Giá bây giờ Irina có phải kể về nguồn gốc mấy quả mơ chị thái miếng vào buổi sáng ngày lễ Giáng sinh để nhồi cùng với mấy thứ hoa quả khác vào thân con ngỗng bỏ lò nướng, thì chắc chị sẽ phải bắt đầu câu chuyện từ đầu, với đầy đủ ngọn nguồn của nó.

Câu chuyện này Kurt kể đi kể lại không biết bao nhiêu lần. Irina cũng chẳng còn nhớ chị nghe anh kể chuyện này lần cuối là bao giờ. Chuyện từ mùa thu năm 1943, một cây to đổ, nhánh đè giập chân Kurt. Viên thiếu úy trẻ tuổi Sobakin đã cứu sống anh bằng cách thu xếp cho anh, đằng nào lúc bấy giờ cũng đã kiệt sức, không phải đi nằm trạm xá (ở đó suất bánh mì còn ít hơn nữa) mà đến trực đêm tại lò nấu nhựa đường suốt ngày có lửa đốt. Làm ở đấy còn béo bở ở chỗ, ngay gần đó là một cánh đồng khoai tây. Về sau, khi hình phạt dành cho Kurt chuyển thành “đày chung thân”, anh vẫn thường ngồi chơi cờ với Sobakin, nay đã đeo lon đại úy, trong văn phòng của ban quản lý trại, tranh luận thẳng thắn một cách khá bất ngờ, như Kurt nói, về lẽ công bằng và chủ nghĩa xã hội. Hai người kết bạn với nhau, sau lại chia tay nhau vì phải lòng cùng một người, tức là chị vậy, Irina Petrovna đây.

Sau khi chuyển về CHDC Đức họ đứt liên lạc với Sobakin. Anh ta trở thành một nhân vật trong các giai thoại, nhân vật của một thế giới mỗi ngày một trở nên xa vời, trắc trở và phi thực, cho đến một ngày nóng nực của năm nay, vào khoảng ba rưỡi chiều gì đó, Kurt nhận được cú điện thoại từ Bộ An ninh quốc gia và một giọng nói hồi hộp hỏi anh có phải đúng là Kurt Umnitzer, từ năm 1941 đến 1956 ở Slava, Bắc Ural hay không: Có vị tướng Liên Xô muốn nói chuyện với anh.

Sobakin đã phát phì, nặng thêm cả đến trăm ký. Ông ta mừng rỡ bởi cuộc tái ngộ, ôm Irina chặt đến mức suýt làm chị ngạt cả thở, ông sung sướng như đứa trẻ về các thành công khoa học của Kurt (ông vẫn chả gọi Kurt là umniza - có nghĩa gần như là “kẻ ranh khôn” trong tiếng Nga - đấy thôi?), thản nhiên chiếm chỗ Kurt vẫn ngồi trên ghế bành, cạn sạch cả một chai vodka và phun ra những thứ kỳ quái về thế chiến mới mà theo ông ta, khỏi bàn gì thêm, chắc chắn sắp nổ ra. Rồi, lúc chia tay, ông ta vô tình đấm một quả làm lõm hẳn một chỗ to bằng cái tô trên nóc chiếc xe Lada hầu như còn mới nguyên của anh chị.

Không biết có phải vì chỗ lõm trên chiếc Lada hầu như còn mới nguyên ấy, hay vì vấn đề lẽ công bằng và chủ nghĩa xã hội, hay vì một nguyên do nào khác mà hai tháng sau, bưu điện đưa đến nhà anh chị ở phố Fuchsbau một bưu kiện lớn nặng như gói gạch, trong đó không chứa gì khác ngoài trứng cá đen của Nga.

Số trứng cá đó anh chị Kurt chỉ xài một phần nhỏ (trứng cá anh chị chỉ ham ở mức vừa phải, bởi vì, làm thế nào mà đúng mùa hè sau khi Stalin chết, một toa tàu đầy trứng cá đen, nói như dạo ấy, được “phân phối” đến Slava, dù ở đấy cái ăn thường ngày cũng chẳng đủ nữa là. Anh chị Kurt tọng trứng cá vào miệng nhiều đến nỗi Irina mắc chứng gì như sốc đạm và lo ngay ngáy hàng tháng giời, không biết đứa con anh chị thụ thai ngay dạo Stalin chết liệu có mắc dị tật gì do mẹ bị bội thực trứng cá hay không.) Vâng, anh chị chỉ xơi một phần rất nhỏ số trứng cá đó, một phần lớn hơn họ dùng để chiêu đãi bạn bè vào các bữa sáng thịnh soạn thường diễn ra sau những bữa tiệc vui quá đà. Song, phần lớn số trứng cá của Sobakin được dùng làm quà biếu xén hay của trang trải những món hàng chỉ có thể mua được qua nhiều dịch vụ rắm rối diễn ra kín đáo ở các cửa sau mà thôi.

Irina dùng trứng cá đổi được cho phòng trưng bày Am Stern lấy một lô đồ sứ Waldenburg, được nung lò bằng bụi tro nóng, nhiều người chuộng. Chị đem số đồ sứ này đổi được một lô cửa sổ áp mái; số cửa sổ áp mái còn dư ra không dùng đến, chị chở sang Finsterwalde đổi lấy một số cửa sổ áp mái rộng hơn (khoảng 100 phân); số này ông đánh cá Eberling ở Groβzicker trên đảo Rugen đến chở đi, để lại cho chị một thùng lươn do ông ta hong khói trộm trong cái lò giấu sau nhà để xe.

Bà Nadezhda Ivanovna, do mới sang CHDC Đức chưa được bao lâu và muốn để mọi người biết bà không hề có đòi hỏi gì cao, xơi hai con trong số lươn hong khói đó (các vị cứ ăn bánh ngon lành đi, tôi nhai mấy con rắn này được rồi). Irina để dành ba con cho Sasha, nhưng cậu ta tuyên bố không muốn ăn vì “kính trọng lòng ham sống của loài lươn” (lươn, trước đây cậu ta vẫn chén ngon lành!). Ông hàng thịt được ba con, ông này vẫn thường gói riêng cho Irina những gói gọi là “kín”, chứa đôi thứ không nên để các khách hàng khác trông thấy (như thịt mông, thịt thăn xông khói hay thịt đùi nấu chín chẳng hạn). Ba con cho tay thợ sửa xe ô tô, một con cho ông bán sách và hai con cho chị đồng nghiệp cũ, mấy quả mơ khô chính là từ vườn cây của bố chị này mà ra, chưa kể mộc qua lẫn lê mùa đông dày vỏ. Irina gọt vỏ và xắt miếng mấy thứ quả này rồi trộn với mơ chị ngâm từ trước, thái đôi mấy quả vả chị mua được ở cửa hàng Nga, thêm nho khô (chị dùng thay nho tươi), hạt dẻ (tự tay chị nhặt ở mấy ngọn đồi làng Caputh) cùng cam Cuba (chị cứ thế mua ở cửa hàng!) là thứ cam nhiều xơ nên phải thái nhỏ, rồi cho tất tật vào chảo, đảo rán qua với thật nhiều bơ, sau đó làm nguội bằng cognac xứ Armenia; mọi thứ đó được nhồi chặt vào con ngỗng chị đã chuẩn bị sẵn theo một công thức cổ có từ ba trăm năm nay, và nghe đâu do các tu sĩ xứ Burgund[1] nghĩ ra nên được gọi là món ngỗng thầy tu Burgund.

Con ngỗng phải đến năm ký, nhưng lúc đẩy con vật đã vặt sạch lông, rửa ráy sạch sẽ, ướp muối, thân nhồi đầy và xiên kỹ càng vào lò nướng, Irina vẫn băn khoăn không biết có đủ cho mọi người ăn không. Chị nhẩm tính, cả thảy có bảy người: ngoài ông bà Charlotte, năm nay có thêm mẹ chị, lại còn Sasha với con bé mới của nó nữa.

