nước núi thưa thớt, con đập đất dở dang này vẫn còn có thể chống đỡ được, chờ đến sau mùa xuân năm sau, mưa dầm xuống, lũ quét bùng phát, hồ chứa nhất định sẽ ngập nước tràn bờ, con đập đất vất vả đắp lên này, chỉ sợ cũng chẳng chống đỡ được tích sự gì, đến lúc đó chỉ có cách xả lũ, nhưng các mương rãnh tương ứng vẫn chưa được đào xong, dòng lũ này biết xả đi đâu đây? Dưới hồ chứa, chính là ngàn khoảnh ruộng tốt, hàng trăm nóc nhà dân, nếu mùa mưa còn kéo dài thêm chút nữa, lượng mưa lớn thêm chút nữa, hậu quả thực sự không thể tưởng tượng nổi."

Người nghe đều động lòng.

Tiết Tuyết đầy vẻ phẫn nộ nói: "Nếu chúng ta không nhanh chóng giải quyết vấn đề này, tất cả chúng ta đều sẽ trở thành tội nhân của một triệu nhân dân huyện Lạc Thủy!"

Đám trưởng các cục đều xấu hổ cúi đầu, không dám lên tiếng.

Gió núi buốt giá, thổi làm muôn núi u oán kêu vang.

Một người nông dân gánh củi đi ngang qua, nhìn đám lãnh đạo ăn mặc tươm tất, liền cất cao giọng hát vang khúc ca núi: "Lạc Thủy xuất sinh cán bộ giỏi, ngày ngày chạy bộ xin dự án. Xin được năm mươi triệu tiền vốn, lấy ra một nửa để sửa hồ. Trưng thu sức người cùng ruộng đất, đục ra một cái giếng suối vàng."

Cừu Phong nghe xong rất tức giận nói: "Kẻ nào đang hát bừa thế? Tôi đi bắt hắn!"

"Làm càn!" Tiết Tuyết quát lên một tiếng, sắc mặt lại càng tái xanh.

Người nông dân gánh củi, cười ha hả đi xa.

Lý Nghị nói: "Nghe ý bài hát ban nãy, công trình hồ chứa quả thực đã trưng thu ruộng đất của nông dân, huyện trưởng Tiết, tôi muốn đi thăm dò người dân địa phương."

Tiết Tuyết nói: "Cùng đi nào."

Lý Nghị trầm ngâm không nói, ánh mắt liếc nhìn đám trưởng các cục xung quanh.

Tiết Tuyết hiểu ý, nói với Tạ Lợi Dân và những người khác: "Các anh đều về đi thôi, huyện nhà không thể một lúc rời đi nhiều vị cục trưởng đại nhân như vậy, người ở dưới tìm không thấy người, sẽ gấp đến mức trèo tường mất. Tôi ở lại là được rồi!"

Lý Nghị lúc này mới cười nói: "Mọi việc đều nghe theo sự sắp xếp của huyện trưởng Tiết."

Tiết Tuyết thầm nghĩ trong lòng, nghe sự sắp xếp của tôi cái gì? Hợp ý anh thì nghe tôi sắp xếp, không hợp ý anh thì anh thèm vào mà để ý tôi! Hừ! Tuy nhiên, đây cũng là trách nhiệm công việc của anh ta, không thể trách móc được.

Đợi mọi người đã đi xa, Tiết Tuyết hỏi: "Trưởng khoa Lý, anh có phát hiện gì không?"

"Tôi không tin huyện trưởng Tiết mà lại không nhìn ra?" Lý Nghị hỏi ngược lại.

Tiết Tuyết chỉ gật gật đầu, chỉ tay về phía những ngôi nhà nông ở phía dưới: "Chúng ta đi thăm hỏi xem sao."

Hai người đi xuống đập, giẫm lên thảm cỏ xanh, phủi sạch bùn đất dính trên giày.

Những ngôi nhà cổ nông thôn ở tỉnh miền Nam đều được xây dựng có nhà chính, dùng để cử hành tế tự gia đình và các nghi lễ trọng đại.

Đi đến một hộ gia đình nông dân, cửa nhà chính đang mở, một đám gà thả vườn đang kêu cục tác, một con chó vàng lớn lười biếng ngồi xổm trên mặt đất, vừa nhìn thấy người lạ bước vào, chó vàng liền phắt dậy, sủa oang oang hướng về phía Lý Nghị và Tiết Tuyết, gà mái dẫn theo đàn gà con tung bay khắp nơi, lông gà và bụi bặm bay lả tả khắp chốn.

Tiết Tuyết rõ ràng là giật mình sợ hãi, kéo chặt cánh tay Lý Nghị, trốn ra phía sau anh.

Lý Nghị an ủi cô: "Đừng sợ, con chó này không cắn người đâu."

Con chó quả nhiên chỉ sủa hung dữ chứ không hề lao tới.

Tiết Tuyết có chút kỳ lạ hỏi: "Sao anh biết?"

Lý Nghị cười ha hả nói: "Chó cắn người không sủa. Em nhìn cái đuôi của nó xem, đang dựng ngược lên kìa, chứng minh đây là một con chó cơ thể khỏe mạnh, không có dịch bệnh gì sảng, sẽ không cắn người bừa bãi đâu."

