Lại kể về chuyện của Morton Handler. Cho tới khi bị giết hại, Morton Handler đã làm bác sỹ nhi khoa được khoảng 15 năm. Trong thời gian hành nghề ấy, anh ta đã điều trị hay tư vấn cho khoảng trên 2 ngàn bệnh nhân. Các bản ghi chép về những bệnh nhân này được lưu giữ trong những cái cặp tài liệu có dây buộc và được xếp gọn gàng, cứ 150 bản ghi cho vào một thùng, toàn là thùng các-tông, được băng lại cẩn thận và có dấu niêm phong của sở cảnh sát Los Angeles.
Milo mang những cái thùng này đến nhà tôi. Một thanh tra da đen, đầu đang bị hói và mảnh khảnh tên là Delano Hardy mang giúp. Thở hổn hà hổn hển, họ đưa những cái thùng các-tông vào phòng ăn nhà tôi. Chẳng bao lâu, nhà tôi đã có vẻ như sắp chuyển đi hay vừa mới chuyển đến.
- Trông thì nhiều thế thôi chứ thực ra không ghê gớm lắm đâu - Milo động viên tôi - Anh không phải đọc tất cả những tài liệu này đâu.
Hardy châm điếu thuốc và gật đầu tán thành.
- Chúng tôi đã lọc sơ bộ rồi - Anh nói - Chúng tôi đã loại bỏ tất cả những người bị chết ra rồi. Theo nhận định của chúng tôi thì họ là những người có cực ít khả năng.
Cả hai gã cùng cười hô hố. Tay cảnh sát da đen cười ngặt nghẽo.
- Theo báo cáo của điều tra viên - Anh nói tiếp - Handler và cô bạn gái bị đâm và chém bởi một người cơ bắp. Vết thương trên cổ anh ta sâu đến tận xương sống, mà đây lại là nhát chém đầu tiên, duy nhất.
- Có nghĩa - Tôi chen vào - sát thủ là một người đàn ông.
- Cũng có thể là một người đàn bà khỏe - Hardy cười -nhưng chúng tôi thì khẳng định đây là một gã đực.
- Có tới 600 bệnh nhân là nam - Milo nói thêm - Tất cả hồ sơ đều ở trong bốn cái thùng đó.
- Ngoài ra - Hardy nói - chúng tôi cũng đem đến cho anh một món quà.
Anh ta đưa cho tôi một gói nhỏ được bọc trong giấy gói quà Giáng sinh màu xanh đỏ có vẽ một chùm hoa nhựa ruồi và hạ khô trên đó. Nó được buộc bằng một dải băng đỏ.
- Không thể tìm thấy một giấy tờ nào khác - Hardy giải thích.
- Chúng tôi hi vọng anh thích nó - Milo thêm vào. Tôi bắt đầu cảm thấy mình là một khán giả của một trò diễn hài kịch. Có một sự thay đổi mà tôi thấy tò mò ở Milo. Khi có một cảnh sát khác thì anh ta giữ khoảng cách với tôi và trêu đùa kiểu hợm mình như một cảnh sát kỳ cựu.
Tôi tháo dây và mở cái hộp ra. Bên trong, trên một lớp đệm vải bông là một cái thẻ chứng minh của sở cảnh sát Los Angeles bọc nhựa. Nó có hình của tôi, giống như cái trên bằng lái xe với vẻ mặt nghiêm trang đến đông cứng mà tất cả các bức hình chụp công chức đều như vậy. Dưới bức ảnh là chữ ký của tôi, cũng từ bằng lái xe mà ra, tên tôi được in, chức danh của tôi là “chuyên viên tư vấn đặc biệt”. Cuộc sống bắt chước nghệ thuật ư?
- Xúc động quá!
- Hãy mang nó theo anh - Milo nói - Hãy trở thành thành viên chính thức của cảnh sát.
Cái thẻ này không giống như cái tôi thường đeo ở Bệnh viện Nhi đồng miền Tây. Nó có một cái cái móc. Tôi gắn nó vào cổ áo sơ-mi.
