Công chúa Hoàng Mai sống trong một tòa lầu son gác tía, quanh năm hoa lạ bốn mùa đua nở, tiếng thác réo và tiếng suối chảy róc rách ngày đêm không ngớt. Nhan sắc của nàng đẹp mơn mởn tựa hoa rừng, lòng nàng từ bi như đức Phật, lúc nào cũng nghĩ đến việc cứu giúp người dân nghèo khó.

Chồng công chúa, phò mã Dương Xuân, là một viên tướng giỏi. Hai vợ chồng rất kính yêu nhau. Hạnh phúc đang nồng đượm thì một hôm có nhạc ngựa reo rộn rã dưới lầu. Mấy viên tùy tướng đến dâng phò mã sắc chỉ của nhà vua truyền cho phò mã mau cất quân đi dẹp giặc nơi biên giới. Phò mã lên lầu từ biệt công chúa Hoàng Mai. Chén rượu tiễn chồng nâng ngang trán, công chúa cố giữ cho nước mắt khỏi trào ra, nàng không muốn như ai đem giọt lệ làm nao dạ người tráng sĩ. Phò mã lên yên ngựa. Tiếng nhạc xa dần trong rừng thu lạnh.

*

Xa chồng, công chúa buồn ngẩn ngơ. Ngày ngồi dệt vải, đêm cầu Trời Phật che chở cho chồng ở chốn sa trường. Công chúa có một đứa hầu gái tên là Hạnh Ngọc, tính nết nhu mì, được công chúa yêu mến lắm.

Công chúa còn có một tên tướng tùy tùng tên là Sơn Dũng. Hắn cụt mất một cánh tay vì xưa kia theo phò mã đi đánh giặc bị thương. Từ đó hắn được phò mã thương tình và tin yêu, giao cho việc trông coi cả tòa lâu đài này. Bản tính Sơn Dũng vốn hiền lành, nhưng hắn lại có tật uống rượu vô tội vạ, uống nhiều quá thành ra hung ác, từ đó hắn thẳng tay đánh dân nghèo quanh đấy và ức hiếp cả đầy tớ dưới quyền của hắn. Công chúa thấy vậy luôn luôn gọi hắn lên lầu răn dạy, nhưng cũng vì thế mà hắn đem lòng thù.

Một đêm, Sơn Dũng nảy ý định lấy cắp tư trang của công chúa đi đánh bạc. Hắn mò lên lầu, công chúa đang nằm xem sách, chợt nghe tiếng động. Công chúa bắt quả tang hắn đang mở hòm lấy những chuỗi hạt ngọc và vàng bạc. Công chúa quát lên. Hắn cười sằng sặc, không hề sợ hãi, tiến tới nắm lấy cổ tay công chúa. Công chúa nhìn lên tường, với kịp thanh gươm của phò mã giao cho lúc lên đường để giữ mình. Nàng thét đuổi tên gia tướng kia ra. Hắn vẫn cười sằng sặc, không chịu rời cổ tay công chúa. Tức giận, nàng giơ gươm đâm một nhát, tên Sơn Dũng tránh kịp, chỉ xước một bên mắt, máu chảy ra. Hắn chùi máu, hầm hầm xuống dưới lầu, lủi ra ngoài bóng tối.

Công chúa tủi thân mình trơ trọi, ôm mặt khóc:

- Phò mã hãy mau về với thiếp. Trời Phật, xin Người che chở cho chồng yêu quý của con.

*

Sơn Dũng nuôi mối thù ấy trong lòng, và tìm cách trả thù. Hắn vào rừng lấy lá thuốc rịt vết thương. Trời phạt hay sao mà lại xui khiến hắn lấy phải cái lá độc, hắn vừa rịt vào chỗ đau bên mắt thì con mắt ấy bị mù tức khắc, thành ra hắn đã cụt một tay giờ lại thêm chột mắt. Sự báo thù càng nung nấu trong trí hắn. Hắn ngồi dưới một gốc cây, ôm con mắt chột mà tìm kế. Sau cùng hắn reo lên một tiếng. Hắn đã nghĩ được một âm mưu độc ác là viết thư cho phò mã buộc oan công chúa tội đã dám cho phép một vị công tử con một vị đại thần lên chơi trên lầu giữa đêm khuya.