Tiết Tuyết vẫn trốn sau lưng anh không chịu ra, cười nói: "Không ngờ, anh lại còn thông cả tính chó nữa cơ đấy!"

Trong nhà đi ra một bà cụ sáu bảy mươi tuổi, quát mắng hai tiếng, con chó kia liền ngoan ngoãn ngay, ngừng sủa, vẫy đuôi nhìn Lý Nghị.

Bà cụ nói tiếng địa phương, may là Lý Nghị từng học một chút với Phương, vẫn có thể nghe hiểu đại khái, trò chuyện vài câu liền hỏi: "Bà cụ ơi, bà có biết hồ chứa Tây Sơn có tiền bồi thường phát cho dân làng không?"

"Cái gì? Giày vải á?" Bà cụ hơi lãng tai, nghe không rõ lắm.

Tiết Tuyết không nhịn được mà cười ha hả.

Lý Nghị trừng mắt lườm cô một cái, đành phải kết thúc cuộc trò chuyện lần này, đi tới một nhà khác, nhà này có một nàng dâu trẻ, đang ẵm một đứa bé, vừa vặn cho con bú, thấy hai người bước vào, liền tò mò nhìn hai người.

Lý Nghị nói: "Xin chào, tôi là điều tra viên từ trên tỉnh xuống..."

“Các người muốn làm gì?” Người phụ nữ rất cảnh giác, đồng thời ôm chặt đứa trẻ trong tay, kêu lớn: “Tôi chỉ sinh một đứa thôi, không vi phạm pháp luật đâu!”

Lý Nghị vội vàng giải thích: “Chúng tôi không phải người của phòng kế hoạch hóa gia đình, không quản chuyện này, chúng tôi đến để điều tra về tiền bồi thường của hồ chứa Tây Sơn. Xin hỏi cô có biết chút tình hình nào không?”

“Sửa hồ chứa mà cũng có bồi thường á?” Người phụ nữ rõ ràng không biết chuyện này: “Chồng tôi làm việc ở hồ chứa hơn nửa năm rồi, mới phát lương có hai tháng, số lương còn lại vẫn chưa phát đủ đâu!”

Lý Nghị liếc nhìn Tiết Tuyết, Tiết Tuyết cau mày lại. Lý Nghị lấy giấy bút ra, nhanh chóng ghi chép.

Lý Nghị hỏi: “Vậy cô có từng nghe nói qua, trong thôn có nhà nào nhận được tiền bồi thường chưa, chính là việc chiếm đoạt ruộng đất núi non của nhà bọn họ, chính phủ sẽ đưa ra một khoản bồi thường kinh tế nhất định ấy.”

Người phụ nữ suy nghĩ một lúc, lắc đầu: “Chưa từng nghe nói qua chuyện này.”

Lý Nghị hỏi chuyện chồng cô ta làm việc ở hồ chứa, lại hỏi tên của chồng cô ta.

Người phụ nữ nói: “Các anh là người từ thành phố tỉnh đến, có quản được mấy kẻ phát lương ở hồ chứa không? Bảo họ mau chóng phát lương xuống đi, chúng tôi còn đang đợi tiền dùng đây.”

Lý Nghị đáp lời: “Chúng tôi sẽ phản ánh lên trên, cô yên tâm, tiền lương bị nợ nhất định sẽ được phát xuống. Khó khăn chỉ là tạm thời thôi, các cô phải tin tưởng chính phủ.”

Hai người ở lại vài phút rồi đi ra, đi thăm hỏi từng nhà từng nhà hơn chục hộ, tình hình thu được đều đại loại như vậy, không một ai nghe nói về chuyện tiền bồi thường, hầu như nhà nào cũng bị nợ lương chưa phát xuống. Cuối cùng đi đến trước một ngôi nhà đất nhỏ, mái nhà lợp bằng rơm và tôn amiăng, Tiết Tuyết nhăn mũi nói: "Căn nhà này cũng nghèo nàn quá nhỉ?"

Lý Nghị nói: "Cuộc sống của nông dân hiện nay đều rất khổ cực, em nhìn xem, cơ bản toàn thôn đều là nhà gạch đất, chỉ dựa vào việc cào xới trong đất ăn qua ngày, cuộc sống của nông dân rất khó được cải thiện, rất nhiều gia đình chỉ đang ở mức no đủ, đến việc ăn một bữa thịt thôi cũng đã xa xỉ lắm rồi, huống chi là xây nhà mới."

Tiết Tuyết có tâm trạng xót xa nói: "Không xuống nông thôn, thì không biết được nỗi khổ của nông dân!"

Trong nhà chỉ có một ông cụ, chừng bảy mươi tuổi, tóc hoa râm, ngược lại rất nhiệt tình với hai người, pha trà nóng cho hai người uống.

Lý Nghị cảm kích nói: "Cảm ơn ông nhé! Ông cứ ngồi đi, cháu là điều tra viên từ trên tỉnh xuống, đến để tìm hiểu một chút về chuyện hồ chứa Tây Sơn."

