Một lát sau, tình hình đã thay đổi hẳn, ông Cagiêtanô tìm được dịp nghỉ ngơi, giữa những công việc bận rộn cao quý của mình trong giấc ngủ ngon lành trên một chiếc ghế bành đặt trong phòng ăn. Bà Perfêcta đi loanh quanh trong nhà, làm những công việc lặt vặt. Cô Rôxariô ngồi bên cạnh cửa kính mở ra vườn nhìn Pêpê như nói với anh bằng mắt:
- Anh ơi, lại ngồi đây với em, và hãy nói tất cả những gì anh cần nói cho em biết.
Chàng trai tuy là một nhà toán học, nhưng cũng hiểu được ý cô em họ.
- Em thân mến, chắc hôm nay em chán ngấy vì những chuyện cãi vã của chúng tôi lúc nãy. Chúa chứng giám cho là anh không thích lên mặt mô phạm dạy đời, như em đã thấy đấy, nhưng ngài cố đạo là người có lỗi... Em có thấy là hình như ông thày tu này có một vẻ gì đặc biệt khác thường không?
- Cha rửa tội là một người cao siêu, rất tốt. - Rôxariô trả lời, và tỏ thái độ vui sướng sẵn sàng cung cấp cho ông anh họ những tin tức và tài liệu cần thiết.
- Ồ đúng, một con người rất tốt, điều đó ai cũng biết!
- Khi nào anh còn giao thiệp với ngài, anh sẽ thấy.
- Ông ta là một con người vô giá. Tóm lại, chỉ cần ông ta là bạn của mẹ em và của em, anh cũng đã coi như là bạn của chính anh rồi. Ông ấy đến nhà ta luôn chứ?
- Ngày nào cũng đến. Ngài luôn luôn ở bên cạnh mẹ con em - Rôxariô hồn nhiên trả lời - Thật là một người rất tử tế, rất đáng mến. Ngài quý em lắm!
- Thế cũng đủ để cho anh quý ông ta rồi.
- Các buổi tối, ngài đến đây chơi. - Cô gái nói thêm - Có một số người thường đến đây tụ họp, gặp gỡ nhau, nói chuyện giải trí; quan chánh án tòa án tỉnh, ông chủ kho bạc, cha xứ, cha thư ký của Đức giám mục, quan thị trưởng, ông trưởng ty thuế vụ, và anh thanh niên cháu ngài Inôxenxiô.
- A, luật sư Haxintô.
- Chính anh ta đấy. Một thanh niên tội nghiệp, lành như cục đất [1]. Ông anh ta yêu quý, kính phục anh ta lắm. Từ ngày tốt nghiệp ra trường với cái học vị tiến sĩ... bởi vì anh ta đỗ mấy khoa tiến sĩ, và đạt điểm xuất sắc... Anh thấy thế nào? Thôi, kệ họ... Từ khi về nhà, anh ta thường theo ông đến đây, và theo ông ra về sớm. Mẹ em cũng quý anh ta lắm... Thật là một thanh niên rất mực quy củ. Không bao giờ đến nhà Du hí vào ban đêm, không đánh bạc, cũng không ăn chơi phung phí. Hiện nay, anh ta đang làm việc tại phòng luật sư của ông Lôrenxô Ruix, một luật sư hạng nhất của thị xã Orbahôxa này. Người ta nói Haxintô sẽ là một trạng sư giỏi biện hộ cho các bị can trong những vụ kiện cáo.
- Thế thì đúng là ông anh ta không khuếch đại khi ca ngợi anh ta. Anh rất tiếc là đã nói những điều ngu xuẩn về những luật sư... Em thân mến, có đúng là anh đã nói những điều bất lợi không?
- Anh im đi, em cho là anh nói rất có lý đấy.
- Nhưng, có đúng là anh hơi...
- Không đâu, chẳng, sao đâu.
- Em đã gỡ cho anh cái gánh nặng trên mình rồi. Đúng là không hiểu vì sao anh đã gặp phải sự chống đối liên tục và quyết liệt của ông thày tu đáng kính ấy. Anh rất lấy làm tiếc.
- Em thì em cho rằng - Rôxariô nói, mắt đăm đăm trìu mến nhìn anh - vì anh không phải là người như chúng tôi ở đây.
- Thế nghĩa là thế nào?
- Anh ạ, không biết em có nói rõ được ý không? Ý em muốn nói là không phải dễ dàng gì anh có thể làm quen được với những câu chuyện và những suy nghĩ của người Orbahôxa này đâu. Đấy là em tưởng tượng... phỏng đoán thế thôi.
- Ồ không, anh chắc là em nghĩ sai đấy.