- Ấn tượng - Hardy nói - Cái này và mười xu là anh có thể yêu cầu người trong thành phố cho gọi điện nhờ được rồi - Anh ta đưa tay vào túi áo ngoài, lấy ra một mẩu giấy đã được gấp lại - Bây giờ, anh sẽ đọc cái này và ký vào đó - Anh ta đưa bút cho tôi.
Tôi đọc mẩu giấy, tất cả đều được in chữ nhỏ.
- Cái này nói rằng các anh không phải trả tiền cho tôi.
- Đúng vậy - Hardy nói với vẻ mặt buồn giả tạo - Và nếu như anh bị cắt mất tiền thù lao trong quá trình tiến hành nghiên cứu hồ sơ thì cũng không thể kiện sở cảnh sát được.
- Nó làm cho sở cảnh sát yên tâm anh Alex ạ - Milo nói.
- Thôi nào - Hardy cắt ngang - Giờ anh đã là một chuyên viên tư vấn chính thức của sở cảnh sát Los Angeles - Anh ta gấp mẩu giấy lại và cất vào trong túi áo - Giống như là một con gà trống đã đạp hết những con gà mái trong chuồng, người ta thiến nó đi và biến nó thành một anh gà chuyên viên tư vấn.
- Cái đó chỉ là để làm đẹp thôi, Del ạ.
- Chỉ cho thấy anh là một người bạn của anh Milo, chỉ thế thôi.
Trong lúc đó, Milo lúi húi mở mấy cái thùng các-tông có dấu niêm phong bằng một con dao quân đội Thuỵ Sỹ. Anh đưa các hồ sơ ra thành từng tập khoảng 10 cái một, để khắp bàn ăn.
- Tất cả những cái này đều được đánh số theo thứ tự a, b, c. Anh có thể xem và rút tỉa ra những cái nào khả nghi nhất.
Anh sắp đặt xong mọi việc rồi cùng với Hardy sắp sửa về Sở.
- Tôi và Del sẽ thẩm vấn những kẻ tình nghi được lấy ra từ đống hồ sơ này.
- Chúng ta đỡ đi được chút việc đấy - Hardy nói. Anh ta bẻ mấy đốt ngón tay và nhìn xung quanh xem có chỗ nào để vứt điếu thuốc lá đã bị cháy đến tận đầu lọc.
- Hãy ném nó vào la-va-bô.
Anh ta vào nhà vệ sinh để quăng điếu thuốc hết.
Khi chỉ còn hai chúng tôi, Milo nói:
- Tôi thực sự đánh giá cao công việc này, anh Alex ạ. Đừng có cố quá nhé - không cần phải làm hết trong ngày hôm nay đâu.
- Tôi sẽ cố hết sức, đến khi nào mắt mờ thì thôi.
- Được rồi. Lát nữa về tôi sẽ gọi điện cho anh, để xem anh đã tìm được thứ gì đó có ích chưa.
Hardy đã trở lại đang vuốt cho cái ca-ra-vát thẳng ra. Anh ta trông bảnh bao trong bộ com-lê màu xanh dương sợi len ba mảnh, áo sơ-mi trắng, ca-ra-vát đỏ thẫm, giày đinh bằng da xịn đen bóng. Bên cạnh anh ta là Milo trông bẩn thỉu hơn, trong bộ quần rách và cái áo khoác vải tuýt xấu xí.
- Đi được chưa hả sếp? - Hardy hỏi.
- Được rồi.
- Đi nào.
Khi cả hai người họ đã đi, tôi cho đĩa Linda Ronstadt vào máy quay. Tôi bắt đầu xem xét đống hồ sơ cùng với giai diệu của bài hát “Poor, Poor. Pitiful Me”.
***
80 phần trăm các bệnh nhân nam được tôi chia thành hai loại: loại làm lãnh đạo giàu có được các bác sỹ nội khoa giới thiệu tới vì các triệu chứng có liên quan tới stress nhất: viêm họng, liệt dương, đau bụng, đau đầu kinh niên, mất ngủ, dị ứng da không rõ lý do; và những người bị trầm cảm ở đủ mọi lứa tuổi. Tôi xem xét những hồ sơ này và để riêng 20 phần trăm còn lại ra để xem xét kỹ lưỡng hơn.
