Nghe lịch đi Santa Cruz ai cũng mừng ra mặt, có dịp tới xứ sở đấu bò tót một lần cho biết. Không phải Tây Ban Nha đại lục, chỉ một hòn đảo thôi. Phó ba Việt nói cảng này kiểm dịch kỹ lắm. Không thể giữ chim lại, chờ lúc văng vắng nó đem lồng chim ra ngoài, mở cửa. Chim nép sát thành lồng không chịu bay ra. Nó gắn chân chim một vòng sắt nhỏ, tung chim lên trời chim mới chịu bay đi.

Đi bờ, dạo lòng vòng gặp tên: Đồng Khánh ở Santa Cruz. Hòn đảo giữa đại dương xa tít mù khơi cũng có người Việt. Có khi nào người Trung Quốc mở quán xá lấy tên Việt cho lạ để câu khách không? Một lần vào ăn nhà hàng Trung Hoa ở Australia ông chủ ưỡn ngực với vẻ đầy tự hào rằng ở đâu trên quả đất có kiến bò, ở đó có người Trung Quốc sinh sống. Người Trung Quốc đi làm ăn theo hội theo phường đoàn kết giúp đỡ nhau. Họ cho mượn vốn làm ăn nếu buôn bán ế, hàng kế đó đều nhường khách hoặc nhận hàng bán giùm tới khi bạn làm ăn được, không có chuyện phá giá tranh giành khách. Họ luôn giữ tiếng nói bản quán, dạy cho con cháu qua bao đời dù sống ở bất cứ đâu.

Cửa hàng Việt sao toàn chữ Tây Ban Nha trong thực đơn? Gọi một chai bia, đưa tiền trước. Văn hóa Tây trả tiền trước. Trả trước không lo bị chặt chém khỏi mua chịu mua thiếu lôi thôi phiền phức. Người bán chỉ việc lấy tiền giao hàng cho khách khỏe re khỏi canh chừng khách có trốn không. Chiếc ghế tròn cao ngất ngưởng. Thanh niên Tây uống rượu bia ngồi ghế cao chân không chống tới đất không có lưng dựa, say xỉn hỏng giò ngã cắm cổ có ngày.

Cạn chai bia, trèo xuống ghế định ra về chợt có người giao hàng tới quán. Cô gái người Phi trông quán gọi với lên lầu: Miss Ngà.

Một phụ nữ châu Á từ trên cầu thang đi xuống từng bậc chậm rãi. Chị mặc áo bà ba lụa màu sáng.

- Chị là người Việt à?

Chị tròn mắt, gật đầu có vẻ hơi ngạc nhiên. Chị lùi lại một bước, dòm khách từ đầu tới chân:

- Em ở dưới tàu lên à?

- Dạ. Em về mai chiều sẽ lên chơi.

Nó kéo cửa bước ra ngoài. Chị dòm theo, chưa hết ngạc nhiên.

Nhóm thủy thủ ghé cửa hàng Đồng Khánh bên đường, chị Ngà dần bớt ngạc nhiên. Thủy thủ tàu lớn chứ không phải thủy thủ tàu cá. Cả nhóm gọi bia ngồi nhâm nhi, rung đùi.

Buổi chiều gặp hai vợ chồng anh chủ quán. Tiện xe anh chở mọi người lên trung tâm dạo phố:

- Bây giờ anh chị đi công chuyện chút nữa mới về. Anh em ghé nhà hàng anh ăn cơm, chuyện trò cho vui.

Anh chỉ đường còn rút thêm tấm cạc in tên nhà hàng trên đường Rambla Pulido. Lâu ngày ăn cơm tàu thiếu rau xanh, lên bờ một hòn đảo xa tít mù khơi gặp nhà hàng Việt Nam ai cũng hồ hởi. Nhà hàng ghi trong tấm cạc, chị Lê đang đứng làm bếp, thân hình phì nhiêu nói tiếng Tây Ban Nha liếng thoắng mời khách.

