Công chúa nằm ngủ thiếp dưới một gốc thông. Khi thức dậy, nàng thấy mình với đứa con đỏ hỏn trong lòng. Trăng đang lặn, trời mờ tối. Núi thẳm rừng hoang hiện ra mờ mờ trước đôi mắt ướt. Gió bốn phía thổi vù vù lạnh cắt xương. Mưa đổ xuống. Công chúa run như chiếc lá, đứa bé đói khóc gào lên. Nàng nhìn quanh, tìm kiếm một trái cây để mớm cho con, nhưng sờ soạng trong bóng tối, chỉ có lá sắc và gai nhọn, sâu bọ lầy nhầy. Nàng cố sức bẻ một rễ cây, máu ở hai bàn tay yếu đuối vọt ra, nàng nhai mớm cho đứa bé đã lả đi vì rét.

Mệt mỏi, nàng ẵm con lao đao bước liều, chẳng biết là đi đâu. Đến một cái hang, nàng đánh bạo cúi đầu chui vào để tránh cơn mưa gió. Ở trong hang đã ba đêm ngày, nàng chỉ nhá rễ cây mớm nước cho con, còn bã thì mình nuốt cho qua cơn đói.

Mưa gió vẫn chửa ngớt cơn. Cũng vì cơn mưa to kéo dài mà một con hươu sao cái, một buổi chiều nọ từ đâu bỗng lạc vào cái hang đó. Con vật lành hiền, ngây ngô nhìn công chúa. Nàng lấy một cành lá non cho nó ăn, và vuốt ve... Con vật quen dần, nằm phục xuống. Thấy bầu sữa căng mọng của hươu chảy ra ròng ròng, công chúa bèn vắt đem cho con uống. Nàng mừng rỡ cám ơn Trời Phật:

- Người vốn che chở cho những người mẹ góa, con côi. Thì đây, Người đã cứu mẹ con con thoát khỏi lưỡi gươm đao phủ, Người lại run rủi con vật nghĩa tình kia lạc vào hang này, hiến sữa cho đứa con trứng nước của con.

Từ đấy, công chúa làm bạn với con hươu hiền lành. Đứa bé được bú sữa hươu thì hồng hào, khỏe mạnh, lớn mau trông thấy.

Một hôm, công chúa ẵm con ra khỏi hang, trèo lên núi trông về nơi kinh thành, về nơi chiến trường xa ngút ở chân mây, nhớ chồng, thương con, nàng bưng mặt khóc. Đi tha thẩn để tìm quả cây ăn, bỗng công chúa trông thấy một con cừu chết bên khe núi. Nàng mừng rỡ, cố sức lột lấy bộ da trắng như bông của con vật, mang về phơi ngoài cửa hang, rồi làm áo mặc cho con, còn thừa, nàng làm áo cho mình. Nhờ vậy, hai mẹ con cũng đỡ lạnh cóng trước cơn gió núi, mưa ngàn.

*

Thời gian thấm thoắt trôi qua, đứa bé đã lớn khôn, tập nói và chơi đùa vui vẻ suốt ngày. Khi cậu bé đã nói sõi rồi, công chúa mới đặt tên con là Minh Châu.

Trời hửng nắng xuân. Công chúa ẵm con vào suối. Minh Châu vỗ tay reo:

- Mẹ ơi, rừng đẹp quá. Sao mấy ngày nọ thì mưa tầm tã, mà hôm nay thì nắng ấm thế này, cây không rụng lá vàng? Lá xanh, xanh ngắt cả rừng cây. Mẹ trông kìa, bao nhiêu là màu trắng, màu vàng, màu tím rải rắc trên nền cỏ non.

- Đó là những bông hoa bướm, hoa mua, hoa hạnh... Con chạy đi mà hái, con muốn hái bao nhiêu cũng được, vì rừng suối này là của mẹ con ta.

- Mẹ ơi, mẹ có nghe tiếng gì không? Tiếng gì mà vui tai thế, mẹ?

- Tiếng chim rừng hót trên cây đó.

Đứa trẻ reo lên, hai mắt sáng ngời:

- Ô! Ô! Những con chim rừng. Hẳn là chúng xinh đẹp, chứ những con quạ đen, nó kêu thảm thiết những ngày mùa đông, con ghét lắm. Mẹ ơi, tại sao lại hết lạnh, lại có mặt trời ấm áp với bao nhiêu là chim, là hoa thế mẹ?

- Đó là Thượng Đế ở tít trên mây xanh kia sinh ra vậy. Thượng Đế sinh ra muôn loài ở mặt đất này.

- Vậy Thượng Đế cũng sinh ra con à?

- ...Cha con... cha con sinh ra con...

- Cha con đâu, thưa mẹ?

Công chúa khóc nấc lên, ôm đầu con nép chặt vào lòng.

