Mấy ông chuyên gia sinh học chắc sẽ bĩu môi nghi ngờ khi nghe thông báo của Tiến sĩ Jacques Loeb từ Đại học California về việc tạo ra sự sống bằng hóa chất... Bác sĩ Loeb là một nhà thực nghiệm cực kỳ sáng dạ và tài tình, nhưng nếu bầu chọn thì giới chuyên gia sẽ coi bác là một người có trí tưởng tượng bay bổng hơn là một nhà nghiên cứu hiện tượng tự nhiên không bao giờ sai sót. -- New York Times, ngày 2 tháng 3.

Ước gì tôi trẻ lại được như thế. Dù giờ trông tôi già khú đế rồi, nhưng hồi xưa tôi cũng từng trẻ như vậy. Tôi vẫn nhớ, cứ như thể mới ba bốn mươi năm trước thôi, cái cảm giác hồi đó: mỗi khi thấy một "Đám Đồng Thuận" tê liệt từ mấy ông chuyên gia ngồi chễm chệ xung quanh, bàn tán về mấy ông chuyên gia đồng nghiệp, những người đã kiên trì đục đẽo hì hục để tìm đường vào mấy cái kho báu của mẹ thiên nhiên rồi báo cáo rằng họ đã tìm thấy thứ gì đó giá trị – với tôi, thế là đủ rồi. Chốt hạ luôn.

Nhưng giờ thì không còn như thế nữa – không đời nào. Bởi vì, theo năm tháng trôi qua, tôi dần nhận ra rằng "Đám Đồng Thuận" thường đánh giá cái mới bằng cảm tính nhiều hơn là bằng cái đầu. Bạn biết thừa là thế mà. Mấy người đó đánh giá dựa trên những cảm xúc thiện chí với bằng chứng à? Bạn biết là không rồi đấy. Ngược lại hoàn toàn. Họ đánh giá dựa trên ánh sáng của những định kiến – chẳng phải thế sao?

Kết quả thì kỳ cục, ừ, kỳ cục đến mức bạn phải thắc mắc sao mấy cái "Đám Đồng Thuận" này không dẹp tiệm quách đi cho rồi. Bạn có biết trường hợp nào mà "Đám Đồng Thuận" thắng cuộc không? Bạn cứ lật lại lịch sử xa tận đâu tùy thích, bạn sẽ thấy lịch sử cung cấp cho bạn cái châm ngôn bất thành văn (đến tận bây giờ) này để bạn làm kim chỉ nam và kiếm chác: Bất cứ cái gì mới mà "Đám Đồng Thuận" cược ngược lại (từ lóng nghĩa là "đặt cược chống lại"), thì cứ dồn tiền mà đặt vào lá bài đó, chẳng phải sợ gì cả.