*

* *

Có thanh niên Tây ngồi từ sáng tới chiều chỉ một hai chai bia. Chủ quán đã canh chừng. Tây không bao giờ bỏ trốn. Một: Chúng đưa tiền mệnh giá lớn sẽ khó có tiền thối Hai, chê thức ăn quá dở không đáng trả tiền. Ba, giở thói giang hồ ưỡn ngực ra đi một cách rất oai phong. Bốn, tự gây gổ tự đánh nhau mỗi đứa chạy mỗi ngả chẳng ai trả tiền… Ăn quỵt, có cả ngàn lý do để chuồn êm.

Hai vị khách mượn chiếc hộp quẹt, đích thân anh chủ quán mang ra. Quẹt xẹt xẹt không cháy, khách cố ý thế nên đập hộp quẹt xuống bàn:

- Quẹt gì bật hoài chẳng cháy, làm chảy máu cả tay ông rồi. Một đứa đứng dậy đá cái bàn bay ra ngoài lề. Chủ quán ở bên trong dòm ra: “Nhìn tụi bay ngồi cả ngày là biết rồi”. Chủ quán đoán được bèn hỏi:

- Cuối cùng chúng bay có trả tiền không?

- Không trả, làm gì bọn tao nào.

Hai đứa xông vào túm cổ chủ quán. Hai tên to bè, tổng khối lượng gấp hơn bốn lần chủ quán. Chủ quán đứng tấn lấy thế đá một phát thật mạnh vào bụng tên to con hơn. Cú đá hậu thứ hai dành cho gã còn lại nhưng trật. Gã mập vớ lấy vỏ chai bia trên bàn phang tới tấp. Chủ quán né được, bằng một thế gạt chân, tên kia ngã chúi nhủi. Lẫm, Hiên nhảy vào đánh hôi, hai tên Tây chạy mất giày, rơi chiếc điện thoại không dám quay lại lấy.

Không như người châu Á hay nhớ dai thù lâu, hôm sau có một tên trong hai đứa Tây hôm qua tới quán ngồi đúng chiếc bàn nhỏ trước cửa gọi chai bia, thản nhiên như hôm trước không có chuyện gì xảy ra. Chủ quán mang bia ra đặt xuống bàn rất lịch sự. Thấy lạ Hiên hỏi:

- Chẳng phải vị khách này hôm qua đã gây gổ đánh nhau rồi chuồn ư?

Chủ quán xua hai tay vào nhau:

- Chuyện của ngày hôm qua. Hôm nay anh ta là một vị khách mới của quán.

Chủ quán có chiếc xe hai bánh Vespino cũ rích dùng cho việc đi giao cơm. Người anh thấp bé, ngồi lên chiếc xe ấy trông như một diễn viên hài. Đích thân anh đi giao cơm. Nó hỏi:

- Bận bịu bao việc sao anh không thuê người giao cho khỏe?

- Thuê bao nhiêu đứa rồi đều không làm tốt. Mấy đứa da màu nhiều chuyện lắm, đang đi giao cơm gặp bạn bè đứng lại tay bắt mặt mừng nói chuyện cả mấy tiếng đồng hồ chưa xong, có khi nổi hứng còn dắt nhau vô quán làm vài chai quên cả việc giao cơm. Nhiều khi nó giao cơm trưa, đến nơi người ta đã ăn chiều. Dần mất hết khách thôi mình đi giao cho chắc.

★

Gặp thực khách Việt, chị Lê vừa làm món ăn vừa luôn miệng ca bài ca con cá. Lưỡi chị hơi ngắn nên nói rất nhanh:

- Đời tui khổ như đời cô Lựu, lúc mấy tuổi đầu đã phải lên thuyền theo người lớn chẳng biết sống chết ra sao. Ở trại tị nạn Phi Luật Tân mấy tháng trời mới được máy bay xúc đi. Cứ tưởng được đến Mỹ, Canada hay Australia nào ngờ ra ngoài đảo toàn sỏi đá và xương rồng này…

Thập kỉ 80 Tây Ban Nha rảo khắp các trại tị nạn ở Philippine, Thái Lan chở người về đảo Tenerife. Chị Lê phụ với anh chị mình buôn bán nhà hàng. Hết giờ bán, chị rủ mấy thủy thủ về nhà chơi cho biết. Đứa con gái sống với chị đang học năm thứ hai trung học, lai Tây Ban Nha da đỏ giòn mũi cao dáng đẹp như người mẫu nói tiếng Việt lơ lớ.