Lúc bắt đầu xem xét hồ sơ, tôi vẫn chưa hình dung ra Morton Handler là một bác sỹ tâm lý như thế nào. Nhưng sau một vài giờ nghiên cứu các phác đồ của anh ta, tôi đã có thể vẽ được chân dung con người này.
Những ghi chép về các buổi điều trị của anh ta sơ sài, bất cẩn và mập mờ đến vô nghĩa. Đọc những ghi chép này không thể biết được anh ta đã làm gì trong hằng hà sa số những giờ điều trị cho bệnh nhân. Các ghi chép cũng chỉ nêu vừa đủ các kế hoạch điều trị, chẩn đoán, bệnh sử trầm cảm - có nghĩa là đủ những thứ cần thiết để được xem là có tính cách y học hay điều trị tâm thần. Sự giả mạo này được thấy rõ nhất trong khoảng 5 đến 6 năm cuối cùng trước khi anh ta bị sát hại.
Tuy nhiên, các ghi chép về tài chính của anh ta thì rõ ràng và tỉ mỉ. Lệ phí điều trị anh ta lấy cao, lời lẽ trong các thư từ đòi nợ sắc sảo.
Mặc dù trong những năm cuối đời anh ta tư vấn thì ít mà kê đơn thuốc thì nhiều nhưng tốc độ kê đơn không phải là điều bất thường. Không giống Towle, anh ta không có vẻ là một tay buôn thuốc kích thích, nhưng cũng không phải là một bác sỹ theo đúng nghĩa của nó.
Điều làm tôi khó chịu là xu hướng đưa những nhận xét cạnh khoé vào trong những ghi chép của mình cũng lại nổi rõ ở những năm cuối đời. Đây toàn là những nhận xét miệt thị đối với bệnh nhân, mà anh ta cũng không thèm dùng tiếng lóng để viết. Chẳng hạn như “lúc thì khóc thút thít, lúc lại cười màu mè” là lời miêu tả một ông già bị rối loạn thần kinh. “Không thể làm được điều gì có ích cả” là lời nhận xét một người khác. Rồi “đi chữa bệnh là cách để che giấu một cuộc sống vô nghĩa và nhàm chán”; “một kẻ làm gì cũng chẳng ra hồn” vân vân và vân vân.
Đến cuối buổi chiều thì tôi kết thúc công việc phân tích tâm lý cho Handler. Anh ta là một kẻ mệt mỏi, một trong hàng triệu con kiến thợ chán ghét nghề nghiệp mà mình lựa chọn. Cũng có lúc anh ta khá cẩn thận - những tập hồ sơ ban đầu của anh ta khá tốt đẹp, nếu không nói là đầy cảm hứng, nhưng càng về sau thì càng bê bối. Dù sao thì anh ta vẫn tiếp tục hành nghề đều đặn vì không muốn mất đi khoản thu nhập 6 con số và những đặc quyền khác.
Tôi tự hỏi không biết làm sao mà anh ta có thể ngồi im được trong lúc bệnh nhân của anh ta đang giãi bày những khủng hoảng bên trong của họ. Chắc là anh ta ngủ mở mắt? Hay tưởng tượng đến chuyện tình dục, chuyện tài chính? Nghĩ đến kế hoạch ăn bữa tối? Làm toán trong đầu? Thực hành đếm cừu?
Cho dù là gì thì cũng có nghĩa là anh ta không thực sự nghe những con người ngồi trước mặt anh ta nói gì, những con người vẫn ngây thơ tin rằng anh ta đang lắng nghe họ nói.
