Tôi rất yêu cô Mác-ta, tôi yêu cô cũng như yêu bà bác tốt bụng của cô là cụ Uyn-síp vậy.
Cô Mác-ta là một phụ nữ hiền lành, tốt bụng, hàng xóm láng giềng đều quý trọng cô. Tuy vậy cả trẻ con và người lớn đều gọi đùa cô là “cô chột”, “cô lác mắt”. Cô quả có hỏng một mắt thật. Tôi là người duy nhất gọi đúng tên cô. Có thể vì vậy cô Mác-ta có cảm tình đặc biệt với tôi. Cô luôn nói với tôi bằng một giọng dịu dàng, không biết bao lần cô đã nuôi tôi ăn, cho tôi uống trong những lần tôi bị dì ghẻ hành hạ tưởng chừng như sắp chết đói đến nơi.
– Thằng bé đáng thương quá! - cô Mác-ta lôi tôi ra khỏi đám đông và nhắc đi nhắc lại câu đó. - Cháu khổ sở đến mức này ư! Đi với cô nhanh lên, kể cho cô nghe xem suốt thời gian qua cháu sống ra sao.
– Cháu không biết kể gì bây giờ nữa, cô Mác-ta ạ, - tôi trả lời như vậy, và khi thấy cô kéo về phố gia đình tôi ở, tôi vội kêu to. - cháu không đi cùng cô dâu, chỉ bị một trận như đêm qua cháu cũng đủ hết hồn rồi.
– Cô biết rồi, cô biết tất cả rồi, cháu bé đáng thương ạ, bác cô cũng biết rõ mọi chuyện, - cô Mác-ta tốt bụng trả lời. - Bác cô thương cháu lắm! Bác ấy nói “Nếu bác cũng đi lại nhanh nhẹn như những người khác, bác đã đi tìm thằng bé bất hạnh ấy rồi!”. Thế mà bây giờ cô đã tìm thấy cháu trong tình cảnh này đây!
Cô Mác-ta lấy vạt áo lau nước mắt.
– Cháu thèm ăn lắm, cô Mác ta ạ, - tôi nói. - Cháu sắp chết đói đến nơi đây!
Đứng ở ngoài phố tôi khóc và cô Mác-ta cũng khóc.
– Đi thôi, - đột nhiên cô Mác-ta nói to, - đi về phố nhà ta đi. Bác cô nói rằng bác sẽ mừng lắm nếu tìm ra cháu, nay cô đã tìm thấy cháu rồi.
– Không, cháu không về nhà đâu, không đời nào cháu trở về nhà nữa đâu.
– Đừng sợ, cô sẽ bí mật dẫn cháu về nhà bác cô để không ai trông thấy cháu cả, mà cũng không có người nào nhận ra cháu được đâu! - cô nói thêm bằng một giọng thương xót khi ngắm nhìn thân hình gầy yếu của tôi. - Ngay đến như cô có nhận ra cháu cũng là do quen giọng cháu mà thôi.
Ngập ngừng một lúc cuối cùng tôi đồng ý nghe lời cô Mác-ta. Khi đến phố gia đình tôi ở, cô để tôi nấp trong xó tối, còn cô về nhà trước báo tin cho cụ Uyn-síp biết, nhân tiện nhìn xem nếu tôi xuất hiện cách nhà dì ghẻ tôi có vài bước thì liệu có nguy hiểm hay không.
Một lúc sau cô Mác-ta vẫn chưa quay lại. Tôi nghĩ rằng cụ Uyn-síp không muốn cho tôi vào nhà cụ. Không có việc gì để làm cả, tôi liền đem tiền ra đếm. Té ra tôi có tới mười bốn pen-ni. Cả một gia tài lớn! Tôi đã kiếm ra số tiền này trong vòng chưa đầy nửa giờ. Quả thật ông người Ai-len tốt bụng kia đã giúp đỡ tôi rất nhiều, nhưng cứ cho rằng nếu không được ông ta giúp đỡ, tôi chỉ kiếm được một nửa hoặc thậm chí một phần tư số tiền ấy thôi thì tôi vẫn kiếm được ba pen-ni rưỡi trong nửa giờ, bảy pen-ni trong một giờ, một si-linh và chín pen-ni trong vòng ba tiếng! Tôi bắt đầu mong rằng cô Mác-ta không ra đây nữa để tôi có thể tự do đi hát rong. Nhưng không, cô đã trở lại mang theo một cái bọc gì đó giấu dưới vạt áo, cô bảo rằng trong phố không có ai và cụ Uyn-síp đang đợi tôi.
