Không có nhiều người đủ siêng năng để xem xét những nội tạng quan trọng của nhiều mẫu vật của cùng một loài để so sánh chúng với nhau.

THỨ BẢY SAU, tôi cùng ông lên xe ngựa đến Lockhart. Tôi vờ xin phép bố mẹ đi thư viện, còn ông thì chẳng phải xin xỏ ai cả; ông bảo Alberto thắng ngựa cho mình. Mặc dù ông đã bỏ mặc mọi thứ trong nhà nhưng mọi người vẫn dành cho ông một sự kính trọng đáng nể. Mỗi lần tôi nhân danh ông thì nó như một chiếc chìa khóa thần kì giúp mở ra những cánh cửa mà tưởng chừng như luôn đóng chặt lại trước mặt tôi.

Tôi ôm khư khư mẫu thực vật nằm trong hộp cạc-tông trên đùi như một báu vật trong khi ông đánh xe ngựa. Mặc dù trời cũng âm u nhưng tôi vẫn mang theo chiếc ô cũ kĩ của mẹ để che bóng mát cho cả tôi và Cây Nhỏ đang nằm e ấp lọt thỏm trong chiếc chậu hoa nhỏ bằng đất sét. Tôi đã nhìn thấy ông dùng viết chì ngoáy một lỗ nhỏ rồi cắm mẫu cây xanh mỏng manh ấy vào nhà mới của nó, sau đó hai ông cháu tắm táp cho nó bằng những giọt nước giếng tinh khiết. Giờ đây tôi cảm thấy thật vinh hạnh khi được giao trọng trách chăm sóc Cây Nhỏ này.

Nhưng trái lại với niềm vinh hạnh của tôi, Cây Nhỏ ngày càng trông héo úa trên đường đi.

“Ông ơi, Cây Nhỏ có vẻ... hơi mệt rồi.”

Ông liếc sơ qua nhưng không tỏ vẻ lo ngại gì. “Không có gì lạ đâu cháu, mình đã nhổ nó khỏi mặt đất mà, tưới cho nó thêm ít nước đi. Thật là một ngày tuyệt vời để đi dã ngoại phải không cháu?”

Tôi cũng đồng tình và thư giãn một tí. Ông huýt sáo vài điệu nhạc Mozart rồi lại hát vang bài gì đó với ca từ thô thiển về một thủy thủ say mèm và cần phải làm gì với anh ta. Ông còn dạy tôi hát theo để giết thời gian nữa.

Ðến Lockhart, hai ông cháu dừng xe ngựa trước Cửa Hiệu ảnh Chân dung Hofacket - Những bức ảnh đẹp cho những thời khắc đáng nhớ. Vào trong tiệm, ông gặp khó khăn trong việc giải thích cho ông Hofacket hiểu điều mình muốn.

“Ông muốn tôi chụp hình cho cái cây này à?” ông chủ tiệm cứ hỏi đi hỏi lại. Có thể ông ấy rất nhanh nhẹn trong việc chụp ảnh, nhưng lại quá chậm chạp khi hiểu ra yêu cầu của chúng tôi làm ông tôi lại phải giải thích nhiều lần. Ông Hofacket miễn cưỡng đáp, “Thôi được rồi, nhưng tôi vẫn phải tính ông với giá thành bình thường nhé. Một tấm chân dung giá 1 đô la.”

“Ðược thôi,” ông đồng ý không một chút do dự. Ông Hofacket tỏ vẻ bực bội, có lẽ ông ấy đang tự trách bản thân sao không nhân cơ hội này mà tính giá cắt cổ hơn nhỉ.

“Ðược rồi, vào trong phòng chụp với tôi nào, còn cô bé này đợi ở ngoài nhé.” Ông ta bảo.

“Không, cháu nó là thành viên của đoàn nên sẽ đi vào cùng,” ông bảo. Ông Hofacket nhìn ông một lúc rồi dẫn hai ông cháu qua bức màn và không nói thêm lời nào nữa.

Bên trong nào là ghế ngồi, ghế dài và những khung đứng làm bằng liễu gai. Mọi thứ nhìn thật quen thuộc làm tôi hơi bối rối, một lúc sau tôi nhận ra rằng mình đã thấy chúng, chính là những bức chân dung của các gia đình xung quanh thị trấn, cùng chung một kiểu chụp và đạo cụ. Ông Hofacket lục lạo trong ngăn kéo rồi lôi ra một mảnh giấy trắng, sau đó mở ngăn kéo khác lấy ra một cuốn album ảnh, tháo hộp và kéo ra một tờ giấy đen thô ráp.

“Giống như vậy phải không? Ông muốn dùng cả giấy trắng và đen đúng không?” ông ấy hỏi ông tôi.

“Ðúng rồi.”

