C

hương trình học A-level của Anh quốc khác với chương trình cấp ba của các nước khác ở chỗ, học sinh được phép chọn bốn môn để học chuyên sâu, chứ không học đại cương toàn diện. Ban đầu, tôi chọn Business Studies (Nghiên cứu Kinh doanh), Toán, Graphics (Đồ họa) và Media Studies (Nghiên cứu Truyền thông). Thế nhưng do một số vấn đề liên quan đến giấy tờ nhập học, trường đã đăng ký sót lớp Truyền thông cho tôi. Khi tôi đến hỏi thì lớp ấy đã đủ người, và môn duy nhất còn trống là Văn học Anh. Vì thế, tôi bất khả kháng phải gật đầu để học cho đủ môn.

Ngày tôi bước vào lớp học môn Văn học Anh, tôi ngỡ ngàng nhận ra mình là người châu Á duy nhất. Xung quanh tôi đều là những người bạn nói tiếng Anh lưu loát. Dù là lúc ở Việt Nam tôi đã được học trong môi trường nói tiếng Anh, thế nhưng để cảm nhận nền văn học, văn hóa và lịch sử của một đất nước xa lạ bằng thứ ngôn ngữ không phải là tiếng mẹ đẻ, tôi không khỏi lo lắng.

Nina đang đọc cuốn Kiêu Hãnh và Định Kiến để phân tích trong lớp Văn học Anh. Hình chụp ngẫu hứng từ một người bạn trong ký túc xá.

Và hệt như tôi dự đoán, bài giảng đầu tiên của cô giáo Văn học Anh làm tôi choáng váng. Hai bài thơ cô đưa cho cả lớp phân tích âm ngữ, vần điệu chỉ có hai đoạn ngắn, nhưng có đến gần 10 từ tôi không chắc là có trong từ điển nữa cơ. Tôi đọc đi đọc lại, có cố gắng đến mấy cũng chỉ hiểu được đại khái chung chung, chứ hoàn toàn không cảm nhận được mấy cách láy âm hay chơi chữ mà cô giáo đang say sưa giảng dạy.

Vài tuần sau, khi cầm bài luận cô giáo trả về sửa đỏ cả tờ giấy, này thì lỗi ngữ pháp, này thì phân tích dài dòng, này thì viết không rõ nghĩa, tôi buồn lắm, đôi môi chỉ chực mếu. Hôm đó tan trường, tôi không về thẳng ký túc xá, mà cứ đi lang thang qua những con phố nhỏ hẹp quanh co ở Cambridge. Nhìn góc phố nào cũng đầy những tập quán tôi chưa bao giờ biết đến, những phong tục tôi chưa bao giờ sống qua và những hình ảnh tôi chưa bao giờ tưởng tượng được... Tôi phải làm gì để cảm nhận những dòng văn chương phản ánh hay ca tụng xã hội xa lạ này?

Giây phút đó là lần đầu tiên tôi thấm thía sự cô đơn tột cùng. Nào bầu không khí trong lành nước Anh, nào những con đường lát gạch sạch sẽ, nào cuộc sống công bằng mà ba mẹ tôi và những người ở Việt Nam hằng mơ ước... Lúc đó chúng bỗng trở nên thật vô nghĩa đối với tôi... Làm sao có thể bù đắp khoảng trống cô quạnh của một người “tị nạn giáo dục” lẻ loi một mình nơi xứ người rộng lớn?

Những căn nhà ở ngoại ô Cambridge.

Trời đổ mưa. Thường ở Anh quốc mùa Thu Đông chỉ có những cơn mưa phùn nhỏ. Nhưng cơn mưa hôm ấy lớn lạ thường... Có chăng là cơn mưa rào cuối cùng sót lại từ mùa Hè. Tôi núp trong một mái hiên, trước cánh cửa sơn đỏ của một ngôi nhà be bé. Nhìn từng hạt mưa nặng hạt rơi xuống, nước mắt tôi cứ thế mà lã chã rơi theo. Tôi nhớ mình đã khóc rất to, khóc vì điểm thấp thì ít mà khóc vì tủi thân thì nhiều. Trước đây học trường Quốc tế ở Việt Nam, tôi tự hào về ngoại ngữ của mình lắm. Vậy mà cầm bài luận Văn học Anh trên tay, tôi tủi cho khả năng tiếng Anh của mình.

Nhìn cảnh vật nên thơ ở Cambridge, nhưng tôi không hiểu gì về đời sống của họ cả.

Đang ôm mặt khóc nức nở giữa trời mưa không ngớt, tôi giật mình vì nghe tiếng cửa mở. Một ông già người Anh lụm khụm đứng phía trong, nhìn tôi hỏi: “Cháu khóc vì trời mưa không về nhà được hay sao?”.

Tôi ngừng khóc, vẫn chưa hết ngạc nhiên nhìn ông cụ. Ông ấy nói tiếp: “Ta thấy cháu qua cửa sổ nhà ta. Cháu có cần gì không?”.

