Chương Mười Bảy

Trước hết là âm thanh xuất hiện. Chúng tôi đang ngồi trong lớp ôn thi học kì, cố tập trung giải quyết những việc rất ngắc ngứ cũng rất cụ thể như “mẹ mua 10 quả táo, anh ăn mất 4 quả, chị ăn mất 3 quả hỏi họ ăn tất cả bao nhiêu quả, còn lại bao nhiêu quả”, bỗng chợt cảm thấy cả thế giới này không còn yên tĩnh, mà rối loạn hơn, gấp gáp hơn. Trước kia ngồi trên ghế chỉ nghe thấy tiếng ve kêu tê tê dại dại trên cành lá ngoài cửa sổ và tiếng còi xe thảng hoặc vút qua. Tiếng chợ tiếng đời chỉ phát ra từ một nguồn duy nhất là bách hóa Thúy Vy. Phía đó cứ đến chiều là một vùng láo nháo. Giờ thì, tiếng láo nháo đó đến từ bốn phương tám hướng như nước triều lên, xa xa đâu đó đê biển bị bục vỡ, sóng từng hồi từng hồi kéo đến. Trên mặt nước là đàn ong dày đặc, ù ù ào ào. Cảm giác sóng cao dần lên, mặt đất đang rung lắc, không khí run rẩy, một luồng sức mạnh khủng khiếp ngấm từ bên dưới đang dồn về phía mình.

Đó là tiếng hét tiếng gào của mọi người, khắp gần xa toàn thành phố hết thảy nam nữ đều gân cổ lên nói, gào. Rất nhiều âm thanh phát ra từ những cái loa, rất nhiều tiếng loa chói tai thi nhau hò hét. Đám trẻ con ngồi trong lớp học ngoại ô chỉ mở cửa sổ là nghe thấy một vùng âm thanh rộng lớn và hỗn loạn.

Tiếp đó là vô số chữ nghĩa to lớn xuất hiện hai bên đường, màu đỏ, màu trắng, màu đen, đầy trên những bức tường hay mặt cửa hiệu. Đứng bên này nhìn rõ chữ bên kia đường, rẽ bất cứ hướng nào, chỉ liếc mắt là gặp những cụm từ dữ dội: kiên quyết ủng hộ… quyết tâm đả đảo… bắn bỏ… huyết chiến đến cùng… vv…

Đám hồng vệ binh nhìn thấy đầu tiên là của trường trung học Thúy Vy. Tôi đang trên đường đến lớp, bọn họ tràn ra khỏi cổng trường phía bắc đường Thúy Vy, nam nam nữ nữ mấy trăm người, vàng khè khè một đám lớn, người đi bộ kẻ đạp xe, người nào cũng áo lính vàng, đội mũ lính, thắt lưng da, chân đi giày ba ta trắng, cánh tay trái đeo một băng đỏ trên có ba chữ màu vàng in rõ ràng. Đám học sinh tiểu học đang đi đường đều dừng lại nhìn bọn họ, một vài người bán hàng trong bách hóa Thúy Vy cũng đeo nguyên bọc bảo hộ ở tay chạy ra xem, cả một số bà già bên Hoàng Lâu đẩy xe nôi tụ tập bên đường chỉ trỏ bàn tán.

Nhìn bọn họ khá hiền lành, cũng rất lặng lẽ, mắt tập trung nhìn phía trước, con gái ưỡn ngực đầu mũ ngẩng lên trời như thể kiêu hãnh vì biết mình rất xinh đẹp. Cạnh tôi là một anh bán hàng mũ đội lệch sang tai trông không nghiêm chỉnh lắm bỗng giơ cao tay hô to: Chào các chiến hữu hồng vệ binh của trường trung học Thúy Vy, một vài cô gái cất giọng chói tai: Chào quần chúng cách mạng của thủ đô!

Liên tiếp hai phát toàn những kiểu xưng hô chưa nghe thấy bao giờ, ừ thì hồng vệ binh, quân phục đầy mình cũng hay. Cái anh chàng bán hành củ thường ngày thiếu cân kém lạng chỉ thấy cãi nhau với quần chúng cách mạng là nhiều, giờ bỗng khác hẳn.

“Quần chúng cách mạng thủ đô” nhe răng cười hề hề, vung tay vung chân bắt đám học sinh tiểu học hô theo: Học tập hồng vệ binh. Bọn chúng tôi chạy dạt, một mình hắn đứng đó gào thét điên cuồng.

