Cái trò điên đảo ấy bắt đầu trước tám giờ sáng một chút.

Vào đúng Chủ nhật.

Đang lúc yên ắng.

Có ai lắng nghe, thì cũng chỉ nghe được mỗi tiếng chim sẻ ríu rít ở xa xa đâu đó lọt vào phòng ngủ đây qua cánh cửa sổ mở hé mà thôi, để sực hiểu nơi đây yên tĩnh đến độ nào. Đây là sự yên tĩnh ở một xó xỉnh hẻo lánh, từ một phần tư thế kỷ nay ngái ngủ, vật vờ nằm khuất sau hàng rào biên giới, không một chuyến xe chạy xuyên đầu này đầu kia, không ồn ào cảnh cất nhà, dựng cửa, không chút rộn ràng tiếng máy cưa hay máy cắt cỏ trong vườn.

Tiếng chuông điện thoại réo lên, đâm nhói từng hồi độc địa vào bầu không gian yên ắng đó.

Đôi lúc, bà Irina dám cam đoan, chỉ cần nghe tiếng chuông điện thoại réo là đủ biết mụ Charlotte đang ở đầu dây kia. Bà nằm ngửa trên giường, hai chân co lại, nghe qua cánh cửa phòng ngủ tiếng ông Kurt từ dưới bếp đi lên, gỗ lát sàn kêu rin rít dưới chân khi ông bước qua phòng khách để rốt cuộc nhấc ống nghe lên, nói:

- Vâng. Mẹ à.

Bà Irina nhắm mắt, mím môi, cố nín cơn bực bội.

- Không, mẹ ạ, ông Kurt nói tiếp. Alexander không ở đây.

Bao giờ nói chuyện với mụ Charlotte ông ấy cũng gọi con trai là “Alexander”, chứ không gọi “Sasha”, nghe chướng cả tai. Ai đời bố gọi con mình là “Alexander”, trong tiếng Nga người ta chỉ khách sáo như thế với người ngoài.

- Hai bà cháu hẹn nhau mười một giờ, ông Kurt nói, thì chắc mười một giờ Alexander sẽ đến thôi... A lô? A lô?

Chắc mụ Charlotte đã lại cúp máy - ngón mới nhất của mụ là thế; mỗi khi không buồn nói nữa, hay chán nghe chuyện rồi là cứ thế dập máy.

Ông Kurt quay lại bếp.

Bà Irina nghe ông loẹt quẹt, lục cục dọn bữa sáng. Gần đây ông khăng khăng đòi để ông cuối tuần dọn bữa sáng - chắc là để bà thấy ông cũng coi trọng nam nữ bình quyền lắm.

Bà Irina nhăn mặt, thoáng tiếc rẻ cái khoảnh khắc buổi sáng sớm này, khoảnh khắc duy nhất thuộc về bà, không ai gọi điện, không ai quấy rầy, để yên cho bà uống ly cà phê và hút điếu thuốc đầu tiên trong ngày trước khi bắt tay vào việc. Thật khoan khoái. Khoan khoái ngang chén rượu mạnh nhỏ tí ti mà gần đây, thỉnh thoảng, bà vẫn tự cho phép mình làm một hơi. Bà sắt đá lắm, một chén thôi. Để trang bị cho cả ngày. Để qua được trò điên đảo ấy.

Tiên tảo, như tiếng Đức trọ trẹ bà vẫn nói.

Cả mấy tuần nay rồi, ngày nào cũng một trò ấy! Trước hết mụ Charlotte gọi điện, dặn dò chuyện này chuyện kia, đòi cái này cái nọ, sau lại bảo thôi thôi, chuyển sang dặn dò đòi hỏi thứ gì khác hẳn. Không biết Irina đã lo đủ nhãn dán lọ hoa chưa! Cũng như mọi năm, năm nay mụ Charlotte đã hỏi mượn lọ hoa của hầu hết hộ dân ở làng Neuendorf này. Và mặc dù năm nào cũng đâu vào đấy, chẳng có chuyện gì, năm nay mụ giở chứng, đòi ghi tên chủ lên lọ hoa, kẻo lúc trả bị lẫn.

Sao lại thế nhỉ? Còn bà, bà Irina tự hỏi, sao bà cũng lật đật đáp xe, lo kiếm bằng được mấy cái nhãn của nợ ấy làm gì chứ? Bà mất cả nửa ngày lông nhông đảo qua gần hết các cửa hàng văn phòng phẩm trên phố. Nói thì dễ, chứ tìm chỗ để xe trong trung tâm có dễ đâu, lại phải đi vòng tránh mấy công trường trên phố (bao giờ cũng vẫn mấy công trường đó, năm này qua năm khác chẳng thấy nhúc nhích gì), còn xếp hàng đổ xăng (mất thêm cả nửa tiếng đồng hồ cãi cọ với bọn chen ngang), rồi lại bực mình mất công mua đường, bởi vì vừa mừng tìm được nơi đỗ xe đã cụt hứng nhìn thấy cái biển “Hôm nay bận kiểm kê” treo trước cửa hiệu, và rốt cuộc, vì dĩ nhiên không cửa hàng văn phòng phẩm nào có nhãn bán cả, bà phải nhét túi chai cognac mang đến xưởng DEFA dúi vào tay gã trưởng phòng phóng ảnh nhờ kiếm giúp vài cái nhãn của nợ ấy... Thế mà lão Wilhelm có thiết hoa hiếc gì đâu. Bà Irina vẫn nhớ như in cảnh năm ngoái, lão ngồi lọt thỏm trong chiếc ghế bành và - hệt như đứa trẻ lặp đi lặp lại mãi một câu nói đùa nhạt nhẽo - ai đến mừng tuổi lão cũng đốp vào mặt bằng câu:

- Cứ nhét rau vào lọ hoa kia!

Và, lần nào đám thuộc hạ bao quanh lão cũng cười toáng lên, làm như thể lão vừa phán điều gì thâm thúy lắm.

