Chúng ta có thể kết luận rằng... mọi thay đổi về tỷ lệ của một bộ phận dân cư nào đó, không kể đến sự thay đổi thời tiết, sẽ ít nhiều ảnh hưởng đến những cư dân khác.

NẾU CHỊU KHÓ ĐỂ Ý HƠN thì tôi đã nhận ra được ánh mắt bất thường của cô Viola mỗi lần nhìn thấy tôi thập thò từ cửa sau chuồn tới phòng thí nghiệm của ông nội. Cô Viola đã ở với gia đình chúng tôi từ lâu lắm rồi - trước khi anh Harry chào đời nữa cơ - cô thường rung chuông ở cửa sau để báo hiệu những người đàn ông từ đồng áng về ăn tối và khua chiếc chiêng đồng ở chân cầu thang mỗi khi bọn tôi lên lầu về phòng (việc này mẹ thấy có vẻ làm cho nhà tôi ra dáng thượng lưu hơn). Mẹ còn muốn cô Viola đánh chiêng để ra hiệu cả ở bên ngoài nữa, nhưng anh em bọn tôi luôn túa đi khắp nơi từ xưởng tỉa hột bông cho đến bờ sông nên sẽ chẳng thể nào nghe được tín hiệu này. Và bọn tôi cần phải ăn tối đúng giờ, tắm rửa, đánh răng và những việc khác nữa nên phải dùng tín hiệu rõ ràng hơn để kêu cả bọn về.

Tôi chưa bao giờ để ý đến việc cô Viola từ đâu tới, chỉ đơn giản là cô đã tồn tại trong gia đình tôi, suốt ngày nhào bột, gọt táo, chuẩn bị hàng đống thịt nướng vào mùa đông và rán cả núi thịt gà vào mùa hè. Không ai, kể cả mẹ, dám xâm phạm lãnh địa trong bếp của cô cả. Ở giữa mỗi bữa ăn, sẽ thấy cô ra xem xét đàn gà mái, mấy con lợn thiến hoặc luống rau để lên thực đơn cho những bữa tới, hoặc là ngồi ở bàn bếp chống tay cạnh chiếc cốc cà phê bị mẻ, nghỉ ngơi trước khi chuẩn bị cho bữa ăn khổng lồ tiếp theo.

Chắc cô khoảng bốn mươi mấy tuổi rồi. Cô khá đẹp, dẻo dai, luôn mặc áo làm bếp và đeo chiếc tạp dề dài, tóc quấn gọn gàng bằng khăn trùm đầu. Trông cô mảnh khảnh nhưng ai cũng sẽ phải ngạc nhiên về sức mạnh của cô khi cô nắm lấy cổ tay họ để buộc người đó phải chú ý. Cô sống một mình trong căn chòi từng dành cho nô lệ đằng sau phòng thí nghiệm của ông nội; trước kia chỗ này chen chúc hơn cả chục người nên bây giờ một mình cô sống ở đây cũng khá thoải mái. Ở một vài nơi, trên nền đất cũng được lót ván gỗ mỏng. Cô có bếp lò vào mùa đông, bồn rửa mặt mạ kẽm và cả máy bơm riêng nữa.

Da của cô Viola đen cỡ da tôi sau khi phơi nắng cả mùa hè mặc dù cô suốt này tránh nắng, còn tôi thì chả kiêng cữ gì cả. Cô chỉ mang một phần tư dòng máu Da đen thôi nhưng nhìn cô cứ như da đen thuần vậy. Tôi đoán là cô có thể “vượt biên” sang Austin, nhưng điều đó cực kỳ mạo hiểm. Nếu kẻ vượt biên bị lật tẩy thì sẽ bị đánh đập, bị bỏ tù hoặc còn hơn thế nữa. Một phụ nữ có tổ tiên là người có một phần tám dòng máu Da đen ở Bastrop từng vượt biên và lấy một người nông dân Da trắng. Ba năm sau ông ta phát hiện ra giấy khai sinh của vợ trong rương và dùng cây cào cỏ đâm bà đến chết. Rốt cuộc ông ta chỉ bị nhốt mười tháng trong nhà tù của hạt.

Quan hệ giữa cô Viola và mẹ khá tốt đẹp, và tôi chưa bao giờ thấy giữa họ xảy ra mâu thuẫn gì lớn cả. Tôi nghĩ mẹ thật sự biết ơn cô về ba bữa ăn mỗi ngày cho cả lũ con háu đói và thiếu sự phục vụ của cô thì gia đình này sẽ chẳng khác nào con tàu bị mất lái. Tấm cửa chớp giữa nhà bếp và phòng khách luôn để mở trừ khi có khách. Mỗi khi đi ngang qua, ai cũng có thể đoán được tiến trình của bữa ăn tiếp theo - và cả tâm trạng của cô Viola nữa - qua mức độ tiếng khua của nồi niêu xoong chảo.

