Đôi lúc lão quên lão phải làm gì.

Lão có cảm giác, qua đêm người lão cứng đơ ra.

Lão thử đảo mắt một vòng.

Tay trái lão giật giật.

Lão quay đầu sang phải, rồi sang trái.

Lão thấy từ trong góc nhà tranh sáng tranh tối có cái gì đó đang nhìn xoáy vào lão.

Lão Wilhelm nhón hàm răng giả khỏi cốc nước rồi trở dậy.

Lão vào buồng tắm, mở vòi cho nước chảy vào bồn. Đoạn lão bật đèn tia cực tím nhãn hiệu Sonja và, sau khi đeo kính đen, lão thả người vào bồn tắm.

Đầu lão trống không. Trong đầu chỉ có tiếng nước chảy vào bồn. Trong tiếng nước chảy như có giai điệu gì đó, một giai điệu lão nghe quen quen... Một kiểu ca khúc đấu tranh nhưng lại làm lão rầu rĩ. Nhạc tranh đấu rầu rĩ. Nhưng lời ca thế nào, lão chịu, nhớ không ra.

Hổ lốn! Đó là ý nghĩ đầu tiên của lão trong ngày hôm nay.

Lão gật gật đầu, phải, đấy là thứ hổ lốn. Lão cắn chặt hàm răng giả lão vẫn gọi là răng công hữu để nén cơn u sầu chợt dâng lên. Lão ngồi yên như thế trong bồn tắm cho đến khi nước dâng ngang rốn.

Bằng lối tắm đèn tia cực tím như thế này lưng lão vẫn trắng, nhưng lão thấy chả làm sao. Có ai nhìn lưng lão đâu.

Tắm xong lão cạo râu. Khi cạo, lão chập hai ngón tay đè lên ria mép. Bệnh đục nhân mắt của lão ngày một nặng. Đã bao nhiêu lần lão vô ý cạo phăng cả mảng râu, cho đến khi lão nghĩ ra mẹo chập hai ngón tay làm dấu để ít ra còn giữ được ít ria trên mép.

Lão mặc chiếc quần cộc ra ngoài quần lót và gập một lớp giấy vệ sinh độn thêm vào giữa. Lão mang tất vào chân, toan thắt lại bằng nịt tất. Thật đáng bực là bắp chân lão giờ teo nhỏ hơn cả vòng nịt, khiến lão chẳng còn cách nào hơn là nhét hết vào trong tất cho nó khỏi tụt.

Lão lần cầu thang xuống tầng dưới. Trong đầu lại văng vẳng cái giai điệu tranh đấu rầu rĩ lúc nãy. Lão cắn chặt hàm răng. Xuống cầu thang đầu gối lão lại đau. Chân lão lê theo nhịp không kịp.

Nhìn thấy lô lọ hoa rỗng ở hành lang, lão chợt nhớ hôm nay sinh nhật lão. Cho nên, thay vì trước hết ra thùng thư như mọi ngày, lão đi ngay vào bếp để hỏi, kẻo lại quên mất:

- Lọ hoa dán tên cả chưa?

- Mừng sinh nhật ông, bà Charlotte nói.

Bà nhìn lão, hai tay chống nạnh, đầu nghiêng sang một bên.

Trông bà hệt như con chim vậy.

- Tôi biết hôm nay sinh nhật tôi.

Lão ngồi vào bàn lấy thìa múc cháo yến mạch. Cháo chẳng có mùi vị gì. Lão đẩy bát cháo sang một bên rồi với ly cà phê.

- Ông đừng quên uống thuốc đấy, bà Charlotte dặn.

- Tôi không uống, lão Wilhelm đáp.

- Nhưng mà ông phải uống, bà Charlotte dằn giọng.

- Rõ nhảm, rõ nhảm, lão nói rồi đứng dậy, rời khỏi bàn.

Lão bước đều bước ra thùng thư, nhưng thùng rỗng không. Hôm nay là Chủ nhật. Chủ nhật không có báo ND. Trước đây Chủ nhật vẫn có báo ND, giờ cũng bỏ nốt. Thật hổ lốn.

Lão về phòng lão, đóng cửa lại. Lão lại rơi vào tình huống chẳng biết làm gì. Có lẽ do uống thuốc. Ít lâu nay lão đã nghi nghi như thế. Khuỷu chân khuỷu tay cứng đơ. Đầu óc trống rỗng. Ai mà biết mụ cho mình uống cái gì. Thuốc làm lão ngu đần. Làm lão hay quên. Hay quên đến mức sáng ra lão lại quên mất là tối qua lão định bụng nhất quyết không uống thuốc nữa.

Lão sợ đã mất trí nhớ. Lão thử xem lão còn nhớ gì không; có điều, nhớ lại cái gì mới được chứ?

Lão bước tới tủ lôi hộp các-tông vốn dùng để đựng giày ra. Trong đấy, cùng cả lô huân chương, huy chương, lão cất giữ nhiều giấy tờ liên quan đến cuộc đời lão. Lão lấy bài báo cắt ra, do gập đi gập lại nhiều lần mà mép đã sờn rách. Cầm kính lúp lên tay, lão đọc:

Một đời cống hiến cho giai cấp công nhân.

Dưới hàng chữ này là bức ảnh một gã đàn ông đầu hói, tai to đang nhìn thẳng tới tương lai với vẻ đầy tự tin.

Lão chuyển dịch kính lúp vào khoảng giữa. Dòng chữ phồng lên và trượt đi dưới kính:

... gia nhập đảng Cộng sản Đức năm 1919...

