Khi Rôxariô đột nhiên bỏ chạy vào nhà, ông cố đạo rửa tội nhìn ra phía tường bao quanh vườn, và trông thấy đầu bác Licuôcgô và người bạn đường của bác. Ông ta nói một mình:

- Con người phi thường ấy đến đây rồi.

Ông đứng suy nghĩ một lát, hai tay chắp trước bụng như để giữ vững chiếc áo thụng, mắt nhìn dán xuống chiếc kính gọng vàng hơi trễ xuống dưới sống mũi, môi dưới ướt trễ ra, đôi lông mày nửa đen nửa trắng hơi nhíu lại. Đúng là một ông thánh sống đầy vẻ nhân từ và hiểu biết hơn người, với những đạo hạnh không hoen ố, tuổi ngoại sáu mươi, thái độ hiền lành và lịch thiệp, hay khuyên bảo, nhắc nhở mọi người, đàn ông cũng như đàn bà. Ông là thày dạy tiếng La tinh và tu từ học trong học viện đã nhiều năm. Do nghề nghiệp cao quý, ông đã tích lũy được một số vốn lớn: trích dẫn thơ Ôraxiô [1], và thuộc lòng những lời nói văn hoa mà ông sử dụng một cách chính xác, đúng chỗ. Không cần phải nói gì thêm về nhân vật này, chỉ biết rằng khi ông nghe thấy tiếng vó ngựa chạy dài trên đường phố Côndextablê thì ông sửa lại cái áo thụng, chỉnh lại cái mũ lúc đó chưa được ngay ngắn lắm trên cái đầu đáng kính, và đi vào nhà, miệng lẩm bẩm:

- Ta vào xem con người phi thường ấy.

Lúc đó, Pêpê đã xuống ngựa, và bà Perfêcta đón anh trong vòng tay trìu mến, ở ngay cửa ra vào. Nước mắt giàn giụa, bà không nói nên lời, mà chỉ ấp úng được mấy câu ngắn biểu lộ tình thương yêu chân thành.

- Pêpê... chà, cháu tôi lớn thế này đây! Lại có cả râu nữa.... Cô cứ tưởng như ngày hôm qua vừa mới ẵm cháu trong lòng... Giờ cháu đã ra vẻ người lớn rồi, đã là người lớn rồi... Năm tháng trôi nhanh quá... Lạy chúa tôi! Đây là Rôxariô, con gái cô đấy.

Lúc này hai cô cháu đã vào đến phòng ngoài, nơi thường dùng làm phòng khách, và bà Pertêcta giới thiệu Pêpê với con gái bà.

Rôxariô là một cô gái tế nhị dịu dàng và yếu đuối bộc lộ những thiên hướng mà người Bồ Đào Nha gọi là Saudades. Trên khuôn mặt xinh xắn vẻ thanh khiết có vẻ gì mềm mại và nhiều màu sắc óng ánh như xà cừ mà nhiều nhà viết tiểu thuyết thường gán cho những nhân vật nữ của họ, nếu thiếu cái màu tình cảm ấy thì hình như những người đẹp như Enriquêla và Hulia cũng không còn dễ thương dễ mến nữa. Nhưng điều cốt yếu trong con người Rôxariô là thái độ nhũn nhặn khiêm nhường khiến cho ai nhìn thấy cô cũng không còn nhớ đến những thiếu sót của dung nhan cô nữa. Nói như vậy không có nghĩa cô là người xấu. Nhưng nếu ai bảo cô là người đẹp theo đúng nghĩa của từ đó thì cũng quá đáng. Thực chất sắc đẹp của cô con gái bà Perfêcta là một thứ gì óng ánh như xà cừ ngọc thạch, trắng muốt như ngà voi và những chất liệu khác thường dùng để miêu tả nhan sắc phụ nữ, một thứ gì trong suốt có thể nhìn thấy rõ mọi điều sâu kín của tâm hồn, những điều sâu kín không có ngóc ngách kinh khủng như những hang hốc của đáy biển, mà chỉ là những hõm sâu của một dòng sông hiền lành, nước trong veo. Nhưng ở đó thiếu những chất liệu để cho con người có thể trở nên hoàn hảo: thiếu chi lưu và thiếu cả đôi bờ. Cái dòng chảy mênh mông tràn trề của tâm hồn đe dọa nuốt chửng những cái gờ hẹp.

Khi được ông anh họ chào hỏi, cô gái trẻ nên bẽn lẽn, đứng lặng yên như một hạt lúa nhỏ bé, và lúng búng mấy câu không đâu vào đâu.

- Cháu sẽ đói lả mất thôi - Bà Perfêcta nói - cô sẽ sai dọn bữa cho cháu ngay bây giờ đây.

- Xin phép cô cho cháu được giũ bỏ bụi đường đã.

- Đúng, cháu nói đúng, Rôxariô, con đưa anh con vào căn phòng ta đã chuẩn bị sẵn cho anh. Mau lên nhé! Cô đi bảo ban chúng nó.

Rôxariô đưa người anh họ đến một căn phòng xinh xắn ở tầng dưới. Thoạt bước chân vào, Pêpê đã nhận ngay ra là mọi thứ bày biện trong căn phòng này đều có bàn tay khéo léo và thân thiết của một người phụ nữ. Tất cả đều sạch sẽ, tươi mát và được xếp sắp một cách tinh tế như một cái tổ êm dịu mời mọc nghỉ ngơi. Anh chú ý ngắm nghía tỉ mỉ từng thứ, và cảm thấy hài lòng.