“Ðược thôi,” ông Hofacket đáp, vẫn tỏ ra không hiểu lắm về ý định của ông tôi. “Tiền là của ông mà.”

“Vâng, nhưng lát nữa sẽ là tiền của ông thôi,” ông tôi cởi mở đáp lại trong một tâm trạng hồ hởi nhất từ trước đến nay, nhất là trong khi không có một giọt rượu nào. Rồi ông nháy mắt với tôi, tôi cũng cố gắng nháy lại nhưng chỉ có thể nháy bằng cả hai mắt, trông thật ngớ ngẩn. Tôi lại phải học thêm cái kĩ năng này nữa rồi.

Ông Hofacket đóng tờ giấy trắng lên tường rồi để Cây Nhỏ lên trên một chiếc hộp gỗ đằng trước miếng giấy. Sau đó ông đẩy chiếc máy ảnh hình ống thổi to đùng vào vị trí rồi loay hoay với nó.

“Gần hơn nữa đi,” ông tôi bảo. “Ông cố gắng chụp càng gần càng tốt, miễn là vẫn thấy được chi tiết rõ ràng, nhất là cái lá móc kia kìa.”

“Cái đó hả?” ông Hofacket ngạc nhiên hỏi.“Vậy là ông muốn chụp nó đấy à?”

“Chính xác.”

Ông Hofacket ngẩn người ra.“Nếu tôi chụp gần thì sẽ mờ lắm. Ðể tôi nghĩ chút đã nào.” Nói rồi ông quan sát Cây Nhỏ hết góc này đến hướng khác. Một lúc sau ông tuyên bố, “Tôi nghĩ rằng phải cần thêm ánh sáng tới từ hướng này. Nó sẽ làm cho phần này trở thành nền, rồi ánh đèn flash sẽ làm nổi bật phần cần chụp.” Nói xong ông đẩy chiếc giá treo đèn xinh xắn lại cạnh Cây Nhỏ, có chín cái đèn tất cả. Tiếp đó ông hết xoay cái đèn này đến chỉnh cái đèn khác đến khi hài lòng với góc độ ánh sáng phát ra.

Cuối cùng ông ấy nhìn qua ống kính rồi bảo, “Cách này là tốt nhất rồi đấy, nhưng tôi phải cho ông biết trước rằng dù không hài lòng với kết quả thì ông vẫn phải trả tiền đấy nhé.”

“Vâng, tôi hiểu mà.” Tôi thì thấy không thỏa đáng chút nào, nhưng ông thì lại không có ý kiến gì.

“Ngay cả khi không thể... chụp rõ cái thứ treo lủng lẳng trên đó đấy nhé.”

“Thưa ông, tôi chấp nhận mọi điều kiện của ông,” ông nói rồi đưa tay vào túi, “thôi để tôi trả tiền ông ngay bây giờ nhé.”

“Không không,” ông Hofacket ngăn lại.“Tôi chỉ làm rõ trước mà thôi.” Rồi ông ấy đổ đầy bột phát sáng vào khay và chui vào tấm vải trùm máy màu đen, một giây sau chúng tôi nghe một tiếng phụp-xì và căn phòng chìm ngập trong ánh sáng trắng chói lọi, làm cho tôi chói lòa cả mắt trong vài giây.

“Ðừng di chuyển cho đến khi quý vị có thể nhìn rõ lại mọi vật nhé,” ông Hofacket thò đầu ra khuyến cáo.“Có lần một quý cô đã vấp té và suýt nữa gãy cả chân đấy.” Ông ta kéo cái đĩa ra khỏi máy chụp ảnh rồi quay lưng lại nói với tôi, “Ôi, xin lỗi cô bé vì mấy lời nặng nề ta vừa nói. Cứ xem như cháu chưa nghe thấy gì và đừng mách mẹ nhé. Ta sẽ quay lại trong vài phút.” Nói xong ông đem chiếc đĩa đi và biến mất vào căn phòng nhỏ phía sau. Hai ông cháu nghe được tiếng lách cách và óc ách vang lên từ bên trong, vài phút sau ông chui ra với tấm hình còn mềm kẹp giữa hai thanh gỗ.

“Bình thường thì tôi không đem ra khi nó còn ướt như vậy đâu, nhưng tôi nghĩ là hai ông cháu sẽ thích ngắm nó,” ông ấy bảo. “Nhưng đừng có rờ vào nó nhé.”

Chúng tôi nhìn vào và đây rồi: Cây Nhỏ kìa, nhìn rõ đến tận cuống, và cả Chiếc Lá Nhỏ Quan Trọng ấy.

Ông tôi cười toe toét. “Tấm hình tuyệt quá ông ạ, không còn có thể tuyệt hơn đâu.”

