Cả Orbahôxa ngủ yên. Những ngọn đèn công cộng vàng vọt như những con mắt mệt mỏi vì buồn ngủ, hắt ánh sáng lờ mờ xuống những ngã ba đường và những ngõ hẻm.

Những tên trộm cắp lảng vảng rình mò, những kẻ đi lang thang rông dài, những tay cờ bạc lén lút trùm kín mình trong chiếc áo choàng, luồn lủi trong ánh sáng yếu ớt đó. Chỉ có tiếng lè nhè của anh say rượu, hoặc tiếng hát của kẻ si tình khuấy động bầu không khí yên tĩnh của cái thị xã lịch sử này. Đột nhiên tiếng cầu nguyện “Lạy Đức bà Đồng trinh” thốt lên bằng một giọng rượu khàn khàn giống như tiếng rền rĩ, than vãn của một thị xã lớn đang ngái ngủ.

Trong nhà bà Perfêcta cũng yên tĩnh. Chỉ có tiếng rì rầm, trò chuyện của ông Cagiêtanô và Pêpê Rây ở trong thư viện của ông. Nhà thông thái ngồi thoải mái trong cái ghế bành cạnh bàn làm việc. Trên bàn chồng chất đầy các thứ giấy tờ có những lời chú giải, ghi chép, tham khảo, tra cứu, tuy có mất trật tự một chút cũng không thể nhầm lẫn được, mặc dù có rất nhiều loại giấy tờ. Pêpê Rây nhìn chòng chọc vào đống giấy tờ phong phú kia, nhưng tâm trí của anh cứ lởn vởn tận đâu đâu chắc chắn là rất xa cái ổ thông thái này.

- Chị Perfêcta - nhà cổ sử học nói - tuy là một người đàn bà rất tốt, nhưng cũng có khuyết điểm là hay làm ầm ĩ về bất kỳ một việc gì phù phiếm nhỏ mọn chẳng đâu vào đâu cả. Ở những phố xá thuộc tỉnh lẻ này, một sự lầm lỡ nhỏ cũng phải trả giá đắt. Tôi thì tôi chẳng thấy có gì đặc biệt trong việc cậu vào nhà các cô gái họ Trôgia. Tôi cho là ông Inôxenxiô dưới cái áo chùng của người làm phúc là kể ít nhiều gây ra mối bất hòa này. Ông ta muốn gì nhỉ.

- Thưa ông Cagiêtanô, chúng ta đã đi tới một điểm mà theo tôi thì cần phải có một quyết định dứt khoát. Tôi cần gặp và nói chuyện với Rôxariô.

- Vậy thì cậu cứ đi gặp nó đi.

- Nhưng người ta không cho tôi gặp - anh kỹ sư nói, tay đấm mạnh xuống mặt bàn - Rôxariô đang bị giam giữ, đang bị bắt cóc...

- Bị bắt cóc? - Nhà thông thái thốt lên không tin - đúng là tôi không được hài lòng mỗi khi nhìn mặt nó, nhìn dáng điệu của nó, lại càng không ưa cái vẻ hốt hoảng sợ sệt hiện lên trong đôi mắt đẹp của nó Nó rầu rĩ, nói ít và khóc lóc... Bạn Hôxê ạ, tôi rất sợ là con bé mắc một chứng bệnh khủng khiếp mà bao nhiêu người trong gia đình tôi đã là nạn nhân rồi.

- Một căn bệnh khủng khiếp? Bệnh gì?

- Điên... Nói đúng hơn, bệnh u mê mất trí. Trong nhà tôi, chưa có một ai thoát khỏi chứng bệnh này. Tôi là người duy nhất không bị mắc đấy.

- Ông?... Hãy để sang một bên cái bệnh u mê mất trí - Pêpê Rây sốt ruột nói - tôi muốn gặp Rôxariô.

- Hoàn toàn tự nhiên. Nhưng việc cách ly mà mẹ nó sử dụng là một biện pháp khoa học đấy, bạn Pêpê thân mến ạ. Đó là chế độ duy nhất có hiệu quả người ta sử dụng đối với những người trong nhà tôi đấy. Cậu nhớ là sự có mặt và tiếng nói của người mà nó yêu ảnh hưởng rất lớn đến hệ thống thần kinh rất tế nhị của Rôxariô đấy.

- Dù thế nào đi nữa - Pêpê nhấn mạnh - tôi vẫn muốn gặp cô ấy.

- Có lẽ chị Perfêcta không phản đối việc đó đâu. Nhà thông thái nói, mắt nhìn chăm chú vào những đống giấy tờ. Tôi không muốn xen vào chuyện người khác.

Anh kỹ sư biết rằng chẳng thể trông chờ gì ở con người tốt bụng họ Pôlentinôx này, nên anh cáo từ ra về.

- Xin để ông làm việc, tôi không muốn quấy rầy ông nữa.