Đi tới đầu đường Phục Hưng, đội ngũ hồng vệ binh bỗng tăng tốc độ, những người đi bộ thi nhau leo lên gióng trước hoặc poóc-ba-ga xe đạp, một chở một vụt qua rào rào như đám tên bay dày đặc. Những bóng người nghiêng nghiêng lướt qua thật đẹp mắt, người đạp xe cong lưng ra sức phóng về trung tâm thành phố.

Chỉ trong chớp mắt, đội xe đạp biến mất tăm. Những đám tụ tập nhỏ bên đường cũng dần dần tản ra, đường Thúy Vy lại khôi phục nét bình thản mọi ngày.

Tôi cảm thấy đã xảy ra một chuyện rất lớn, nhưng đang ở trong thành phố, chỉ mới nghe tiếng chưa biết thế nào, cũng khó bề tưởng tượng ra đó là chuyện làm sao.

Nhìn những khẩu hiệu thì có lẽ trong thành phố đang đánh nhau. Có người phản đối chủ tịch Mao Trạch Đông.

Trên khẩu hiệu có ba cái tên người: Đặng Thác, Ngô Hàm, Liêu Mạt Sa, người một làng[1], đêm ngủ hay nói mơ. Còn có tên một người Nhật Bản “Bành La Lục Dương”[2]. Không biết tụ tập chùa nào, gan mật xem ra không nhỏ. Nếu muốn xây dựng căn cứ tư bản chủ nghĩa thì phải đi Hoa Thịnh Đôn chứ!

Một hôm đang học, bỗng tiếng nhốn nháo vọng tới. Chỉ thấy học sinh lớp năm, lớp có anh phụ trách lớp tôi, đang lôi cô Trương Mẫn láo nháo đi qua trước cửa. Cô giáo Trương đi phía trước, Lý Bạch Linh túm gáy áo cô. Cô Trương vừa đi vừa tìm cách quay lại nói gì đó, khuôn mặt bối rối bất lực và hiền lành mà chúng tôi chưa bao giờ nhìn thấy trên mặt các giáo viên. Cô giáo này bình thường cũng rất năng nổ, sắc nét, nói như bắn súng máy, vừa nhanh vừa giòn, người người kính sợ. Bây giờ cô thành con giun, vừa định mở miệng đã bị bảy tám cánh tay gí vào mặt, chửi bới tối tăm mặt mũi. Thái độ các học sinh đều rất giận dữ, đỏ mặt tía tai, phồng má bạnh cổ, chỉ có kẻ trộm bị bắt tại trận mới khiến mọi người hừng hực như thế.

Nhìn kìa, họ đánh cô giáo rồi. Tôi chợt phát hiện ra mình đang hét lên, lưỡi líu cả lại. Cả lớp như thuyền chợt nghiêng về một phía, tất cả chạy đến bên cửa sổ ngó ra ngoài.

Lý Bạch Linh tát một cái vào mồm cô Trương, cô giáo ôm mặt sắp khuỵu xuống bị Trương Minh và một nam sinh to xác lôi đứng lên. Bọn họ nắm tóc cô, kéo ngược một cái, mặt cô liền lộ ra, ngửa lên trời, Lý Bạch Linh lại giáng một tát. Tiếng tát đanh như thủy tinh vỡ, cả lớp chúng tôi đều nghe rõ. Hiệu trưởng và thầy thể dục đều xuất hiện, lạ lùng thay bọn họ thường ngày rất hùng dũng, giờ tỏ ra rất rụt rè, không cả dám kéo tay học sinh đang đánh cô giáo, chỉ đứng khuyên, luống cuống ngăn trở bọn học sinh đang chồm tới. Thầy thể dục mặt lại còn hơi cười cười.

Đấu lời thôi, đừng đấu sức! Hiệu trưởng kêu to. Ông cũng chẳng biết ai đẩy phắt mình ra khỏi đám đông, loạng choạng mấy bước như đang xông về phía chúng tôi, mặt mũi đỏ gay, trong mắt ánh lên nỗi sợ hãi. Điều đó xảy ra đối với vị đứng đầu một trường, vẫn hay khoe mình từng cố thủ Thượng Cam Lĩnh, quả thực rất không bình thường.