Irina tính phải đem xào nốt nội tạng con ngỗng, cả tim gan lẫn mề. Mọi khi chị vẫn để mọi thứ đó ngày hôm sau mới xào, để cùng ăn suốt mấy ngày lễ Giáng sinh với phần thịt ngỗng chắc chắn sẽ còn thừa. Ngon tuyệt! Chị khoái cắn miếng mề sần sật lẫn nếm vị gan ngỗng ngòn ngọt. Kurt ngược lại, chúa ghét những thứ nội tạng đó, cũng như gặm xương lẫn thức ăn hâm nóng lại là anh không thích, dù chẳng nói ra lời. Song, chị biết tính anh, anh không ưa cái lối hai ngày liền ăn mãi một món.

Irina thái bộ lòng ngỗng thành nhiều phần nhỏ, rắc thêm rõ nhiều tiêu rồi cho cả vào mỡ dừa đang sôi trên chảo, đoạn vặn nhỏ lửa để bắt tay pha nước màu, là thứ căn bản nhất, quan trọng nhất để nướng ngỗng. Đây là một thứ nước màu pha từ cognac, mật ong và rượu vang Bồ Đào Nha, nhờ đó mà thịt ngỗng nướng sẽ được bọc một lớp vỏ cứng, tạo thành từ mật ong và đường hoa quả. Các thầy tu Burgund xưa kia cũng biết hưởng thụ ra trò đấy chứ. Mà xứ Burgund nằm đâu nhỉ?

Ngoài món ngỗng Burgund, các món ăn ngày lễ Giáng sinh khác đều là món ăn thuần kiểu Đức. Ngoài bắp cải tím và cải xanh, còn có món bánh khoai tây nghiền Thuringen (là thứ khó làm nhất trong các loại bánh khoai tây nghiền), khoai tây cho Kurt vì anh không ăn bánh khoai tây nghiền, lại thêm món nộm củ cải đỏ khai vị, chè yến mạch tráng miệng và bánh nướng nhân nho khô Giáng sinh tự tay chị làm để dùng lúc uống cà phê. Và, thứ nào cũng dư thừa, bởi Irina không sợ gì bằng sợ nghe câu hỏi chả biết có đủ cho mọi người ăn không. Suốt cả thời niên thiếu chị đã phải luôn tự hỏi như thế. Suốt cả thời niên thiếu chị đã phải xếp hàng mua bánh mì; suốt cả thời niên thiếu chị phải nhai khoai tây sắp thối (bởi lúc nào cũng phải ăn khoai tây sắp thối trước, đâm ra lúc nào cũng chỉ được ăn khoai tây sắp thối); suốt cả thời niên thiếu chị phải ngong ngóng chờ từ ngày sang đông cho đến lúc băng giá đổ xuống, bởi vì cả nhà sẽ chỉ thịt con lợn gầy bà Marfa nuôi suốt cả năm bằng bã thức ăn - mà nếu đã phải thịt thì bao giờ cũng hối hả - khi ngoài trời lạnh đến âm năm mươi độ và cả chân lẫn móng con lợn nhốt trong chuồng lát gỗ mỏng bị cóng cứng hết cả một lượt.

Khổ thân con lợn, Irina nghĩ bụng.

Chị bóc bỏ lớp vỏ ngoài rồi lấy một con dao to, dùng tay đè mạnh lên sống dao cắt cây bắp cải tím làm đôi. Và trong một hơi thở dài, lần nữa chị cảm thấy hãnh diện vì mình quả thật đã thoát ly khỏi cảnh sống đó - chị, Irina Petrovna, chính đứa con gái dạo nào từng luôn bị trêu chọc vì mái tóc đen xoăn làm lộ tông tích bố đẻ của mình ấy.

Cánh cửa phòng bà Nadezhda Ivanovna mở ra cùng một tiếng ken két kéo dài. Bà vào bếp:

- Pomoch tebe?

Chị có cần bà giúp không. Nhưng Irina chẳng cần mẹ giúp, thậm chí ngược lại, bà làm chị khó chịu vì cứ tò mò nhòm nhòm ngó ngó xem chị làm gì.

- Để bộ lòng còn thừa cho tôi đấy, bà Nadezhda Ivanovna nói, giọng như ra lệnh.

- Kìa mẹ, Irina gắt, ở nhà đây mẹ không phải ăn của thừa bao giờ, mẹ hiểu không.

Bà Nadezhda Ivanovna bỏ đi, cánh cửa vào phòng bà lại rít lên. Phải gọi thợ đến sửa mới được, Irina nghĩ bụng, bởi chị biết, tiếng rin rít ấy không phải do bản lề khô mỡ mà là do tấm bản lề dưới bật ra cọ vào khung cửa.

Chị bắc chảo xào bộ lòng ngỗng trên bếp xuống, thêm bột ớt tây làm gia vị (bao giờ cũng phải gia bột ớt tây sau cùng, nếu không sẽ mất mùi thơm!) rồi trộn với bắp cải tím thái nhỏ, thêm táo nạo, ít muối, ít đường, bỏ hành vào nồi, sau đó rót rượu vang đỏ và nước nóng vào. Chị dừng tay rót cho mình cốc bia, lúc nấu ăn chị chả thích uống bia mà - và nếm một chút lòng còn nóng, nhưng ngon tuyệt... Nào có phải chị không muốn để lại cho mẹ chị ít lòng. Sự thể là ở chỗ bà coi việc ăn bộ lòng như một sự hy sinh. Irina không muốn mẹ chị phải hy sinh như thế. Hôm nay cả mẹ cũng ăn ngỗng Giáng sinh như mọi người chị nghĩ thầm và chợt bắt quả tang mình đang tưởng tượng ra cảnh mắm môi mắm lợi nhét miếng thịt ngỗng to tướng vào miệng mẹ.

Kurt xuất hiện ở ngưỡng cửa, trên người vẫn mặc quần áo lao động - cứ như thể trang trí cây thông lễ Giáng sinh là công việc nặng nhọc lắm không bằng. Anh gọi chị sang phòng bên, xem cây thông có vừa ý chị không.

Kurt vẫn đảm nhiệm việc trang trí cây thông Giáng sinh từ ba năm nay đến giờ. Thật ra thì sau ngày Sasha ra ở riêng, anh đã muốn thôi, không dựng thông Giáng sinh nữa, nhưng Irina đòi giữ phong tục ấy cho bằng được. Lễ Giáng sinh sẽ còn vui hơn ấy chứ! Lễ Giáng sinh mà không có cây thông thì còn ra cái gì nữa? Cây thông và ngỗng bỏ lò là hai thứ không thể thiếu trong dịp lễ Giáng sinh, và mặc dù Irina không ham gì các cuộc viếng thăm hằng năm của bố mẹ chồng, mặc dù ngay bây giờ chị đã cảm thấy bầu không khí sượng sùng năm nào cũng bao trùm bàn tiệc, do các câu chuyện gắng gượng, do vẻ vui mừng rất kịch của mọi người khi mở các bọc quà gói ghém cẩn thận (trừ ông Wilhelm là người năm nào cũng kịch liệt phản đối tặng quà nhận cáp, nhưng rồi năm nào cũng được tặng một chai Stolichnaya và một hộp xúc xích vùng Eberswalde, thứ xúc xích mà rốt cuộc ông ta, phần miễn cưỡng, phần khoái trá vẫn bỏ miệng, hay nói cho đúng hơn, nhờ bà Charlotte đút vào miệng). Mặc dù những cảnh tượng đó, nói cho cùng, diễn ra thật ngượng ngùng, cực nhọc, và ở mức độ nào đó hết sức ngu xuẩn, Irina vẫn khăng khăng đòi làm cho đúng điệu, vâng, thậm chí chị còn thích thú là đằng khác, dẫu chỉ là vì cái cảm giác khoan khoái ắt ào đến sau khi bố mẹ chồng ra về, chị sẽ được hưởng cái giây phút Kurt mở cánh cửa sổ và hai anh chị, mồ hôi mồ kê, mệt mỏi và no kềnh no càng, buông người xuống ghế bành ở góc nhà, châm điếu thuốc và cầm ly cognac trên tay cùng nhau cười nhạo ông bà Wilhelm.