Lão ngẩn người nghĩ ngợi. Dĩ nhiên lão biết lão vào đảng năm 1919. Tay lão đã viết cả tá lý lịch. Miệng lão đã kể như thế cả trăm lần cho các đồng chí của lão, cho công nhân nhà máy Karl Marx, cho thiếu niên tiền phong nghe. Thế nhưng khi một mình lão nhớ lại, cố nhớ đến cái ngày hôm ấy thì thật tình lão chỉ còn nhớ Karl Liebknecht[1] bảo lão:

- Này, cậu chùi mũi đi cái nào!

Hay không phải Karl Liebknecht nhỉ? Hay chuyện đấy không phải chuyện hôm kết nạp đảng?

Bà Charlotte vào phòng, tay cầm cốc nước và mấy viên thuốc.

- Tôi đang dở việc, lão Wilhelm nói và, để nhấn mạnh, lão dùng bút chì đỏ gạch ngang bài báo như mọi khi vẫn làm với mọi bài vừa đọc để khỏi đọc lại thêm lần nữa. Nhưng, may lão sực nhận ra mình sai, nên vẫn kịp lật sấp mặt bài báo trước khi bà Charlotte bước đến bên bàn giấy.

- Ông mà không uống, bà nói, tôi gọi điện ngay cho bác sĩ Süß bây giờ.

- Bà mà gọi điện cho ông ấy, tôi sẽ bảo ông ấy biết bà định đầu độc tôi.

- Ông điên thật rồi đấy.

Bà Charlotte bỏ đi, tay vẫn cầm cốc nước và mấy viên thuốc.

Lão Wilhelm vẫn ngồi yên, lơ đãng nhìn cuộc đời lão vô tình bị gạch xóa. Làm thế nào bây giờ? Hủy, bản năng hoạt động bí mật mách lão vậy. Lão xé bài báo thành nhiều mảnh rồi quẳng vào thùng giấy... Quỷ tha nó đi. Cái quan trọng nhất không nằm ở đó. Cái quan trọng nhất chẳng nằm đâu trong hàng tá bản lý lịch lão từng khai. Đằng nào thì cái quan trọng nhất cũng bị gạch xóa mất rồi.

Cuộc đời khác của lão. Hãng Xuất nhập khẩu Lüddecke. Cái thời ở Hamburg. Kể cũng lạ, để nhớ lại thời kỳ này lão chẳng mất chút công sức nào:

Văn phòng của lão trong cảng.

Đêm đêm gió thổi.

Nơi giấu khẩu súng ngắn Korovin cỡ sáu ba lăm[2], giờ bảo tìm, lão tìm ra ngay.

Giờ giai điệu ấy lại vang lên. Lão nhìn qua cửa sổ. Mặt trời đã ló ra. Bầu trời trong xanh và những chùm quả thanh lương trà màu đỏ treo lủng lẳng sau những chiếc lá dần dần nhuốm vàng. Hôm nay trời đẹp đây. Một ngày đẹp tuyệt vời, lão nghĩ bụng, miệng cắn chặt hàm răng giả vào nhau. Lão cố dìm nó xuống.

Để làm gì chứ?

Lão từng liều thân làm gì chứ? Bao nhiêu người bỏ mạng để làm gì chứ? Để giờ một thằng nhãi ranh mới ngoi lên phá sạch sành sanh cả ư?

Chov, lão nghĩ bụng, nghe hệt như Khrushchov hồi nọ. Kể cũng lạ, ít gì thì cả hai tên đều kết bằng “chov”.

Lão ôm hộp các-tông đựng giày đi về phía tủ. Lúc lão nhét hộp vào ngăn tủ, tiếng huân chương đựng trong hộp kêu xủng xoảng.

Lão ra hành lang. Lão nghĩ ngợi trong giây lát xem phải làm gì. Nhìn vào chỗ các lọ hoa, lão sực nhớ lão định làm gì. Lão trở lại phòng lấy kính lúp, rồi lôi một lọ hoa ra. Trên lọ hoa có dán nhãn, song trên nhãn không thấy ghi gì cả. Lão lôi lọ thứ hai, cũng không chữ nào. Đến lọ thứ ba...

Lão đi đều bước vào phòng khách.

- Chẳng có gì trên đó cả, lão gắt.

- Chẳng có cái gì trên cái gì mới được chứ?

- Trên lọ hoa ấy.

- Này ông ạ, giờ tôi còn khối việc cần làm đây này, bà Charlotte sốt ruột đáp.

- Khỉ thật, tôi đã bảo lọ hoa phải ghi tên vào mà.

- Thì ông đi mà ghi tên vào đi, bà Charlotte đáp, rồi không để ý gì đến lão, bà lục lọi lôi khăn trong tủ ra trải lên bàn.

Lão rất muốn giảng giải cho bà Charlotte biết nói như thế là ngu xuẩn. Bây giờ thì làm sao còn ghi tên được nữa. Lẽ ra phải ghi tên ngay từ lúc đầu, để về sau ai nhận lại đúng lọ của người nấy. Cơ mà chẳng đáng cãi nhau với mụ. Để cãi nhau với mụ ấy, lưỡi của lão không đủ nhanh, đầu lão phải nghĩ ngợi quá lâu mới tìm được đúng chữ đúng lời.

Lão lại bước đều bước trở ra hành lang. Làm gì bây giờ? Lão đứng đực ra đó, trân trân nhìn chỗ lọ hoa xếp ngay ngắn trong góc dùng để treo áo khoác.