Chị Lê lấy ô tô chở cả đám đi dạo chơi. Chị gọi điện rủ thêm hai người nữa đi cùng cho vui. Gọi một hồi chẳng ai bốc máy. Chị quay lại nói:

- Chờ tới khuya gọi tụi nó mới được. Ban ngày tụi nó trốn để ngủ, không có giấy tờ tạm trú sợ cảnh sát bắt ban đêm mới đi rửa chén dĩa. Chờ thêm mấy tháng nữa sẽ được cấp giấy tạm trú, khi đó dễ gặp hơn.

Đám thủy thủ không thể đợi mấy tháng nữa tới khi anh bạn chị có giấy tờ hợp pháp. Tàu sắp đi rồi.

Dạo chán, vào vũ trường gần trường đại học La Laguna. Chị Lê liến thoắng:

- Trường đại học La Laguna lớn nhất ở quần đảo Canary có từ năm 1792. Quanh đây có mấy vũ trường lớn. Ở Tenerife các vũ trường quán bar hoạt động thâu đêm vào những ngày cuối tuần, dịp lễ lạt.

Hóa ra chị cũng quan tâm tới lịch sử, nơi ăn chơi của đảo. Hay con gái sắp vào đại học nên chị tìm hiểu. Cả đám vào vũ trường. Cuối tuần phải chen lấn với hàng ngàn sinh viên tìm chỗ đứng. Cũng không bõ công, được chen lấn trong bầu không khí náo nhiệt, được ngắm nhìn các cô gái da nâu giòn khỏe khoắn áo hai dây quần ngắn cặp chân dài miên man. Bất kể bạn là ai khi vào vũ trường đều không bị phân biệt, sẽ bắt cặp nhảy dễ dàng miễn bạn biết khiêu vũ.

Chị Lê thả mấy người trước cửa bar còn mình chở máy ba Kiệt đi đâu đó. Thủy thủ trẻ ngồi bar uống bia xem trai gái nhảy tới rạng sáng hôm sau chị Lê mới quay lại đón. Không biết hai người đi đâu, hay lại ra bãi tắm khỏa thân.

Một bữa ở quán xuất hiện hai thủy thủ tàu cá trốn lên bờ khi trước, ban đầu nương nhờ gia đình anh chủ quán, sau xin được việc làm ở ngoài. Hai người nói nhẫn nhịn vài năm nữa về dắt vợ con sang. Hóa ra họ đi tàu cá đã có mục đích từ trước, bịa chuyện than cực kể khổ trốn ở lại. Hèn chi lần đầu thấy nó, chị Ngà lùi lại một bước đề phòng. Chị sợ mấy người trốn tàu.

★

Chiều cuối tuần, anh H. lái xe tận tàu rước thủy thủ đi thăm vườn quốc gia Teide. Từ trên cao nhìn xuống, Tenerife như viên ngọc xanh giữa đại dương với con đường bao quanh đảo cong cong. Vừa lái xe anh vừa giới thiệu:

- El Teide cao gần bốn nghìn mét, mới ngưng phun trào dung nham từ năm 1798, di sản thiên nhiên thế giới mùa đông tuyết phủ trắng xóa mùa hè mây trắng lưng núi bồng bềnh. Khách quốc tế đến vườn quốc gia Teide nghỉ mát, dưới phố khí hậu nhiệt đới và xe lên đỉnh núi có khi gặp tuyết rơi. Mỗi năm hòn đảo đón lượng du khách quốc tế gấp mười lần số dân trên đảo…