- Trông không cầu kỳ quá chứ? Kurt hỏi.

- Cây đứng có vẻ nghiêng, Irina đáp.

- Thì rõ rồi, nhưng em không thấy hơi nhiều thứ quá chứ?

- Có gì đâu, Irina nói rồi nghiêng đầu ngắm nghía cây thông nghiêng, cành phủ đầy bông giả làm tuyết, giăng dây kim tuyến và treo lủng lẳng những quả cầu thủy tinh nhiều màu. Thông Giáng sinh bao giờ cũng vẫn thế, mặc dù cây thông do Kurt chọn mua trông chả khác nào con ma: hễ trời đổ tối và nến điện thắp sáng lên thì sẽ chẳng thấy có gì khác thường nữa cả.

- Chỗ dây kim tuyến, Irina nói, anh phải làm sao đừng tụ tập thế kia.

- Vâng ạ, Kurt đáp, dây kim tuyến không được tụ tập thế kia.

- Em lại nói sai cái gì nào?

- Có gì đâu, Kurt nói và mỉm cười, một nụ cười bao giờ cũng pha chút ranh mãnh, hừ, thậm chí còn - không biết gọi thế nào cho đúng nhỉ? - đêu đểu thế nào đó, bởi vì khi ấy, con mắt chột của anh hơi lồi ra một chút. Dạo ấy, lúc lần đầu tiên thấy anh trong chiếc quần và áo bông sờn rách đứng trước mặt, chị không thể nào tin gã đàn ông trông đêu đểu này một ngày nào đó sẽ thành chồng chị.

Irina rửa bắp cải và nhúng qua nước nóng để lá giữ nguyên màu xanh. Chị vừa nếm miếng lòng xào vừa nghĩ bụng, mình phải kiên nhẫn hơn với mẹ mới phải. Bực bội với bà chẳng được tích sự gì, cái xứ Slava nơi bà Nadezhda Ivanovna từng sống biến bà thành người bướng bỉnh như thế. Mà nói cho cùng, mẹ còn sống đến giờ cũng là may lắm rồi. Irina nhớ lại chuyến chị về Slava gần đây, mới mấy tuần trước thôi, để đón bà Nadezhda Ivanovna. Slava - tiếng Nga nghĩa là Vinh quang - chả hiểu sao lại đặt tên như thế cho cái nơi toàn dân bị đày ải lẫn đám tội phạm hết hạn tù cư ngụ! Chẳng có gì thay đổi sất. Vẫn những đường phố lát đá hòn lổn nhổn ấy, vẫn những ổ gà to tướng chỉ chực làm xe lật nghiêng khi chạy qua ấy, vẫn những thói tục thô kệch, vẫn đám dân lười biếng ấy, vẫn những kẻ say mèm ngồi trên vỉa hè lát ván gỗ trước các quán hàng, lè nhè buông lời sàm sỡ bình phẩm bộ cánh chị mang trên người ấy.

Dạo tháng Ba, Petya Shishkin, người bà con xa cuối cùng của Irina còn lại ở chốn này, bị cướp. Vào lúc nửa đêm, trời lạnh đến bốn sáu độ dưới không, bọn cướp lột hết quần áo, chừa lại cho ông ta độc chiếc quần lót. Petya, tất nhiên là say, gõ cửa cầu cứu hết nhà này đến nhà khác đều không được, cuối cùng phải chịu chết cóng ngoài đường.

Xứ sở Slava là thế. Quê hương chị là thế.

Và, trong lúc vớt bắp cải ra cho ráo nước, chị sực nhớ đến cái thời từng diễn ra như một cơn ác mộng, cái thời chị mù quáng, đến mức thật sự sẵn sàng bỏ mình hy sinh ngay cho mảnh đất quê hương ấy: Vì Tổ quốc, vì Stalin! Hu ra!

Irina lắp cối vào thân máy xay thịt và đang định thái bắp cải xanh để xay thì Kurt vào báo tin các con vừa đến.

Chị chùi nhanh tay vào tạp dề rồi bước ra hành lang. Kurt đã kịp mở cửa ngoài. Sasha bước vào trước. Irina thầm nghĩ, cậu ta khoác chiếc áo măng-tô lông cừu trông như một vị công tước Nga, gương mặt hơi tái vẻ quyền quý, mái tóc đen xoăn đã kịp mọc dài trở lại sau một thời gian rời quân ngũ, mái tóc xoăn người di-gan mà Irina cũng có và suốt một dạo cứ lấy làm xấu hổ, mãi đến khi tuổi đã muộn màng, tóc đã bắt đầu đổ bạc chị mới nhận ra ưu thế của nó. Sasha dừng lại ở cửa ra vào, chờ đợi trong giây lát và nhường bước đẩy cô người yêu mới vào phòng trong.

Cho đến giờ, Irina chỉ biết rất ít về cô mới này. Cô nàng tên Melitta (như tên hãng giấy lọc quảng cáo trên truyền hình Tây Đức) và, cũng như Sasha, đang học ở Đại học Humboldt. Và, cô ấy là người đàn bà của đời con, theo như Sasha mới sau ba tháng làm quen đã kịp cam đoan. Cũng có thể vì lời cam đoan ấy, nhưng cũng có thể do xem quảng cáo túi giấy lọc nên Irina đã tưởng tượng sẵn trong đầu một hình ảnh thế nào đó về cô, thế nhưng, vừa nhìn thấy cô, thì dù hình ảnh trong đầu chị có mơ hồ đến thế nào đi nữa, chị vẫn biết ngay đây không phải là người như chị vẫn tưởng.

Cô gái trẻ đang chìa bàn tay phải nói là ít trau chuốt ra cho Irina đây là một người nhỏ nhắn, không có gì đặc sắc, tóc vàng xỉn, môi xám ngoẹt và nét duy nhất nổi bật ở con người này là đôi mắt chăm chú màu xanh lục.

- Có cần cởi giày không ạ? cô người yêu mới hỏi.

- Vào nhà chúng tôi, không ai phải cởi giày cả, Irina nói với một vẻ chê bai không giấu giếm, bởi chị rất ghét cái lối đòi khách vào nhà phải cởi giày. Đấy là kiểu cách nhỏ mọn nhà quê. Và, nếu có ai đòi chị, Irina này, cởi đôi giày chị đã chọn kỹ càng sao cho hợp với bộ cánh trên người rồi xỏ chân vào dép để lê lết đi trong một căn hộ lạ hoắc nào đấy, thì hậu quả tất yếu của việc này là, chị sẽ không bao giờ đặt chân vào căn hộ ấy nữa.

Nhưng, cũng phải nói cho ra nhẽ rằng đôi giày phẳng, trông như hai quả dưa chuột cô bé Mới mang trông cũng chẳng khác dép lê trong nhà là mấy.

- Vào nhà chúng tôi, không ai phải cởi giày, Irina nhắc lại.

Song cô bé Mới, nhanh nhảu, vẫn cởi giày ra, miệng than phiền ngoài đường bẩn kinh người. Giờ đến lượt Sasha cũng lưỡng lự, không biết có nên cởi giày không.

- Nu eshschyo by, Irina khẽ rít qua kẽ răng. Lại cả anh nữa.

Sasha nhìn cô bé Mới, lại nhìn sang Irina. Nhún vai. Nhưng không cởi giày ra nữa.