"Ồ! Hóa ra là cán bộ lớn từ trên tỉnh xuống à, chào hai cháu!" Ông cụ xem ra rất giỏi nói chuyện, khi còn trẻ có lẽ cũng từng bôn ba khắp nơi, có thể nói được một câu tiếng phổ thông khá trôi chảy.

"Ông ơi, trong nhà chỉ có một mình ông thôi ạ?" Tiết Tuyết nhìn xung quanh, hỏi.

"Hầy, chỉ có một mình thôi. Hồi trẻ đi lính, đi đánh trận, sau khi về thì tuổi đã lớn, không cưới được vợ, cứ thế sống một mình thôi!" Ông cụ cười ha hả, không hề có chút không vui nào.

"Hóa ra là lão cách mạng tiền bối! Thất kính rồi!" Lý Nghị sinh lòng kính trọng, ngồi thẳng người dậy.

"Tôi cũng là đảng viên lâu năm đấy, các cháu đừng thấy tôi tuổi đã cao, cơ thể tôi vẫn còn tốt chán, chịu được hành hạ, hai năm nay sửa hồ chứa, tôi đều có tham gia lao động." Giọng ông cụ rất lớn, nói vô cùng vui vẻ.

Lý Nghị nói: "Điều kiện như ông, nên được tính là hộ ngũ bảo chứ nhỉ? Lại là lão cách mạng, đều có tiền cứu trợ của quốc gia, đáng lẽ không cần phải đi làm việc nặng chứ?"

"Tôi làm việc được, trồng trọt được, tự nuôi sống bản thân, không cần tiêu một đồng nào của nhà nước." Ông cụ nói chuyện đang cao hứng, khăng khăng muốn đun một ấm rượu để uống, bị Lý Nghị hết sức can ngăn lại: "Chúng cháu đang làm việc, không thể uống rượu, hôm nào có thời gian rảnh, nhất định sẽ bồi ông uống cho thật sảng khoái, cháu xin hỏi một chuyện, hồ chứa Tây Sơn có chiếm dụng ruộng đất núi non của dân làng không?"

"Chiếm chứ, sao lại không chiếm cơ chứ? Ngọn núi đó, mảnh đất đó, khoảnh đất đó, đều là do đội sản xuất chia cho từng nhà từng hộ, bây giờ đều bị chiếm hết rồi. Tôi cũng có một mảnh đất dưới chân Tây Sơn, trước kia toàn trồng khoai lang với củ cải thôi." Trí nhớ của ông cụ rất tốt, thậm chí còn có thể kể ra tên nhà của từng mảnh đất.

Lý Nghị hỏi: "Vậy chính phủ có đưa tiền bồi thường không?"

Ông cụ xua tay nói: "Đưa tiền bồi thường gì chứ! Xây dựng cái hồ chứa này, vốn dĩ là vì tốt cho chúng ta, bỏ ra một chút ruộng đất, thì tính là gì chứ? Hơn nữa, ruộng đất này vốn dĩ là của nhà nước, bây giờ lấy đi để xây hồ chứa, đó là việc tốt lấy từ nhân dân, dùng cho nhân dân, có ai mà còn đi đòi bồi thường chứ?"

Lý Nghị hỏi: "Vậy, chính phủ có nói qua chuyện này với các bác không?"

"Cán bộ thôn từng đến nói rồi, chính là nói như vậy đấy!" Ông cụ trả lời, như nhớ ra điều gì, đứng dậy bưng một bát đậu phộng tới, đặt trước mặt hai người: "Đây là do tự tay tôi trồng đấy, hai cháu ăn thử đi, ngọt lắm đấy."

Lý Nghị nói: "Ông ơi, lúc đó cán bộ thôn nói thế nào, nói ruộng đất này đều là của nhà nước, bây giờ phải thu hồi lại để xây hồ chứa, lấy từ nhân dân, dùng cho nhân dân, đúng không ạ?"

"Đúng rồi!" Ông cụ bừng tỉnh: "Sao thế? Trong chuyện này còn có điều gì uẩn khúc nữa à?"

Lý Nghị nói: "Không có gì ạ, chúng cháu chỉ làm một cuộc điều tra thôi. Vậy, cứ theo lời này mà nói, trong thôn không có một hộ gia đình nào nhận được tiền bồi thường sao?"

"Không có," ông cụ lắc đầu nguây nguẩy như trống bỏi: "Nhà nước bỏ tiền ra giúp chúng ta sửa hồ chứa, sao chúng ta còn có thể đòi tiền của nhà nước được cơ chứ?"

"Thế tiền lương của mọi người đã được phát tận tay chưa ạ?" Lý Nghị hỏi.

"Phát được hai tháng rồi, còn đằng sau thì vẫn chưa phát, bảo là kinh phí khó khăn, phải đợi thêm." Câu trả lời của ông cụ hoàn toàn trùng khớp với đại đa số dân làng.

"Cảm ơn ông nhé, có thời gian chúng cháu lại đến thăm ông!" Lúc Lý Nghị rời đi, nhân lúc ông cụ không để ý, liền rút ra mấy trăm tệ đè xuống dưới bát đậu phộng.