Bỗng nhiên, trông chúng giống hệt bia cắm mộ.

Cánh cửa chính mở ra, Lisbeth bước vào. Váy với áo sột soạt. Chị ta mang theo hương vị mùa thu vào nhà. Tay chị ta cầm bó hoa hồng.

- Cháu mừng sinh nhật bác ạ, chị ta nói.

- Cô Lisbeth, cô không phải vì tôi mà phí tiền như thế.

Lisbeth vẫn chìa hoa cho lão, cười tươi roi rói. Hàm răng chị ta hơi khểnh, mông trông chắc nịch, cặp vú núng nính trồi ra khỏi viền cổ áo xẻ rộng như sóng nước tràn mép bể bơi.

- Nhưng lát nữa cô đem hoa về nhá, lão Wilhelm nghiêm giọng như ra lệnh. Giờ pha tao ly cà phê.

- Cơ mà bác gái cấm cháu pha cà phê cho bác mà, Lisbeth nói nhỏ. Vì huyết áp bác cao đấy thôi.

- Rõ nhảm, lão nói gạt đi. Mày pha ngay cà phê cho tao.

Lão lại vào phòng lão, rồi đến ngồi xuống bên bàn giấy. Làm gì bây giờ. Lão chẳng biết làm gì, nhưng trước mặt Lisbeth lão không muốn để chị ta biết lão chẳng biết làm gì, bèn cầm kính lúp tìm cuốn sách nào đó trên đấy. Lão làm bộ tìm sách trên giá. Song lão lại tìm thấy con kỳ nhông nhỏ. Hồi xưa lão dùng dao rựa chém chết nó rồi thuê người ta nhồi bông. Nhồi giỏi lắm, con kỳ nhông trông như còn sống thật. Nhưng nó chết rồi. Nằm chết gí và bám đầy bụi trên giá sách. Tự dưng lão thấy thương con kỳ nhông bị lão chém bằng dao rựa. Nếu không, biết đâu nó còn sống đến giờ! Không biết kỳ nhông sống được bao lâu nhỉ?

Lão lôi Từ điển bách khoa toàn thư Meyers ra để tra, tập từ vấn La đến vần Lu rồi lật lật, vừa đến “legal”[3].

Lisbeth vào phòng đặt ly cà phê lên bàn lão.

- Suỵt, chị ta ra dấu với lão.

- Lại đây tao bảo, lão Wilhelm nói.

Lão lấy một tờ một trăm khỏi ví.

- Thế thì nhiều quá ạ, Lisbeth nói.

Nhưng vẫn bước đến. Lão kéo chị ta sát sạt vào mình rồi nhét tờ giấy bạc vào áo ngực chị ta.

- Cái bác này, hư lắm nhá, Lisbeth nói.

Hai má chị ta ửng đỏ, như sưng lên. Chị ta uốn người, nhẹ nhàng thoát khỏi vòng tay lão, với lấy khay đựng ly cà phê đem vào lúc nãy rồi cất bước bỏ đi.

- Này Lisbeth!

- Dạ?

Chị ta đứng lại.

- Nếu tao mà lăn ra chết là do mụ ấy đầu độc đấy.

- Kìa bác, sao bác lại nói thế được.

- Tao nói thế là tao nói thế đấy, lão Wilhelm khăng khăng. Để mày cũng biết thế.

Một lúc sau lão còn cảm giác như thể dấu vết của đôi vú núng nính như sóng tràn mép bể bơi kia vẫn lưu trên người lão.

Chuông ngoài cửa kêu reng reng. Lão nghe có ai đến. Sau đó lại lặng im. Rồi có tiếng lầm rầm. Đoạn gã Schlinger ló mặt vào. Với bó hoa cẩm chướng trên tay.

- Tôi lại đi ngay thôi, Schlinger nói, tôi muốn đến đầu tiên mừng bác.

Lão Wilhelm đang lúc tra từ điển bách khoa. Lão tra đến chỗ thân kỳ nhông có thể dài đến hai thước hai. Nó sống được bao lâu lão chưa tìm ra.

- Xin mừng bác nhân dịp sinh nhật, gã Schlinger cung kính, chúc bác Wilhelm yêu quý dồi dào sức sáng tạo và...

- Đem rau ra nghĩa địa cho tôi, lão Wilhelm nói.

Schlinger cười.

- Đúng là bác lúc nào cũng vui vẻ. Bao giờ bác cũng đùa vui được.

- Sao, mụ ấy bảo sao? lão Wilhelm hỏi.

- Ai cơ ạ?

- Mụ Charlotte chứ ai.

Schlinger ngẩn mặt. Mép trễ xuống, lông mày nhướng lên. Trên trán nhăn những nếp nhăn thờ ơ.

- Tôi biết rồi, lão Wilhelm nói. Mụ lại bảo lão già đần độn, điên rồ chứ gì.

- Kìa bác, bác vẫn còn rất...

- Sao?

- Ở tuổi bác mà bác vẫn...

- Đần độn, lão Wilhelm nói.

- Làm gì có ạ, bác vẫn còn rất minh...

Gã Schlinger vung bó hoa cẩm chướng trên tay lên.

- Tôi có hơi đần thật, lão Wilhelm lại nói. Nhưng chưa hoàn toàn ngớ ngẩn nhá.

- Vâng, đúng là không phải thế, gã Schlinger phụ họa.

- Tôi vẫn còn biết, sự thể ra sao nhá.

- Vâng, Schlinger đáp.

- Đúng ra là đang xuống dốc, đúng chưa.