Cô bé Mới mang theo hoa tặng Irina; tuy chỉ là mấy nhánh hoa cúc khẳng khiu thảm hại, nhưng còn hơn không. Irina lịch sự cảm ơn, rồi trong khi mọi người còn loay hoay ngoài hành lang, chị lẳng lặng đem lọ hoa cắm mấy bông cúc tây nở sắp tàn trên bàn ăn cất đi và tìm một lọ hoa khác. Lúc chị đem lọ hoa cúc mời được tặng vào phòng thì Kurt đang giảng giải về cây thông anh trang trí. Trong khi hầu như chẳng bao giờ kể về công việc của mình, anh lại thường dông dài không dứt về những chuyện vớ vẩn, chẳng ra đâu vào đâu như thế.

Sasha khen cây thông “hoàn toàn okay”, còn cô bé Mới cứ há hốc mồm nhìn nó không rời mắt.

Kurt bảo phải chạm cốc nhân dịp cô bé Mới ra mắt cả nhà. Anh hỏi hai cô cậu uống gì, nhưng cô bé Mới chỉ xin “một cốc nước lã thôi ạ”. Kurt nói:

- Ai chạm nước lã bao giờ.

Hai thanh niên liếc nhìn nhau, rồi, gần như đồng thanh, “Vậy cho con xin ngụm rượu vang đỏ.”

- Mừng lễ Giáng sinh, Kurt nói.

- Mừng đấng Tối cao, Sasha nói.

- Cảm ơn hai bác, cô bé Mới tiếp lời.

Còn Irina nói lớn:

- Nâng cốc nào, cứ tự nhiên nhé, ở nhà này không ai khách sáo với nhau cả.

Irina khi đứng bếp bao giờ cũng mở toang cửa. Nếu không phải đang lúc mỡ sôi hay máy gì đó đang chạy thì chị nghe rõ tiếng người nói từ phòng khách, hầu như chỉ nghe tiếng hai bố con Umnitzer. Hai vị này đã nói thì chẳng mấy ai chen vào được, lúc nào hai vị cũng có chuyện để góp, lúc nào hai vị cũng to mồm, vị nào cũng có tin gì đó sốt dẻo. Lần này, tin sốt dẻo là tin buổi hòa nhạc của Biermann[2] ở Koln. Chuyện ồn ào quanh vụ Biermann đã đến lúc làm Irina ngán đến tận cổ, bởi vậy, vừa xay bắp cải xanh trong cối xay thịt, chị vừa ngẫm nghĩ về trang phục của cô bé Mới: chiếc váy vải nhung màu nâu, quần tất len cũng nâu, dày cộp - không biết con bé mặc cái gì bên trên nhỉ? Một thứ áo gì chẳng ra áo, màu gì chẳng ra màu. Và, tại sao chân đã ngắn mà nó lại không chịu đi giày cao gót cho tôi nhờ? Thằng Sasha nhà chị thích như thế ư? Chả lẽ sở thích của bọn trẻ bây giờ như thế? Irina xào qua hành với bơ, cho bắp cải xanh rồi rót đầy nước vào nồi. Đoạn chị bắt tay làm món bánh khoai tây nghiền.

Chưa bao giờ - trong lúc tay vẫn nạo khoai tây sống, vì bánh khoai tây nghiền Thuringen chính hiệu bao giờ cũng cần khoai sống lẫn khoai chín (nửa này, nửa kia, hay nói đúng hơn, phần khoai sống phải nhỉnh hơn một chút) - Irina nghĩ bụng, chưa bao giờ chị gặp gã đàn ông nào ưa nhìn quần tất len dày màu đất nung cả. Cánh đàn ông thường ưa các thứ màu khác. Ai cũng hám thứ quần áo lót cầu kỳ của đàn bà, không ai ưa quần tất len cả! Hay là tính thằng Sasha khác người? Khác cả Kurt ư? Bố nó năm sáu rồi mà đã chịu yên đâu, vẫn còn thòm thèm gái lạ lắm...

Chị làm một hớp bia, nhưng không rõ sao bia bỗng nhạt thếch. Chị đổ bia xuống bồn rửa bát đĩa rồi vào phòng khách lấy một ly rượu vang đỏ. Trong ấy, câu chuyện đang xoay quanh cuốn sách mới của Christa Wolf[3]. Cuốn sách thật tuyệt, Irina góp chuyện, mặc dù chưa đọc trọn quyển. Đọc chưa hết nhưng chị đã nghe quá nhiều tranh luận quanh cuốn sách, nhiều đến mức chị bắt đầu quên chính cái văn phong rắm rối ấy đã làm chị nản lòng đến cỡ nào. Sao cái bà ấy lại viết như thế này? Irina cứ băn khoăn mãi. Bà ấy đau khổ vì lẽ gì mới được chứ, trong khi bà ta có tất cả, thậm chí cả một ông chồng - nghe nói vậy - lo nội trợ cho mình cơ mà.

- Cuốn sách thật tuyệt, Irina nói rồi rít hai hơi dài từ điếu thuốc Sasha đang hút. Đoạn chị trở lại vào bếp và bắt tay vào việc.

Chị bóp bóp khối khoai tây vừa nạo cho chảy nước ra, hứng vào nổi rồi đun sôi lên cùng ít sữa. Chị thái dăm ba miếng bánh mì trắng to bằng cỡ ngón tay cho vào chảo, rán giòn lên. Trong khi rán, chị bắt tay mài củ cải đỏ thành từng lát mỏng. Dần dà các ngón tay chị tê hết cả. Đằng nào thì chị cũng đã tự hủy hoại đôi tay dạo xây lại ngôi nhà này. Bê đá bê gạch, trộn vôi trộn vữa. Khó mà tin được, một ngôi nhà như thế này đã ngốn bao nhiêu là xi-măng. Chị làm một ngụm rượu vang, vẩy vẩy tay, và đúng lúc chị vừa cầm cái bàn mài lên tay thì cô bé Mới bước vào bếp. Liệu cô có giúp gì được không?

Nhưng mọi việc Irina làm đã gần xong, chỉ còn ít khoai tây luộc phải nghiền. Nhưng nghiền dễ thôi, vả lại, chày để nghiền chị chỉ có một cái.

- Ô, hôm nay có bánh khoai tây nghiền ạ!

- Bánh khoai tây nghiền Thuringen, Irina nói rõ thêm.

- Cháu thích bánh khoai tây nghiền lắm, cô bé Mới nói, mặt tươi roi rói nhìn Irina.

Không, con bé chẳng đến nỗi xấu xí lắm. Khuôn mặt thật ra rất đẹp. Và, nếu nhìn kỹ, thậm chí dưới chiếc áo không-rõ-là-áo-gì kia cũng nhô lên cặp gì như cặp vú. Có lẽ phải nói chuyện với nó, sao phải tự làm xấu mình đi như thế!

Chờ cô bé Mới ra khỏi bếp rồi, Irina mới thêm bơ vào chỗ bắp cải xanh tím kia, mỗi thứ một thìa - lại một thìa mù-tạc vào chỗ bắp cải xanh. Đấy là bí quyết của chị, không phải ai chị cũng mách.

Đúng hai giờ chiều thì chuông cửa ngoài reng. Bà Charlotte cùng lão Wilhelm đứng trước cửa, cả hai mỗi người xách một túi dederon[4] trên tay. Không biết năm nay trong túi có gì? Khăn trải bàn? Hay lịch Cuba?