Lão Wilhelm bị nghễnh ngãng từ lâu rồi. Mà mắt lão cũng lòa nốt. Lão chỉ còn ngồi trơ ra trong ghế bành, như bộ xương bọc da mang râu mép. Thế nhưng, mỗi lần lão giơ tay, ra hiệu định nói gì đó, là mọi người liền nín lặng, kiên nhẫn chờ lão phát ra đôi tiếng khò khè xong thì sẽ tranh nhau mỗi người một kiểu đoán xem lão vừa nói gì. Năm nào lão cũng nhận một huân chương gì đó. Năm nào cũng diễn văn. Năm nào cũng vẫn một thứ cognac mạt hạng đó, cũng rót mời khách trong mấy chiếc ly nhôm màu mè ấy. Và, bà Irina có cảm giác thế, đám thuộc hạ xúm quanh lão mỗi năm một đông thêm, họ sinh sôi thế nào đó rất nhanh, rặt những kẻ còng lưng lùn tịt mặc âu phục màu xám như nhau, đều nhầy nhầy mỡ, khiến bà không biết ai ra với ai nữa, những người hầu như lúc nào cũng cười cợt và chuyện trò với nhau bằng một thứ tiếng mà, nói thật tình, bà cố mấy cũng không hiểu. Bây giờ mà nhắm mắt lại là bà sẽ biết ngay cuối buổi hôm nay bà sẽ cảm thấy những gì: gò má căng ra vì suốt buổi phải giả bộ tươi cười, trong họng ợ mùi mayonnaise, do bà buồn chán không biết làm gì hay hơn nên đi nếm hết các món bày trên bàn buffet, đầu lưỡi lưu vị cognac trộn lẫn vị nhôm tanh tanh rỉ ra từ ly đựng rượu.

Nói gì thì nói, bà không thích vào nhà bố mẹ chồng, cứ nghĩ đến đã thấy khó chịu. Bà ghét cả đống bàn ghế, cửa trong cửa ngoài lẫn thảm trải sàn, thứ nào cũng tối màu, nặng trình trịch. Có thế thật, trong nhà mọi thứ đều màu tối và nặng nề. Mọi thứ, cả mấy con thú chết lão Wilhelm cho nhồi bông treo lên tường kia cũng vậy, đều gợi nhớ cái thời xưa khốn khổ của bà. Vâng, ba mươi mấy năm rồi mà bà vẫn chưa quên phải lau bụi trong các khe tủ treo quần áo như thế nào. Chưa quên phải nấu cháo yến mạch cho lão Wilhelm như thế nào; tức là phải đứng chực dưới chân cầu thang, nghe xem lúc nào, ở tầng trên, lão ra khỏi buồng tắm, thì hấp, chạy ngay vào bếp, khuấy cháo lên, để khi múc ra, bột mạch không bị vón cục... Chưa bao giờ trong đời bà lại bất lực như thế, tiếng nói chẳng thạo, cứ như người câm người điếc, chỉ biết hoang mang nhìn vào cử chỉ hay ánh mắt người khác mà đoán ý họ.

Còn ông Kurt?

Ông Kurt ấy à - trong khi bà, có con nhỏ bám váy, phải đứng trong gian phơi quần áo là sơ-mi cho lão Wilhelm - lại thản nhiên ngồi đớp nho với mụ Charlotte trong phòng khách. Đúng như thế chứ thế nào. Còn con mẹ Stiller nữa chứ.

Ấy pardon, bà tiến sĩ Stiller mới phải.

Bà nghe tiếng ông Kurt vào phòng, đặt cái gì đó lên bàn, rồi lại quay lại bếp. Bây giờ là tám rưỡi. Trước mười giờ bà phải đi chở hoa về. Rồi ghé cửa hàng chuyên bán hàng cho sĩ quan Nga, mua cây thuốc lá Belomorkanal. Bà còn định làm bánh chẻo pelmeni nữa chứ - thì một khi Sasha đã ghé ăn trưa...

Thế nhưng ông Kurt khăng khăng bắt bà nằm yên đó, chờ ông thò đầu qua cánh cửa mở hé mời bà dậy ăn sáng, bằng thứ giọng như giọng trẻ con. Thế mà bà cũng chiều ông ấy. Tại sao nhỉ?

Bà ngắm mình trong tấm gương hình bầu dục, treo ngang trên đầu giường... Tại thế nằm? Hay tại nhìn qua chiếc gương khốn nạn này lúc nào cũng thấy mình cắm ngược đầu xuống đất? Rồi phải tống nó đi, bà Irina nghĩ bụng, rồi sực nhớ ngay, gần đây, cứ sáng Chủ nhật, lúc ông Kurt dọn điểm tâm còn bà nằm đây ngắm mình trong gương là ý nghĩ ấy lại nảy trong đầu bà.

Tệ nhất là bà bắt đầu nhận ra trên mặt mình những nét của mẹ bà. Điều đó làm bà nản. Đã đành là trông bà vẫn còn đẹp. Lão Horst Mählich, với cặp mắt cứ như mắt chó ấy, hôm nay thể nào cũng thòm thèm xuýt xoa khen bà đẹp cho mà xem, đến như tay Bí thư Quận ủy mới, mồm miệng lúc nào cũng nhăn nhăn nhở nhở ẩy, một tay chẳng ra đực không ra cái, người ngợm trông như được đắp bằng nhựa chứ không phải bằng da bằng thịt - khác hẳn tên bí thư cũ, tuy lùn, mập, nhưng rất đàn ông, thậm chí còn biết hôn tay các quý bà - ừ, đến như tay Bí thư Quận ủy mới, khi chào bà, cũng sẽ cúi mình nhiều hơn mức cần thiết và, trong khi cúi chào như thế, ánh mắt lướt qua người bà sẽ không khỏi sáng lên, nếu không phải là ngưỡng mộ, thì cũng là nét gì đó đầy vẻ lúng túng vậy.