Tay Schlinger hít vào, nhưng chưa đáp ngay. Gã đung đưa cái đầu, chẳng ra gật, không ra lắc. Rồi đột nhiên, nói rất nghiêm trang, đôi mắt hơi nheo lại:

- Vâng, phải thừa nhận là đang có vấn đề. Nhưng ta sẽ giải quyết được.

- Rõ nhảm, rõ nhảm, lão Wilhelm đáp lại.

Lão toan giảng giải cho gã Schlinger nghe những vấn đề kiểu như thế không phải để Đảng ủy vùng Potsdam giải quyết. Lão cũng toan nói gã hiểu những vấn đề kiểu như thế phải do Moskva giải quyết, nhưng vấn đề lại ở chỗ chính Moskva là vấn đề vậy. Có điều lưỡi cứ cứng đơ ra, đầu óc nặng trình trịch khiến lão không thể diễn đạt ý nghĩ lằng nhằng đó ra thành lời. Thành ra, lão chỉ thốt lên:

- Chov.

Trán Schlinger nhăn lại thành những nếp nhăn thờ ơ. Đầu gã không đung đưa nữa. Mắt gã ngước lên, nhìn đâu đó bên trên lão Wilhelm.

Bỗng nhiên trông gã hệt con kỳ nhông.

- Này, kỳ nhông sống được bao lâu?

- Bác nói sao ạ?

- Giống kỳ nhông ấy, lão Wilhelm nói, anh không biết con kỳ nhông à?

- Đấy là con như kiểu bò sát.

- Phải rồi, loài bò sát.

- Tôi nghĩ, thứ đó sống dai đấy, gã Schlinger đáp. Đầu gã lại đung đưa và mặt lộ vẻ như thể gã vừa phán điều gì thông thái lắm.

Tay Schlinger vừa đi khỏi thì lão Wilhelm sực nhớ lão phải làm gì. Lão đi đều bước vào phòng khách.

- Tôi kéo cái bàn kéo ra, lão nói.

Song bà Charlotte ngăn lão lại.

- Để Alexander nó kéo.

- Để tôi làm, lão khăng khăng.

- Ông không làm được. Để Alexander nó làm.

- Sao lại Alexander! Đã bao giờ Alexander làm được cái gì ra hồn đâu?

- Cái bàn kéo này chỉ có Alexander mới kéo được, nhà mình đã bao nhiêu là lần thử rồi.

- Chỉ nói nhảm, chỉ nói nhảm, lão Wilhelm nói.

Nhất định là lão kéo được cái bàn. Gì thì lão cũng đã học nghề thợ nguội. Còn thằng ranh Alexander thì học cái gì? Nó nghề gì mới được chứ? Chẳng ra nghề ngỗng gì sất. Dẫu sao lão không nghĩ ra xem thằng Alexander làm nghề gì. Chỉ được cái lông bông, lại còn kiêu ngạo. Đến vào đảng thằng nhỏ cũng chưa. Nhưng để cãi nhau với bà Charlotte thì lưỡi lão cứng đơ, đầu óc nặng trình trịch.

Ai mà biết được mụ nhét cho mình ăn những gì. Đến Stalin chúng nó còn đầu độc nữa là.

Lão lại trở ra hành lang, chỗ bia cắm mộ xếp hàng lối ngay ngắn. Nhãn dán chưa đề tên sáng nhờ nhờ dưới ánh đèn nhuộm đỏ. Để làm gì nhỉ, lão nghĩ. Lão đã chực dùng bút chì đỏ viết tên họ người này người kia lên đó, nhưng lại thôi. Đằng nào lão cũng chỉ biết bí danh của họ. Bí danh thì lão còn nhớ. Clara Chemnitzer. Willi Barthel. Sepp Fischer từ bên Áo... Lão còn nhớ hết. Sẽ chẳng bao giờ quên. Sẽ đem theo cả xuống mồ. Cũng chả mấy nữa.

Chuông rung ngoài cửa. Ban đồng ca thiếu niên tiền phong đang đứng phía ngoài. Cô phụ trách bắt nhịp, hô hai ba và ban đồng ca cất tiếng hát “Bài ca chú đội viên đánh trống”. Bài hát hay, có điều không phải bài lão muốn nghe. Không phải bài nãy giờ cứ văng vẳng trong tai lão.

Lão lầm rầm điệu nhạc cho cô phụ trách đội thiếu niên nghe, song cô này cũng không biết nốt.

- Thôi được, lão nói.

Cô phụ trách đội rất trẻ, trông không khác gì đội viên tiền phong. Lão Wilhelm lôi tờ một trăm mác từ trong ví ra.

- Thưa ông Powileit, cháu không dám nhận đâu.

- Nhảm! Nhảm! lão Wilhelm nói. Mua kem cho bọn nhỏ ăn, sinh nhật này là sinh nhật lần cuối của ông đây.

Lão nhét tờ giấy bạc vào cổ áo ngực cô phụ trách thiếu niên.

- Vậy chúng cháu xin cho vào quỹ lớp vậy.

Mặt cô bé ửng đỏ. Cô xua đám trẻ ra khỏi vườn. Đến cổng, cô quay lại nhìn lần nữa. Lão Wilhelm cắn chặt hàm răng giả, vẫy vẫy tay chào.

Lão bước đều bước vào phòng khách. Đều bước, bởi giai điệu bản hành khúc vẫn văng vẳng trong đầu lão. Bà Charlotte đang đứng bên máy điện thoại. Lão vừa bước vào, bà liền buông ống nghe xuống.