Lão Wilhelm bước vào, chẳng nói gì và cứng đơ như mọi khi, còn bà Charlotte, cũng như mọi khi, rối rít, vui vẻ ra mặt và nức nở khen tất tật những gì Irina làm. Kể cũng lạ, càng về già bà càng hay khen Irina, khen quá lời, thậm chí lố bịch. Vừa bước vào, bà đã khen mùi thơm lan từ trong bếp ra và, một tay vẫn còn trong áo choàng lông thú Kurt đang đỡ cho bà, bà đã kịp thề lấy thề để cả ngày nay chưa ăn gì ngoài quả trứng luộc lúc sáng (cứ làm như thể bà nhịn như thế thì Irina sẽ vui lắm không bằng) rồi hỏi (có lẽ đến lần thứ hai hay thứ ba gì rồi) cái giá treo quần áo ngoài kiểu tân thời - thật ra không thật đúng hiệu - Irina sơn trắng là mới hay cũ, và khen ngôi nhà này giữa mùa đông mà vẫn sáng sủa để rồi chuyển sang tràng than vãn quen thuộc rằng chỗ bà ở tối tăm quá, ngụ ý anh chị ở như trong lâu đài thế này, còn tôi vẫn phải chui rúc trong cái hố sâu tối tăm kia!

Thế nhưng, lúc chào cô bé Mới bà Charlotte thay đổi hẳn, trịnh trọng, như đóng kịch:

- Ông bà đã nghe nói nhiều về cháu.

- Tôi có nghe gì đâu, lão Wilhelm lầu bầu.

Bà Charlotte cười, như mọi khi bà vẫn cười mỗi lần lão Wilhelm đùa bỡn, hay đúng hơn là bà cười cái thói thô kệch của lão, làm như thể có chuyện gì vui lắm. Song, rất có thể lão đã có thế nào nói thế đó, bởi bà Charlotte nghe ai nói gì về cô bé Mới được kia chứ!

Giờ bà Nadezhda Ivanovna cũng rời phòng bà ra ngoài. Bà Charlotte dang rộng tay kêu lên, bác Nadezhda Ivanovna! Thật ra, hai bà chỉ mới gặp nhau có mỗi một lần, bốn năm trước, dạo bà Nadezhda Ivanovna lần đầu sang thăm con gái. Song bà Nadezhda Ivanovna cũng đã dang rộng đôi tay gầy guộc của cô thợ cưa và thu hoạch khoai tây năm xưa ôm lấy bà Charlotte, hôn một cái lên má trái, một cái má phải, rồi lại cái nữa lên má trái. Dĩ nhiên, bà nhầm. Nhác trông cũng biết mùi băng phiến toát ra từ quần áo bà có vẻ như làm bà Charlotte khó thở, khiến bà vội thoát khỏi vòng tay bà Nadezhda Ivanovna, nuốt ực một cái, rồi nhanh chóng lấy lại tư thế để nói đôi lời chào hỏi rất chuẩn bằng tiếng Nga dù hơi lơ lớ. Trong khi đó lão Wilhelm chỉ rặn được mỗi Dobry den (Xin chào), nhưng bà Nadezhda Ivanovna nói gì đáp lại thì lão chẳng hiểu gì:

- Pazdravlyayu s rozhdestvom - xin mừng Giáng sinh.

Lão Wilhelm đáp:

- Gorokh, Gorokh!

Giờ thì bà Nadezhda Ivanovna lại không hiểu lão. Có vẻ lão chỉ định nói tốt, tốt, nhưng nghe lão phát âm lại thành ra đậu Hà Lan, đậu Hà Lan.

o0o

Lời bà Nadezhda Ivanovna nói “xin mừng Giáng sinh”, vô tình nghe như lời khiêu khích vậy, bởi lão Wilhelm vốn vẫn khước từ lễ Giáng sinh. Lão bảo lễ Giáng sinh là lễ tôn giáo, mà tôn giáo là do kẻ thù giai cấp dựng lên cốt làm mụ mẫm đầu óc giai cấp công nhân, đại loại thế, bởi vậy, lão bảo trò hề lễ Giáng sinh không hợp với lương tâm lão, cho nên - như mọi năm - lão chọn chỗ ngồi quay lưng lại phía cây thông.

Trái lại, bà Charlotte tỏ ra thích thú với cây thông Giáng sinh, và đằng sau lưng lão Wilhelm bà trợn mắt, đảo qua đảo lại một lượt tỏ sự bất đồng với lão; bà thích thú với cách thức trang trí bàn ăn, bà thích thú với mấy bông hoa đẹp (ý bà muốn nói mấy bông cúc), nói chung, bà thích thú với mọi thứ, rồi trước sự ngạc nhiên của mọi người, bà tự cho phép mình làm một ly rượu ngọt nhỏ. Thì bà cũng phải tự thưởng cho mình một chút, bà bảo thế, dạo này bà làm việc quá nhiều, kiệt cả sức, sắp gục đến nơi...

Irina lẩn một mình vào bếp.

Lẫn trong tiếng trò chuyện của bố con Kurt thỉnh thoảng chị lại nghe tiếng bà Charlotte nói như sáo thổi. Trong lúc gọt thêm khoai tây cho Kurt, chị nghĩ bụng, Lạy Chúa, đến cả cái đó chị cũng đã vượt qua, đến cả nỗi bất hạnh đó chị cũng thoát được và, có lẽ, điều làm chị quý những ngày lễ Giáng sinh này chính là ở chỗ, lát nữa, chị có thể đóng cửa lại, cánh cửa của chị, cánh cửa ngôi nhà chị, sau lưng bà Charlotte. Trời đất, dạo mới chân ướt chân ráo từ Nga sang, chị đã ngưỡng mộ ngôi nhà của bà Charlotte đến mức nào! Bây giờ đến lượt bà Charlotte phải trầm trồ về căn nhà của chị. Chính chị, những lúc bước qua các phòng trong nhà này và ngắm nhìn công trình của mình thì, phải nói thật, chính chị cũng ngạc nhiên, không biết làm sao mình đã làm nổi tất cả những thứ đó, làm sao mà đến cả ngàn quyết định một mình chị phải thực hiện lúc sửa lại ngôi nhà này - vì Kurt lúc nào cũng chỉ đòi làm sao cho đơn giản nhất, rẻ tiền nhất, ít rườm rà nhất - mà rồi rốt cuộc hầu như quyết định nào cũng đúng cả. Nào những bức tường chị bảo phá chỗ này, cho dựng lại chỗ kia, nào việc mở rộng nhà kính mùa đông mà có Chúa mới biết rắc rối phức tạp thế nào, nào lo việc thiết kế phần nhà cơi nới mà mới đây mẹ chị dọn vào ở, nào bồn tắm phải lớn cỡ nào, nào tường phải ốp gạch tẩm cao đến đâu, nào đặt ống dẫn nước và lò sưởi, ổ điện, công tắc đèn chỗ nào, nào lắp bếp lò vào đâu, cuối cùng tất tật đều ngon lành, hợp lý. Còn mỗi cái lò sưởi than chẳng khi nào dùng đến nữa, lẽ ra chị phải bất chấp ý Kurt cho đập đi mới đúng (cái anh Kurt nhà chị cứ lo xa ngày trời đổ đất sụp, e cái thời khốn khó biết đâu sẽ có ngày trở lại thì mình vẫn phải dùng đến nó). Và cái tầng áp mái, lẽ ra chị phải cho nới rộng ngay, thay vì nghe lời Kurt đòi, cho tạm dừng ít lâu. Làm việc bao giờ chả thế, đã dừng nghỉ, bắt đầu lại rất khó.

Irina rửa chỗ khoai tây đã sạch vỏ nhưng còn nguyên củ, không bổ đôi (chị rất chú trọng sao cho củ khoai còn nguyên!), chắt nước rồi cho ít muối vào, đậy nắp và lắc đều. Đoạn, chị cẩn thận đổ một cốc nước vào cái nồi chị giữ nghiêng, cốt muối khỏi trôi đi. Một cốc thôi, không hơn! Muốn khoai tây vẫn còn vị khoai tây thì phải hấp chứ không luộc.

Chị bắc nồi nước luộc bánh khoai tây nghiền lên bếp và đang định bắt tay nghiền chỗ khoai tây chín để nguội từ nãy thì các con chạy vào.