Lâu lắm mới gặp đoàn khách Việt, chiều về tiện đường anh đưa cả đoàn lên trang trại trên núi La Laguna. Xe trèo lên những con dốc dựng đứng, tim ướm rụng ra ngoài. Ở hòn đảo đá này, tấc đất tấc vàng. Trang trại trên lưng chừng núi, dốc đứng đất ít nhưng cây trái xum xuê. Tận tay hái quýt vàng ươm tươi nguyên, buồng chuối cả chục nải đang chín bói mới cảm nhận hết độ ngon của nó… Thực phẩm rau cỏ nhà anh trồng, mang xuống phố chế biến bán ở nhà hàng lời từ gốc tới ngọn. Anh thuê ba người Việt làm trang trại, một từ quê qua, hai từ tàu cá trốn lên. Họ trồng trọt chăn nuôi heo dê ở lại luôn trên núi hiếm khi xuống phố. Xuống phố họ không nói được ngoại ngữ sợ bị cảnh sát bắt vì không có giấy tờ tùy thân.

Nó trèo lên một hòn đá. Có chú chim đang đậu trên cành quýt gần đó. Nó huýt sáo, chú chim nhận ra bay lại đậu trên vai. Sao mày bay tới đây? Từ nay mày ở lại làm khách trên đảo này, ráng tìm chú chim mái… Mày sẽ làm vị tiền hiền trên đảo giữa biển khơi này.

Khi dạo thăm trang trại, Đại phó Hài thấy bầy heo con nào con nấy béo tốt mới vừa cười vừa nói:

- Anh H. bán cho tôi một con để về ăn Tết đi.

- Ừ đúng đó, Tết nhứt làm một con heo tất niên hết ý.

- Chừng bao nhiêu một con?

- Chỗ anh em, vừa bán vừa cho. Chiếc xe tải đằng kia, giờ bắt luôn cũng được. Không ngày mai.

- Bắt luôn đi chứ ngày mai đầu tuần, đưa heo lên tàu cũng khó.

Mua heo phải mua liền tay, ngày mai biết đâu anh đổi ý không bán. Heo trang trại heo vườn nhà nuôi rau cỏ tự nhiên chứ heo nuôi công nghiệp thiếu gì. Thôi chịu cực đem về còn có con heo ăn Tết.

Hai người làm công vào chuồng trói con heo chừng sáu bảy chục ký hơi, lông dài như heo rừng, đen trùi trũi. Chuồng heo dơ bẩn không thể nào dơ bẩn hơn. Heo lâu ngày không được tắm rửa thối khủng khiếp. Khiêng heo lên xe bán tải, đóng cửa kín mít.

- Chở heo trong phố giờ này bị phạt nặng.

Anh H. bấm máy gọi điện cho người làm về chở heo. Gọi hoài không được, anh xoa tay cười:

- Hay lên hết xe cùng về một thể.

Ca bin xe chỉ ngồi tối đa hai người, tài xế cùng Đại phó Hài. Còn lại ba người. Ba người phải ở lại chờ người làm công về mới hạ sơn. Biết bao giờ anh ta mới về, gọi điện thoại không liên lạc được.

Chỉ còn cách ra thùng sau xe ngồi với… heo. Ngồi với heo chứ có phải heo đâu. Chiếc xe kín trần, cửa kín mít. Chắc xe chuyên dụng này thiết kế để chở heo. Anh H. đóng kín cửa, không kín mùi heo bay ra ngoài sẽ bị phát hiện. Chở heo trong thành phố giờ chiều này sẽ bị phạt nặng.

Ba thủy thủ được chở chung với chú heo. Xe chạy một lúc, mùi hôi thối nồng nặc cả thùng xe. Ba người ngửa cổ lên trời thở hổn hển. Chẳng thấy trời, chỉ có trần xe thùng xe kín mít. Chốc chốc chú heo lại hồng hộc như chực cắn người. Tình lấy móng tay xoi xoi chỗ tim gỗ bị mục được một lỗ nhỏ, úp mặt hít lấy hít để. Thấy thế Hiên năn nỉ như muốn khóc:

- Em ơi, cho anh thở một chút.

Tình né ra, Hiên áp mặt vào lỗ, cứ đứng đó thở như người hấp hối. Tình lại kéo Hiên ra. Ba người chia nhau thở mỗi người một lát. Sợ cảnh sát phạt, anh H. chạy đường vòng, đường như xa bất tận. Bí thở Hiên la oai oái, rồi nài nỉ:

- Hai em ơi, cho anh thở một chút với.