Tôi quay lại nhìn cô Chu, cô không nhìn ra ngoài mà cúi đầu nghĩ gì đó, tay cầm phấn vẽ đi vẽ lại trên bảng. Mùa hè năm nay, cô bỗng trở nên cực kì quê kệch, mặc áo vải trắng cổ chữ nhất, quần xanh ống rộng, đầu gối vá hai miếng, trông rất hợp. Bọn trong lớp ngoài lớp đều kháo nhau, nhà cô là Hoa kiều người Indonesia. Điều đó giải thích tại sao trông cô giống người châu Phi. Hoa kiều tức là bọn tư sản. Săn tìm tư sản khắp nơi, không ngờ chính là cô giáo mình, chúng tôi kinh ngạc và mừng rỡ, chỉ muốn hỏi cô: Nhà các người sản xuất gì đấy?

Tội danh của cộ Trương Mẫn lan rất nhanh khắp trường, tan học buổi trưa chúng tôi đều biết cả. Cô nói mồm và mũi chủ tịch Mao Trạch Đông thông với nhau. Phản động quá! Mọi người cực kì giận dữ. Chủ tịch Mao sao lại giống chúng ta được.

Một ngày, trong nhà vệ sinh công cộng bên cạnh cổng trường xuất hiện một xác chết. Chúng tôi hay tin chạy đến, xác chết đó đã được lôi ra dưới bóng cây bên đường, trên đắp một mảnh chiếu. Chẳng mấy người đứng xem. Người chết nằm cô độc trên đất, đầu nghẹo xuống khỏi vỉa hè, tư thế nằm ngửa. Chúng tôi dùng chân kều tấm chiếu đắp ra, nhìn thấy khuôn mặt bé choắt của một người đàn ông trung niên, trên mặt có một ít râu. Ông ta đội mũ công nhân xanh, người mặc áo bảo hộ lao động, lông mày nhíu lại như trước lúc chết vẫn còn suy nghĩ rất nhiều. Chẳng đáng sợ lắm, sắc mặt cũng bình thường, không khác gì một người đang ngủ say. Chỉ có kiến, một đàn kiến nhỏ bò ra bò vào lỗ mũi ông ta, hốt nhiên nhận thấy sự khác biệt giữa sống và chết: không còn thở nữa. Nghe người đứng cạnh bàn tán, người này tự tử, treo cổ trong nhà vệ sinh. Không ai biết ông ta từ đâu đến, vì sao tự tử. Người này tướng mạo không có gì khác lạ, càng không có gì độc ác. Một người bình thường đến không thể bình thường hơn.

Thi cuối kì được tổ chức sớm. Mọi người chưa ai ôn tập xong đã phải thi, những bạn học kém kêu ca rên rỉ. Cô Chu an ủi mọi người: sẽ cho các em qua hết. Đề ra quả nhiên rất đơn giản, số câu hỏi ít hơn học kì trước. Lúc thi, rất nhiều học sinh vẫn chép bài, cô Chu nhìn thấy mặc kệ. Học kì đó hầu như cả lớp đều đạt điểm tối đa, kém nhất cũng hơn 90 điểm.

Thi xong học sinh cả trường ra đường tuần hành một chuyến, vì sao tuần hành quên rồi, tóm lại là rất long trọng. Trước đó một ngày, tay cờ của các lớp còn tập trước với đội trống và kèn nghi thức của trường. Cô Hồ vẫn sôi nổi đầy nhiệt huyết, vừa đi đều vừa thổi còi làm nhịp cho chúng tôi. Ngày hôm sau tập trung tại trường, đột nhiên lại nói không sử dụng cờ đội thiếu niên tiền phong nữa, khăn quàng đỏ cũng bảo không đeo, nói là đội thiếu niên bị “cho thôi”, cả một tổ chức bị thay thế. Tôi tự hiểu “cho thôi” tức là giống như Liên Xô. Liên Xô là thế nào tôi không rõ, hình như mọi người đều ăn thịt bò khoai tây. Vì sao ăn thịt bò khoai tây là không tốt thì tôi cũng chẳng hiểu, người mác-xít chân chính đáng lẽ không nên kén ăn.

Vấn đề là chúng tôi chưa từng nếm thử hương vị của món ăn phương Tây này, cũng ngơ ngơ ngác ngác bị “cho thôi”, mọi người ai cũng thấy oan uổng, vừa rút khăn đỏ khỏi cổ, vừa vây lấy cô Hồ khóc lóc gạn hỏi: mình đều “cho thôi” hết hả cô? Thế có cho mình theo chủ tịch Mao Trạch Đông làm cách mạng nữa không?