Ông Hofacket đỏ mặt và cúi đầu xuống thật nhanh, tôi dám cá là lúc đó mà có cục đá nào xung quanh là ông ấy sẽ đá vào nó ngay. Ông ấy lầm bầm, “Hai người thích nó không?”

“Quá hoàn hảo, tôi thật sự ấn tượng đấy.”

“Hình dáng của chiếc lá kia hiện ra rất rõ đấy.”

“Thật đáng khâm phục, quá đáng khâm phục thưa ông. Hãy chụp thêm tấm nữa nhé.” Tôi dám cá rằng ông Hofacket sẽ đứng đó cả ngày để nhận lấy sự tán dương từ công việc kì lạ nhất trên đời này. Lần này ông đặt Cây Nhỏ trước mảnh giấy đen rồi thực hiện lại công đoạn giống lúc nãy. Tôi cẩn thận nhắm tịt mắt lại trước khi đống magiê kia phát sáng nhưng qua mí mắt tôi vẫn cảm nhận được ánh chớp như pháo bông. Sau đó ông Hofacket lật đật rửa tấm ảnh đó thật nhanh để nhận được thêm lời ca tụng. Ðến lúc này thì ông ấy đã bị hòa vào dự án này luôn rồi, ông hỏi ông tôi dồn dập về loài cây mới, về Trung tâm nghiên cứu khoa học Hoa Kỳ, về Washington, vân vân...

Khi tôi định bỏ Cây Nhỏ vào thùng cạc-tông đem về nhà thì ông bảo, “Khoan đã Calpurnia. Ông Hofacket này, chụp cho tôi một tấm nữa nhé.” Nói rồi ông đặt Cây Nhỏ lên chiếc giá gỗ bằng dương xỉ đẹp nhất.

“Calpurnia, cháu đứng bên này, còn ông bên kia.” Tôi vuốt lại chiếc váy của mình cho thẳng thớm, còn ông thì chỉnh lại bộ râu. Tôi cố đứng thẳng và ưỡn ngực tự hào bằng tư thế đẹp nhất của mình.

“Ðứng yên nhé,” ông Hofacket bảo. “Ðừng thở. Ba, hai, một.”

Lần này ánh chớp mạnh đến nỗi có thể làm cả con tê giác đang chạy phải dừng lại, cả thế giới nhuốm một màu trắng toát. Tôi tự nhủ không biết tuyết trắng có nhìn giống như thế này không. Ông Hofacket nói lăng nhăng cái gì đó khi tôi lấy lại thị giác. Rồi ông đem cả ba bức chân dung ra quầy và định đóng dấu vàng nổi CHÂN DUNG TUYỆT MỸ CỦA HOFACKET ở góc trái bên dưới thì bị ông tôi ngăn lại.

“Thưa ông, cảm phiền đóng dấu vào phía sau bức ảnh vì chúng dùng cho mục đích khoa học nên phải rõ ràng không tì vết,” ông bảo. Mặt Hofacket bí xị cho đến khi ông tôi giảng giải, “Ðóng dấu phía sau thì cả thế giới này vẫn biết rằng chính ông là người đã chụp chúng. À, ông có thể đóng lên trên tấm hình của hai ông cháu tôi nếu thích để kỉ niệm ngày khó quên này.” Nói xong ông tôi đưa cho ông ấy ba đồng đô la bằng bạc.

Người thợ chụp ảnh gói mấy bức chân dung vào tờ giấy nâu rồi buộc lại bằng dây bện. Ðến giờ phải đi nhưng có vẻ ông chẳng muốn cho ông cháu tôi rời khỏi chút nào cả. Ông tiễn chúng tôi ra tận xe ngựa, rồi còn xin phép được cầm chiếc hộp đựng Cây Nhỏ khi tôi trèo lên xe. Ông nhìn ngắm nó đầy vẻ thích thú, cứ như đang trông chờ nó sẽ cất tiếng trả lời ông ấy vậy. Tôi bung dù ra rồi đặt Cây Nhỏ lên đùi còn ông tôi thì bắt đầu đánh xe. Ông Hofacket đứng bên đường hét toáng theo, “Tạm biệt và quay lại đây sớm nhé. Tạm biệt và nhớ phải báo cho tôi biết chuyện gì xảy ra nhé. Nhất là cho tôi biết rằng họ có thích ảnh tôi chụp không nhé!”

“Khi về đến nhà,” ông tôi đáp, “tôi sẽ viết thư và gửi cùng với ảnh đi ngay. Sau đó thì chẳng còn làm gì khác hơn là chờ đợi, đôi khi đây chính là công đoạn khó khăn nhất. Cháu này, tưới thêm nước cho nó đi nhé.”