Thế nhưng, tất cả những cái đó đều không che nổi sự thật là tuổi già đang lấn tới, rõ mồn một, không cách gì cưỡng được nữa. Và, từ khi mẹ bà đến ở đây cùng với vợ chồng bà (bà đón mẹ từ Nga sang đã mười ba năm nay, sau khi vượt qua bao nhiêu cửa ải giấy tờ phức tạp rắm rối) thì ngày ngày bà phải tận mắt chứng kiến xem bước lấn tới ấy sẽ dẫn đến đâu. Dĩ nhiên, bà vẫn biết rồi ai cũng già. Thế nhưng sự hiện diện của mẹ bà buộc bà phải nhận ra sự vô vọng của cuộc đấu tranh hằng ngày bà vẫn dấn thân vào, nó nhức nhối xoáy vào tâm can bà, gieo rắc vào đầu những ý nghĩ phản nghịch, thì thầm vào tai những lời dụ dỗ người đàn bà trong bà, thôi, đầu hàng đi! Quần tất bó đùi làm gì, chăm răng sửa lợi làm gì, tỉa tóc, gội đầu, nhuộm tóc nhuộm tai làm gì? Để khoe dáng trước mắt mấy lão đàn ông già nua chán phè nào đấy ư? Để năm nào cũng được hưởng chút niềm vui đắc thắng trước con mẹ, ấy pardon, bà tiến sĩ Stiller, đang mỗi ngày một phì ra như bị khoai tây và gương mặt vì bệnh huyết áp cao mỗi ngày một đỏ gay ấy ư?

Chuông điện thoại reng.

Bước chân ông Kurt lại ken két trên sàn lát gỗ của phòng khách rộng thênh thang. Qua chiếc ghế xô-pha, sát sạt ngang cửa phòng ngủ, rồi cuối cùng, tiếng ông nói vào điện thoại:

- Vâng. Chào mẹ.

Thật khó mà tin được, bà Irina nghĩ bụng, làm sao ông Kurt lúc nào cũng vui vẻ, nhẫn nại với mụ Charlotte thế chứ.

- Chưa, mẹ ạ, tiếng ông Kurt nói, bây giờ là tám rưỡi. Hai bà cháu hẹn nhau mười một giờ, thì Alexander phải hai tiếng rưỡi nữa mới đến cơ.

Nói cho đúng ra, bà Irina trong thâm tâm vẫn rất tự ái. Vâng, bà cho đấy là nỗi bất công lớn và kéo dài bà phải chịu, khi đến tận giờ ông Kurt vẫn không chịu nhìn nhận những gì mụ Charlotte từng gây ra cho bà.

- Kìa mẹ, nào con có biết hai bà cháu hẹn nhau lúc nào đâu, vẫn tiếng ông Kurt nói.

Mụ đối xử với bà rất tệ. Như với con ở. Mụ chỉ mong, bà Irina cầm chắc thế, làm sao tống được bà về cái làng nhỏ xứ Nga của bà - để ghép ông Kurt với con mẹ tiến sĩ Stiller nọ.

Bà nghe tiếng ông Kurt trở lại bếp. Lạy Chúa, không biết cái ông này cần bao nhiêu lâu để mở gói pho-mát rồi bày hai cái đĩa ra? Ấy thế nhưng sau đó lại huênh hoang vừa góp sức làm việc nhà. Thật ra chỉ hỏng việc chứ ích lợi gì. Có lần ông ấy bật máy pha cà phê nhưng lại quên để bình hứng ở dưới. Lần khác, ông dọn trứng chưa luộc lên bàn, nhưng nước trong nồi thì đun sôi đúng ba phút.

Niềm vui duy nhất hôm nay là Sasha đến ăn trưa. Đó, bà Irina vừa nghĩ vừa tung chăn, để làm vài động tác thể dục yoga (hay đúng hơn, vài động tác bà nghĩ là yoga) - đó là niềm vui duy nhất của lễ sinh nhật hôm nay.

Giống như mọi người khác, Sasha cũng được trao nhiệm vụ đặc biệt” - mụ Charlotte thích trao những cái gọi là “nhiệm vụ đặc biệt” cho mọi người, thậm chí có cả người chịu trách nhiệm nhận giấy gói hoa lẫn người phụ trách rửa chai nước uống Vita-Cola, do kỹ thuật nạp chai kém nên chai nào cũng bị dính bê dính bết phía ngoài. Sasha chịu phần kéo cái bàn kéo ra. Chả hiểu thế nào mà mụ Charlotte cứ đinh ninh chỉ độc một mình Sasha kéo nổi cái bàn ấy. Rõ vớ vẩn, song bà Irina tránh không động đến chuyện này. Bởi nếu mụ dặn Sasha đến lúc mười một giờ, thì có nghĩa là sau khi sắp xếp bàn ghế xong xuôi sẽ chẳng đáng công quay lại Berlin nữa và còn đủ thời gian trước lễ sinh nhật lưu lại nhà bà, và hai mẹ con, như mọi năm, sẽ ăn bánh pelmeni phết kem chua chấm mù tạc, như Sasha vẫn thích.

Ấy là nếu con Catrin không bám theo.

Nào bà có ghét bỏ gì con Catrin đâu (viết C, không có chữ h, và nhấn giọng ở chữ i, Catrin!)[1], chỉ có điều bà không hiểu tại sao thằng Sasha nhà bà phải dọn ngay đến nhà nó mà ở mới được. Chà, đúng ra thì bao giờ con bà cũng dọn ngay đến nhà các cô ả của nó, thay vì thong thả chờ xem thế nào, để tìm hiểu thêm chút đỉnh. Thì cũng để xem mọi sự có thành không đã chứ! Vả lại, cứ ở đây có phải hay hơn không, bà đã sửa sang tầng áp mái, nói cho đúng, thành hẳn một căn hộ riêng, có cả phòng tắm riêng nhé.