- Không ai nhấc máy cả, bà nói.

Lão Wilhelm thấy ngay vẻ bồn chồn của bà Charlotte. Theo linh tính, lão hỏi:

- Thế nào, Alexander đâu?

- Không ai nhấc máy cả, bà Charlotte lại nói. Kurt cũng không nhấc.

- Thấy chưa, lão Wilhelm nói, vẫn chuyện đó thôi.

- Chuyện gì?

- Chuyện hổ lốn, lão đáp.

- Nhất định là có chuyện gì đấy, bà Charlotte lo lắng.

- Tôi đi kéo cái bàn ra, lão Wilhelm nói.

- Ông không được kéo cái gì sất, ông để yên tôi nghĩ xem thế nào.

- Chuyện nhảm, lão vùng vằng. Vậy ai kéo bàn ra đây?

- Nhất định ông không được kéo kiếc gì cả, bà Charlotte một mực. Ông làm hỏng bấy nhiêu thứ ở nhà này như thế đủ rồi!

Mụ này nói láo không ngượng mồm, lão Wilhelm toan bác lại ngay. Lão toan kể lể những gì lão đã sửa sang suốt bốn chục năm qua, bao nhiêu đồ điện lão sửa, bao nhiêu chỗ bồi đắp trong nhà, bao nhiêu thứ cải tiến trong sân ngoài ngõ - nhưng toàn những từ ngữ khó, rắc rối, dài dòng, cho nên lão chỉ bước một bước về phía bà, gồng mình, phồng mang trợn má rồi nói:

- Tôi đây là thợ nguội nhá. Bảy chục năm tuổi Đảng rồi nhá. Chứ bà đảng viên được bao lâu rồi nào?

Bà Charlotte nín lặng. Mụ phải câm miệng cơ đấy!

Lão quay người bỏ ra đi, kẻo không khéo lại làm toi mất thắng lợi nho nhỏ lão vừa giành được ấy.

Ngoài hành lang hai gã đàn ông đang đứng chờ.

- Phái đoàn, Lisbeth giới thiệu.

- Ái chà.

Lão đưa tay bắt tay hai người kia.

- Chị... chị... một gã nói rồi chỉ vào Lisbeth.

- Giúp việc nhà, Lisbeth nhắc.

- Chị giúp-việc-giữ-nhà mở cửa chúng tôi vào, một gã phân trần.

- Trông con cá đẹp nhảy, gã kia nói, mắt nhìn cái vỏ ốc to, bên trong có ngọn đèn lão Wilhelm lắp.

Hai gã đứng sát cạnh nhau, cả hai đều mập, hơi cúi khom khom, đều mặc áo khoác màu hơi sáng, hơi chỉnh tề, sạch sẽ quá. Gã lúc nãy nói chị-giúp-việc-giữ-nhà cầm trên tay một cái đĩa gì đó.

Gã ho húng hắng lấy giọng, rồi cất tiếng nói. Gã nói nhỏ, vòng vo, tiếng gã phun ra chầm chậm, chậm đến mức lão Wilhelm nghe tiếng này thì đã quên tiếng trước.

- Vào đề đi đồng chí, lão Wilhelm thúc. Tôi còn có việc.

- Vâng, xin rút gọn, gã đàn ông nói, đồng chí Powileit chắc còn nhớ, đề tài Cuba, chiến dịch quyên góp hồi ấy của chúng ta, cho nên chúng tôi nghĩ, chắc đồng chí cũng tán thành, chúng tôi chọn đề tài đó, vâng, để biểu thị ở đây, vâng, dưới dạng chiếc xe chúng tôi đang sản xuất tại nhà máy, vâng, để tượng trưng.

Gã đưa chiếc đĩa ra trước mũi lão Wilhelm. À ra thế, lão nghĩ bụng, rồi lôi tờ một trăm ra khỏi ví và áp xoạch nó lên đĩa.

Bọn nó trố mắt ra nhìn nhá. Nhưng nhân dịp sinh nhật lão không muốn mình mang tiếng keo kiệt.

Đến lượt tay Mählich đến. Mười một giờ đúng.

- Anh Wilhelm, Mählich miệng nói, tay bắt.

Lão ưa tay này chỗ đó, hắn không lắm lời.

- Đem rau ra nghĩa địa cho tôi, lão Wilhelm nói. Tôi với anh kéo chiếc bàn ra.

Hai người vào phòng khách, bê bàn đến trước cửa sổ.

- Cơ mà Alexander nó đến ngay giờ đấy, bà Charlotte kêu lên, toan ngăn họ lại.

- Nhảm! Nhảm! lão Wilhelm nói.

Bà Charlotte bỏ ra ngoài.

Hai người kéo hai bên bàn dài ra. Tay Mählich hỏi:

- Anh Wilhelm, anh thấy tình hình chính trị hiện nay thế nào?

Ông ta nhìn lão Wilhelm. Dưới đôi lông mày rậm rì, mắt ông ta như từ trong hang nhìn ra. Đôi mắt như thế cũng làm lão ưa. Người nghiêm túc. Lão Wilhelm như được động viên để đưa ra đôi lời phân tích tình hình.

- Vấn đề là ở chỗ, lão nói, vấn đề ấy chính là vấn đề.

Lão lôi phần giữa chiếc bàn ra. Phía bên kia, tay Mählich cũng làm y như thế. Nhưng mặt bàn không nằm yên mà gập đôi lại rồi tuột khỏi khung bàn.