- Không, tôi còn thì giờ mà. Cậu hãy xem cái khối tư liệu quý giá mà tôi vừa tập hợp xong hôm nay. - Cậu chú ý nghe nhé: “năm 1537, một người Orbahôxa tên là Bactôlômêđêl Ôgiô đã đi tới Xivilta Vêcchia trên những chiếc thuyền buồm của hầu tước Caxtel Rôdrigô”. Việc khác: “Cùng năm đó, hai anh em người Orbahôxa tên Hoan và Rôdrigô Gônxalêx đêl Arcô đi trên sáu chiếc tàu xuất phát từ Maextrikê ngày 20 tháng hai và khi đến gần Cale thì chạm trán một tàu Anh Cát Lợi với những con cò lửa [1] do Van Oen chỉ huy…”. Cuối cùng đó là một chiến công quan trọng của hải quân ta. Tôi cũng đã phát hiện ra rằng một người Orbahôxa tên là Matêô Điax Côrônêl, sĩ quan cầm cờ của Bảo An Binh năn 1709 chính là người đã viết và in ở thành phố Valenxia Tập thơ ca ngợi, những khúc hát bi ai, những lời khen trữ tình, những cách miêu tả đa dạng, những nỗi mệt nhọc vẻ vang và những vinh quang đầy lo âu của Đức Mẹ Đồng Trinh. Tôi đã có một bản in của tác phẩm đó. Nó có giá trị bằng cả một nước Pêru... Một người Orbahôxa khác là tác giả của Khảo luận nổi tiếng về những số phận khác nhau của tỉnh Hineta , tôi đã cho cậu xem hôm qua đấy. Nói tóm lại, không có một bước mò mẫm nào trong cái mê cung lịch sử, còn mới lạ mà tôi lại không gặp được vài người đồng hương danh tiếng lẫy lừng. Tôi có ý định đưa tất cả những tên tuổi đó ra khỏi bóng tối lãng quên và bất công mà họ bị chôn vùi trong đó. Bạn Pêpê thân mến ạ, thật là một niềm vui thanh khiết khi tra lại tất cả vinh quang cho những bậc danh nhân hoặc là về mặt võ công hoặc là về mặt văn nghiệp của đất nước mà chúng ta đã được sinh ra ở đó. Không có việc gì hay hơn là với sự hiểu biết ít ỏi mà trời phú cho, một người có thể khám phá ra cái di sản mà mọi người cùng được thừa hưởng, tuy chỉ trong một thời gian rất ngắn mà có thể coi như tồn tại lâu dài trên thế gian này... Nhờ có tôi, mọi người sẽ thấy rằng Orbahôxa là một cái nôi hiển vinh của thiên tài Tây Ban Nha. Nhưng, tôi phải nói như thế nào đây? Chẳng lẽ người ta lại không biết rõ về dòng dõi cao quý của chính mình, dòng dõi vinh quang của đô thị uy nghiêm ngày nay ư? Chúng tôi biết, có một số nơi, ở đấy các loại cây quý phát triển rất mạnh mà không bị cỏ dại rậm rạp tranh lẫn. Ở đấy tất cả mọi người đều sống yên ổn, giúp đỡ, kính trọng nhau với nền nếp khiêm nhường của những tín đồ thiên chúa giáo, ở đấy mọi người đối xử với nhau theo giáo lý cơ đốc. Ở đấy không có sự đố kỵ, ghen ghét, ở đấy không có những ham muốn tội lỗi. Và nếu cậu nghe nói có những tên trộm cắp, những kẻ giết người thì xin cậu cứ tin rằng chúng nó không phải là con em của vùng đất cao quý này, hoặc là chúng nó thuộc vào số những tên hư hỏng, bất hạnh do những lời lẽ mị dân gây ra. Ở đây, cậu thấy tính chất dân tộc hoàn toàn trong sáng, chính trực, cao thượng, liêm khiết, thanh bạch, giản dị, đứng đắn, ân cần, mến khách và hào hiệp... Chính vì thế, tôi rất thích sống trong cảnh tĩnh mịch hiu quạnh, lánh xa cuộc sống hỗn tạp rối ren ở các thành phố. Ái chà! những trò lừa bịp và những thói hư tật xấu. Chính vì thế, các bạn của tôi ở Mađrít không thể nào lôi kéo tôi ra khỏi chốn này. Chính vì thế mà tôi sống thanh thản cùng với những người đồng hương chung thủy của tôi, với sách vở, và không ngừng hít thở không khí trong lành, tinh khiết. Đức tính liêm khiết ấy đang dần dần giảm sút ở nước Tây Ban Nha, chỉ còn tồn tại ở những đô thị khiêm nhường và sùng đạo, vì mọi người biết giữ gìn nó bằng những đức tính cao quý của mình. Cậu không biết ư? Chính cuộc sống cách biệt, yên tĩnh này đã góp phần rất lớn vào việc giải thoát tôi khỏi chứng bệnh kinh khủng mà những người trong gia đình tôi thường mắc. Khi còn trẻ tuổi, tôi rất khổ tâm, cũng giống như các anh em và bố tôi, phải chịu đựng một mối nghi ngại lo lắng về chứng bệnh mất trí u mê rất phi lý kia. Nhưng bây giờ, cậu thấy tôi đấy, đã khỏi hẳn, tôi chỉ nhận ra chứng bệnh này ở người khác mà thôi. Chính vì thế mà tôi rất lo cho con cháu gái của tôi đấy.