- Đây là cái chuông nhỏ - Rôxariô nói, tay cầm dây chuông buông lửng lơ trên đầu giường - anh chỉ cần giơ tay ra là với tới. Cái bàn viết đặt chỗ này để anh tiếp nhận ánh sáng từ phía tay trái... Kia là cái sọt để anh vứt giấy lộn. Anh có hút thuốc không?

- Có, tôi có cái tật xấu ấy đấy.

- Vậy thì anh sẽ vứt những đầu mẩu thuốc lá vào đây. - Cô nói, chân khẽ đụng vào một vật làm bằng đồng thau mạ vàng đựng cát - không có gì bận tâm hơn là nhìn thấy nền nhà ngổn ngang những mẩu thuốc lá... Kia là chậu rửa mặt... Cái tủ và cái rương kia để anh đựng quần áo... Cái đồng hồ để chỗ này chưa tiện, có lẽ phải để gần giường hơn. Nếu ánh sáng làm anh khó chịu thì chỉ việc kéo rèm...

Anh kỹ sư rất hài lòng.

Rôxariô mở một cửa sổ:

- Anh nhìn đây, cửa sổ này trông ra vườn. Ánh sáng buổi chiều chiếu qua cửa này. Ở đây có treo một cái lồng chim yến, nó hót như điên. Nếu anh không ưng thì em bỏ đi.

Cô mở cửa sổ phía đối diện:

- Đây là cửa sổ trông ra phố. Từ đây, anh có thể nhìn thấy nhà thờ rất đẹp và có rất nhiều của quý. Nhiều người Anh đã đến đây tham quan. Anh đừng mở cả hai cửa sổ cùng một lúc, kẻo gió lùa nguy hiểm lắm đấy.

- Em thân mến - Một niềm vui khó hiểu dâng lên tràn ngập tâm hồn, Pêpê nói - trong tất cả những thứ nảy ra trước mắt anh đây, anh như nhìn thấy bàn tay của thiên thần mà không thể là ai khác ngoài em. Căn phòng này đẹp tuyệt vời. Anh tưởng chừng như anh muốn sống yên ổn ở đây suốt đời.

Rôxariô không đáp lại những lời nói dịu dàng âu yếm ấy, cô mỉm cười và đi ra.

- Anh đừng chậm trễ nhé - từ ngoài cửa, cô nói vọng vào - phòng ăn cũng ở tầng dưới... Ở giữa cái hành lang này này.

Lão Licuôcgô mang hành lý vào, Pêpê thưởng cho lão một cách hào phóng mà lão chưa quen, nên sau khi khúm núm cảm tạ lão đưa tay lên đầu không ra đội mũ cũng không ra vẻ cất bỏ mũ, rồi lúng túng lắp ba lắp bắp, rặn từng tiếng giống như người không nói được, không thể nói được ra lời, lão bộc lộ như sau:

- Thưa cậu Hôxê, khi nào tôi có thể thưa với cậu một câu chuyện nhỏ ạ?

- Một câu chuyện nhỏ à? Ngay bây giờ đi - Pêpê vừa trả lời vừa mở hòm.

- Chưa phải lúc thuận tiện cậu ạ. Xin cậu hãy nghỉ ngơi đi đã. Ta còn nhiều thời gian mà. Tục ngữ có câu: “Ngày tháng vừa rộng vừa dài, hết nay thì lại đến mai lo gì”[2]. Thưa cậu Hôxê, xin cậu nghỉ ngơi đi ạ. Khi nào cậu muốn đi chơi... con ngựa non không tồi đâu. Chào cậu Hôxê. Chúc cậu sống lâu nghìn tuổi... À, suýt nữa tôi quên - Lão lại quay trở vào sau mấy giây ra khỏi phòng, và nói thêm - nếu cậu có gì gửi cho ngài quan tòa của thị xã... Bây giờ tôi đến đó để trình với ngài về câu chuyện cỏn con của chúng ta đây.

- Xin gửi lời chào ông ấy - Pêpê nói một cách vui vẻ, vì không tìm ra cách nào hơn để thoát khỏi lão thày cò nhà quê này.

- Chúc cậu ở lại với Chúa.

- A bua [3]

Hôxê chưa kịp lấy quần áo ra thì lại thấy xuất hiện lần thứ ba cặp mắt gian giảo và cái mặt quỷ quyệt của lão Licuôcgô ở ngoài cửa ra vào:

- Xin cậu tha lỗi - Lão vừa nói vừa cười gượng gạo lộ cả hai hàm răng trắng nhởn - Nhưng... tôi muốn thưa với cậu là nếu cậu muốn việc đó được dàn xếp bởi những người trọng tài thân thiện. Mặc dù người ta thường nói: “nếu tôi” đưa vấn đề của anh ra tòa án có người sẽ nói nó là trắng, có người sẽ nói là đen...

- Này ông, ông có đi ngay ra khỏi đây không?

- Tôi nói như vậy, vì lẽ phải thuộc về tôi mà. Tôi chẳng muốn kiện cáo làm gì. Ta thỏa thuận với nhau thì hơn. Chúc cậu ở lại cùng Chúa, cậu Hôxê. Chúa phù hộ cho cậu để cậu sống lâu mà giúp đỡ người nghèo.

- Vĩnh biệt, thôi, vĩnh biệt!

Pêpê quay hai vòng khóa cửa, và nói một mình:

- Người thị xã này có lẽ thích kiện cáo lắm thì phải;

❀ ❀ ❀

[1] * Nguyên văn: Mẹ đọc trong tim con như đọc trong sách.

[2] * Basilisco : Một con vật thần thoại có khả năng giết kẻ địch bằng mắt nhìn.

[3] * Duro: xem chú thích ở chương XXII.