Không, nào bà có ghét bỏ gì con Catrin đâu kia chứ, bà Irina vừa đưa hai chân lên cao vừa nghĩ bụng, chỉ có điều, thật lòng mà nói, bà thật sự không hiểu Sasha nhà bà yêu gì ở con bé ấy... Thì đã đành đấy không phải chuyện của bà. Và, bà cũng biết giữ ý lắm để không nhỡ mồm nói gì, dẫu chỉ một lời. Thế nhưng bà vẫn lấy làm lạ, không hiểu sao một chàng điển trai, dáng dấp trí thức, trẻ trung như thế mà không kiếm được ai khá hơn. Diễn viên, thấy bảo thế. Chẳng lẽ nó không thấy con bé trông tởm thế nào ư? Đùi đã xấu, lại không có cả eo lẫn mông. Rồi cái cằm, nói thật, trông cứ như cằm gã thợ xây... Được cặp mắt của nó, thì phải nhận là đẹp. Chỉ có điều, ánh mắt đung đưa ấy, cái nét bồn chồn trong đôi mắt ấy, mỗi khi nói chuyện với ai đó... Chưa bao giờ bà Irina có được cảm giác gần gũi với nó. Lúc nào nó cũng có vẻ như đang để tâm trí ở đâu đó, lúc nào cũng có cảm giác như nó đang nghĩ ngợi cái gì lung lắm, ngay cả khi nó mỉm cười với mình, cũng có vẻ như nó đang tính toán chuyện gì trong đầu.

Thôi kệ, bà Irina tự nhủ rồi đưa mắt ngắm cặp đùi duỗi thẳng của bà, cặp đùi mà nói thật lòng, bà vẫn còn thấy đẹp, nhất là khi đem so với cặp đùi khẳng khiu của con Catrin; bà dứt khoát thôi không mặc chiếc váy dài hở lưng như năm ngoái nữa mà sẽ mặc váy màu xanh nước biển, dù nó hơi ít vẻ hội hè và đúng ra thì hơi ngắn ở tuổi bà thật - nhưng thôi kệ, bà lại nghĩ bụng, cứ để chúng nó sung sướng, hạnh phúc, hay không sung sướng với nhau cũng mặc, miễn sao mỗi năm một lần, bà gật gù, phải làm sao để Sasha một mình về nhà là được. Mỗi năm một lần thôi, bà ước được ăn pelmeni với Sasha như hồi xưa. Ước như thế có gì là sai? Mà con Catrin nào có thích ăn pelmeni đâu. Và, sau bữa ăn, bà Irina thả chân xuống, vừa thở phào vừa nghĩ, Sasha sẽ ngả lưng ở phòng trên một lúc, rồi hai bố con sẽ ngồi chơi cờ trong phòng ông Kurt. Bà thích cảnh hai bố con ngồi đánh cờ trong phòng ông Kurt, mỗi người nhấp một ly cognac, rồi bà, rửa bát xong, cũng sẽ rót một ly đem đến ngồi cạnh, không nói gì - thật đấy! (cùng lắm chỉ đá đá chân Sasha dưới gầm bàn mỗi khi cậu ta không để ý một nước cờ hiểm). Sau đó, cả nhà sẽ cùng nhau sang dự lễ sinh nhật - cứ nghĩ đến cảnh được dạo một đoạn qua làng Neuendorf dưới trời thu là bà lại tự nhủ, thôi thì sang dự cũng được, thậm chí bà còn thấy dễ chịu, nếu đi để được nhớ lại một thời xa xưa bàng bạc, dạo ở làng đây người ta còn gom lá vàng rụng để đốt, lúc Sasha còn nắm tay láu táu bước bên bà...

Thế nhưng điện thoại lại reng lần nữa, lần thứ ba kể từ sáng đến giờ. Bà Irina bật phắt dậy, chưa kịp nghĩ ngợi gì thì tay bà đã nắm chặt ống nghe.

- Sao mẹ không để yên cho người ta ăn xong bữa sáng đã nào, bà gắt, không để bà Charlotte kịp nói gì.

Rồi dập mạnh ống nghe, trừng trừng nhìn chiếc máy điện thoại, như thể nhìn một con thú bà vừa hạ, giờ chỉ chực đợi nó kêu là giáng thêm một đòn cho chết hẳn. Thế nhưng điện thoại câm tịt.

- Chả việc gì bà phải bực bội thế, ông Kurt khẽ khàng.

Ông đứng ngay sau lưng bà, hai tay, mỗi tay một cốc đựng trứng luộc (có cả trứng hẳn hoi!).

- Ông lại còn bênh nữa, bà vùng vằng.

Ông Kurt không đáp, đặt cốc xuống bàn rồi, bằng một cử chỉ khoan dung, đầy vẻ bề trên dù không chủ ý, hai tay ông ôm trọn bà vào lòng rồi nhẹ nhàng đung đưa bên này bên kia. “An ủi”, nói theo ngôn ngữ của riêng hai người; mặc dù mới đầu làm bộ cưỡng lại nhưng thật ra thì bà thích được an ủi như thế, và ông Kurt vừa quàng tay ôm là lập tức bà có ngay cảm giác mình có nhiều cớ cần được an ủi lắm, vì những mất mát bà phải chịu, vì tất tật những thứ mà cả thiên hạ lẫn chính ông Kurt đã gây ra cho bà. Bà tựa đầu vào vai ông Kurt, cứ để yên ông đu bà sang bên này bên kia. Đúng lúc ấy thì cánh cửa phòng mẹ bà kèn kẹt mở ra, khiến bà lặng người, chờ nghe tiếng chân lệt bệt lết trên sàn nhà vài giây sau ắt sẽ vọng tới... Bà chợt nhận ra bóng người ấy, như một bóng ma, đang cúi lom khom, đầu đội chiếc mũ len tự đan, dùng khi ngủ về đêm, bất kể mùa nào, dây chìa khóa đêm ngày bất ly thân treo trên cổ như thể để phòng bị bà Irina khóa cửa nhốt không cho ra, chân mang không phải dép, mà hai mảnh giẻ bùng nhùng thì đúng hơn (cụ thích xỏ đôi này nhất vì nó không làm đau đôi bàn chân khốn khổ đầy chai)... là cụ bà Nadezhda Ivanovna, mẹ bà, một bóng ma hiện thân nay mai của bà vậy.