– Tuy vậy tốt hơn là cháu không đến đó, - tôi nói. - Có thể trong lúc cô và cháu đứng đây nói chuyện thế này thì dì ghẻ cháu đã ra khỏi nhà. Xin cám ơn cô, cô Mác-ta, nhưng cháu đi khỏi nơi này là tốt nhất.
– Không, không! - cô chắn đường không cho tôi đi và nói to. - Cháu đã phải sống lang thang ngoài phố nhiều quá rồi đấy, cô không cho cháu đi đâu nữa, về nhà cùng với cô đi, phải khôn lên chứ, cháu! Cô mặc cho cháu bộ quần áo lạ để không ai có thể nhận ra cháu cả!
Nói xong cô lôi từ trong vạt áo dài ra một cái váy cũ và chiếc mũ của phụ nữ, cô nhanh nhẹn mặc váy và đội mũ cho tôi rồi nắm tay tôi cương quyết dẫn tôi về phố làm tôi không sao cưỡng lời được.
Chúng tôi bước vào nhà cụ Uyn-síp đúng lúc cụ đang thanh thản ngồi trước lò sưởi rực lửa và nhấm nháp rượu rom pha với nước sôi.
– Nó đây này, bác ơi! - cô Mác-ta vừa tháo ủng và cởi váy tôi ra, vừa nói vậy.
– Nó đây ư! - cụ Uyn-síp đưa đôi mắt đầy kinh ngạc và gần như khiếp sợ nhìn tôi. - Thằng bé con vui tính giống mẹ như đúc mà bây giờ đến nỗi này ư! Trời ơi, sao nó tiều tụy quá thế! Tất cả chỉ tại cái con mụ tóc hung nát rượu thôi! Hừ, bây giờ mà nó vác mặt vào đây thì bác sẽ dùng đôi bàn tay này nện cho nó một trận chí tử. Mác-ta ơi xem này, đến chiếc áo sơ mi thằng bé cũng không có nữa! Thế mà mọi người nói rằng nó mặc bộ quần áo lành lặn, ấm áp do nhà thương làm phúc phát cho.
Cụ Uyn-síp còn nói những câu gì nữa, nhưng tôi không nhớ rõ. Lọt vào căn phòng ấm cúng và ngồi gần ánh lửa đột nhiên tôi cảm thấy tai ù đi. Đầu tôi hoa lên, chân run lập cập, tôi ngã lăn xuống sàn nhà.
Chắc hẳn tôi ngất đi khá lâu, vì trong thời gian ấy tôi đã được hưởng bao nhiêu thay đổi. Lúc tỉnh cậy tôi thấy mình nằm trên chiếc ghế đi-văng kê trong phòng ngủ của cụ Uyn-síp. Trước đây tôi mặc chiếc áo khoác dính đầy vôi, vữa và chiếc quần rộng thùng thình bằng vải cào bông, bây giờ quần áo của tôi đã khác hẳn; tôi mặc chiếc áo len đan với chiếc quần vừa dài vừa rộng, chắc hẳn những thứ này là của cụ ông Uyn-síp đã quá cố, tôi còn được quàng một chiếc áo khoác to quá mức, chiếc áo này trùm cả người và chân tôi, chắc hẳn đêm đêm cụ bà Uyn-síp vẫn mặc chiếc áo này. Tuy còn thấy hơi nhức đầu tôi vẫn nhỏm nửa người dậy và nhìn xung quanh. Cụ Uyn-síp đứng trước bếp lò và quấy món gì đó trong chiếc xoong nhỏ, cô Mác-ta bước vào phòng và đặt một cái đĩa lên bàn, trong đĩa có ba miếng thịt cừu rán ngon tuyệt. Trông thấy món ăn hấp dẫn đó suýt nữa tôi đã từ trên đi-văng nhảy xuống đất, nhưng chiếc áo khoác dài phủ kín chân tôi làm tôi vướng víu, cụ Uyn-síp thấy tôi động đậy.