- Anh là người ở nơi khác, thuộc giới khác, trong đó con người rất sáng suốt, linh hoạt, hiểu biết rất nhiều, có những phong cách tế nhị lịch thiệp, một lối nói thông minh, và một bộ mặt... có thể là em diễn đạt không nổi. Em muốn nói là anh quen sống trong một xã hội chọn lọc, anh hiểu biết nhiều... Những thứ anh cần, ở đây không có đâu, ở đây không có người hiểu biết, không có những nhân vật cao quý đâu. Tất cả đều là giản đơn, anh Pêpê ạ. Em nghĩ rằng anh sẽ chán, anh sẽ chán lắm, và cuối cùng anh sẽ phải ra đi mà thôi.
Những nét rầu rĩ hiện lên rất rõ trên khuôn mặt của Rôxariô, làm cho Pêpê vô cùng xúc động.
- Em thân mến, em đã hiểu sai rồi đấy. Anh không hề mang cái ý nghĩ mà em tưởng tượng ra. Tính tình và sự hiểu biết của anh cũng không có gì đối lập với tính chất và sự suy nghĩ của những người ở đây đâu. Nhưng ví phỏng có một lúc nào đó, sự đối lập, chống chọi xảy ra...
- Cứ cho là thế đi...
- Trong trường hợp ấy, anh tin chắc rằng giữa em và anh, em Rôxariô thân yêu ạ, giữa hai chúng ta sẽ có một sự đồng cảm hoàn toàn, về mặt này anh không thể nhầm được. Trái tim anh nói cho anh biết là anh không thể nhầm lẫn được.
Má Rôxariô đỏ bừng lên, nhưng cô mỉm cười đưa mắt nhìn bâng quơ, cố xua đuổi, che dấu vẻ bẽn lẽn.
- Anh đừng nói giỡn. Nhưng nếu anh nói thế, vì thấy lúc nào em cũng cho những lời anh nói đều đúng thì anh có lý đấy...
- Rôxariô - Pêpê kêu lên - Ngay khi mới nhìn thấy em, anh đã cảm thấy một niềm vui mãnh liệt. Đồng thời anh cũng cảm thấy buồn bực vì đã không đến Orbahôxa từ trước...
- Đúng là em không thể tin điều đó được. - Rôxariô tươi cười, nói để che dấu nỗi xúc động. - Sao vội vã thế? Anh đừng nói những lời đùa bỡn. Này anh Pêpê em chỉ là người địa phương, và em chẳng biết nói gì ngoài những lời quê kệch, em không biết tiếng Pháp, em không trang điểm chưng diện, em vừa mới biết chơi dương cầm chút xíu thôi, em...
- Rôxariô! - Chàng trai trẻ thốt lên - Trước đây anh nghĩ em là một cô gái tuyệt diệu, và bây giờ anh thấy em đúng là người như thế đấy.
Bà Perfêcta thình lình bước vào phòng. Rôxariô thấy không cần phải trả lời câu nói cuối cùng của người anh họ. Nhưng cô cần phải nói câu gì đó, cô nhìn mẹ và nói:
- A, con quên chưa cho vẹt ăn.
- Không cần con ạ, các con ở đây làm gì? Rôxariô, hãy dẫn anh con ra vườn, đi dạo một lát.
Bà mỉm cười độ lượng, và chỉ cho cháu nhìn một khu vườn cây um tùm bên ngoài cửa kính.
- Ta ra ngoài đó đi - Pêpê nói và đứng lên. Rôxariô chạy vút ra như một con chim sổ lồng.
- Anh Pêpê là một người có kiến thức sâu rộng, chắc là anh hiểu biết nhiều về cây cối đấy - Bà Perfêcta nói với theo - anh sẽ dạy cho con biết người ta ghép cây như thế nào. Nào xem anh ấy nói sao về những cây lê non đang ươm để cho cứng cáp và sắp sửa đem ra trồng chỗ khác.
- Ra đây, ra đây anh. - Rôxariô bồn chồn nói vọng từ bên ngoài vào. Hai người biến vào trong đám cây lá rậm rạp. Bà Perfêcta nhìn theo đôi trai gái đi xa dần, sau đó bà quay ra chăm sóc con vẹt. Khi nhớ lại chuyện xảy ra trong bữa ăn, bà trầm ngâm nói rất khẽ:
- Sao mà nó vô duyên, thô bỉ đến thế. Nó chẳng thèm để ý tới con chim nhỏ tội nghiệp này.
Rồi bà cất cao giọng nói thêm, tưởng chú em chồng có thể đã nghe thấy câu nói của bà vừa rồi.
- Này, chú Cagiêtanô, chú thấy thằng cháu thế nào? Chú Cagiêtanô!