- Chúng cháu dọn bàn nhé, cô bé Mới nói.

- Chúng con dọn bàn nhé, Sasha cũng nói.

- Anh chị biết bát đĩa để đâu mà dọn.

- Con biết, Sasha nói.

- Anh Alexander dọn bàn, cô bé Mới tiếp lời, cháu nặn bánh với bác.

- Nặn bánh thì anh chị để tôi tự làm thôi, Irina ngăn.

Nhưng Sasha đã lục lọi trong thùng đựng dao nĩa và, tất nhiên, lôi không đúng thứ để dùng ra. Trong lúc chị chưa kịp ấn loại dao nĩa cấn thiết vào tay cậu ta thì cô bé Mới, bằng mấy ngón tay móng không được trau chuốt lắm, đã nhanh nhảu nặn bánh.

- Ấy chết, không được quên nhân bánh mì rán đâu, Irina vội nói.

- Vâng, cháu biết ạ, cô bé Mới nói. Bà cháu gốc Thuringen mà!

Irina đành quay sang làm nốt món nộm củ cải đỏ, giã hạt hồ đào rồi trộn cả với kem sữa. Chị nếm thử.

- Đã có muối trong nước luộc bánh chưa ạ? cô bé Mới hỏi.

Chà chà, suýt nữa thì chị quên. Lại còn phải giội nước dùng lên thịt ngỗng nữa chứ. Khỉ thật, sao cứ bấn lên, quên trước quên sau thế này!

Chị lấy giẻ lót tay lôi cái nồi đựng nguyên cả con ngỗng đang nằm trong lò ra, rồi nghiêng cái nồi, từ từ múc chỗ nước dùng sôi sủi tăm giội lên khắp mình con ngỗng.

- Sao trông nước dùng đen thế ạ, cô bé Mới khẽ kêu lên.

- Thì đã bảo ngỗng thầy tu mà lại, Irina điềm nhiên đáp.

Irina xẻ thịt ngỗng nướng ngay trên bàn ăn, xẻ được miếng nào chị bỏ luôn vào đĩa ai muốn ăn miếng đó. Trước hết là hai cái đùi, một cái cho Sasha là hiển nhiên rồi. Còn một cái chị hỏi cô bé Mới xem cô muốn ăn không; Kurt và các bậc cao tuổi đằng nào cũng chỉ thích phần thịt ức.

Cô bé Mới nhìn về phía Sasha, như thể muốn hỏi, thế ra anh chưa nói gì với mẹ à?

- À, con quên mất, Sasha vội đỡ lời, Melitta ăn chay mẹ ạ.

- Sao, ăn chay á?

- Kìa mẹ, cô ấy không ăn thịt.

- Nhưng đây là thịt gia cầm đấy chứ, Irina nói.

- Thôi, cháu xin thử một miếng nhỏ thôi ạ, cô bé Mới nói. Chứ cả cái đùi thì thôi ạ.

Ánh mắt Irina đảo quanh bàn ăn và dừng lại ở bà Nadezhda Ivanovna. Hôm nay cả mẹ cũng ăn ngỗng Giáng sinh.

- Mẹ chuyển đĩa của mẹ sang đây cho con.

Bà Nadezhda Ivanovna chìa đĩa của bà về phía Irina. Irina dùng nĩa toan chuyển cái đùi ngỗng vào đĩa cho bà, song không may miếng đùi ngỗng tuột ra, trên nĩa chỉ sót lại miếng da ngỗng cứng. Chị gạt nhanh miếng da xuống đĩa để kịp chuyển nốt miếng đùi sang cho bà. Ai dè, đúng lúc đó bà Nadezhda Ivanovna rụt đĩa lại.

- Tôi thế này đủ rồi!

Miếng đùi rơi đánh toẹt xuống khăn trải bàn.

- Nu chyortpoberi![5]

Khi nguyền rủa, Irina vẫn chỉ biết nguyền rủa bằng tiếng Nga.

Bà Nadezhda Ivanovna lấy tay làm dấu thánh. Irina vùng vằng đặt miếng thịt đùi đánh oạch lên đĩa bà.

Một sự im lặng bất thường bỗng trùm lên bàn ăn trong giây lát, cho đến khi bà Charlotte - chắc là do sự cố nói trên mới sực nhớ có bà Nadezhda Ivanovna ngồi bên - lại cất tiếng nói bằng một giọng cố tình ra vẻ bình thản, khiến Irina chớm tự ái.

- Bác Nadezhda Ivanovna này, kak nravitsya vam u nas - bác thấy ở bên chúng tôi có thích không ạ?

- Nhưng tôi đã ở đây rồi mà.

- Vâng, bà Charlotte nói, giờ bác sống ở đây, giờ bác có phòng riêng mà.

- Cái phòng đẹp lắm, bà Nadezhda Ivanovna đáp, cái gì cũng đẹp. Mỗi tội lẽ ra ta nên mua máy vô tuyến ở Moskva thì hơn.

- Kìa mẹ, Irina nói chen vào, máy vô tuyến con mua cho mẹ rồi thôi. Mẹ có vô tuyến rồi còn gì.

- Thì rồi, bà Nadezhda Ivanovna khăng khăng. Cơ mà lẽ ra mua nó ở Moskva vẫn hơn.

- Mẹ chỉ nói vớ vẩn, Irina gạt đi. Mẹ không nhớ mình phải mang theo bao nhiêu là thứ à! Với lại, giá có mua ở Moskva thì cũng chả có máy nào tốt bằng máy con mua cho mẹ ở đây.

- Thì rồi, nhưng giá mình mua máy ở Moskva, bà Nadezhda Ivanovna vẫn khăng khăng, thì nó còn nói được tiếng Nga.

Ai nấy cười vang. Lão Wilhelm cười thậm chí hai lần, lần đầu cười hôi theo mọi người, lần tiếp theo, sau khi nghe Sasha dịch lại câu chuyện. Rồi lão nói:

- Nhưng nói chung thì ở Liên Xô cũng có máy vô tuyến tốt.

Mọi người lại nín thinh.

Cô bé Mới bỗng nói to:

- Chà, cháu phải nói thật là, ăn ngon miệng quá. Cháu chưa bao giờ ăn bắp cải ngon như hôm nay.

- Ngon tuyệt, bà Charlotte tiếp lời; mặc dù bà bảo bà nhịn suốt cả ngày hôm nay, nhưng ăn thì bà chỉ lấy một phần cỏn con.

- Thịt tôi không nhai được, lão Wilhelm chêm vào.

Còn Kurt thì nói:

- Thịt ngỗng ngon tuyệt. Mỗi khoai tây, tôi nói thật, có vẻ chưa chín hẳn.

Thì tọng bánh khoai nghiền vào, Irina nghĩ bụng, nhưng không nói gì. Chị cố nuốt giận. Đã bảo, giá cứ để một tay chị dọn bàn thì mọi sự chắc chắn đâu ra đấy. Đằng này cứ lắng nhắng trong bếp của chị...

Chị làm một miếng thịt ngỗng (nãy giờ chị chưa ăn miếng nào vì nếm lòng ngỗng xào đâm no). Đúng thật, thịt ngỗng lẽ ra phải mềm nữa mới phải.

Món nộm củ cải đỏ không ai đụng đến.

Được mỗi món chè yến mạch đỏ là thành.

Đến lúc dẹp bàn.

- Các vị chuyền đĩa bẩn sang đây cho tôi, còn thì cứ ngồi yên đấy, Irina nói bằng giọng như ra lệnh, khiến cả cô bé Mới cũng không dám đứng dậy.

Bà Nadezhda Ivanovna vẫn loay hoay đâm dao, chọc nĩa, đánh vật với miếng đùi ngỗng mà chả thấy nó suy suyển chút nào. Còn lão Wilhelm lại bắt đầu câu chuyện muôn thuở của lão: dạo-chúng-tôi-còn-ở-Moskva.