Bóng ma lết đến gần, dừng lại sau cánh cửa phòng khách hé mở, lẩm bẩm cất tiếng nói gì đó.

Bà Irina mở toang cửa ra:

- Mẹ cần gì à?

Bà Irina nói tiếng Nga với mẹ; mười ba năm cụ Nadezhda Ivanovna ở đây, cụ chẳng học được tí tiếng Đức nào, ngoài Guten Tag (xin chào) và Auf Wiedersehen (tạm biệt), chỉ có điều cụ cứ dùng lẫn lộn suốt.

- Bao giờ Sasha nó đến ấy nhỉ? cụ Nadezhda Ivanovna khẽ khàng hỏi.

- Làm sao con biết bao giờ nó đến, bà Irina gắt. Tốt nhất là bà đeo răng vào mà ăn sáng!

- Tôi chả thiết ăn sáng đâu, cụ Nadezhda Ivanovna nhẹ nhàng đáp rồi lết tiếp ra buồng tắm.

Bà Irina ngồi phịch xuống ghế, dùng ngón tay nhón một điếu thuốc lá Club[2] ra khỏi bao.

- Ăn cái gì đi đã, ông Kurt lên tiếng.

- Tôi cứ phải làm một hơi đã, bà Irina khăng khăng.

- Thôi, Irushka ơi! Bà chẳng nên chuyện gì cũng cáu kỉnh thế, ông Kurt nói. Trông nắng ngoài kia đẹp không kia.

Ông nhăn mặt làm trò, định chọc cười bà Irina.

- Tôi chả thiết ăn sáng đâu, bà Irina nhại mẹ.

- Mẹ không chết đói đâu mà lo, ông Kurt nói.

Bà Irina phẩy tay, ông chỉ được cái nói là giỏi, ông có phải lo gì cho cụ Nadezhda Ivanovna đâu. Ông ấy còn chẳng biết phòng cụ ra thế nào, bao nhiêu lần bà Irina bắt được đồ ăn thức uống mốc meo trong phòng, cụ Nadezhda Ivanovna chẳng hay lôi những của nợ sắp thiu sắp thối gì đó về phòng là gì - rồi lặng lẽ ăn ở đấy. Bởi cụ nhất định muốn cho mọi người thấy cụ chẳng nhờ vả ai. Ông Kurt không phải đôi bữa rửa lại chỗ bát đĩa cụ Nadezhda Ivanovna do tính hà tiện cố hữu chỉ rửa qua loa bằng nước ấm chứ không chịu dùng xà phòng rửa bát. Ông cũng không phải chịu nạn dưa chuột, năm nào cũng dịp này là phát thành dịch, vì cụ Nadezhda Ivanovna cứ nhất định làm ra vẻ “có ích” bằng cách chiếm cứ căn bếp mấy ngày liền, thậm chí cả tuần liền, làm chỗ muối số dưa cụ hái trong vườn, một việc mà, ừ thì bên Nga, ở xứ Ural của cụ có lẽ cũng có ích thật, nhưng ở đây, nơi đến bất cứ cửa hàng nào bỏ vài xu là mua được lọ dưa chuột muối chua ngon lành, thì đúng là vớ vẩn không chịu được.

- Khiếp quá đi mất, bà Irina càu nhàu, xung quanh toàn người già thế này này.

- Vậy tôi dọn đi chỗ khác nhá, ông Kurt hóm hỉnh.

Ông đùa thế, bà Irina không thấy hay ho gì lắm, song liếc sang, thấy ông ngồi đấy, với khuôn mặt đầy nếp nhăn, với cặp lông mày mỗi ngày một lởm chởm (trước khi sang dự sinh nhật phải tỉa cho ông ấy mới được) và với hai con mắt xanh, một con bị mù hẳn từ thời niên thiếu và dần dần bỏ được thói động đậy cùng hướng với con còn sáng (một cái tật sau bốn chục năm chung sống bà Irina chẳng mấy khi còn để ý đến nữa, mặc dù bà vẫn thường viện nó ra để giải thích những thói tật khác của ông, như thói hiếu danh quá độ hay tật ngoại tình cố hữu chẳng hạn) - khi thấy ông ngồi ở đó như thế, vụng trộm giấu nụ cười tủm tỉm tự tán thưởng câu nói đùa của minh, tự dưng bà cảm thấy thân thiết với con người ấy biết bao. Còn hơn thế, bà còn cảm thấy rất rõ niềm khao khát lạ lùng muốn tha thứ tất tật mọi chuyện cho ông ấy - dù chỉ trong giây lát ấy thôi, bởi vì bà nhận ra ông Kurt cũng đang già đi. Thôi thì, ít ra về mặt đó ông đã không bỏ rơi bà.

- Này, Irushka này, ông Kurt nói, hôm nay Chủ nhật, chả biết trời đẹp được lâu nữa không, tôi với bà đánh xe vào rừng nhặt nấm, hay làm gì đấy cho vui.

- Nấm ông có thích nhặt đâu mà đi, bà Irina đáp.

Chẳng những ông Kurt không thích nhặt nấm, ông cũng chả nhặt được bao giờ. Nhưng bà Irina làm thinh, bởi bà nghĩ lý do là tại một con mắt bị mù của ông.

- Cơ mà tôi thích nhìn bà loanh quanh tìm nấm lắm, ông Kurt vẫn nài.

- Ông nó ạ, nhưng tôi còn phải nấu ăn, lại đi mua quà cho ông Wilhelm...

- Quà gì thế?

Bà Irina trố mắt:

- Từ ba chục năm nay đến giờ, năm nào chả một quà ấy cho ông Wilhelm!