Có cái động cơ hơi nước sơ khai đấy – từ thuở nào rồi, thời Hy Lạp cổ: "Đám Đồng Thuận" chế giễu nó. Rồi động cơ hơi nước của Hầu tước Worcester, 250 năm trước: "Đám Đồng Thuận" chế giễu nó. Rồi tàu hơi nước của Fulton một thế kỷ trước: "Đám Đồng Thuận" của Pháp, bao gồm cả Napoléon Đại đế, cũng chế giễu nó. Rồi Priestly với khí oxy của ông: "Đám Đồng Thuận" chế nhạo, vây đánh, đốt nhà, trục xuất ông. Trong khi "Đám Đồng Thuận" đang chứng minh bằng số liệu thống kê này nọ rằng tàu hơi nước không thể vượt Đại Tây Dương, thì một con tàu đã làm được. "Đám Đồng Thuận" bao gồm tất cả các chuyên gia y tế ở Anh Quốc đã chế giễu Jenner và việc tiêm chủng. "Đám Đồng Thuận" bao gồm tất cả các chuyên gia y tế ở Pháp đã chế giễu ống nghe. "Đám Đồng Thuận" của tất cả các chuyên gia y tế ở Đức đã chế giễu vị bác sĩ trẻ đó (tên ông ta à? giờ chẳng còn ai nhớ ngoài mấy ông bác sĩ, dù giờ chính các bác sĩ lại tôn sùng ông) – người đã phát hiện và tiêu diệt nguyên nhân của căn bệnh kinh hoàng đó, bệnh sốt hậu sản; họ chế giễu, lăng mạ, săn đuổi, bức hại, làm tan nát trái tim và giết chết ông. Điện báo, cáp xuyên Đại Tây Dương, điện thoại, tất cả đều là "đồ chơi", chẳng có giá trị thực tiễn gì – đó là phán quyết của các "Đám Đồng Thuận". Địa chất học, cổ sinh vật học, thuyết tiến hóa – tất cả đều bị gạt sang một bên bởi "Đám Đồng Thuận" của các chuyên gia thần học, bao gồm tất cả các mục sư trong Cơ đốc giáo, được sự trợ giúp của Công tước Argyle và (ban đầu là) các nhà khoa học khác. Và hãy nhìn Pasteur cùng bảng vàng danh dự về những đóng góp phi thường của ông xem! Bị nguyền rủa – từng người một, đến lượt họ – bởi những "Đám Đồng Thuận" điên cuồng và hung hãn của các chuyên gia y tế và hóa học bao gồm, trong suốt nhiều năm, mọi thành viên của cái bang hội đó ở Châu Âu; bị nguyền rủa mà chẳng thèm liếc nhìn xem ông ta đang làm gì – dù ông đã khẩn khoản cầu xin họ đến và chỉ cần nhìn lấy một cái thôi trước khi đưa ra lời nguyền vĩnh viễn. Họ rút ngắn cuộc đời ông bằng sự hiểm độc và bức hại của mình; và qua đó cướp đi của thế giới những dịch vụ vô giá tiếp theo của một người – trong một số lĩnh vực nhất định và trong một giới hạn nhất định – đã làm được nhiều điều cho nhân loại hơn bất kỳ cá nhân nào khác trong suốt lịch sử lâu dài của nó: một người mà hội chuyên gia phải mất mười ngàn năm mới sản sinh ra được, và người mà hội này có lẽ sẽ không bao giờ có khả năng tạo ra rồi lại đi ám sát một lần nữa trong mười ngàn năm tới. Các ông mục sư thì có tiếng là cứng đầu và thù địch phi lý với ánh sáng mới từ lâu rồi; chà, so với các ông bác sĩ thì họ còn "xách dép" không kịp ấy chứ! Cũng như một số giống chuyên gia khác ngồi đó tạo ra các "Đám Đồng Thuận" và dập tắt những cái mới ngay khi chúng vừa rời khỏi tay những kẻ cần cù, những người tìm tòi, những kẻ mơ mộng đầy cảm hứng, những Pasteur mang ngọc trai đến rải vào chuồng heo "Đồng Thuận".

Nóng mặt thật đấy! Tôi phát cáu, huyết áp tăng vọt lên 106, nhịp tim thì đập loạn xạ. Lần nào cũng thế, cứ hễ cái "cờ đỏ" của một "Đám Đồng Thuận" nào nhảy qua hàng rào, dẫm lên đồng cỏ nhà tôi là tôi lại thấy sôi máu. Bản thân tôi cũng từng là một thành viên của cái "Đám Đồng Thuận" đó không ít lần, nên tôi hiểu cái nghề này – và cả mấy cái tréo ngoe của nó nữa. Tôi là một chuyên gia sắp chữ, kinh nghiệm đầy mình và cũng "dạn dày sương gió"; mười chín năm trước tôi đã đưa ra phán quyết cuối cùng và chắc như đinh đóng cột rằng máy in linotype sẽ không bao giờ tự kiếm ăn nổi chứ đừng nói nuôi ai: giờ thì nó ngốn tới mười bốn mẫu đất để chứa các nhà máy của nó ở Anh rồi. Ba mươi lăm năm trước tôi là một chuyên gia khai thác quặng kim loại quý. Trong khu nhà tôi có một mỏ lộ thiên cho kết quả 600 đô một tấn – vàng. Nhưng mọi hạt vàng trong đó đều bị khóa chặt cứng trong lớp vỏ kim loại cơ bản lì lợm và không thể thuyết phục nổi. Với tư cách là một "Đám Đồng Thuận", tôi đã đưa ra phán quyết cuối cùng rằng không trí tuệ con người nào có thể tách được dù chỉ hai đô-la vàng ra khỏi một tấn đá đó. Sự thật là, tôi đã không lường trước được quy trình xyanua. Quả thực, tôi đã là một thành viên của "Đám Đồng Thuận" bao nhiêu lần kể từ khi tôi trưởng thành và đến tuổi khôn, nhưng tôi chẳng nhớ nổi lần nào mình đã thắng.