Irina bê chỗ thịt ngỗng đã tanh bành của chị vào bếp.

Gạt bỏ bắp cải tím, bắp cải xanh.

Chỗ bánh khoai tây nghiền cũng còn dư lại quá nửa.

Chị ngồi xuống chiếc ghế duy nhất trong bếp, châm một điếu thuốc.

Một cảnh tượng chợt hiện ra trước mắt chị: Bà ngoại Marfa, mẹ Nadezhda và chị, cả ba người như ba cái bóng lẳng lặng cúi xuống bên chảo, trong đó lều bều vài miếng thịt lợn xám ngoét cùng tuyền cải bắp với cải bắp.

Tại sao nó ăn chay? Bệnh tật gì chăng? Hay nó thương hại súc vật?

Sasha bước vào bếp.

- Mẹ cho con xin một điếu.

Cậu ta nhón một điếu từ bao thuốc Club của chị ra. Irina bật lửa, châm thuốc cho con trai.

- Mẹ buồn hả mẹ?

- Đâu có gì đâu, sao con hỏi thế?

Hai mẹ con lẳng lặng rít vài hơi thuốc. Irina chợt nghĩ, có lẽ con bé Mới phái Sasha vào bếp với chị.

- Sao nó lại ăn chay?

- Cô ấy không ăn chay trường đâu mẹ ạ, thỉnh thoảng cô ấy cũng ăn thịt đấy.

- Nhưng con người ta phải có thịt, Irina nói. Ai chả phải ăn thịt!

- Kìa mẹ, nhưng chả lẽ vì thế nên mẹ không ưa cô ấy.

- Có phải mẹ không ưa nó đâu. Chỉ hỏi thế thôi chứ!

Hai mẹ con rít mỗi người một hơi thuốc.

- Cô bé dễ thương đấy, chị nói tiếp.

- Vâng, đúng là cô ấy dễ thương thật, Sasha đáp.

Hai mẹ con lại rít tiếp hơi thuốc nữa.

- Đối với mẹ điều đáng kể nhất là con hạnh phúc thôi, Irina nói.

Ngoài trời rơi rơi lẻ tẻ vài bông tuyết. Rơi xuống khu vườn đã trở nên tối om, rồi biến mất.

Sasha dụi tắt điếu thuốc.

- Mẹ cần con giúp không?

- Thôi thôi, con ra phòng ngoài đi, mẹ còn pha cà phê.

Sasha từ sau lưng ôm lấy chị, siết vào lòng.

- Đừng con, Sashenka, Irina nói khẽ khàng.

Thật khoan khoái trong lòng khi có đứa con trai cao lớn thế, mà vẫn thơm mùi đứa trẻ.

Irina đặt nước pha cà phê. Thức ăn còn thừa chị chia vào các bát tô, bánh khoai tây nghiền chị dồn vào một cái tô lớn, bởi chị không tìm thấy tô nào vừa. Chị cất cái nồi có nắp đậy đựng thịt ngỗng hơi dai còn thừa vào chạn đựng thức ăn và chồng bát đĩa bẩn cạnh bồn rửa bát.

Phải chăng Sasha đúng là khác người thật?

Trong khi vừa đổ bơ lỏng rồi rắc đường lên chiếc bánh nướng bột mì trộn nho khô, chị vừa nghĩ bụng, dần dần rất khó chiều Kurt. Lúc nào cũng phải chịu đựng cái nhìn dò hỏi của anh ấy. Lúc nào cũng phải so sánh với đám đàn bà trẻ hơn. Vâng, chị đang già đi, mẹ kiếp, chị đang tiến gần đến cái tuổi ngũ tuần. Trên giấy tờ, thậm chí chị còn già hơn thế. Vì hồi ấy, ở ủy ban, chị đã khai dối thêm hai năm. Chị chữa số bảy trong năm sinh của chị thành số năm, cốt chỉ để được ra trận. Và, mặc dù lúc nào chị cũng mừng sinh nhật thật của mình, với bạn bè bao giờ chị cũng nói rõ tuổi thật của chị, nhưng cái “tuổi chứng minh thư” kia vẫn cứ bám riết lấy chị như một lời cảnh báo thường xuyên, và điều kinh khủng chính là ở chỗ, lời cảnh báo ấy bao giờ cũng thành hiện thực, bao giờ cũng nhanh hơn! Tuổi chứng minh thư vừa đến thì cái tuổi thật cũng ập tới ngay, nó cứ như cái máy hủy thời gian vậy, Irina nghĩ bụng, cứ như thể chị phải già nhanh hơn kẻ khác vậy. Vì Tổ quốc, vì Stalin! Hu ra!

Lúc cả nhà uống cà phê thì lại thêm một chuyện mới mẻ nữa. Cô bé Mới hóa ra học tâm lý học. Chứ không phải học lịch sử như Sasha.

- Thứ như thế mà cũng có ở ta cơ à? bà Charlotte ngạc nhiên.

- Khoa học pseudo, ông Wilhelm nói, là thứ giả khoa học kia mà[6].

- Ngụy khoa học, Kurt chữa. Đồng chí Stalin gọi đấy là ngụy khoa học.

- Ngụy khoa học là gì cơ ạ? cô bé Mới ngơ ngác.

- Thì là khoa học về tụi ngụy chứ là gì, Sasha nói.

- Chà, bà thấy chuyện này hay thật, bà Charlotte lại nói như sáo thổi. Thật mà, các cháu ạ, hay thật đấy. Bà tin chắc là có mối liên hệ thế nào đó giữa thân xác với... bây giờ gọi là gì nhỉ...

- Tâm lý ạ, cô bé Mới nói.

Mặc dù cô vừa nói vừa cười, nhưng ánh mắt cô vẫn đầy châm chọc.

Rốt cuộc Kurt đứng dậy, nói:

- Nào các con, bây giờ bố bật nhạc ngày Giáng sinh nhá.

Anh nói thế, như ra hiệu. Quà ngày Giáng sinh đã nằm sẵn tại chỗ ngồi của người nhận, chỉ bà Charlotte vẫn như mọi năm, khư khư giữ quà của bà trong cái túi vải dederon nhằm trao tận tay cho từng người. Làm vậy là phá lệ và năm nào cũng làm Irina bực lắm. Giờ ai nấy bắt tay sột soạt mở giấy bọc, loay hoay tháo băng cột gói quà, xếp gập lại, cẩn thận dùng tay là qua là lại cho phẳng. Irina chợt nghĩ, không biết cô bé Mới có dựa vào loại giấy gói quà chị dùng ở đây để luận về “tâm lý” của chị không. Ai biết được ấy? Tâm lý học! Không biết thằng Sasha nó nghĩ thế nào? Chẳng lẽ nó không có cảm giác lúc nào cũng bị theo dõi sao?

Còn độc lão Wilhelm là ngồi đực ra đấy, không động gì đến gói quà của lão. Bà Nadezhda Ivanovna vội vã trở về phòng đem ra hai đôi tất bà đan cho Kurt và Sasha. Bà Charlotte thích thú nhận hộp đồ trang sức bà ao ước từ trước - để làm gì chả biết?! Cô bé Mới cẩn thận thử lọ nước hoa cô được tặng như thể đó là quả bom không bằng (lần sau - nếu lần sau ấy vẫn còn - nó sẽ được đôi tất vải bông vậy). Kurt được cái tẩu hút thuốc và mừng rỡ ra mặt (có nghĩa là anh chợt múa may như đứa trẻ lên sáu, ngậm tẩu vào mồm, xỏ tất chân lên tay rồi át cả tiếng nhạc Giáng sinh, ứng khẩu một bài tấu, trong đó “cái tẩu” bắt vần với “đào tẩu”); Alexander loay hoay thử bộ dao cạo râu (quà thật sự của cậu ta là chiếc áo măng-tô lông cừu Mông Cổ Irina đã gửi từ trước, để khỏi gây cảm giác chị thiên vị con trai dưới mắt người khác), còn bà Nadezhda Ivanovna được tặng chiếc khăn choàng bằng len và chiếc gối sưởi chạy điện - vì đêm đêm, bà hay bị lạnh do đã quen ngủ trên lò sưởi. Bà hỏi đi hỏi lại cả đến chục lần, quà cáp thế này chả tốn nhiều tiền quá ư, phải đến lúc Irina phát bẳn lên gắt, bà mới thôi.