Ấy là chục bao thuốc lá Belomorkanal, thứ thuốc lá lâu đời của Nga bà Irina mua trong quầy hàng của cái gọi là Nhà Sĩ Quan cho lão Wilhelm; thứ thuốc tởm chết người đi được song lão Wilhelm vẫn hút, chỉ cốt để vênh vang với các đồng chí của lão, rằng lão biết cách bóp bẹp đầu điếu thuốc cho vào mồm trước khi châm lửa hút. Và, trong khi hút, trọ trẹ buông vài câu tiếng Nga, mớm nhắc lại “thời ở Moskva” của lão.

- Irushka ơi là Irushka, ông Kurt nói, hai năm nay rồi ông ấy còn hút nữa đâu.

Khỉ thật, ông Kurt nói đúng. Sau lần bị viêm phổi nặng (đúng ra thì lão đã bị nhiều lần viêm phổi nặng rồi) lão Wilhelm bỏ thuốc thật; buổi lễ sinh nhật năm ngoái lão còn đưa hết cả cây Belomorkanal cho lão Horst Mählich. Lão này chẳng chút ngượng ngùng bóc ngay ra hút trước mặt mọi người.

- Chứ ai nấu bữa trưa bây giờ?

- Thì làm qua loa cái gì đó cũng được chứ sao, ông Kurt đáp.

- Qua loa thế nào! bà Irina lắc đầu. Sasha nó đến mà tôi lại nấu cái gì qua loa làm sao được!

- Sao lại không được?

- Vì năm nào chả thế, hôm nay Sasha về là nhà mình ăn pelmeni ạ!

- Ôi giời, ông Kurt buông thõng, ăn gì mà chả được.

Nói rồi, ông đập thìa vào đầu quả trứng luộc rồi bóc vỏ cho trở lại cốc đựng trứng; bà Irina không ưa ông làm thế vì sau đó lại mất công moi ra.

Nhưng bà không nói gì. Bà hít một hơi dài, khiến bà hơi chóng mặt. Bà nghe tiếng cụ Nadezhda Ivanovna từ buồng tắm đi ra.

- Tôi đi tắm cái đã.

Bà Irina ra khỏi buồng tắm thì ông Kurt đang lật lật mấy trang báo. Đĩa ăn của ông vẫn trống trơn, không chút vụn bánh mì nào.

- Sao ông không ăn gì cả, bà Irina nói. Rồi dạ dày ông lại đau cho mà xem.

- Đúng là không có lấy một lời nào, ông Kurt thất vọng nói. Không một chữ về Hungari, không một lời về dân tị nạn, không một tin gì về sứ quán ở Praha chứ lại...

Ông gập báo lại, ném xoạch lên bàn. Ngay trang đầu là dòng chữ đậm:

CỘNG HÒA DÂN CHỦ ĐỨC VÀ CỘNG HÒA NHÂN DÂN TRUNG HOA SÁT CÁNH BÊN NHAU TRONG CUỘC ĐẤU TRANH CHUNG CỦA THỜI ĐẠI

Hôm qua, bà Irina đã đọc thấy dòng chữ này ở trang đầu - báo ND, số cuối tuần, ông Kurt chưa đọc, vì hôm qua tạp chí văn học Literaturnaya, Gazeta đặt mua từ Moskva vừa đến. Bà tự hỏi, sao ông ấy vẫn chịu khó đọc cái tờ Nước Đức mới thối inh ấy mới được chứ!

Ông Kurt gõ gõ ngón tay lên mặt báo:

- Bà có hiểu bọn họ muốn nói gì không?

Bà Irina nhún vai. Cả bức ảnh ở trang đấu bà cũng thấy rồi, chụp một lô những ông lớn nào đấy đứng xếp làm ba hàng trước sau, trông nhang nhác như nhau cả, phải cố lắm mới nhìn ra đâu là người Đức giữa đống người toàn Tàu ấy. Một bức ảnh quái gở, lâu nay vẫn thường thấy trên báo ND, nhưng hiện giờ trông nó càng quái gở, khi tình hình thực tế là dân chúng đang đua nhau bỏ họ ra đi (một thực tế làm bà Irina, ngược hẳn với ông Kurt, thấy hí hửng “cho bõ ghét” hơn là lo ngại).

- Đây là lời cảnh cáo, ông Kurt giảng giải. Liệu hồn, tụi mày mà làm loạn ở đây thì sẽ có Thiên An Môn cho mà xem. Giời ơi là giời, thật đúng đầu óc toàn bê-tông, ông Kurt kêu lên. Đúng rồi, toàn bê-tông!

Ông lấy một miếng bánh mì trắng trong giỏ bánh ra, phết bơ.

Hình ảnh hiện ra trước mắt bà Irina khi nghe nhắc đến “Thiên An Môn” là hình ảnh người đàn ông gầy gò mặc áo trắng đứng chặn trước một đoàn xe tăng bốn hay năm chiếc gì đó. Bà nhớ, ngồi trước máy vô tuyến bà đã nín cả thở lúc chiếc xe đi đầu phụt khói mù mịt, lắc lư dữ tợn, chực lách sang bên. Bà biết rõ cái cảm giác khi đứng sát sạt bên xe tăng như thế. Hai năm liền, dù chỉ là chân y tá cứu thương thôi, bà đã từng ra mặt trận. Loại xe tăng T-34, cứ nghe máy nổ bà khắc nhận ra ngay.

- Cơ mà ông bảo thằng Sasha nhá, bà Irina nhắc. Kẻo nó lại làm cái gì bậy bạ thì chết.

Ông Kurt khoát tay.

- Bà cứ làm như Sasha nó sẽ nghe tôi không bằng.

- Gì thì gì, ông vẫn phải nói với nó.

- Nói cái gì mới được chứ? Bà cứ đọc mấy dòng ngu xuẩn này mà xem, ông Kurt gõ ngón tay lên tờ ND, gõ mạnh đến mức bà Irina xót cả ruột. Toàn chuyện láo toét, toàn thứ ngu xuẩn.

- Thì tối nay ông cứ thử nói thế với mẹ ông xem.

Bà khoái chí nhón một điếu thuốc ra khỏi bao. Ông Kurt nắm lấy tay bà.

