Dù chỉ còn một tuần trước kì thi cuối, cả buổi chiều thứ Hai tôi vẫn ngồi đọc “Tự khúc.” Tôi muốn đến nốt hai khu đô thị ma còn lại, nhưng Ben cần đi xe. Tôi không còn tìm kiếm những manh mối trong bài thơ như thể đang tìm kiếm chính Margo nữa. Lần này đọc được nửa chừng “Tự khúc,” tôi sa vào một phần mà tôi cứ trở đi trở lại.
“Ta nghĩ thời gian dài trước mắt ta sẽ chỉ lắng nghe,” Whitman viết như vậy. Và hai trang tiếp theo, ông chỉ nghe thôi: nghe suối róc rách, nghe tiếng người, nghe hòa nhạc opera. Ông ngồi trên cỏ và để âm thanh tràn qua mình. Có lẽ đấy cũng là điều tôi đang cố thực hiện: lắng nghe tất cả những âm thanh tinh tế nhất của cô ấy, vì trước khi hiểu được, thì phải nghe thấy đã. Đã quá lâu rồi, tôi không thực sự nghe thấy Margo–tôi đã thấy cô ấy la hét và ngỡ rằng cô ấy đang cười–nhưng giờ tôi nhận ra đó là việc cần làm. Cố gắng, thậm chí từ khoảng cách xa xôi diệu vợi này, nghe thấy bản opera của Margo.
Nếu không nghe được Margo, ít nhất tôi có thể nghe những gì cô ấy từng nghe. Tôi bèn tải album những bản hát lại ca khúc của Woody Guthrie. Tôi ngồi bên máy tính, nhắm mắt, khuỷu tay tì lên bàn, lắng nghe giọng hát ở cung thứ. Tôi cố gắng nghe, trong bài hát tôi chưa từng nghe, một giọng nói tôi bắt đầu thấy khó nhớ sau mười hai ngày.
Tôi vẫn đang nghe nhạc–bây giờ là một ca sĩ yêu thích khác của Margo, Bob Dylan–thì thấy mẹ về. “Hôm nay bố về muộn,” mẹ nói qua cửa phòng tôi vẫn đóng. “Mẹ làm bánh kẹp thịt gà tây nhé?”
“Vâng, ngon ạ,” tôi đáp, rồi lại nhắm mắt nghe nhạc. Nghe thêm một album rưỡi nữa, tôi mới đứng lên khi bố gọi ra ăn tối.
Bữa tối, bố mẹ nói chuyện tình hình chính trị Trung Đông. Dù hoàn toàn đồng quan điểm với nhau, nhưng cả hai vẫn lớn tiếng chỉ trích, thế-này-thế-kia là đồ dối trá, thế-này-thế-kia là quân bịp bợm và cướp bóc, và rằng cả đám nên từ chức đi cho rồi. Tôi chăm chú vào bánh kẹp thịt gà tây, ngon tuyệt, đẫm tương cà chua và hành nướng thơm lừng.
“Thôi, dừng ở đây nhé,” mẹ chốt lại sau hồi bàn luận.
“Ngày hôm nay ra sao hả Quentin?”
“Ổn ạ,” tôi đáp. “Sẵn sàng đi thi, con nghĩ thế ạ.”
“Không tin nổi là con đi học tuần cuối ở trường,” bố nói. “Thực sự chỉ mới như hôm qua thôi...”
“Đúng vậy,” mẹ bùi ngùi. Một giọng nói trong đầu tôi đang gào lên: CẢNH BÁO CÓ NGƯỜI HOÀI CỔ CẢNH BÁO CẢNH BÁO CẢNH BÁO. Bố mẹ tôi tốt nhất quả đất, hiềm nỗi dễ mủi lòng xúc động sến sẩm kinh lên được.
“Bố mẹ rất tự hào về con,” mẹ nói. “Nhưng Chúa ơi, mùa thu sang năm bố mẹ sẽ nhớ con lắm.”
“Ơ, vâng, nhưng cũng không nói quá sớm được. Có khi con trượt môn Quốc ngữ đấy ạ.”
Mẹ bật cười, rồi nói, “À, con có biết hôm qua mẹ gặp ai ở Hiệp Hội Thanh Niên Cơ-đốc không? Cô Betty Parson đấy. Cô ấy nói là mùa thu tới Chuck sẽ vào Đại học Georgia. Mẹ mừng cho Chuck, thằng bé đã nỗ lực nhiều.”
“Nó chỉ được cái thúi hoắc thôi mà mẹ,” tôi nói.