Tức thì hắn lần mò vào giữa rừng, tìm đến lều một lão tiều phu, hắn sai lão tiều làm đồ nhắm cho hắn uống rượu, rồi vừa uống hắn vừa khó nhọc viết một bức thư gửi phò mã. Bức thư viết xong, hắn cho tiền lão tiều phu, sai đem đi lập tức. Ba ngày sau, phò mã vừa đọc xong thư nọ đã kêu lên một tiếng rất thảm thương. Phò mã vốn có tính ghen ghê gớm và nóng nảy vô cùng. Chàng không suy nghĩ gì cả, cầm bút thảo luôn mấy chữ: “Truyền cho Sơn Dũng chém ngay công chúa khi nhận được lệnh này”.

Lão tiều phu nhận giấy, vội phi ngựa về lâu đài đưa cho Sơn Dũng.

Công chúa đang ngồi thêu, khóc mong chồng thì bỗng nhiên Sơn Dũng và bọn đầy tớ của hắn ùa vào đưa nàng đọc dòng chữ ghê gớm kia. Công chúa còn tưởng là cơn ác mộng, nhưng không, rõ rành rành là chữ của phò mã. Nàng cam đành để chúng dẫn đi. Chúng giam công chúa vào một cái hầm ẩm ướt tối tăm, mỗi ngày chỉ cho nắm cơm khô, bát nước lã. Công chúa âm thầm than khóc:

- Trời Phật, xin Người hãy che chở cho chồng con ở chiến trường, chàng trở về đây sẽ thấu cho lòng con oan ức. Chao ôi, hỡi những kẻ thường dân nghèo khó, các người đừng than vãn số phận làm gì. Các người còn được nhìn thấy trời xanh, hoa thắm, còn ta thì bị đày đọa nơi ngục tù! Sao ta không là một cô gái quê mùa vui sống với thiên nhiên mà lại là một công chúa nơi lầu son gác tía để bây giờ oan khổ thế này?

Công chúa mỏi mệt gục đầu vào bức tường đá, hai tay ôm bụng đang mang thai, quằn quại trong bóng tối.

- Con ơi, con chưa thấy mặt trời, con chưa thấy mặt cha con mà con đã phải chết oan cùng với mẹ!

Ngay đêm ấy, công chúa sinh ra cậu con trai khôi ngô kháu khỉnh. Nàng ôm con, nói:

- Con ơi, đáng lẽ mẹ sinh con trên một chiếc giường nệm hoa chăn gấm, nhưng cha con đã bắt mẹ sinh con ở đáy hầm bẩn thỉu này. Mẹ xé áo mẹ để đắp cho con. Bị rét mướt, mẹ cắn răng chịu được nhưng chỉ lo mẹ ốm, ai người nuôi con. Mẹ con ta nằm trên đất lạnh bùn lầy, nước rỏ giọt trên trần đá rêu. Con còn yếu đuối sống làm sao được! Hỡi những hòn đá rêu! Dễ thường mi cũng vô tình, trơ rắn như lòng dạ loài người? - Công chúa ôm sát con vào ngực rồi ngước mắt lên - Trời Phật, Người đã tạo ra đứa trẻ thơ vô tội này, xin Người che chở cho nó, cũng như Người che chở chồng con nơi chiến trường.

*

Đêm khuya. Ánh trăng lạnh soi lọt vào chân bức tường đá nơi mẹ con công chúa đang nằm thiêm thiếp ngủ, bỗng có tiếng gọi phều phào nhọc mệt ở bên ngoài:

- Công chúa! Công chúa!

Hoàng Mai mở bừng mắt ra, ngơ ngác hỏi se sẽ:

- Ai đấy, ai vừa gọi tôi? Có phải đao phủ đó chăng?