Nó làm tôi nghĩ đến một câu chuyện khôi hài về hai bác sỹ tâm thần gặp nhau tại thang máy lúc cuối buổi. Một người trẻ, mới ra nghề và trông nhếch nhác - ca-ra-vát xiên xẹo, tóc tai rối bù, vẻ mặt đầy sự mệt mỏi. Anh ta quay đầu lại và nhìn thấy người kia, một bác sỹ lâu năm, từng trải, điềm đạm - nước da rám nắng, to khoẻ, tóc sợi nào có chỗ của sợi nấy, vạt áo cài một bông cẩm chướng đẹp.
- Bác sỹ - Người trẻ vẻ van lơn. Xin hãy chỉ cho kẻ hậu bối này biết ngài đã làm như thế nào?
- Làm gì cơ, hả con trai?
- Là ngồi hàng ngày, hàng giờ để nghe người khác giãi bày những tâm sự của mình mà không để cho nó chui vào óc của ngài.
- Ai thèm nghe? - Vị bác sỹ già đáp lời.
Thật là buồn cười. Thế mà Morton Handler nhận 90 đô-la mỗi phiên điều trị chỉ để đưa ra đánh giá bí mật rằng bệnh nhân của mình là kẻ điên điên khùng khùng.
Có lẽ nào một trong số những bệnh nhân bị nhận xét như thế đã phát hiện ra sự nhục mạ họ và trả đũa anh ta bằng cái chết? Thật khó tưởng tượng được ai đó đã thực hiện hành vi giết mổ này đối với Handler và cô bạn gái chỉ để trả thù sự nhục mạ ấy. Nhưng có trời mới biết được. Sự tức giận là một thứ hiểm ác; đôi khi nó nằm yên bao nhiêu tháng năm nhưng chỉ cần một kích động nhỏ cũng khiến nó bùng cháy. Có người từng bị chém chết chỉ vì huých tay vào cái giảm-chấn của ô-tô một kẻ khác.
Tuy nhiên tôi thấy khó tin rằng những người bị trầm cảm hay căng thẳng thần kinh mà hồ sơ của họ tôi đã xem qua có thể là kiểu người của tên sát nhân. Điều tôi thực sự không muốn tin là có khoảng 2 ngàn người khả dĩ là kẻ tình nghi.
Đã gần 5 giờ chiều. Tôi lấy một chai bia Coors trong tủ lạnh đem ra ngoài ban công và ngả lưng xuống cái ghế nằm. Tới đặt hai chân lên thành ghế, vửa nhấm nháp bia, vừa ngắm nhìn mặt trời khuất dần sau những rặng cây. Một người hàng xóm đang mở loại nhạc rock mạnh. Nhưng thật lạ, nó vẫn không làm tôi thấy chói tai.
Đến 5 giờ 30, Robin gọi điện tới:
- Chào anh yêu. Anh đến với em tối nay nhé. Hôm nay có phim Key Largo đấy!
- Rồi - Tôi đáp - Anh có cần đem cái gì đó đến để chúng mình cùng ăn không?
Nàng nghĩ một giây:
- Anh mang thịt chó dầm ớt và bia đến nhé?
- Anh đang ngất ngây vì bia rồi đây.
Ba chai bia Coors trống rỗng nằm lăn lóc trên chiếc bàn pha chế thức ăn trong bếp.
- Cho anh chút thời gian để chuẩn bị nhé, cưng. Đến khoảng 7 giờ anh sẽ đến.
Từ 1 giờ 30 tới giờ không thấy Milo gọi điện tới. Trước đó, anh gọi đến cho tôi từ Bellflower khi sắp thẩm vấn một tên tội phạm đã tấn công bảy phụ nữ bằng cái tua-vít. Vụ này không giống với vụ Handler nhưng anh phải đảm nhận liền lúc cả hai vụ.
Tôi gọi điện tới Sở cảnh sát miền Tây và để lại một lời nhắn cho Milo rằng tôi không có nhà tối nay. Sau đó tôi gọi tới nhà Bonita Quinn. Đợi năm tiếng chuông chẳng thấy ai trả lời, tôi cúp máy.