- Thôi, thôi, bà ăn cái gì đi đã nào.

Đồng hồ trong phòng khách rù rù chín giờ. Trong giây lát hai người cùng lặng yên, như thể đã hẹn nhau từ trước -muốn nghe xem đồng hồ rù rù điểm mấy giờ thì bao giờ cũng phải lắng nghe cho kỹ. Đoạn, ông Kurt cất tiếng:

- Thôi được rồi, để tôi nói với nó.

Nói xong, ông lấy thìa ăn trứng, nhưng lại dừng, trầm ngâm một lát rồi nói tiếp:

- Nhưng ăn sáng xong mình đi dạo một lúc.

Giờ đến lượt bà Irina cũng lấy một miếng bánh trong giỏ ra, vừa phết bơ lẫn pho-mát vừa nhẩm tính, nếu thôi không phải đi cửa hàng Nga thì dư ra bao nhiêu thời gian để đi dạo. Nói cho đúng, bà chẳng thích đi dạo tí nào, nhất là đi với ông Kurt, ông ấy lúc nào cũng đi như chạy vượt lên trước. Với lại bà không có đôi giày nào hợp mà đi dạo.

- Bà muốn tôi gọi điện cho bà Vera không? ông Kurt hỏi. Biết đâu bà ấy muốn đi cùng.

- Ái chà, hóa ra là thếế...ế, bà Irina dài giọng.

- Làm sao? Thế là thế nào?

- Ông nhớ con mẹ Vera chứ gì, đúng không?

- Không phải bà ấy là bạn bà à, ông Kurt nói. Tôi cứ tưởng đi với mỗi mình tôi bà không thích.

- Đã bao giờ tôi bạn bè với con mẹ ấy đâu, bà Irina chua chát.

- Thế càng hay, ông Kurt nói, thì tôi với bà đi một mình.

Bà Irina đẩy miếng bánh sang một bên, châm thuốc hút.

- Này bà nó, thế là thế nào đây.

- Chẳng thế nào cả, bà Irina đáp. Ông đi dạo với bà Vera, thì cứ đi.

- Nào tôi có muốn đi dạo với bà Vera đâu, ông Kurt đáp.

- Xin lỗi đi, bà Irina mỉa mai, ông chả vừa nói ông thích đi dạo với bà Vera đấy thôi.

Lặng đi một hồi. Đoạn có tiếng kẹt cửa ở đâu đấy và sau đó là tiếng chân cụ Nadezhda Ivanovna lết ngoài hành lang, mỗi lúc một gần, rồi chững lại... Bà Irina kéo toang cửa, chìa cái đĩa đựng miếng bánh mì phết pho-mát cho mẹ.

- Đây, mẹ ăn đi, bà nói như ra lệnh.

- Cái gì đấy? cụ Nadezhda Ivanovna hỏi nhưng không đưa tay đón cái đĩa.

- Giời ạ, bánh mì chứ cái gì! Phết pho-mát! Mẹ tưởng con định đầu độc mẹ chắc?

- Tôi ăn pho-mát không tiêu, cụ Nadezhda Ivanovna khẽ đáp.

Bà Irina đứng phắt đậy, đùng đùng đi thẳng vào phòng cụ Nadezhda Ivanovna đặt cạch cái đĩa lên bàn.

Quay trở lại phòng khách, bà Irina mới ý thức được cái mùi trong phòng cụ Nadezhda Ivanovna là mùi gì - ngoài mùi thức ăn thiu mốc lẫn mùi dầu bôi chân hăng hắc, rõ rệt nhất là thứ mùi ngòn ngọt của bột chống mới nhập từ Nga, do cụ Nadezhda Ivanovna rắc quá nhiều ở mọi ngóc ngách.

Bà Irina lại mở giật cửa phòng lần nữa, nói to:

- Mà thỉnh thoảng mẹ cũng phải thông gió chứ!

Bà ngồi phịch xuống, hai tay ôm lấy mặt.

- Bà uống cà phê không? ông Kurt hỏi.

Bà Irina gật đầu, rồi nói:

- Tôi xin lỗi.

Ông Kurt rót cà phê, rồi cẩn thận phết đều bơ đông lạnh còn hơi cứng lên miếng bánh mì, hệt như miếng bà Irina vừa đưa vào phòng cụ Nadezhda Ivanovna. Ông chìa miếng bánh cho vợ.

- Này, Irushka, tôi cứ tưởng, mình đã cho qua chuyện ấy.

Phải, bà Irina thoáng nghĩ, tôi cũng tưởng mình đã cho qua chuyện ấy.

Thế nhưng bà lại nói:

- Thôi ông ạ, ông đi dạo một mình đi, tôi còn lắm việc quá.

- Đi một mình á, ông Kurt nói, đi một mình thì ngày nào tôi chả đi.

- Thế thì ra vườn, bà Irina thủng thẳng, tỉa chỗ hoa hồng cũng được vậy.

- Tỉa hoa à? Ông Kurt thở phù, và bà Irina nói thêm:

- Lát nữa tôi bưng cà phê ra cho ông, cả bánh phết mứt mâm xôi Himbeermarmelade.

Ông Kurt gật đầu, rồi nói nhại bà:

- “Imbärmarmeladde”.

Bởi đúng là bà Irina nói như thế. Imbärmarmeladde. Bà thường nói Ihrsinn và Imbärmarmeladde và Dê-dê-E-rờ thay cho Đê-Đê-Er. Từ ba chục năm nay rồi, bà cứ nói như thế, cứng đầu cứng cổ giữ riêng cách phát âm của bà, và cũng từ ba chục năm nay ông Kurt giễu bà chuyện đó.

- Tôi lại nói sai cái gì nào, bà Irina vặn.

- Không, có sai gì đâu, ông Kurt nói tỉnh khô. Ông ngừng một lúc rồi tiếp: Mới đầu mứt nằm trong con gấu, sau đó nó chui ra khỏi con gấu để bà mang ra vườn cho tôi[3].