- Sao thế nhỉ, Mãhlich ngạc nhiên.

- Anh lấy búa với đinh ra đây. Anh biết chỗ để chứ hả.

Tay Mählich đi ngay xuống tầng hầm mang búa với đinh lên. Lão Wilhelm đỡ phần mặt bàn ở giữa lên, dùng ngón cái và ngón trỏ để ướm khoảng cách từ mép bàn đến khung rồi đóng một chiếc đinh vào đó. Lão đóng thêm chiếc nữa bởi lão có cảm giác lập luận của lão chưa hoàn toàn thuyết phục tay Mählich. Lão nói tiếp:

- Vấn đề là mấy thằng Chov, anh hiểu không. Chov.

Mählich ngập ngừng gật. Lão Wilhelm giáng thêm nhát búa.

- Nhãi ranh mới ngoi lên, lão dằn giọng.

Nện nhát nữa.

- Bọn thất bại chủ nghĩa.

Lão trầm ngâm giây lát rồi tiếp:

- Trước đây ta biết phải làm gì với bọn chúng.

Tiếp thêm chiếc đinh nữa. Bà Charlotte chạy vào kêu lên:

- Trời đất ơi, hai ông làm gì thế này?

- Chúng tôi kéo bàn ra chứ làm gì.

- Nhưng các ông không được đóng đinh chứ.

- Sao không được? lão hỏi.

Đoạn, lão giáng búa đóng phập một chiếc đinh vào mặt bàn.

- Ghê thật. Anh đến là khéo tay, Mählich tấm tắc.

Còn lão Wilhelm đáp:

- Có học, có khác.

Ba rưỡi chiều, cánh cửa kéo ngăn các phòng mở ra, lễ sinh nhật bắt đầu. Lão Wilhelm đã kịp ăn bữa trưa và ngủ một giấc. Lisbeth pha thêm cho lão ly cà phê. Chị ta còn ngoáy tai và tỉa bớt tóc ngang mang tai cho lão, trong lúc làm chị ta nhiều lần đụng cặp vú bể bơi vào vai lão.

Nhà hàng đã chở mâm buffet thức ăn nguội đến nhà và bày hết lên chiếc bàn kéo. Vẫn chưa thấy Alexander đâu, khiến lão Wilhelm mừng thầm trong bụng. Lão cố tình hỏi đi hỏi lại bà Charlotte xem cháu mụ ấy đâu, bởi vì lão xem Alexander là cháu của mụ cũng như cả nhà này là bà con của riêng mụ. Cả nhà rặt bọn thất bại chủ nghĩa. Trừ Irina. Ít gì thì nó cũng từng ra trận. Ngược hẳn với thằng Kurt, hồi ấy bị cải tạo lao động, giờ cứ kêu ca mình là nạn nhân. Nó phải mừng được nằm trại mới đúng! Thằng ấy mà ra trận, chắc chẳng thoát chết. Mắt với mũi thế kia!

Bây giờ đến lúc chuông cửa rung liên tục khiến bà Charlotte phải chạy ra chạy vào như con gà trống. Trong khi đó lão Wilhelm ngồi lọt trong ghế bành, chốc chốc lại nhấp cognac từ chiếc ly nhôm mạ màu xanh lục và tự cảm thấy khoái trá một cách độc địa khi làm khách đến mừng sinh nhật lúng túng bằng mỗi câu:

- Đem rau ra nghĩa địa cho tôi.

Vợ chồng nhà Weihe đến, lọc cọc bước lại gần và cùng cất tiếng với giọng ngọt lùi.

Tay Mählich quay lại cùng với vợ, con mẹ tóc nhuộm vàng, chưa đến sáu mươi mà mồm miệng lúc nào cũng than vãn, kêu ca thấp khớp.

Rồi mụ Steffi, từ ngày chồng xuống lỗ lúc nào cũng ăn mặc diêm dúa đến khiếp.

- Đem rau ra nghĩa địa cho tôi.

Lão Bunke bước vào, thô kệch y hệt bó hoa cầm trên tay, cra-vát thắt lửng nửa chừng, một bên ve áo lận vào trong. Vừa bước vào đến phòng lão đã phải dùng khăn tay thấm thấm mồ hôi trán. Một thằng cha như thế mà cũng là đại tá an ninh cơ đấy, trong khi lão thì hồi xưa người ta không nhận, vì lão là dân từ phía Tây di cư sang. Đến tận giờ chuyện đó vẫn còn làm lão ấm ức. Thì lão cũng muốn ở lại Moskva hơn chứ. Thế nhưng đảng đã phái lão về Đức, và lão đã tuân theo lời đảng đòi hỏi. Cả đời lão, lão làm mọi việc đảng đòi hỏi lão, rốt cuộc lại mang tiếng dân từ phía Tây di cư sang!

- Đem rau ra nghĩa địa cho tôi.

Lão Bunke lại chấm chấm mồ hôi trán, rồi nói bằng giọng Sachsen[4].

- Ra đấy, rồi tôi ở lại luôn cũng được.

…

Cũng có vài gương mặt lão không quen.

- Cô là ai?

Chị Bäcker bán rau.

Harry Zenk, Viện trưởng Viện hàn lâm. Tay này chưa bao giờ đến dự lễ sinh nhật lão.

Ông Till Ewerts - vừa qua cơn tai biến.

- Đem rau ra nghĩa địa cho tôi.

…

A, đồng chí Krüger. Công an khu phố.

- Giá đồng chí mặc quân phục thì tôi đã nhận ra ngay, đồng chí ạ. Đem rau ra nghĩa địa cho tôi.