Tiếng thì thầm đáp:

- Thưa công chúa, con là Hạnh Ngọc, đầy tớ gái của công chúa. Hiện con đang ốm, nhưng con cũng cố bò đến đây. Con vừa lẻn nghe trộm thấy thằng Sơn Dũng quyết định hồi canh tư đêm nay thì sai dẫn công chúa vào rừng để chém. Đó là một tin đích thực. Vậy công chúa có viết gì để lại cho phò mã, xin cứ giao cho con. Chờ ngày phò mã thắng trận về, con sẽ dâng thư ấy cho phò mã. Con có đem theo giấy và bút mực đây rồi.

Công chúa nghe tin dữ, lặng đi một lúc. Rồi run giọng nói:

- Ta cảm ơn lòng trung thành của con. Trời Phật ban phúc cho con sau này.

Công chúa đỡ giấy bút do bàn tay run rẩy của cô bé đưa qua khe đá, nàng viết bức thư thảm thiết này:

“Kính dâng phò mã,

Thiếp nằm trên tấm đá rêu, lấy ánh trăng lạnh thay đèn mà viết dâng chàng đôi hàng vĩnh biệt. Ngày chàng đọc đến bức thư này chắc cũng là ngày bàn tay run sợ thảo những dòng chua xót đó đã rữa thành cát bụi ở dưới mồ.

Thiếp đã về với Trời với Phật. Thiếp đã bị tử hình như một kẻ sát nhân. Nhưng Trời Phật chứng giám cho lòng trong sạch của thiếp. Hãy tin lời minh oan này của thiếp! Chàng đã bị kẻ gian ác kia lừa dối mà nóng nảy ghen tuông quên xét đoán, chứ xét đoán kỹ thì chàng đâu nỡ giết vợ, giết con cho đành. Mong Trời Phật tha thứ. Chàng ghen chỉ vì đã yêu thiếp quá mà thôi. Vậy từ nay thiếp cúi khuyên chàng chớ buộc tội ai khi chưa xét xử cho tường tận.

Sơn Dũng là một kẻ phản bội, bất lương. Nhưng thiếp xin chàng chớ nên giết nó. Hãy tha thứ cho nó, cũng như thiếp đã tha thứ cho nó vậy. Không bao giờ thiếp muốn một giọt máu của loài người rỏ ra, nhất là vì thiếp. Thôi thì đành vĩnh biệt. Chàng chớ đau khổ buồn phiền làm gì. Hãy cứu giúp, che chở những người dân nghèo lầm than nheo nhóc quanh chàng để chuộc lấy cái tội lỗi này. Được vậy, thiếp an vui mà nhắm mắt; cõi đời đầy sầu khổ, còn có gì tốt đẹp đâu. Một lần nữa, mẹ con thiếp cúi lạy chàng. Trong cõi chết mênh mông, thiếp vẫn là người vợ tiết trinh nhớ thương chàng muôn kiếp.

Hoàng Mai bái biệt.”

Nước mắt công chúa rơi lã chã. Nàng trao thư cho đứa đầy tớ gái trung thành.

- Con giữ cho cẩn thận, chớ để ai trông thấy. Khi phò mã trở về, con hãy dâng tận tay chàng, nghe không con!

Rồi công chúa tháo chuỗi ngọc ở cổ đưa cho Hạnh Ngọc:

- Ta cho con vật quý này. Ngày cưới, phò mã đã tự tay đeo nó vào cổ ta. Bây giờ than ôi, cũng tự tay chàng phê lệnh truyền chém cổ ta. Con ạ, đeo báu vật này, con chớ nên kiêu ngạo, vì chính bà công chúa của con chỉ vì nó mà phải mất đầu. Thôi ta vĩnh biệt con.

*

Công chúa ôm chặt đứa con vào lòng, ngồi chờ bọn đao phủ, nước mắt nàng rơi xuống như mưa.

Cánh cửa hầm mở rộng.

Một con chó lông vàng và lớn như con báo nhảy vào trước, hai tên đao phủ bước vào sau. Một tên cầm đuốc. Một tên cầm thanh gươm sáng loáng.

- Xin bà đứng dậy. Bà ẵm cả đứa bé kia đi.