Không phải việc của các em, cô Hồ đáp, cũng không phải việc của cô, “cho thôi” là bên trên.

Bên trên là ai thế? Bọn em có biết không?

Các em không biết đâu, cô cũng không biết. Đừng bám lấy cô nữa, sau này chúng ta đều vâng lời Mao Chủ Tịch là xong chuyện.

Mặt cô Hồ vàng vàng như thiếu máu nặng. Bỏ khăn quàng đỏ xuống cô già đi rất nhiều, nếp nhăn xuất hiện, hóa ra màu hồng trên khuôn mặt là từ chiếc khăn quàng đỏ.

Hôm đó, học sinh các trường tiểu học xung quanh đều kéo ra, hai bên đường toàn những học sinh tiểu học đi ủng hộ chủ tịch Mao Trạch Đông. Tôi nhìn cờ hiệu các trường, có “Dục Anh”, “Bồi Anh”, “Sáu Một”, “Mười Một”, “Năm Một”, tất cả đều là con em các doanh trại. Nhìn tên trường chỉ biết số má, không gợi chút hình ảnh nào hết.

Bọn họ đều ở phía Tây đến, đã đi một quãng khá xa, đến đường Thúy Vy xem ra thấm mệt, trống đánh không vang, kèn thổi không thành tiếng, hô khẩu hiệu lẻ tẻ loạc choạc, nhiều bạn nhỏ thất thểu tập tễnh, có cả học sinh nữ các lớp nhỏ vừa đi vừa khóc. Làm gì còn giống đến bênh vực cho Mao Chủ Tịch, có lẽ giống gây rối trật tự xã hội hơn.

Đi qua đảo giao thông Mộ Công Chúa, nhìn thấy tiểu học Bảy-Một của hải quân. Trông bọn họ rất hồ hởi, mỗi học sinh đều mặc quân phục mới màu xám, thầy cô giáo cũng mặc quân phục, nhìn từ xa như một biển người mênh mông. Hải quân lúc nào cũng thích tỏ vẻ, như thể không còn ai thuộc quân đội nữa. Trường tôi và trường Bảy-Một đi song song, ai cũng cảm thấy nặng nề. Tôi đi trong hàng khẽ thì thầm: “Chuột xám.” Bọn họ nhìn thấy một vài đứa mặc áo lính màu vàng bên tôi liền hét: “Chuột đồng”. Dọc đường, lũ trẻ hai bên dùng khuỷu tay huých qua huých lại, không ai chịu kém. Có thể vì quân phục chỉnh tề, nên nữ sinh Bảy-Một trông đều đặn, ai cũng trắng, cũng ưa nhìn, giống như cùng một mẹ đẻ ra - tôi cảm thấy rất ghen tị với lũ con trai trường Bảy-Một.

Sắp đến Bảo tàng quân sự, chúng tôi nhìn thấy một trường tiểu học vẫn mặc đồng phục đội thiếu niên tiền phong, trên cờ hiệu đề tiểu học La Đạo Trang.

Đả đảo tiểu học La Đạo Trang! Tiểu học La Đạo Trang cút về nhà!

Chúng tôi thi nhau giơ tay hô khẩu hiệu vào mặt đội kia, lớn tiếng chê cười: Dở hơi.

Tôi nhìn thấy trong mắt những bạn nhỏ quần áo ngả vàng, trên dưới chi chít mối vá đó sự sợ hãi. Đi chưa bao xa, một thầy giáo đầu xù như nhím, mặt gầy hóp vội vã dẫn cả đoàn bọn họ rời đường lớn, rẽ vào phía hồ Bát Nhất.

Từ sau đó, xuống đường tuần hành trở thành một phần của cuộc sống chúng tôi. Nghỉ hè, thầy cô giáo như thể chỉ mong chúng tôi biến mau, bài tập cũng chẳng thèm ra, nhất loạt giải tán ai về nhà nấy. Nhưng đến tối, họ lại không thể không tập hợp chúng tôi lại, tham gia diễu hành chào mừng phát biểu mới nhất của chủ tịch Mao Trạch Đông. Đó là cuộc sống về đêm ai cũng có phần, các cô không thể không gọi chúng tôi đến cùng hưởng. Cách gọi phổ biến là “ngày đại hỉ”, quả thật cũng rất giống có người đám cưới, các khu nhà đánh trống gõ chiêng đốt pháo. Một lần tôi đếm pháo treo của bên hải quân, đếm đến chín trăm chín mươi chín tôi tè xong một bãi, trộm được một đĩa hạt hướng dương, nhá hết sạch rồi pháo vẫn còn nổ - không biết phải một gã to cao đến cỡ nào đứng giơ nổi băng pháo đó.