“Chậc,” bố nói, “Chuck hay bắt nạt các bạn. Hành vi như thế cần được uốn nắn.” Đúng kiểu suy nghĩ của bố mẹ tôi: trong mắt họ, không có ai chỉ được cái thúi hoắc cả. Luôn có gì đó không ổn đối với mọi người, không phải tại họ bẩm sinh xấu xa: họ bị rối loạn giao tiếp xã hội, hội chứng nhân cách kẻ bên lề, đại khái thế.
Mẹ tiếp tục câu chuyện, “Nhưng Chuck có khó khăn trong khi học. Thằng bé gặp đủ vấn đề–như bất cứ ai. Mẹ biết bây giờ con không nhìn nhận bạn bè theo cách đó, nhưng khi nào trưởng thành hơn, con bắt đầu nhìn ra được–đứa ngoan, đứa hư, tất cả đám bạn bè–đều là con người. Đều là những người đáng được quan tâm. Với những mức độ khác nhau về thể trạng, tâm lí, khả năng hiện thực hóa bản thân. Nhưng con biết đấy, mẹ luôn mến cô Betty Parson, luôn đặt hi vọng vào Chuck. Cho nên thằng bé sẽ vào đại học là chuyện đáng mừng, con có nghĩ thế không?”
“Mẹ ơi, thật ra con không thực sự quan tâm đến nó, bổ ngang hay bổ dọc cũng thế thôi ạ.” Nhưng tôi có nghĩ rằng, nếu ai cũng là con người, sao bố mẹ vẫn bức xúc đám chính khách ở Israel và Palestine nhỉ? Bố mẹ không nói về họ như thể họ cũng là con người.
Bố ngừng nhai gì đó, đặt dĩa xuống và nhìn tôi. “Càng làm việc,” bố nói, “bố càng nhận ra rằng con người thiếu những cái gương chuẩn. Thật khó để ai đó cho ta thấy trông ta thực sự thế nào, và thật khó để chính ta cho người khác hay ta cảm thấy ra sao.”
“Nghe hay quá anh ạ,” mẹ nói. Tôi thích kiểu bố mẹ tôi thích nhau như vậy. “Nhưng chẳng phải sâu xa trong lòng, ta thấy khó có thể hiểu được rằng những người khác là con người như chính ta cũng là con người sao? Ta lí tưởng hóa họ thành thánh thần hoặc liệt họ vào hàng động vật.”
“Đúng đấy. Nhận thức cũng làm nên những cửa sổ méo mó. Có lẽ anh đã không nghĩ nhiều theo hướng đó.”
Tôi ngồi sau. Tôi đang lắng nghe. Và tôi nghe thấy gì đó về cô ấy, những ô cửa sổ và gương. Chuck Parson là một con người. Giống như tôi. Margo Roth Spiegelman cũng là một con người. Và tôi chưa từng nghĩ về cô ấy theo cách đó, chưa thực sự; đó là sự thất bại của tất cả những tưởng tượng trước đây của tôi. Suốt thời gian dài–không chỉ sau khi cô ấy bỏ đi, mà cả thập kỉ trước đó–tôi đã tưởng tượng về Margo mà không lắng nghe, không biết rằng ô cửa sổ cô ấy dựng lên cũng dở ẹc như tôi. Do vậy, tôi không hình dung được cô ấy là một con người có thể cũng cảm thấy sợ hãi, cảm thấy bị cô lập giữa chốn đông người, xấu hổ cất giữ bộ sưu tập đĩa nhạc vì nó quá riêng tư để có thể chia sẻ được. Một người có thể đã đọc các cuốn sách du dịch để thoát khỏi đời sống ở một thành phố nơi có quá nhiều người đổ xô đến. Một người–vì không ai nghĩ rằng cô ấy là một con người–chẳng có ai thực sự nói chuyện cùng.
Và lập tức tôi nhận ra Margo Roth Spiegelman cảm thấy thế nào khi cô ấy không phải là Margo Roth Spiegelman: cô ấy trống rỗng. Cô ấy cảm thấy có bức tường vô tận bủa vây mình. Tôi nghĩ đến cô ấy nằm ngủ trên thảm với mảnh trời rách ở phía trên. Có lẽ Margo thấy dễ chịu khi ở đó vì Margo-con-người luôn sống như vậy: trong căn phòng bị bỏ hoang với những ô cửa sổ kín mít, ánh sáng duy nhất rơi xuống qua những lỗ thủng trên trần. Đúng vậy. Lỗi nghiêm trọng tôi đã luôn mắc phải–nói công bằng, cô ấy đã luôn khiến tôi mắc phải–chính là: Margo không phải là một điều kì diệu. Cô ấy không phải là một cuộc phiêu lưu. Cô ấy không phải là một món đẹp đẽ quí giá. Margo là một cô gái.