…

Vợ chồng Sondermann. Con trai nhà này đang ngồi tù, vì tội vượt biên.

- Ta không quen các người, lão Wilhelm vùng vằng.

- Ông bà Sondermann đấy mà ông, bà Charlotte đỡ lời.

- Ta không quen các người!

Tiếng rì rầm trong phòng chợt lắng đi giây lát.

- Thôi được, ông Sondermann nói. Đoạn, ông dúi bó hoa vào tay bà Charlotte rồi cùng với vợ bỏ ra về.

…

Kurt đến cùng bà Nadezhda Ivanovna. Không thấy Irina theo.

- Irina bị ốm, Kurt nói.

- Chứ Alexander đâu?

- Cháu Alexander cũng ốm, ông ạ, bà Charlotte chen lời.

Đúng là dòng họ thất bại chủ nghĩa. Không kể Irina. Và, tất nhiên, cũng không kể cả bà Nadezhda Ivanovna.

Bà Nadezhda Ivanovna đưa tặng lão lọ dưa muối.

Lão lục lọi trong trí nhớ. Đã lâu quá rồi, cái thời lão sang đào tạo ở OMS[5] tại Moskva và từ duy nhất lão còn tìm thấy trong đống tiếng Nga đổ nát của lão là Gorokh, tốt, tuyệt vời.

- Gorokh, gorokh, lão nói.

Bà Nadezhda Ivanovna đáp:

- Ogurtsy.

Lão Wilhelm gật gật đầu.

- Gorokh!

Lão bảo mở lọ cho lão (nhờ Mählich, chứ ngón tay ngữ trí thức của thằng Kurt làm sao mở được) rồi nhón ăn quả dưa chuột Nga. Ngày xưa lão hút thuốc Nga. Giờ ít nhất lão cũng còn ăn dưa chuột Nga.

- Gorokh, lão nói.

- Ông làm nước chảy hết lên áo rồi kìa, bà Charlotte bảo.

- Nhảm, chỉ nói nhảm!

…

Thế tay Bí thư Quận ủy đâu nhỉ?

…

Thay vào đó, đột nhiên là thằng bé nào đấy. Đứa nhỏ giữ bức tranh trên tay.

- Cháu Markus, chắt ông đấy, bà Charlotte nói.

Từ lúc nào thế? Lão Wilhelm bụng bảo dạ tốt nhất đừng hỏi gì. Lão ngắm nghía bức tranh, như thiên hạ vẫn thường ngắm tranh do trẻ con vẽ tặng. Song, lão chợt nhận ra và ngạc nhiên kêu lên:

- Con kỳ nhông!

- Con rùa nước ạ.

- Cháu Markus rất yêu động vật đấy ạ, người đàn bà đứng cạnh thằng nhỏ, chắc là mẹ nó, nói với lão. Lão Wilhelm lại bụng bảo dạ không hỏi xem đấy là ai.

- Này Markus, cố mà chết thì cháu được thừa kế con kỳ nhông trên giá sách kia.

- Cool[6], thằng nhỏ nói.

- Tốt nhất mày cứ lấy đem về luôn đi, lão Wilhelm nói.

- Ngay giờ ạ? thằng bé hỏi.

- Lấy luôn đi, cố chẳng sống được mấy bữa nữa đâu.

Lão nhìn theo thằng nhỏ đang làm một vòng, ngoan ngoãn chìa tay bắt từng người có mặt. Sau đó nó xăm xăm đến bên giá sách, đứng ngắm nghía con kỳ nhông từ mọi phía nhưng chưa nhấc nó lên... Lão Wilhelm cắn chặt hàm răng giả.

…

Một người đàn ông mặc âu phục màu nâu gụ, đeo kính gọng mạ vàng xuất hiện. Tại sao hắn không bước đến gần? Sao hắn đứng dừng ở đó?

- Anh là ai, tôi không quen anh.

Tay Phó bí thư. Thay mặt Bí thư quận. Sao lại thay mặt?

- Đồng chí Juhn bận việc ạ, tay phó phân trần.

- À thế à, lão Wilhelm mỉa mai. Tôi cũng bận việc đây.

Ai nấy cười. Lão Wilhelm bực lắm.

Người đàn ông mở cặp giấy bìa đỏ ra, cất tiếng nói. Mắt hắn xanh. Giọng hắn nói nghe chỉ vo ve như tiếng trong ống nghe điện thoại.

Lão Wilhelm nghe chẳng hiểu hắn nói gì. Lão bực lắm. Gã đàn ông tiếp tục nói. Tiếng hắn nói kêu lạch cạch. Lạch cạch trong tai lão mà không rõ nghĩa. Nhảm nhí, lão nghĩ bụng. Học nghề thợ nguội. Vào đảng... Di cư sang Paris... Lão sực hiểu. Thì ra đấy là tiểu sử lão. Hóa ra những gì tuôn từ mồm gã Phó bí thư ra và lạch cạch vô nghĩa trong đầu lão là tiểu sử của chính lão. Tiểu sử lão đã viết ra hàng tá lần, đã không biết bao lần kể cho lính biên phòng, cho công nhân nhà máy Karl Marx, cho thiếu niên tiền phong nghe, nhưng lần nào cũng như lần nào, đều sót phần quan trọng nhất.

Ai nấy vỗ tay. Gã Phó bí thư bước tới gần. Trên tay hắn là một tấm huân chương giống hệt như cả tá huân chương lão cất trong hộp các-tông đựng giày.