Những nỗi đau này khiến tôi nghi ngờ bọn "Đám Đồng Thuận". Bạn biết không, giờ mỗi lần chạm mặt một đứa, tôi lại run lẩy bẩy và nổi da gà. Tôi vội né ra xa, nấp sau thứ gì đó, rồi tự nhủ với bản thân: "Trông nó có vẻ ngây thơ và ổn thỏa đấy, nhưng mặc kệ, mười ăn một là có cái quy trình xyanua nào đó đang ẩn dưới cái thứ kia kìa."

Giờ thì nói về cái vụ "tạo ra sự sống bằng hóa chất" này. Này bạn, nghe tôi khuyên này: đừng có mà cược ngược lại. Tôi không bảo bạn đặt cược vào nó đâu; không, tôi chỉ bảo là, đừng có cược ngược lại. Như bạn thấy đấy, đang có một "Đám Đồng Thuận" chống lại nó kìa. Nếu bạn thấy mình không kìm chế được cảm xúc; nếu bạn cảm thấy cứ phải cược ngược lại cái gì đó mới chịu được, thì hãy cược ngược lại cái "Đám Đồng Thuận" đó. Đó là cách an toàn nhất – lịch sử đã xác nhận tất cả rồi. Nếu bạn còn trẻ, tất nhiên bạn sẽ phải chọn một phe, vì bạn sẽ không thể kìm lòng mình được đâu; nhưng còn tôi, tôi già rồi, tôi sẽ đợi một ván bài mới.

P.S. – Trong cùng số báo Times đó, Bác sĩ Funk nói: "Con người có thể bị lừa đau đớn vì tin quá ít cũng như vì tin quá nhiều; gã hoài nghi cứng đầu Thomas là môn đệ duy nhất bị lừa." Đó có phải là cách nhìn nhận đúng đắn và hợp lý không nhỉ? Tôi không dám chắc, vì trí nhớ tôi dạo này kém, nhưng ấn tượng của tôi luôn là Thomas mới là người duy nhất thực hiện kiểm tra và chứng minh một sự thật, trong khi những người khác chỉ chấp nhận hoặc bác bỏ sự thật đó một cách mù quáng – giống như bất kỳ "Đám Đồng Thuận" nào khác. Nếu đúng là như vậy, thì Thomas Đa Nghi đã loại bỏ một mối nghi ngờ mà nếu không có ông, nó hẳn đã gây rối loạn và phiền toái cho thế giới đến tận bây giờ. Bao gồm cả Bác sĩ Funk. Với tôi, có vẻ như chúng ta nợ nhân chứng cứng đầu – hay là tỉnh táo – đó một lời cảm ơn thay vì một lời mỉa mai. Tại sao Bác sĩ Funk lại đi nghiên cứu về chủ nghĩa duy linh, rồi lại ném đá vào Thomas? Sao ông ta không cứ tin bừa đi cho xong? Phải chăng sự thiếu nhất quán đã trở thành một món đồ trang sức quý giá ở Lafayette Place rồi?

Lão-Già-Sợ-Cái-Đám-Đồng-Thuận.

Trích từ Nhật ký của Adam. – Sau đó có một "Đám Đồng Thuận" về vấn đề này. Đó là cái đầu tiên đấy. Nó họp suốt sáu ngày sáu đêm. Sau đó nó đẻ ra cái phán quyết rằng một thế giới không thể được tạo ra từ hư vô; rằng những thứ nhỏ bé như mặt trời, mặt trăng và các vì sao thì có lẽ được, nhưng sẽ phải mất hàng năm trời, nếu có nhiều thứ như thế. Sau đó, "Đám Đồng Thuận" đứng dậy nhìn ra cửa sổ, và đằng kia cả đống đồ đang quay cuồng và lấp lánh trong không gian! Bạn chưa bao giờ thấy một đám người thất vọng đến thế đâu.

của ông ấy

Adam--i--

mark