“Dạ không. Cháu chỉ chờ hết mưa để đi về thôi.” – Tôi trả lời.

“Cháu có muốn vào nhà ngồi chờ không? Mưa này lâu hết lắm đấy.” – Ông cụ móm mém mời tôi, đẩy cửa rộng hơn một tí nữa.

Tôi ngập ngừng, trộm nhìn vào bên trong. Nhà ông cụ nhỏ nhưng sạch sẽ, cổ kính và lót thảm đỏ rất ấm cúng. Tôi gật đầu đồng ý: “Cháu cám ơn ông”.

Ông cụ chỉ sống một mình. Cụ mời tôi uống một tách trà nóng và ăn bánh bích-quy bơ Scotland bùi bùi thơm thơm vừa mở trong hộp ra. Cụ hỏi: “Vì sao lúc nãy cháu khóc?”.

Tôi thật thà kể: “Vì cháu bị điểm thấp môn Văn học Anh. Cháu không hiểu các bài thơ này nói về cái gì nữa”.

Ông cụ nhấp ngụm trà, lặng nhìn tôi một lúc rồi nói: “Rất hiếm khi có một người trẻ như cháu lại chọn môn học cổ điển này. Cháu hãy đưa ta coi bài luận điểm thấp của cháu nào”.

Tôi lật đật đưa ông cụ xem. Sau một lúc, ông trả tôi tờ giấy rồi nói: “Ta thấy là cháu đang cố gắng quá sức.” (Nguyên văn: You are trying too hard!)

Ông ngưng lại nhấp ngụm trà rồi tiếp: “Văn học Anh quốc hay là văn học của nước nào đi nữa, cháu không thể ép buộc bản thân cảm nhận. Đừng bắt mình phải đứng ở vị trí một nhà phê bình văn học để viết khi căn bản còn chưa nắm chắc. Ta chỉ có thể khuyên cháu nên thả lỏng suy nghĩ và tự tin hơn vào bản thân mình thôi. Thay vì ngồi hàng giờ nghĩ xem bài thơ này có nghĩa gì, cháu nên tìm hiểu xem khi nó được sáng tác, nước Anh đang trải qua những biến cố gì”.

Những lời nói của ông cụ làm tôi cứ suy nghĩ mãi. Trời vẫn mưa, cụ còn cho tôi mượn dù để đi về. Cụ nói khi nào tiện đường qua chỗ cụ thì trả dù sau cũng được. Cầm dù đi dưới mưa đầu tôi bỗng trở nên thông suốt về phương pháp học tập của mình. Tối ấy, tôi kể với mẹ rằng mình gặp được một ông Bụt hiện ra hỏi vì sao con khóc, y như trong truyện cổ tích.

Từ ngày hôm đó, tôi hạ quyết tâm nếu mình có thể học qua được môn Văn học Anh, chắc chắn mình sẽ làm được mọi thứ trên đời này, vì không có gì có thể khó hơn thế nữa. Tôi không những đọc sách, đọc bình văn, tôi còn tìm tòi xem các tác phẩm điện ảnh qua từng thời kỳ của những cuốn tiểu thuyết cô giáo cho đọc, và thậm chí còn lặn lội đạp xe lê la các bảo tàng để hiểu thêm về bối cảnh lịch sử, xã hội Anh khi những cuốn sách hay bài thơ đó được viết ra.

Hình chụp từ một người bạn cùng lớp Văn học Anh.

Đó là những ngày tháng tôi chìm đắm vào lịch sử, văn học và văn hóa nước Anh. Môn học đó, dù khó khăn vô cùng, đã thay đổi cuộc đời tôi, khiến tôi yêu nước Anh như chính quê hương Việt Nam của mình. Môn học đó, không chỉ dạy tôi về văn chương chữ nghĩa, mà còn mang lại cho tôi bài học đầu tiên về tình yêu trong xã hội này. Chúng ta chưa thật sự yêu nếu chỉ là vì chút lưu luyến vẻ bên ngoài yêu kiều. Cũng như tôi, ngỡ như yêu nước Anh vì sự hào nhoáng hữu hình nên quyết tâm đến du học, nhưng đâu phải. Chỉ khi ta thật sự chịu khó trải qua những thử thách, đau đớn, buồn tủi để chạm được đến những giá trị vô hình bên trong... thì lúc đó ta mới chính thức có tình yêu vô điều kiện.

Nhiều năm sau, khi tôi đã bắt đầu ổn định cuộc sống của mình tại Canada, quốc gia xa Anh quốc cả muôn trùng một đại dương rộng lớn, trái tim tôi vẫn sẽ yêu đất nước ấy không ngừng nghỉ, yêu từng trang lịch sử, từng nhánh cây ngọn cỏ, từng phiến gạch cũ kỹ,... Và tôi vẫn mãi mãi nhớ ông cụ Cambridge móm mém đáng yêu, sống trong căn nhà nhỏ với cánh cửa vòng cung sơn đỏ trên con phố ướt mưa ngày ấy.

Một thư viện ven sông ở Cambridge.