Irina cũng đã nhận trước quà. Kurt tặng chị chiếc áo liền váy và một đôi giày hợp bộ, dĩ nhiên, tiền mua những thứ đó đựng trong phong bì, chứ Kurt đến gói bánh mì nướng còn chẳng mua nổi, nói gì quần áo đàn bà. Nhưng Irina thấy vui lòng. Chị chẳng đòi gì hơn. Quà của Sasha chị không nhận, thậm chí còn cấm nó mua quà vì cu cậu chỉ sống bằng hai trăm mác Đông Đức học bổng (với tiền của anh chị phụ thêm vào) thì lấy đâu ra tiền quà cáp. Riêng mẹ chị, mẹ chưa bao giờ tặng chị cái gì sất vào dịp Giáng sinh; mỗi bà Marfa là có lần tặng chị con búp-bê tự tay may bằng giẻ rồi độn rơm vào mà thôi. Con búp-bê tên là Katya và cứ bị bọn trẻ khác chê do đôi mắt vẽ bằng bút chì nước của nó. Đến tận giờ, mỗi khi nhớ đến nó chị vẫn ứa cả nước mắt. Còn khăn trải bàn bà Charlotte tặng, sau khi để nằm đó ít lâu cho phải đạo, thì đằng nào rồi chị cũng bỏ sọt rác.

Thế nhưng, cái bà Charlotte lôi từ trong túi vải dederon ra không phải khăn trải bàn. Cũng chẳng phải lịch treo tường. Mà là QUYỂN SÁCH ấy. Đến cả nửa năm nay bà Charlotte chẳng có chuyện gì khác ngoài chuyện về quyển sách của bà, mặc dù sách hoàn toàn không phải của bà, bởi thật ra bà chỉ viết lời dẫn mà thôi, nhưng bà làm như thể lời dẫn ấy là cái quan trọng nhất của cuốn sách, như thể cuốn sách không có lời dẫn của bà thì sẽ chẳng ma nào đọc vậy! Tóm lại, lời dẫn đó giờ rốt cuộc đã được in ra, cùng cuốn sách, và bà Charlotte tặng mỗi người một quyển, dĩ nhiên có chữ ký! Alexander được một, cô bé Mới một (bà còn phải ký tên cho cô, vì bà Charlotte hóa ra chưa biết tên cô là gì), anh chị Kurt cũng một. Chỉ vì tuần trước bà Charlotte đã tặng trước họ một quyển rồi.

Irina liếc Kurt. Anh liếc chị trở lại - cái liếc trông đêu đểu ấy.

Và sau cùng, rốt cuộc, sau khi bà Charlotte nhét các món quà phúc đáp đầy túi vải dederon, sau khi lão Wilhelm tìm được mũ và bà Charlotte tìm được túi xách tay, sau khi bà Charlotte lần nữa xuýt xoa rằng mình thật thích thú về mọi thứ ra sao, sau khi cả nhà đã tiễn hai ông bà lão ra đến bậc thềm ngoài và đứng vẫy vẫy tay theo hai vị rồi lại hối hả chạy ra đưa hai vị chiếc ô họ để quên và rốt cuộc cánh cửa nhà khép lại, thì Irina, dù muốn hay không muốn, vẫn ôm bụng cười, không ra tiếng, cười điên đảo nhưng cũng là cười giải thoát. Chị vẫn không dừng được cười khi Kurt dang tay ôm lấy chị an ủi. Anh phải buông chị ra ngay vì toàn thân chị co rúm hết cả lại trong lúc cười. Rồi chị cũng dừng được cười khi bỗng dưng có mùi gì khen khét và tiếng Sasha lầu bầu rủa trong phòng khách. Chị thấy Sasha, lúc dùng tay vội vàng dập lửa bén lên mấy nhánh lá thông Giáng sinh trang trí trên bàn, làm rơi vỡ cái cốc. Cơn cười lại nổi lên lúc Sasha gí con thỏ bằng bông đã cháy sém vào mũi chị, Mẹ, đến mở hộp ra mẹ cũng chưa. Chị cười chảy cả nước mắt và mãi một lúc lâu mới bình tâm trở lại.

- Thôi, bây giờ thì tôi phải làm ly cognac.

Kurt mở toang cửa sổ để khói bay ra ngoài. Ai nấy nóng ran cả người, đầu hừng hực. Cả nhà tìm chỗ ngồi thoải mái trong góc kê ghế bành. Irina vẫn chưa thật bình thản sau trận cười rung như động đất vừa qua ấy.

- Chà, lại có chuyện để cười, Sasha nói.

- Thì ông bà mỗi ngày mỗi già mà lại, Kurt nói.

Rồi anh đứng dậy, lôi chai cognac từ trong ngăn đựng rượu của tủ Thụy Điển ốp tường ra. Rót cho Irina một ly, cho mình một ly. Cả Sasha cũng muốn một ly.

- Thôi nào Melitta. Cháu uống với cả nhà một ly nào, Irina nói.

Song Melitta không uống cognac. Cô chỉ xin uống nước. Và, chính lúc này, lúc chị đang bắt đầu thấy ưa ưa nó, Irina đâm tự ái. Kiểu cách gì lạ vậy! Hay con bé lại còn là người chống uống rượu nữa? Đã ăn chay còn chống cả rượu!

- Thôi được, thì chúng tôi uống một mình vậy!

Hai thanh niên trẻ liếc nhìn nhau. Đến đây thì Irina chợt vỡ lẽ.

Chị vỡ lẽ rằng cô gái trẻ đây, con bé không chút gì đặc sắc, với đôi chân cũn cỡn và đôi mắt nhìn soi mói như dao đâm đây, con bé có móng tay không mấy chải chuốt và bộ tóc kỳ quặc trước mặt chị đây, đang toan tính biến chị, Irina Petrovna này, người đàn bà mà tuổi thật sự chưa đến năm mươi này, thành bà nội.

- Làm sao lại như thế được, chị thốt lên.

- Kìa mẹ, Sasha nói chen vào, mẹ làm như thể đấy là tai họa kinh khủng lắm không bằng.

- Có chuyện gì vậy mới được chứ? Kurt ngạc nhiên hỏi.

[1] Địa phương nằm giữa nước Pháp (tiếng Pháp là Bourgogne).

[2] Wolf Biermann, nhà thơ và ca sĩ Đức, sinh năm 1936 tại Hamburg. Từ năm 1953 đến 1976, ông sống và hoạt động nghệ thuật tại CHDC Đức, từng được nhiều giải thưởng văn học. Năm 1976, nhân một chuyến biểu diễn ở Koln (CHLB Đức) ông bị chính quyền CHDC Đức trục xuất. Sự kiện này đã gây ra làn sóng phản đối mạnh mẽ của công chúng Đông và Tây Đức.

[3] Christa Wolf (1929-2011), nữ văn sĩ Đức, được xem là một trong những tác giả quan trọng nhất của nền văn học Đức hiện đại.

[4] Túi may từ vải sợi hóa học, rất phổ biến thời CHDC Đức. Loại sợi này được đặt theo tên viết tắt của CHDC Đức (DDR).

[5] Tiếng Nga: Quỷ tha ma bắt.

[6] Tâm lý học là Psychologie; lão Wilhelm nghe chệch thành Pseudo (từ gốc Hy Lạp) nghĩa là ngụy, giả.