Tiếng ậm ừ không thành lời chứng tỏ là nhà khảo cổ bây giờ mới trở lại với cái thế giới khốn khổ này.
- Chú Cagiêtanô...
- Cái đó... cái đó là... - Nhà thông thái lẩm bẩm bằng giọng ngái ngủ… - Chàng trai đó sẽ chịu đựng như mọi người cái ý kiến sai lầm cho là những pho tượng ở Munđôgranđê này có từ đợt di cư đầu tiên của người Jênêxi. Tôi sẽ thuyết phục anh ta.
- Nhưng này, chú Cagiêtanô...
- Ồ, chị Perfêcta... Dào ôi! Chị cũng nghĩ là tôi ngủ quên sao?
- Không đâu chú ạ. Sao tôi lại phải chịu đựng cái cảnh hỗn loạn ấy... Nhưng sao chú không nói cho tôi biết, chú thấy thằng cháu tôi thể nào?
Ông Cagiêtanô đưa lòng bàn tay lên che miệng để ngáp thật thoải mái, sau đó mới nói chuyện lâu với bà chị dâu. Những người cung cấp cho chúng tôi các chi tiết cần thiết để xây dựng câu chuyện này đã bỏ qua cuộc đối thoại đó, bởi vì chắc là nó rất bí mật. Còn ở những điều mà Pêpê Rây và Rôxariô nói với nhau ở ngoài vườn buổi chiều hôm đó thì rõ ràng là không cần phải trần thuật ra đây.
Nhưng buổi chiều hôm sau đã xảy ra những sự việc không thể không nhắc tới, vì nó quá ư nghiêm trọng. Sau khi đã đi khắp đó đây trong khu vườn, cốt để nhìn nhau và lắng nghe nhau nói, vào lúc chiều tà, khi chỉ có hai người, Rôxariô nói:
- Anh Pêpê, tất cả những điều anh nói với em chỉ là mơ tưởng hão huyền thôi, chỉ là cái điệp khúc mà người đàn ông nào cũng biết cả. Anh nghĩ rằng em là cô gái tỉnh lẻ, em tin tất cả những gì người ta nói với em.
- Nếu em hiểu anh, cũng như anh tin là anh đã hiểu em thì em sẽ thấy là anh bao giờ cũng nói những điều chân thực của lòng mình. Chúng ta đừng giữ kẽ quá đáng một cách ngốc nghếch như những cặp tình nhân khác, vì từ đó sẽ dẫn đến những tình cảm giả tạo, không thật. Anh chỉ nói với em những lời chân thực. Em không phải là một cô gái mà anh quen biết trong một cuộc đi chơi, hoặc trong một đám hội hè, và anh có quan hệ với cô ta chẳng qua chỉ để mua vui trong chốc lát. Không, em là em họ của anh. Em còn hơn thế nữa... Rôxariô, chúng ta hãy đặt ngay mọi vấn đề vào đúng chỗ của nó đi. Thôi, không vòng vèo gì nữa. Anh đến đây để đính hôn với em mà...
Rôxariô cảm thấy mặt nóng như lửa, và trái tim như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực.
- Em xem đây, em thân yêu. Anh thề với em là nếu em không yêu anh thì anh sẽ đi khỏi nơi này ngay. Mặc dù phép xã giao lịch thiệp buộc anh phải cố gắng tự kiềm chế, nhưng anh khó lòng che giấu được sự thật. Tính anh như thế đấy.
- Anh ơi, hầu như anh vừa mới đến thôi mà. - Rôxariô nói cộc lốc, và cố gượng cười.
- Đúng là anh vừa mới đến, nhưng anh biết tất cả những gì anh cần phải biết. Anh biết là anh yêu em, và em là cô gái mà trái tim anh đã từ lâu ngày đêm mách bảo anh rằng: “Nàng đây, người mà anh đang nóng lòng mong đợi đây”.
Câu nói ấy làm cho Rôxariô bật cười. Tâm hồn cô tràn ngập một niềm vui phơi phới.
- Em cứ khăng khăng một mực nói rằng, em là một người vô giá trị - Pêpê lại nói - nhưng thực ra em một cô gái tuyệt trần. Em có một phẩm chất cao quý lúc nào cũng tỏa ra xung quanh mình luồng ánh sáng thiêng liêng của tâm hồn. Ngay từ khi mới nhìn thấy em, người ta đã thấy được tình cảm cao quý và tâm hồn trong sáng của em, Người ta nhìn em như nhìn thấy một thiên thần mà thượng đế bỏ quên trên trái đất. Em là một thiên thần, và anh yêu mến say mê như một anh chàng khờ khạo.