- Tôi đủ xèng trong hộp rồi, lão Wilhelm nói.

Ai nấy cười.

Gã Phó bí thư cúi người gắn huân chương cho lão.

Ai nấy vỗ tay, cả gã Phó bí thư giờ tay đã rảnh, cũng vỗ.

Rốt cuộc, bữa tiệc buffet nguội cũng bắt đầu. Giữa hai phòng khách người qua kẻ lại lộn xộn một lúc trước khi người nào người nấy cầm đĩa trên tay và yên vị một chỗ nào đấy. Lão Wilhelm ngồi riêng một góc trong chiếc ghế bành tựa cao, nhấp nhấp rượu từ chiếc ly nhôm lấp lánh màu xanh lục. Lão nghĩ đến phần quan trọng nhất trong đời lão. Phần quan trọng nhất còn bị sót ấy. Lão nghĩ đến Hamburg cùng văn phòng ở cảng của lão. Đêm. Gió thổi. Lão nghĩ đến khẩu Korovin cỡ sáu ba lăm. Không phải lão nghĩ đến, mà lão nhớ lại. Lão nhớ khẩu súng nằm trong tay lão ra sao. Lão cảm thấy sức nặng của nó. Lão nhớ lại cái mùi thuốc súng sau khi bóp cò ấy... Để làm gì, lão nghĩ bụng. Lão nhắm chặt mắt lại. Tiếng gì đó rì rầm trong đầu lão. Toàn chuyện gẫu. Vô nghĩa. Nhảm nhí. Chỉ thỉnh thoảng lão nghe thấy - hay chỉ tưởng tượng ra không biết? - trong những lời nhảm nhí đó tiếng gì như tiếng sủa gắt: Chov!... Lại thêm lần nữa: Chov - chov...

Lão mở hé mắt nhìn quanh. À, thằng Kurt, chứ ai vào đây nữa! Chính mày cũng là một thằng Chov vậy, lão Wilhelm nghĩ. Thằng thất bại chủ nghĩa. Cả nhà mày là thế. Chỉ trừ độc Irina, ít gì nó cũng đã xông pha trận mạc. Còn Kurt? Trong lúc đánh nhau thế thì Kurt nằm trại cải tạo. Phải lao động, khiếp thật, bằng đôi tay mở lọ dưa không xong kia. Còn người khác phải liều thân giữa bom đạn. Người khác, lão nghĩ tiếp, phải hy sinh vì sự nghiệp. Và, lão thật muốn đứng dậy kể đám người ngồi quanh đây nghe về những người đã bỏ mình vì sự nghiệp. Lẽ ra lão đã kể về cô Clara, người từng cứu sống lão. Về cậu Willi vì sợ mà vãi cả ra quần. Về anh Sepp, do một tên phản bội nào đấy còn sót lại vì tổ chức chưa kịp trừ khử khai ra, nên bị bắt và tra tấn đến chết trong hầm ngầm Gestapo. Vâng, từng như thế đấy, ông Giáo sư mười lần thông thái không mở nổi lọ dưa muối ạ. Xưa đã thế, ngày nay vẫn thế thôi. Lão thật muốn nói hết ra những điều ấy. Lão cũng muốn tuôn thêm về ngày xưa lẫn ngày nay. Và, về bọn phản bội. Về những gì cần phải làm, lão cũng muốn nói lắm. Lão thật muốn nói rõ vấn đề là ở chỗ nào, nhưng lưỡi lão cứng đơ, đầu óc lão quá già cỗi để nói hết thành lời những gì lão biết. Mắt vẫn nhắm, lão ngả người ra lưng ghế bành. Lão không nghe thấy tiếng ai nói nữa. Chỉ có tiếng rù rù trong đầu, như tiếng nước chảy vào bồn tắm sáng nay. Và giữa tiếng rù rù ấy văng vẳng một giai điệu, từ trong giai điệu ấy vang lên lời ca. Thật đột ngột. Đấy là lời ca lão đã cố nhớ, cố tìm từ sáng đến giờ, những lời đơn giản, u buồn và trong sáng, tự nhiên đến nỗi ngay giây phút đó lão quên khuấy là lão từng quên chúng từ lâu.

Lão khẽ hát lẩm nhẩm, cho riêng mình nghe, nhịp điệu hơi kéo dài, lão còn nhớ. Không chủ ý, nhưng cũng ngân nga trong giọng.

Đảng chúng ta, Đảng chúng ta, bao giờ cũng đúng

Đảng chúng ta, Đảng chúng ta, Đảng chúng ta.

[1] Karl Paul August Friedrich Liebknecht (1871-1919): nhà mác-xít nổi tiếng thời Đế chế Đức, vốn là đảng viên đảng Dân chủ xã hội Đức. Ông là một trong những người sáng lập đảng Cộng sản Đức. Ông cùng với Rosa Luxemburg bị ám hại sau cuộc Khởi nghĩa tháng 1 năm 1919 tại Berlin.

[2] Súng ngắn Korovin, cỡ nòng 6,35 mm, sản xuất ở Liên Xô vào thời kỳ 1926-1935.

[3] Trong tiếng Đức, con kỳ nhông là “Leguan”.

[4] Giọng nói vùng Sachsen (Đông-Nam nước Đức), trong dân gian, thường vẫn bị chê quê mùa.

[5] Cơ quan liên lạc quốc tế (Otdel Mezhdunarodnoy Svyazi) của Quốc tế Cộng sản.

[6] Tiếng Anh Mỹ: Cừ đấy, oách đấy.