***
Humphrey và Lauren vẫn diễn hay như thường lệ. Món thịt chó dầm ớt làm chúng tôi ăn no đến phát ợ nhưng thấy thoả mãn. Chúng tôi ôm nhau và nghe bản Tal Farlow và Wes Montgomery. Sau đó, tôi lấy cây guitar nàng để ở phòng làm việc, chơi một bản nhạc cho nàng nghe. Nàng say sưa nghe, mắt lim dim, nhoẻn miệng cười, rồi nhẹ nhàng gỡ tay tôi ra khỏi cây đàn và kéo tôi lại bên nàng.
***
Tôi đã định sẽ ở qua đêm với nàng nhưng đến 11 giờ tôi thấy người bứt rứt.
- Anh Alex, có chuyện gì thế?
- Không có gì đâu em.
Hiệu ứng Zeigarnik đang hành hạ tôi.
- Có phải chuyện vụ án không?
Tôi không nói gì.
- Em bắt đầu thấy lo về anh rồi đấy, anh yêu ạ - Nàng gục đầu vào ngực tôi, thật êm ái - Kể từ khi anh Milo kéo anh vào vụ này, anh trở nên hay bực dọc thế nào ấy! Em không biết trước kia anh thế nào, nhưng qua những gì anh kể cho em thì hình như anh đang trở lại con người trước kia đấy.
- Con người Alex trước kia không đến nỗi quá tệ - Tôi bào chữa.
Nàng im lặng.
- Không - Tôi đính chính - Alex của ngày xưa là một kẻ nhàm chán. Anh hứa sẽ không đưa anh ta trở lại con người bây giờ của anh, được chưa?
- Vâng - Nàng đặt một nụ hôn lên cằm tôi.
- Hãy cho anh một chút thời gian để làm xong chuyện này nhé.
- Vâng.
Nhưng khi tôi mặc quần áo, nàng nhìn tôi với ánh mắt lo lắng, giận hờn và bối rối. Khi tôi định nói thì nàng quay mặt đi. Tôi đặt mông xuống cạnh giường và kéo nàng vào vòng tay. Tôi vỗ về cho tới khi nàng đưa tay ôm lấy cổ tôi.
- Anh yêu em - Tôi nói - Hãy cho anh một chút thời gian. Nàng ứ ừ thật đáng yêu và ôm tôi chặt hơn.
Khi tôi đi, nàng đã chìm vào giấc ngủ, mi mắt nàng dao động trong những chuyển động của giấc mơ đầu tiên trong đêm.
***
Tôi lao vào đọc 120 tập hồ sơ đã xếp riêng ra, đọc cho tới sáng hôm sau. Hoá ra các hồ sơ này cũng là những tài liệu chán ngắt. 91 bệnh nhân là những người đàn ông bị ốm về thể chất mà Handler đã phụ trách điều trị khi còn là bác sỹ tư vấn tại Cedars-Sinai như một phần của nhóm nghiên cứu bệnh tâm thần quan hệ. 20 người khác được chẩn đoán là bị tâm thần phân liệt, nhưng thực chất là những bệnh nhân bị chứng quên do tuổi già tại một viện dưỡng lão mà anh ta từng làm việc 1 năm.
Chỉ có 9 người đàn ông còn lại là khả nghi. Tất cả những người này Handler đều liệt vào dạng rối loạn thần kinh. Tất nhiên những chẩn đoán của anh ta cũng đáng ngờ vì tôi không tin lắm vào sự đánh giá bệnh tật của anh ta. Dù sao, 9 bộ hồ sơ đó cũng cần phải được xem xét kỹ lưỡng hơn.
Tất cả những người này đều khoảng tầm từ 16 đến 32 tuổi. Phần lớn đều được các cơ quan giới thiệu đến: từ Cục quản chế phạm nhân tạm tha, cơ quan quản lý thanh thiếu niên California đến các nhà thờ địa phương. Một vài người từng có dính dáng tới pháp luật. Ít nhất có ba kẻ bị phê là bạo lực. Trong số này, một kẻ đã từng đánh bố, một kẻ đâm một sinh viên cùng trường cấp ba, còn kẻ thứ ba thì dùng xe máy cán một người cãi nhau với y.