Công chúa đi theo chúng, bước lao đao không vững. Chúng dẫn nàng qua dẫy đường hầm. Ra khỏi hầm, chúng khóa cửa lại, thổi tắt đuốc. Một cơn gió lạnh buốt lùa vào da thịt, công chúa chợt rùng mình, ngửa mặt nhìn lên: một khoảng trời cao, có vài ngôi sao lấp lánh; trước mặt, cây cối um tùm.

- Xin bà đứng lại, và quỳ xuống - Tên cầm gươm bảo.

Công chúa quỳ gục xuống.

- Còn mày, lấy vải bịt mắt bà ấy lại và ẵm đứa bé đặt dưới gốc cây kia.

Công chúa ghì chặt lấy con, khóc rú lên:

- Trời Phật hãy cứu lấy đứa con vô tội của con. Một mình con chết là đủ lắm rồi.

Tên cầm gươm thét:

- Bỏ đứa bé ra mau cho ta làm việc.

Công chúa chắp tay năn nỉ chúng:

- Con tôi còn trứng nước chưa làm nên tội lỗi gì. Tôi xin hai ông tha cho con tôi. Tôi xin hai ông cho tôi được sống sót ở rừng này để nuôi con, không bao giờ tôi dám trở lại với loài người nữa.

Tên cầm gươm lại thét:

- Không, ta chỉ theo lệnh của Sơn Dũng, chủ ta.

- Xin các ông rộng tình thương mẹ con tôi, rồi có một ngày Trời Phật sẽ thương các ông như thế. Xin các ông hãy kính sợ Trời Phật hơn là kính sợ một tên bạc ác. Đó, các ông có nghe thấy gió rít trên đỉnh núi kia không? Các ông có nghe thấy tiếng lá rền rĩ trong khu rừng này không? Các ông có nhìn thấy những ngôi sao kia như sắp rụng xuống không? Các ông ơi, Trời Phật, cỏ cây cùng sầu thảm vì cảnh não nùng này. Trời Phật ơi, bao giờ Người cũng che chở cho những kẻ oan khổ, những kẻ vợ góa, con côi, xin Người hãy làm mềm lòng hai người đàn ông này, họ cũng có con, có vợ ở nhà. Xin Người giữ lấy cánh tay họ, để họ dành mạng sống cho một người mẹ đang đau khổ, một đứa hài nhi đang đói cơm, khát sữa, và cóng rét...

Tên cầm đuốc, già hơn tên kia, gục đầu xuống, lau giọt nước mắt trên gò má:

- Anh Ác Báo ơi, hãy thương lấy bà công chúa từ bi, nhân đức và vô tội của chúng ta. Vợ tôi đã được bà cho thuốc nên mới sống, tôi đâu nỡ quên ơn bà. Sơn Dũng, là đầy tớ bà đã phản lại bà, chúng ta cũng là đầy tớ bà, chịu mang ơn cơm áo của bà, cũng lại phản nốt hay sao!

Tên cầm gươm thở dài:

- Mẹ tôi, con tôi, em tôi ốm cũng đều được bà ban cho thuốc, cho cơm, cho áo. Chúng ta tàn ác chỉ vì sợ thằng Sơn Dũng. Mà nay để bà được sống thì chúng ta phải chết thay vào.

Tên cầm đuốc nghĩ ngợi rồi đáp:

- Ta hãy để mẹ con bà ở trọn đời trong khu rừng này. Bây giờ, theo lời hẹn của Sơn Dũng, chúng ta lấy mắt con chó kia mang về cho hắn, hắn tin là mắt công chúa, rồi ta bỏ đi nơi khác mà làm ăn lương thiện. Ta cứu người, một ngày kia Trời Phật sẽ ban lại điều lành cho ta.

Công chúa quỳ xuống mà tạ ơn.

Hai tên đao phủ về dâng Sơn Dũng đôi mắt chó. Tên Sơn Dũng bạc ác cười to một tiếng, nhưng sau cái cười hả hê kiêu ngạo ấy, mặt hắn bỗng nhợt, miệng hắn bỗng méo đi, hắn nhìn trừng trừng đôi mắt trên bàn tay run rẩy của hắn, lẩm bẩm:

- Ta đã vì một phút điên dại mà giết hai mạng người vô tội.