*

Đã mấy mùa thu qua đông tới. Và lại một mùa đông mới, một mùa đông thảm đạm, rét mướt hơn hẳn mọi năm. Công chúa nhặt cành khô về hang, muốn đốt sưởi, nhưng không có lửa. Nàng gầy rộc mãi đi rồi ốm, không còn sức mà săn sóc con.

Con hươu có nghĩa, suốt ngày đêm nằm phục bên nàng và ấp ủ cho Minh Châu đỡ rét, nó còn cho thằng bé bú sữa. Đứa trẻ, từ thuở lọt lòng đã dãi gió, dầm mưa quen đi rồi, nên không bị ốm, nhưng người mẹ, vốn quen ở lầu son gác tía, mặc ấm ăn sang, chịu làm sao nổi cái lạnh nơi đèo heo hút gió.

- Con ơi, mẹ khó mà sống được.

Đứa trẻ khóc, ôm lấy mẹ:

- Mẹ làm sao vậy? Con không nhận được ra mẹ nữa. Chết là cái gì hả mẹ?

- Mẹ sẽ ngủ một giấc dài không bao giờ dậy nữa. Mắt mẹ không còn bao giờ trông thấy mặt trời, tai mẹ không bao giờ nghe thấy tiếng con. Xác mẹ sẽ cứng đờ trên đất. Rồi nó sẽ nát rữa, tan ra thành cát bụi...

Đứa trẻ khóc:

- Vậy mẹ đừng chết. Sống với con hơn.

- Con đừng khóc nữa. Có lẽ Trời Phật định thế rồi.

Đứa trẻ ngạc nhiên:

- Mẹ vẫn bảo Trời Phật thương mẹ con ta lắm. Thế sao Trời Phật còn muốn cho mẹ chết, bỏ con bơ vơ ở giữa rừng này?

- Con không muốn cho mẹ chết thì có lẽ Trời Phật cũng không muốn cho mẹ chết. Mẹ giảng con nghe: Con đã thấy cái áo lụa của mẹ rách dần, mẹ đã vất đi để thay bằng miếng da cừu. Chiếc áo lụa kia vất nơi sườn núi, rồi sẽ nát mủn ra thành cát bụi. Xác mẹ đây cũng vậy: sống mãi, ốm mãi, lẽ tự nhiên phải chết, sẽ bị vất đi như chiếc áo. Mẹ sẽ được đi chầu Trời Phật, rồi ở một kiếp sau Người sẽ ban cho mẹ một hình hài khác tươi trẻ hơn, tốt đẹp hơn. Ở với Trời Phật, mẹ sẽ sung sướng, mẹ sẽ không rét nữa, không than khóc nữa.

- Mẹ ơi, vậy thì con muốn đi theo mẹ.

- Không, con ạ. Con phải ở lâu trên mặt đất này. Nhưng rồi sẽ có một ngày con gặp mẹ ở cõi cao xa kia, nếu suốt đời con, con chỉ làm việc thiện, việc lành. Khi nào con thấy mắt mẹ nhắm nghiền, da mặt nhợt đi, con lay gọi mà mẹ không đáp được, ấy là mẹ đã đi chầu Trời Phật. Lúc đó con nên bỏ cái hang này, con đi về phía đông, hai ngày sẽ hết rừng, con sẽ thấy trước mắt con một cõi đời lúc nhúc hàng bao nhiêu triệu con người, bao nhiêu lâu đài rực rỡ.

- Nhiều thế cơ, a mẹ? Con ngỡ rằng chỉ có hai mẹ con ta ở mặt đất này mà thôi. Cớ sao bây giờ mẹ mới nói con hay? Mẹ cố đứng dậy, chúng ta đi đến đó!

- Hỡi ơi, chính những con người đó đã xua đuổi mẹ con ta vào khu rừng hoang vu này, sống cùng thú vật. Chúng muốn mẹ con ta chết nát xương nát thịt ở chốn này đó con!

- Thôi, thế thì không bao giờ con tìm đến chúng, chúng ác hơn chó sói!

- Không, con không được oán giận loài người, mà chỉ nên thương. Con sẽ làm điều thiện để trả lại điều ác họ đã cho mẹ con mình. Con phải tìm họ, sống trọn đời với họ. Từ ngày đẻ ra, con chỉ được mẹ nói cho nghe đến Trời, đến Phật, mẹ chưa cho con biết rằng con còn có một người cha. Con sẽ được trông thấy cha con.

Đứa trẻ reo lên, vui thích. Công chúa kể cho con nghe rõ đầu đuôi vì sao phải đầy ải ở rừng này. Vì nói nhiều mà công chúa lả đi, cơn sốt càng dữ dội.

- Con ơi, mẹ không sống được. Con quỳ xuống kêu cầu Trời Phật cho vong hồn mẹ được siêu thoát. Trời Phật sẽ luôn luôn che chở con, sẽ run rủi con tránh điều bạo nghịch, mẹ sẽ gặp con ở Thiên đường.

Công chúa dần dần thiếp đi.