Ðôi lúc hai người cùng ngồi trong bếp thảo luận về những bữa ăn và kiểm kê lại chi tiêu của gia đình. Mẹ luôn đảm bảo cung cấp cho cô Viola quần áo cotton mới vào mùa hè, đồ ấm vào mùa đông, và luôn trả đủ tiền công hằng tuần. Mẹ còn cho cô mượn những ấn bản cũ của Tập San Bà Nội Trợ, mặc dù cô không biết chữ nhưng vẫn thích lướt qua và trầm trồ trước những mẫu thời trang tuyệt đẹp mới nhất của Paris. Ðến sinh nhật, cô Viola nhận được một đồng bạc và tới Noel thì được một bao thuốc lá bột. Cô Viola không hay hút thuốc nhưng trước khi làm món bánh chanh tuyệt vời của mình thì cô phải rít một hơi thật dài. Sau mười phút khổ sở chiến đấu với việc dùng muỗng gỗ đánh sữa trứng chanh, cô luôn mệt mỏi thở không ra hơi. Mỗi khi tôi thấy cô rít thuốc lá cô đều đe, “Này cháu gái, đây là thói quen xấu. Cháu mà dám thử thì cô sẽ lột da cháu đấy, nghe không!” Cô chỉ đe dọa tôi vào lúc đó mà thôi, còn những khi khác thì quan hệ giữa chúng tôi khá tốt, nhưng không tốt bằng mối quan hệ giữa cô với Harry. Harry luôn được cô cưng hơn cả, có lẽ tại anh ấy quá đẹp trai và quyến rũ.

Ngoài ra, Idabelle - nàng Mèo Nhà là con thú yêu nhất của cô, nó có nhiệm vụ rảo quanh nhà bếp, kho chứa đồ ăn, và cả phòng giặt ủi, giữ cho chuột không xâm phạm đến thùng chứa bột mì. Thật lạ vì cô Viola lại quan tâm đến nó như vậy trong khi cô ít khi nào khoan dung cho mấy con Mèo Sân Vườn, đôi lúc còn dùng chổi quét bay hết chúng nó ra khỏi hiên sau nhà ấy chứ. Idabelle là một con mèo mướp mập mạp chính hiệu, giỏi bắt chuột. Mặc dù sở hữu một chiếc giỏ kế lò nướng làm chỗ trú thân nhưng nó vẫn hay lảng vảng lên lầu, yên vị trên gối rồi cuộn tròn người, nhìn chẳng khác nào một chiếc mũ lông đang rừ rừ quanh đầu người nằm. Vào mùa đông thì thật tuyệt vời, nhưng mùa hè thì chẳng thể nào chịu nổi hành động này của nó. Vì vậy, vào mùa hè, nó thường hay bị quăng ra cửa trong tiếng gầm gừ khoái chí của mấy chú Mèo Sân Vườn.

Mấy con Chó Sân Vườn thì thường nằm ườn trước hiên nhà hoặc bị nhốt vào cạnh chuồng gia súc tùy theo chúng có gây phiền hà hay không. Chú chó đầu đàn Ajax luôn vui vẻ chấp nhận số phận nhàm chán của mình, thì nằm lim dim trước hiên chờ ngày dài trôi qua, thỉnh thoảng tạm ngừng mơ mộng ngoái đầu nhấm nháp mấy con bọ chét trên mình rồi lại quăng người xuống trong tiếng thở dài đầy thỏa mãn. Tôi nghĩ nó đang mơ về những chú vịt và bồ câu, chờ mùa săn bắn tới để nó có thể hoạt động hết mình trong một vài tuần giống như... một chú chó thực thụ.

Ajax còn một lý do nữa để vui vẻ với số phận của nó. Trong các con chó, nó là con Chó Nhà duy nhất. Những con khác như Homer, Hero, và Zeus chỉ là Chó Sân Vườn. Cả bọn đều biết điều này nhưng mỗi lần cửa mở, chúng đều tỏ ra ngoan hiền tụ tập đằng trước mặc dù sự thật vẫn là sự thật, chúng không bao giờ được cho vào nhà. Tôi rất thích đặc tính tốt này của loài chó: Mặc dù cả đời bị từ chối không cho vào nhà, nhưng niềm hi vọng không bao giờ lụi tắt trong tim chúng.

Chẳng có gì lạ khi lũ Chó Sân Vườn nghĩ Ajax được nuông chiều, vuốt ve trên đùi chủ nhân sau khi được bước qua cánh cửa thần kì đó. Nhưng bọn chúng đâu biết rằng chỉ những khi Ajax sạch sẽ, khô ráo và không còn bọ chét thì mới được vào nhà, song cũng chỉ được lảng vảng ở trong góc sảnh lớn chứ không được vào phòng khách hay lên lầu. Dẫu sao, địa vị trong xã hội của nó cũng được chứng tỏ và nó được quyền lên mặt với mấy con chó khác. Lũ chó rất hiền và hòa nhã (nếu không thì đừng hòng bố giữ chúng ở lại), và mấy em trai của tôi được phép chơi đùa với chúng, miễn là đừng kéo tai chúng quá mạnh. Mỗi khi bị đối xử như vậy, mấy con chó rụt rè rút lui rồi trốn xuống dưới hiên nhà. Ðôi lúc bọn chúng cũng sục sạo trước cửa phòng thí nghiệm; và mặc dù ông nội cũng lấy làm thích thú nhưng chẳng bao giờ cho phép chúng bước vào. Suy đi nghĩ lại, ông còn chẳng cho người nào ngoài tôi vào trong đấy nữa cơ mà.