– Sao, cháu bé tài giỏi này, tỉnh dậy rồi à? - cụ reo to bằng một giọng dịu dàng và vui vẻ. - Thôi đi, cháu yêu, hãy vui vẻ lên nào, sao bỗng nhiên cháu lại âu sầu thế?
Mà lạ thật không hiểu tại sao bỗng nhiên tôi lại khóc. Chính cụ Uyn-síp làm tôi phải khóc đấy. Từ ngày mẹ tôi mất đi không ai hôn tôi cái nào cả, thế mà cụ lại hôn vào trán tôi. Được cái hôn âu yếm như mẹ hôn con vậy, làm sao tôi kìm nước mắt được. Cụ Uyn-síp để mặc tôi khóc thỏa thuê còn cụ thì chuẩn bị bữa ăn tối. Một lát sau từ cái bếp lò xây theo kiểu Hà Lan sáng rực lửa bốc ra mùi thơm dễ chịu lạ thường.
– Thế nào, Gim, cháu đã chuẩn bị xong chưa?
– Cám ơn bà, cháu xong rồi.
– Trưa nay bà ăn thịt, - cụ Uyn-síp đặt tôi ngồi vào một chiếc ghế bành lớn trước bàn ăn, và dịu dàng nói. - Còn lại chút ít bà nấu xúp cho cháu. Ăn đi, cháu yêu, đừng bỏ lại một tí gì nhé, trong lúc cháu ăn món xúp này, cô Mác-ta sẽ làm xong món chả nướng thôi.
Kể ra không cần phải dỗ dành tôi làm gì cả. Tôi thấy món xúp đó quả là ngon tuyệt. Nhưng chỉ ăn riêng bát xúp thì làm sao thỏa mãn được tính háu ăn của tôi! Tôi tấn công món đó như tấn công kẻ thù mà mình cần tiêu diệt càng nhanh càng tốt vậy, tôi húp xúp nhanh đến nỗi cụ Uyn-síp nín thở vì kinh ngạc.
– Đấy, thằng bé khốn khổ đến mức ấy đấy! - cụ thở dài nói như vậy khi thấy bát xúp hết nhẵn. - Nó húp xúp như uống nước vậy.
Quả đúng như thế, tất cả những món ăn bày ra tôi đều thấy đó chỉ là những khẩu phần bé tí, nhưng tôi không nói điều đó ra cho cụ Uyn-síp biết. Tôi tế nhị đến mức khi cụ hỏi tôi là liệu tôi có thể ăn thêm một miếng chả cừu nướng nữa không, tôi trả lời: “Thưa bà, chắc cháu không ăn hết được cả miếng đâu, xin bà cho cháu nửa miếng thôi.”, - mặc dầu trong thâm tâm lúc đó tôi nghĩ không những mình có thể ăn hết tất cả các miếng chả nướng đang đặt trên bếp lò kiẻeu Hà Lan mà còn ăn thêm được cả tảng bánh mì to tướng, tôi sẵn sàng dùng bánh mì đó vét sạch mỡ dính trong đĩa thức ăn.
Tuy vậy, té ra tôi no bụng đói con mắt. Ăn xong một miếng chả nướng và ít khoai tây tôi cảm thấy no nê lắm rồi.
– Còn bây giờ, - cụ Uyn-síp bảo vậy khi nghe cô Mác-ta đã rửa xong bát đĩa sau bữa ăn tối và cả ba chúng tôi ung dung ngồi trước là sưởi, - cháu hãy kể cho bà và cô Méc-ta nghe theo đúng trình tự mọi việc xảy ra với cháu kể từ ngày cháu bỏ nhà ra đi.
Tôi sẵn sàng thực hiện đúng yêu cầu của cụ. Tôi kể tỉ mỉ cho cụ và cô Mác-ta nghe toàn bộ quãng đời kể từ lúc tôi bỏ nhà ra đi sau khi đã cắn vào ngón tay dì ghẻ. Khi nghe đến đoạn tôi kết bạn với Ríp-stơn và Mô-un-đi và tôi cũng tham gia vào công việc làm ăn ở ngoài chợ cùng chúng, cụ Uyn-síp liền chửi bới dì ghẻ tôi một trận, cụ nói dì ghẻ tôi tồi tệ quá nên suýt nữa tôi đã bị lâm vào cảnh tù đày.