Khi ấy mặt trời vừa xuống núi, đài phát thanh liên tục dự báo: tối hôm nay có phát nội dung quan trọng.

Giọng phát thanh viên vô cùng trang nghiêm, trầm thấp như Sta-lin. Không dưới một bộ phim có hình ảnh ông ta dùng giọng nói như thế tuyên bố qua đài phát thanh với nhân dân Liên Xô đang vui đùa: Quân phát xít Đức đêm hôm qua đã vượt qua biên giới phía tây nước ta. Có thể chính là vị phát thanh viên này lồng tiếng cho nhân vật Sta-lin. Vừa nghe đến giọng nói đó tôi đã ớn lạnh răng va lập cập, da đầu bỗng co ngắn tũn che không kín sọ - sun lại từng hồi tưởng tượng ra tuyên bố tiếp theo là: Chiến tranh thế giới lần thứ ba đã nổ ra - Cứt thật, không biết ông ta đã hại chết bao nhiêu tế bào thần kinh của tôi.

Chạc ba cây hoài mọc dưới nhà tôi treo một cái loa, cứ đến tám giờ tối, đám trẻ chúng tôi lại quây quần dưới gốc, ngửa mặt lắng nghe những âm thanh trên cây vọng xuống, lòng hồi hộp xót xa, nghĩ tới những ngày đẹp đẽ của mình chỉ còn vài phút nữa là kết thúc. Lùm lá cây um tùm như đám mây đen vừa nổi nhạc vừa nói năng, tựa như nó có năng lực siêu nhiên, phát ra những câu sấm truyền. Cuộc sống của chúng tôi bị nó bóp chặt trong lòng bàn tay, nó nói tiếp tục sống chúng tôi bèn tiếp tục, nó nói kết liễu chúng tôi cũng phải đành kiếm hố cầu tiêu đâm đầu chết cho xong.

Cái cây nói: mọi người phải quan tâm những việc lớn của đất nước.

Nó còn bảo: phải “đấu tư phê xét”[3].

Có lúc cái cây trở nên dày đặc âm thanh, lải nhải lảm nhảm chúng tôi nghe phát chóng mặt, chỉ biết là nó hiểu ngành y: cơ thể người có động mạch, tĩnh mạch, thực hiện tuần hoàn máu thông qua tim, thở ra khí các-bô-níc, hít vào khí tươi chứa ô-xy…

Có lúc cái cây lại ít lời, chỉ nổi hai chữ: Suy nghĩ. Cảm giác nó nghĩ ngợi rất nhiều, rất nhiều ý tưởng, rất sâu sắc, vừa nói ra mồm đã “xạch!” một tiếng, đóng khóa lại.

Cũng chẳng có gì cấp thiết. Mai ban ngày bình tĩnh nói cho mọi người vẫn kịp.

Đêm đêm đi trên đường phố, tôi cảm thấy mình đang trưởng thành, từ chỗ không biết gì đến chỗ hiểu biết, nếu không ai nói cho tôi biết hệ tuần hoàn nhờ có tim, có lẽ tôi cứ tin nó tuần hoàn bằng lỗ đít.

Có lúc suốt mấy ngày cái cây không nói gì, chúng tôi cảm thấy rất trống vắng buồn bã, giống như phụ nữ đến ngày đến tháng vẫn không thấy gì, tâm trạng bứt rứt nóng ruột. Có lẽ trên bề mặt vỏ não đã xuất hiện những dòng kích thích hưng phấn.