Trên đường về Fentress, hai ông cháu tràn đầy năng lượng và dùng chúng vào việc hát vang những bài hò của thủy thủ và bài ca của cướp biển với đầy những từ ngữ thô tục, nhưng mỗi lần có xe ngựa khác đi ngang qua chúng tôi lại cẩn thận ngâm nga giai điệu chứ không hát thành lời. Hai ông cháu về đến nhà đúng giờ ăn tối, mình mẩy đầy bụi bặm và mệt lử nhưng vẫn tự hào hớn hở về ngày hôm nay. Chúng tôi cho Cây Nhỏ đi ngủ trong phòng thí nghiệm rồi vào ăn cùng mọi người.

Bữa tối hôm đó như kéo dài vô tận.

“Có gì hay ở Lockhart vậy?” bố hỏi.

“Tương lai của bông đang tươi sáng đấy,” ông bảo, “còn ta và Calpurnia thì chụp ảnh.”

“Thật à?” Sul Ross hỏi rồi nhìn tôi đầy nghi vấn. Sao chị lại được chụp ảnh chứ?”

“Ðể đánh dấu một ngày trọng đại,” ông đáp rồi nhìn quanh bàn tuyên bố. “Có lẽ ta và Calpurnia vừa tìm ra được một giống cây mới.”

“Hay vậy,” mẹ lơ đãng nói.

“Cây gì nhỉ?” Harry hỏi.

“Ðưa hộ khoai tây nào,” Lamar nói.

“Có lẽ là một giống cây đậu tằm mới,” ông đáp.

“Ồ,” Sam Houston lên tiếng. “Ra là đậu tằm.”

Ồ, ra là đậu tằm. Máu nóng trong tôi sôi lên sùng sục. Tôi muốn phóng sang đập cho anh ấy một trận nhưng rồi lại chỉ ngồi im lặng nuốt cơn giận vào lòng suốt cả buổi ăn tối dài bất tận đó. Chưa bao giờ tôi lại cảm thấy người nhà quê mùa, ngu ngốc và đần độn đến như vậy. Chỉ duy có bố, người chủ bầy gia súc, còn cứu vãn được vì cũng quan tâm về giống mới của “ồ, ra là đậu tằm” ấy và hỏi han xem chúng có dùng làm thức ăn được không, nhưng tôi đang càu nhàu nên cũng không để ý cho lắm.

Cuối cùng thì bữa ăn cũng kết thúc, và hai ông cháu lại chui vào phòng thí nghiệm. Ông lấy từ trong dây ràng áo gi-lê một chiếc chìa khóa nhỏ nhắn, mở hộc bàn rồi lấy ra một tờ giấy viết tay màu kem.

Ông bảo, “lên đèn đi Calpurnia. Chúng ta hãy thắp sáng góc tối tăm của Lĩnh vực chưa ai biết tới, hãy giữ vững ngọn đèn trí tuệ và loại bỏ thêm một con rồng ra khỏi bản đồ. Bây giờ thì viết thư cho Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Hoa Kỳ nào.”

Tôi nhóm lửa trong lò sưởi rồi châm thêm đèn, để vòng quanh tờ giấy của ông, nhìn như một vòm trời sao riêng biệt. Ông nhúng viết vào lọ mực, trầm ngâm ngó lên trời rồi lại chấm mực và bắt đầu cất bút:

Ngày 8 tháng 8 năm 1899

Kính gửi các quý ngài,

Trong vài lần đi dạo ở vùng ven ở Hạt Caldwell, nằm ở trung tâm Texas, 45 miles (ước chừng) về phía Nam của Thủ phủ của Austin, chúng tôi phát hiện ra một mẫu vật. Nó có thể là giống mới của đậu tằm, và chúng tôi xin hân hạnh giới thiệu đến quý vị. Thoạt nhìn thì nó trông như một cây cỏ thường thuộc loài Vicia villosa, hay còn gọi là đậu tằm lông. Nhưng chiếu theo những chi tiết miêu tả sau, kèm với ảnh thì...

Ông mô tả về Cây Nhỏ và Chiếc Lá Nhỏ Quan Trọng ấy mất hai trang giấy. Khi ông đặt bút kí tên, tôi nhón người dòm qua thì thấy:

Chúc các quý ngài sức khỏe,

Walter Tate và Calpurnia Virginia Tate

Ðoạn ông dựa lưng vào ghế. “Xong rồi, bây giờ chỉ đợi thôi. Chỉ có thể chờ đợi xem sao mà thôi.”

Tôi đặt tay lên vai ông. Ông từ tốn hít một hơi thật sâu rồi phân trần, “Ông từng nghĩ sẽ chẳng bao giờ có ngày này, cháu gái ạ. Ông từng nghĩ rằng sẽ chết đi trước khi có được ngày hôm nay ấy chứ.”

Nhưng hôm nay chúng tôi đang ở đây, với giống cây mới này, những tấm ảnh này và cả tôi, cô cháu gái yêu quý của ông nữa.