– Lấy trộm vặt vãnh ngoài chợ thì không bị bỏ tù bà ạ! - tôi nói cho cụ rõ. - Nếu bị bắt thì cũng chỉ bị ông gác chợ trừng phạt thôi. Mô-un-đi bảo cháu như thế đấy.
– Thằng Mô-un-đi bạn cháu chỉ là đứa nói dối, rồi cháu cũng thấy như vậy cho mà xem. Cũng may là cháu bị ốm vì bệnh sốt nóng nên mới thôi nghề trộm cắp. Từ đó trở đi cháu không ăn cắp nữa, có phải không?
– Vâng, không bao giờ cháu còn đi ăn cắp nữa! - tôi quyết định không kể câu chuyện về quả dứa, nên đành nói dối như vậy.
Câu chuyện về cuộc chạy trốn khỏi nhà thương làm phúc của tôi làm cụ Uyn-síp buồn cười lắm nhưng khi nghe đến đoạn là hai gã buôn quần áo cũ giở trò bịp bợm vô liêm xỉ ra thế nào, cụ Uyn-síp rất tức giận.
– Quân lưu mạnh đểu cáng đến thế là cùng! - cụ nói to. - Nếu bà là nam giới thì thế nào bà cũng rình bọn chúng rồi đánh cho chúng một trận nên thân mới được.
Nghe tôi kể xong, cụ thở phào nhẹ nhõm:
– Thôi tốt rồi, không có gì đáng phàn nàn nữa rồi! Tất nhiên đáng tiếc rằng đứa con trai của một người phụ nữ mà bà rất yêu mến đã phải đi ăn xin, nhưng đó cũng chưa phải là điều tồi tệ nhất, vì có thể còn có những chuyện xấu hơn xảy ra với nó nữa.
– Sao bà lại bảo cháu phải đi ăn xăn? Cháu có xin của bố thí đâu? Khi cô Mác-ta gặp cháu, cháu đang hát cơ mà!
– Hừ, hát rong hay đi ăn xin cũng chỉ là một mà thôi, bà không thấy hai việc đó khác nhau chút nào cả. - cụ Uyn-síp quả quyết đáp vậy.
– Trước đây cháu không rõ là hai việc đó giống nhau, tôi bối rối nói. - Cháu không muốn sống bằng của bố thí, nếu cần cháu sẵn sàng vứt đi mười bốn pen-ni mà người ta cho cháu khi cháu hát rong. Bà ơi, tiền ấy đâu rồi?
– Tốt nhất cháu đừng hỏi đến món tiền ấy nữa! Cháu không còn cần đến số tiền ấy đâu, Gim ạ! Tiền đó sẽ mang lại điều tốt lành cho một người phụ nữ nghèo khổ được bà giúp đỡ, cháu không nên dùng tiền ấy để tiêu pha cho riêng mình. - cụ quay ra hỏi cô Mác-ta. - Bà ấy nói gì khi cháu mang mớ giẻ rách bẩn thỉu và số tiền ấy lại nhà bà ta?
– Bà ấy mùng lắm, bác ạ! Bà ta không biết nói thế nào để cám ơn bác! Bây giờ bà ta đang ngồi cắt quần áo cho chú bé Bin-li của bà ta đấy.
Cụ Uyn-síp và cô Mác-ta nói tới mớ giẻ rách nào vậy? Chẳng lẽ hai người nói tới chiếc áo khoác ngoài và chiếc quần của tôi sao? Cứ để cho chú bé Bin-li được tiền và quần áo của tôi đi! Tôi không phải cởi trần đâu! Bộ quần áo mà cụ Uyn-síp mặc cho tôi bây giờ rất tiện lợi, mặc vào thấy người ấm áp lắm. Nhưng tôi không thể ra phố với trang phục này được. Tuy vậy, chưa biết chừng tôi bị nhầm cũng nên, có thể cụ Uyn-síp và cô Mác-ta nói chuyện nào đó hoàn toàn không dính líu gì đến quần áo của tôi. Tôi cần làm sáng tỏ mối nghi vấn này càng nhanh càng tốt. Tôi suy nghĩ vài phút xem nên bắt đầu câu chuyện thế nào cho tế nhị hơn, cuối cùng khi thấy trên bệ lò sưởi có một chiếc khuy to, tôi hỏi:
– Bà và cô có cần dùng cái khuy này làm gì không?