Thích cái phong tục dốc sạch hầu bao, bất luận đêm ngày tổng động viên mọi người xuống đường tuần hành ra phết. Tiếng Thượng Hải nói là “chơi bạo liệt”, lời quảng cáo máy bay Boeing là “để mọi người ở khắp nơi (trên trái đất) vui vầy sum họp”. Được nhìn thấy đủ sắc màu quần áo, trống chiêng, cờ quạt, tranh chân dung, thư pháp và các tiết mục văn nghệ, quần chúng mọi giới, mọi nghề cười cười nói nói, đi khắp nơi xem phong cảnh, xem người đẹp. Rừng Trung Quốc rộng lớn như thế, bình thường đâu dễ dàng mà thấy hết được, phải chọn ngày tháng mọi người xuống đường, khoe cờ khoe biển, so giọng so tiếng. Sức khỏe tôi bây giờ tốt thế này, chẳng tập tành gì cũng không đau ốm bao giờ, chính nhờ thuở nhỏ theo mọi người ra sức tuần hành, vô tình rèn luyện luôn sức khỏe.

Lúc nào cũng cảm thấy xã hội ngày nay không sôi nổi bằng ngày trước. Bao nhiêu truyền thống hay ho của dân tộc Trung Hoa không được kế tục phát huy. Tôi thấy chúng ta nên có quy định các thành phố vừa và lớn trong cả nước mỗi năm dành ra một ngày, mọi người bỏ gánh sinh nhai xuống, ra đường phân nhóm đi một chuyến, người người gặp nhau, các binh chủng bắt tay ôm hôn. Cùng tìm hiểu nhà bên là ông Vương hay bà Lý, cái vị mặc đồ tây kia là “đại gia” hay đồ lừa đảo, cái cô bôi son trát phấn tóc dài xõa vai này là gái điếm hay diễn viên, nhìn cho rõ thổ dân có khác gì với dân làm thuê tỉnh lẻ - hay đặt tên là ngày “cả nước hội ngộ”.

Đợt nghỉ hè ấy, bà ngoại của Phương Thương Thương chết. Người bà rất nuông chiều cậu, chân bó, dáng người vừa gầy vừa cao, kẹp tóc mái, dăm bữa nửa tháng lại đến Bắc Kinh ở với con cháu. Mẹ Thương Thương đem hai anh em về Thẩm Dương một chuyến. Lên tàu nửa đêm, nửa đêm xuống tàu, ngủ trọ nửa ngày, trời sáng ngồi xe ba bánh về nhà ông ngoại, trên đường ba mẹ con gặm một con gà nướng, rất thơm ngon.

Không nhìn thấy người chết. Bà ngoại đã được đốt thành tro tại Bắc Kinh, cho vào lọ mang về. Điều đó khiến Phương Thương Thương không cảm thấy nỗi đau mất mát người thân, chỉ cảm thấy như một chuyến về quê xa. Ông ngoại và dì cả gặp họ cũng tươi cười, cả nhà quây quần xung quanh bàn ăn thứ này thứ nọ. Nhà ông ngoại độc một gian, rất rộng, nền đất, xung quanh là những ô cửa chữ nhật vừa thấp vừa hẹp, giống nhà vườn trồng hoa cây cảnh. Vừa là phòng khách vừa làm phòng ngủ vừa là nhà ăn, kê vô số bàn ghế tủ giả vẫn rộng thênh thang có thể chạy lui chạy tới, rất lí tưởng để chơi trốn tìm.

Thẩm Dương dân cư đông đúc, nhà cửa san sát, có những kiểu nhà cổ Phương Thương Thương chưa bao giờ nhìn thấy ở Bắc Kinh. Trước cửa nhà ông ngoại là rạp chiếu phim, cả dãy phố đều là cửa hàng cửa hiệu, chỉ chạy hai bước rẽ ngang một cái là chui vào cửa hàng nhà khác, xem người ta xé vải, cân bánh cho khách hàng cũng khá thú vị, cảnh tượng náo nhiệt hơn bách hóa Thúy Vy nhiều.

Nhà bà nội cũng ở Thẩm Dương, bà cũng mặt đầy nếp nhăn, lưng không thẳng lên được nữa. Chú hai của Phương Thương Thương sống cùng bà, cũng là một quân nhân, cao hơn anh trai ông ta tức bố Thương Thương một cái đầu thậm chí hơn. Phương Thương Thương không thân bà, thường cảm thấy đó chỉ là mẹ chú hai, ở bên cạnh bà chỉ được một lúc là chán, mong cho chóng quay lại nhà ông ngoại chơi. Cậu không tưởng tượng ra được cảnh bố mình còn có cha mẹ, bao nhiêu năm qua bố cậu một mình đi đi về về như người nứt ra từ hòn đá, hoặc nếu Phương Thương Thương nghĩ tới bố cũng có cha mẹ thì hai người già đó cũng mất từ lâu rồi.