Trước khi đến với Handler, cả ba kẻ này đều không tham gia điều trị tâm lý và điều này không phải là lạ. Liệu pháp tâm lý thường không có tác dụng đối với một kẻ vô lương tâm, vô đạo đức và không muốn cải tạo.
Những nhà điều trị tâm lý trở thành những nhà điều trị tâm lý bởi vì trong sâu thẳm họ cảm thấy rằng bản chất con người là tốt và có khả năng cải tạo để tốt hơn nữa. Những nhà điều trị tâm lý không tin rằng có những cá nhân quá độc ác, quá tồi tệ không thể điều chỉnh được. Những người bị bệnh tâm thần đến với những nhà điều trị tâm lý và các bác sỹ tâm thần giống như những bệnh nhân bị bệnh ung thư giai đoạn cuối tìm đến bác sỹ: từ dáng đi đến hơi thở đều thể hiện sự tuyệt vọng và không thể chữa trị được.
Tôi biết là có tồn tại những kẻ cực kỳ tồi tệ như vậy. Tôi đã tận mắt chứng kiến một vài người trong số họ, phần lớn là những thanh niên, nhưng cũng có một vài thiếu niên. Tôi còn nhớ một thằng bé chỉ khoảng 10 đến 12 tuổi nhưng có một khuôn mặt nhăn nhó yếm thế, chai lì và tàn nhẫn, đến mức nếu gặp chắc bọn bị tù chung thân ở San Quentin cũng phải nể trọng nó. Nó đưa cho tôi một cái danh thiếp - một tờ giấy hình chữ nhật đỏ chói có tên của nó in trên đó và sau đó là một từ duy nhất “liều lĩnh”.
Mà nó đúng là một đứa gan lỳ. Được tôi đảm bảo sẽ giữ bí mật, nó đã kể các chiến tích oai hùng của mình cho tôi nghe, nó đã ăn trộm được hàng chục chiếc xe đạp, ăn trộm nhiều đồ khác, quyến rũ và quan hệ xác thịt với nhiều đứa nhỏ. Nó hài lòng với chính bản thân mình.
Nó mồ côi cả cha lẫn mẹ trong một vụ rơi máy bay khi nó mới có 4 tuổi và được một người bà bị câm nuôi dưỡng. Bà nó đã cố gắng thể hiện cho mọi người và chính bà cũng tin rằng trong sâu thẳm tâm hồn nó là một người tốt. Nhưng thực tế thì nó là một đứa tồi tệ. Khi tôi hỏi nó có nhớ mẹ không, nó liếc mắt vẻ dâm đãng nói rằng mẹ nó trông như một con điếm trong những bức ảnh ở nhà nó mà nó đã thấy. Đó không phải là phản ứng tự vệ gì. Đó chính là nó.
Tôi càng dành thời gian với nó thì thất vọng lại càng nhiều, giống như bóc củ hành vậy, càng bóc lại càng thấy những lớp vỏ bên trong bị thối nhiều hơn. Nó là một đứa hư, hoàn toàn hư hỏng không thể cải tạo được. Và chắc chắn, nó sẽ còn trở nên hư hỏng hơn thế nữa.
Tôi đành bó tay với nó. Chắc chắn sau này nó sẽ có một nghề nghiệp chống lại xã hội. Nếu may mắn thì xã hội chỉ phải nhận những trò lừa gạt của nó. Còn nếu không thì sẽ có nhiều máu bị đổ. Theo lô-gíc mà suy luận thì nó cần phải bị nhốt lại để tránh gây hại cho người khác, hay tống giam để bảo vệ tất cả mọi người. Nhưng nền dân chủ thì lại làm điều ngược lại. Khi cân nhắc kỹ, tôi phải công nhận rằng cũng nên như thế.
Vậy mà, nhiều đêm khi tôi nghĩ về cậu bé 11 tuổi ấy, tôi lại tự hỏi liệu một ngày nào đó tên của nó có trên báo chí không?
Tôi để 9 tập hồ sơ khác riêng ra.
Milo sẽ có thêm việc để làm.