Nói như vậy Pêpê cảm thấy dường như mình đã nhận lấy một sứ mạng trọng đại. Rôxariô cũng thấy choáng ngợp, bởi một cảm xúc mãnh liệt đột ngột; thể chất yếu ớt của cô không chịu nổi sự kích thích của tâm hồn. Cô kiệt sức lịm đi, và ngả mình xuống phiến đá thường dùng để ngồi trong khu vườn xum xuê cành lá này. Pêpê cúi xuống. Anh nhìn thấy đôi mắt cô nhắm nghiền, mặt úp vào lòng bàn tay. Một lát sau, cô ngước mắt lên âu yếm nhìn anh qua làn nước mắt, rồi nói ngọt ngào:
- Em đã yêu anh ngay trước khi gặp anh.
Vịn vào hai bàn tay anh, cô đứng lên. Bóng hai người hòa tan vào những cành lá um tùm của hai rặng trúc đào trồng hai bên lối đi. Hoàng hôn, bóng tối hiền lành trải rộng trên mặt đất vườn trong khi những tia nắng cuối cùng của mặt trời sắp lặn rọi lên các ngọn cây những ánh hào quang sắc màu rực rỡ. Chim kêu ríu rít trên các cành cao... Sau khi bay lượn tung tăng trên khoảng trời mênh mông vô tận, bây giờ đã đến lúc đi ngủ, chúng vẫn còn tranh giành nhau cái cành làm nơi ngủ đậu. Tiếng kêu của chúng, có lúc như cãi cọ, có lúc như trêu chọc, vui đùa. Bằng tiếng kêu ríu rít ấy, chúng trò chuyện với nhau, chửi mắng nhau om sòm; cho nhau những nhát mổ nên thân, va đập cánh liên hồi, giọng như những diễn giả vung tay múa mép khi muốn làm cho người ta tin những điều dối trá mình đang nói. Trong những tiếng rộn rã đó, còn có những yêu đương, phù hợp với quang cảnh đẹp mắt trong giờ phút êm đềm này. Người thính tai có thể nghe thấy những lời sau đây.
- Từ trước khi biết anh, em đã yêu anh rồi. Nếu anh không đến thì có lẽ em sẽ héo hắt vì đau lòng. Mẹ em cho em đọc những bức thư của ba anh, trong đó ông khen anh nhiều lắm. Suốt một thời gian dài, ba anh chẳng đả động gì đến việc cưới xin của chúng mình. Em nghĩ là ông vô tâm. Em không hiểu sao lại có sự hững hờ như vậy. Chú Cagiêtanô thì luôn luôn nhắc đến tên anh và nói: “Người như anh ta trong thiên hạ này hiếm lắm. Cô nào câu được anh ta thì chắc hẳn là tốt số”. Cuối cùng, ba anh đã nói ra cái điều tất nhiên ấy... Đúng thế, không thể không nói ra điều mà em mong đợi từng ngày...
Sau đó, vẫn giọng đó lo lắng nói thêm:
- Hình như có ai đến đằng sau chúng ta.
Pêpê trông thấy hai người từ trong khóm trúc đào đi ra, và tiến lại gần. Anh khẽ đụng tay vào lá một cây non gần đó, và nói với cô em họ:
- Không nên vội phát cành, tỉa lá những cây non như cây này trước khi nó bén rễ đầy đủ. Những cây mới trồng không đủ sức chịu đựng sự mổ xẻ đó. Em biết rồi đấy, rễ cây không thể phát triển được nếu thiếu ảnh hưởng của lá, cho nên nếu em ngắt lá...
- À, cậu Hôxê - ông cố đạo rửa tội reo lên, kèm theo tiếng cười ròn, và bước lại gần hai người, niềm nở - cậu đang giảng giải cách làm vườn đấy ư. Một nhà đại thi hào đà ca tụng công việc đồng áng: Inserenunc Moliboe pyros pone ordene vites[2]. Hãy ghép những cây lê, anh bạn Melibôê thân mến, hãy chăm sóc những giàn nho... Ồ, thế nào cậu Hôxê, khỏe mạnh chứ?
Ông cố đạo bắt tay anh kỹ sư, rồi quay lại chỉ vào một thanh niên trẻ măng đã đến sau lưng ông, và vừa cười vừa nói:
- Tôi rất sung sướng được giới thiệu với cậu thằng cháu họ Haxintô gọi tôi là ông... Một con người tốt, một anh chàng ngớ ngẩn, thưa cậu Hôxê.
❀ ❀ ❀
[1] * Nguyên văn: Mẹ đọc trong tim con như đọc trong sách.
[2] * Basilisco : Một con vật thần thoại có khả năng giết kẻ địch bằng mắt nhìn.
