Paris, 1895.

Bạn có biết cái cảm giác bàng hoàng đó không? Ý tôi là, khi bạn bước vào căn phòng bệnh nơi mình đã túc trực hàng tháng trời vào đúng cái giờ quen thuộc, rồi phát hiện ra mấy lọ thuốc đã biến sạch, cái bàn cạnh giường cũng không còn, giường chiếu bị dỡ bỏ, đồ đạc được sắp xếp lại đâu ra đấy một cách cứng nhắc, cửa sổ mở toang, căn phòng lạnh lẽo, trơ trọi, trống hoác – rồi bạn nghẹt thở. Bạn có biết cái cảm giác bàng hoàng đó không?

Một gã vừa viết xong một cuốn sách dài cũng nếm trải y hệt cảm giác ấy vào cái buổi sáng sau khi hắn sửa bản thảo lần cuối cùng, chứng kiến đám người khuân vác chuyển nó ra khỏi nhà, rồi tống khứ nó đi in. Hắn bước vào phòng làm việc của mình vào đúng cái giờ đã thành thói quen suốt mấy tháng trời – và hắn nhận lấy cái cú sốc nhỏ nhoi đó. Mọi thứ bừa bãi và lộn xộn đã biến mất. Những chồng sách tham khảo phủ bụi không còn trên ghế, những tấm bản đồ cũng chẳng còn dưới sàn; mớ hỗn độn gồm thư từ, bản thảo, sổ tay, dao rọc giấy, tẩu thuốc, diêm, ảnh chụp, hũ thuốc lào, và hộp xì gà cũng bay hơi khỏi cái bàn viết. Đồ đạc đã trở về đúng vị trí của chúng từ cái thuở nào xa lắc xa lơ. Con bé giúp việc, kẻ đã bị cấm bén mảng đến đây suốt năm tháng qua, đã vào đây, dọn dẹp sạch sành sanh, đánh bóng cho nó sạch bong, làm cho căn phòng trở nên khó ưa và khủng khiếp.

Sáng nay tôi đứng đây, nhìn ngắm cái cảnh hoang tàn này, và tôi nhận ra rằng nếu muốn gọi lại cái tinh thần từng làm cho "bệnh viện" này trở nên ấm cúng và dễ chịu với mình, tôi phải đặt lại những món đồ cứu cánh cho sự tàn lụi dai dẳng kia về đúng chỗ cũ của chúng, rồi lại chăm bẵm một "bệnh nhân" khác cho đến khi tống khứ nó đi làm "lễ tang cuối cùng", với dăm ba người hay một đám đông phụ giúp, tùy cơ ứng biến; và tôi sẽ làm thế.