– Không, cháu hỏi vậy để làm gì?
–Dạ, nếu khâu chiếc khuy này vào áo cho cháu thì hay quá, áo ấy thiếu chiếc khuy ở gần cổ mà.
– Thôi! Không bao giờ cháu còn nhìn thấy các quần áo cũ nữa đâu, Gim ạ!
– Không bao giờ cháu còn nhìn thấy bộ quần áo ấy nữa ư? - tôi sợ hãi nói to. - Sao lại như vậy? Thế cháu không có quần áo ư?
– Đừng lo lắng về việc đó, - cụ Uyn-síp tốt bụng xoa đầu tôi an ủi, - Cháu có cái áo ngoài khác. Mọi chuyện sẽ tốt đẹp biết bao nếu không còn một việc khó hơn nhiều so với việc đi kiếm áo cho cháu.
– Còn có việc gì khó hơn nữa hả bà? - tôi tỏ mò hỏi vậy - Chẳng lẽ kiếm quần còn khó hơn kiếm áo à?
Câu hỏi của tôi làm bà cụ buồn cười.
– Không, kiếm quần áo cho cháu cũng dễ thôi, Gim ạ, - cụ nói. - Khó nhất là bà không biết làm gì với cháu đây? Để cháu ở đây thì không được rồi: cháu cũng biết đấy, nếu bố cháu và dì ghẻ cháu thấy cháu ở nhà bà thì sẽ có chuyện lôi thôi ầm ĩ như thế nào rồi!
– Vâng, tất nhiên cháu không thể ở đây được, cháu cũng sợ bị bố cháu và dì ghẻ phát hiện ra lắm, - tôi vội vã trả lời.
– Nếu cho thằng bé này đi theo ai đó để học nghề thì tốt biết bao, - cô Mác-ta vừa bình thản nói, vừa tiếp tục công việc. Cô đang đan đôi bít tất.
– Tốt thì tốt đấy! Nhưng cho nó theo ai bây giờ?
– Cháu nghĩ thế này... nhưng chỉ sợ bác lại bảo rằng nghề đó chẳng ra gì thôi!
– Nghề gì nào?
– Nên cho nó học nghề thông ống khói ở nhà chú Ben-chơ. Chú ấy nuôi trẻ con học việc mà.
– Thật là tuyệt vời! - cụ Uyn-síp sung sướng reo to. - Nghề như thế mới đáng gọi là nghề chứ! Có phải không Gim?
Vì lễ phép tôi cũng đành trả lời:
– Thưa, vâng ạ!
Nhưng thực ra tôi hoàn toàn không chia sẻ niềm hân hoan cùng cụ Uyn-síp. Tất nhiên nếu như trong đêm hôm qua khi còn đang đói khát và lạnh cóng cả người, còn đang phải nằm bên đống phân gia súc khô cháy âm ỉ, giá có ai giới thiệu cho tôi nghề thông ống khói chắc hẳn tôi sẽ vui vẻ nhận lời ngay. Nhưng đối với một đứa trẻ được ăn no, ngồi trên chiếc đi-văng mềm mại và mặc bộ quần áo bằng sợi bông thì leo trèo, chui vào ống khói quả là một công việc đáng sợ.
– Mác-ta này, bác rất mừng vì cháu đã nghĩ ra điều đó, cháu yêu ạ! - cụ Uyn-síp vẫn vui vẻ nói. - Không thể tìm ra việc gì hay hơn thế nữa. Thứ nhất, đó là một nghề dễ học và có thể kiếm ra tiền, tiền đó lại là đồng tiền rất lương thiện. Trước đây chú Ben-chơ cũng chỉ là một kẻ nghèo khổ, áo quần rách rưới như Gim vậy, trong túi chẳng bao giờ có lấy một xu, thế mà bây giờ chú ấy chẳng thiếu gì cả. Thứ hai, chú ấy sống ở xa nơi này và cái chính là đi nạo ống khói Gim sẽ bị bồ hóng bám đầy mặt mũi, dù có giáp mặt với cha nó thì ông ta cũng không nhận ra nó được. Thôi, công việc sắp xếp thế là xong. Mác-ta này, ngay sáng ngày mai cháu hãy đi xe ngựa đến Kem-be-roen và mời chú Ban-chơ cùng lên xe đến đây nhé!