- Gớm cái ông này, bà Irina kêu lên, vừa cười vừa giơ tay dọa đánh ông.

Ông Kurt làm bộ né tránh rồi đi vào phòng riêng tính tìm cái tẩu thuốc. Đúng lúc ấy điện thoại lại reng.

- Bà để đấy tôi nghe, ông Kurt nói vọng từ trong phòng.

Ông bước vội ra, đặt tẩu thuốc lên bàn, rồi bước tới máy điện thoại, nhấc ống nghe.

- Vâng, tôi nghe.

- A lô, ông Kurt lại nói. Cứ nghe cách ông “a lô”, bà Irina biết ngay đầu kia không phải mẹ ông.

- Thế à, ông Kurt nói. Sao lại thế?

Mặt ông bỗng tái xanh.

- Chuyện gì thế? bà Irina nôn nóng.

Song ông Kurt chỉ giơ tay, ra hiệu bảo khoan hẵng hỏi, và nói tiếp vào ống nghe:

- Không đùa đấy chứ, hả.

Rồi ông lặng im nghe một hồi, chỉ chốc chốc lại khẽ nói:

- Ờ... Ờ... Ờ...

Sau đó có vẻ như đường dây bị ngắt:

- A lô, ông Kurt nói to. A lô?

Hóa ra vẫn là bà Charlotte à? Có chuyện gì nhỉ?

Ông Kurt chậm rãi trở lại bàn, ngồi phịch xuống.

- Ai thế? bà Irina hỏi.

- Sasha, ông đáp khẽ.

- Sasha ư?

Ông Kurt gật đầu.

- Chuyện gì vậy? Nó đâu?

- Nó đang ở Giessen[4], ông Kurt nói khẽ.

Toàn thân bà phản ứng ngay - như thể bị nện một cú rõ mạnh vào người, trong khi đầu óc phải mãi một lúc mới hiểu, Giessen là thế nào.

Hai người ngồi lặng im một lúc lâu.

Lát sau, ông Kurt quay ra nhồi thuốc vào tẩu. Chốc chốc ông lại thở mạnh qua đường mũi, phì phì phát ra một thứ tiếng vẫn phát ra mỗi khi ông hoàn toàn bất lực.

Túi đựng thuốc sợi của ông sột soạt.

Rồi cánh cửa phòng cụ Nadezhda Ivanovna kẹt mở. Tiếng chân chầm chậm, chầm chậm lết về phía phòng khách... rồi dừng. Đoạn, qua khe cửa mở hé, tiếng cụ Nadezhda Ivanovna vọng vào, khẽ khàng, nhưng dứt khoát và lớn dần:

- Ông bà nhớ nhắc thằng Sasha, kẻo nó lại quên lọ dưa muối nhé.

Ông Kurt đứng dậy, tiến về phía cửa, mở toang ra và nói:

- Mẹ à, hôm nay Sasha không đến đâu.

Cụ Nadezhda Ivanovna thoáng một giây lúng túng, đoạn cụ lại nói:

- Không sao, dưa chuột muối để được lâu lắm.

- Ôi giời, ông Kurt giơ hai tay thốt lên, sau lại buông tay xuống rồi nói: Mẹ ơi, mẹ ngồi xuống đây một lúc.

- Thôi, tôi ăn sáng rồi, cụ Nadezhda Ivanovna đáp.

- Mẹ cứ ngồi xuống đây một lát, ông Kurt lại nói.

Cụ Nadezhda Ivanovna lết vòng quanh bàn, ghé ngồi xuống mép một chiếc ghế, đặt lọ dưa muối lên bàn, xếp hai bàn tay nổi gân đầy vết chai sần vào nhau.

- Mẹ ạ, ông Kurt lựa lời nói, chuyện nó là thế này: Sasha chắc còn lâu nữa mới lại đến đây.

- Nó ốm à? cụ Nadezhda Ivanovna hỏi.

- Không, ông Kurt nói, cháu nó sang bên Tây rồi.

Cụ Nadezhda Ivanovna đắn đo một lát rồi hỏi:

- Bên Mỹ à?

- Không phải, ông Kurt đáp, không phải bên Mỹ mẹ ạ. Ở bên Tây, Tây Đức ấy.

- Tôi biết rồi, cụ Nadezhda Ivanovna gật gù. Tây Đức, thì cũng là Mỹ chứ gì.

Bà Irina không nhịn được nữa.

- Nó đi rồi, bà hét tướng lên. Chết rồi, mẹ hiểu chưa, nó chết rồi!

- Kìa, bà nó, ông Kurt nói tiếng Đức với vợ, sao bà lại nói thế.

Quay sang cụ Nadezhda Ivanovna, ông nói tiếng Nga:

- Không phải thế đâu. Ý nhà con nói cháu đang ở rất xa, và sẽ không về nữa.

- Thì về thăm nhà cũng được, cụ Nadezhda Ivanovna khăng khăng.

- Không mẹ ạ, cả về thăm nhà cũng không. Đến giờ thì con cũng chưa biết gì hơn.

Cụ Nadezhda Ivanovna chậm rãi đứng dậy, lết về phòng. Cụ khép cửa lại, cánh cửa kêu kẹt kẹt, khô khan.

[1] Dạng rút gọn của Katharina (có nghĩa là “trong sạch”) là tên gọi của phụ nữ, thông dụng trong khoảng thời gian năm 1960-1980. Dạng phổ biến hơn là Kathrin.

[2] Một loại thuốc lá hạng sang thời CHDC Đức.

[3] Ông Kurt đùa, giải nghĩa từ Imbärmarmeladde hình thành từ cách âm sai của bà Irina (“im bar” = “bên trong con gấu”).

[4] Thành phố thuộc bang Hessen. Từ những năm 1950, ở đây có trại đón người tị nạn từ Đông Âu sang. Năm 1989, dân CHDC Đức vượt biên sang Tây Đức đều tạm thời lưu trú ở đây trước khi chuyển đi nơi khác.