- Hoan hô bầu không khí của Orbahôxa đã che chở bảo vệ ông - Pêpê Rây nói, không sao nén nổi cái ý châm biếm chế giễu, do một quy luật đặc biệt sinh ra từ nỗi buồn bực của anh - Người ta đã đối xử với tôi rất quá quắt, làm cho tôi nghĩ rằng chẳng mấy chốc tôi sẽ trở thành người mắc bệnh u mê mất trí nếu tôi còn ở đây nữa. Thôi, xin chào ông và chúc ông làm được nhiều việc.

- Chào cậu.

Pêpê Rây trở về phòng mình. Nhưng anh không thấy buồn ngủ, cũng chẳng thấy cần thiết phải nghỉ ngơi, mà trái lại còn cảm thấy một sự thôi thúc mạnh mẽ khiến anh phải cử động chân tay, phải đi đi lại lại. Anh vừa suy nghĩ vừa đi từ góc này sang góc khác của căn phòng. Sau đó, anh mở cánh cửa sổ trông ra vườn, và tỳ khuỷu tay lên lan can ngắm nhìn bóng đêm mông mênh đen kịt. Chẳng trông thấy gì hết. Những con người trầm ngâm tưởng chừng như thấy tất cả. Pêpê Rây nhìn xuyên vào đêm tối, và cảm thấy như những cảnh hỗn độn của nỗi bất hạnh đang diễn ra trong đó. Bóng tối không cho anh nhìn thấy hoa lá trên mặt đất cũng như những ngôi sao trên bầu trời. Chính bóng đêm đen dày đặc ấy đã tạo ra những ảo giác tưởng chừng như có sự chuyển động trong những khóm cây ngoài kia, như thể chúng từ từ căng rộng, trải dài ra, rồi cuộn lại như những đợt sóng của một vùng biển đầy bóng tối, thủy triều lên xuống dữ dội, kinh khủng. Cuộc chống chọi giữa những sức mạnh bí ẩn khuấy động, rung chuyển cả một vùng yên tĩnh. Nhà toán học ngắm nghía cái ảo ảnh kỳ lạ của tâm hồn mình trong đêm vắng và tự nhủ:

- Chắc hẳn cuộc chiến đấu này sẽ quyết liệt đây. Để xem ai sẽ là người chiến thắng.

Tiếng côn trùng ban đêm rên rỉ bên tai anh. Chỗ này một tiếng rên xiết chói tai, chỗ kia một tiếng kêu tắc tắc giống như tiếng người chặc lưỡi, xa xa có những tiếng thì thào đau đớn, xa hơn nữa là những âm thanh rung động giống như tiếng chuông treo ở cổ những con bò thả rông. Đột nhiên, Pêpê Rây cảm thấy một tiếng động lạ một ám hiệu thoáng qua như một hơi thở phát ra từ môi lưỡi con người. Hơi thở đó lướt nhanh trong óc anh như một tia chớp. Anh cảm thấy như hơi thở thoáng qua ấy bò trườn trong cơ thể mình, nó còn lặp đi lặp lại lần này lần khác, càng rõ rệt hơn. Anh nhìn ra mọi phía. Anh ngước nhìn lên tầng trên của ngôi nhà, và hình như thấy trong khung cửa sổ có một vật gì giống như một con chim trắng đang vẫy cánh. Do đầu óc đang bị kích thích, Pêpê Rây chợt nghĩ đến con phượng hoàng, con bồ câu, con công... Nhưng mà con chim ấy chỉ là một chiếc khăn tay.

Anh nhảy qua cửa sổ, ra ngoài vườn. Anh quan sát kỹ, và nhìn thấy bàn tay và khuôn mặt của cô em họ. Hình như anh còn nhìn thấy cả cái cử chỉ thường dùng, đưa ngón tay lên môi, ra dấu cho anh cần phải giữ im lặng. Sau đó, cái bóng dáng đáng thương ấy vươn cánh tay xuống phía dưới, rồi biến mất. Pêpê Rây vội trở vào phòng mình, cố gắng không gây ra tiếng động, rồi dò dẫm đi theo hành lang. Nghe tiếng tim mình thình thịch như những tiếng búa đập trong lồng ngực, anh đứng chờ một lát. Cuối cùng, anh nghe thấy những tiếng chân bước nhè nhẹ xuống cầu thang. Một bước, hai bước, ba bước... tiếng giày gõ nhè nhẹ.

Anh lần đi trong bóng đêm như mực, tiến về phía đó, dang hai cánh tay ra sẵn sàng đỡ người đang đi xuống. Một niềm thương xót nồng nàn tràn ngập tâm hồn anh... Và đột nhiên một ý nghĩ ghê gớm: phải trả thù. Những tiếng chân bước xuống cầu thang, rất gần. Pêpê Rây tiến lại, hai bàn tay quờ quạng trong đêm tối chạm vào tay anh. Bốn bàn tay siết chặt như gắn vào nhau.

❀ ❀ ❀

[1] * Nguyên văn: Mẹ đọc trong tim con như đọc trong sách.