Tàu về Bắc Kinh xuất phát vào ban ngày. Phương Thương Thương nhìn thấy đất đai, cột điện lại biết chạy ngược ra sau, thậm chí trông giống một cái vòng tròn thật lớn đang quay chầm chậm. Khăn trắng phủ bàn ở toa ăn để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng cậu, cảm giác người ở trên tàu sống rất cầu kì. Tầu rung lắc hình như không dữ dội bằng xe buýt công cộng, chỉ thấy dưới chân rung rung, gan bàn chân tê tê, ngồi thế dần dà cũng bắt đầu buồn nôn, ọe ra đầy một khăn tay của mẹ.

Bố Phương Thương Thương trở nên hết sức nóng nảy. Phương Thương Thương nghỉ hè ở nhà chứng kiến một người vốn thân thiện vui vẻ dần dần biến thành một kẻ dữ dằn vô lí. Ông đen đi, dù chẳng phơi nắng bao nhiêu, không thấy cười nữa, ánh mắt u tối. Thái độ u uẩn có thể khiến cho sắc tố sậm lại là điều Phương Thương Thương mới phát hiện ra. Tiếp đó ông phát phì, thường hay dẩu môi, hai má trễ xuống. Rồi ông trở nên khắt khe, không cho Phương Thương Thương và Phương Siêu xuống đất chơi, mỗi khi ông đi làm về bắt buộc phải nhìn thấy hai anh em trong nhà, dù cho trời vẫn chưa tối, dưới nhà có rất nhiều trẻ con chơi đùa. Phương Thương Thương và Phương Siêu nhiều lần năn nỉ, tình hình vẫn không suy suyển. Tiếp nữa, ông trở nên ít lời, những từ ngữ sử dụng ngày thường thoái hóa thành âm thanh đơn giản: ừm, ờ, à. Sau đó ông thét lác, không ai chọc vào cũng tự nổi cáu, mắng mỏ hai đứa trẻ, vỗ bàn đập ghế long trời chuyển đất, có lúc thượng cẳng chân hạ cẳng tay. Trước đây ông có đôi phần sợ vợ, vợ mở miệng ông liền ngậm miệng. Giờ thì ông quát vào mặt vợ, lúc giận quá sờ tay lên hông như định rút súng bắn chết. Đêm, hai người đóng cửa phòng rì rầm, Phương Thương Thương dậy đi tè thường bắt gặp ánh đèn hắt ra từ khe dưới cánh cửa. Có lúc cậu cũng rón rén lại gần nghe trộm, giọng Phương Tế Thành bỗng to lên khiến cậu hốt hoảng suýt tè ra quần, vội vã chuồn xa.

Ban đầu Phương Thương Thương nghĩ mình nhiều lỗi lầm khiến bố quá giận, dần dà cảm thấy bố rõ ràng chỉ kiếm cớ trút giận lên đầu lũ con. Nhưng không biết phải nói sao, cũng không dám vạch rõ điều đó. Rõ ràng bố cậu đang có chuyện phiền lòng, điều đó cũng khiến Phương Thương Thương trầm ngâm buồn bã. Giữa một tình hình chung tốt đẹp như thế, tại sao bố lại không vui?

Thời điểm đó, cả xã hội đầy ắp tin đồn. Bọn trẻ gặp nhau trò chuyện chủ đề chính là: đã nghe nói chưa, trung ương lại lôi ra được một thằng.

Cô giáo phụ trách đào tạo của tiểu học Thúy Vy nghe đâu là vợ sáu của Trương Tác Lâm[4]. Thầy Điền Đăng Vân ở cùng khu chúng tôi là thành viên Tam Thanh Đoàn[5]. Chúng tôi học được một từ mới: Đội đấu tranh vạch trần. Từ này mang lại cảm giác lật tủ moi hòm, đầu gối anh ngã sứt khô thành lớp vảy, người ta đến bóc luôn lớp vảy đó ra.

Căn phòng ngủ ban ngày khóa im ỉm của bố mẹ gợi cho Phương Thương Thương sự tò mò ghê gớm. Rảnh rỗi lại lom khom dán mắt vào lỗ khóa nhìn trộm. Qua cái lỗ hình dạng như dấu chấm than thấy một nét kính của chiếc tủ đứng lớn, một bên tay vịn của chiếc ghế xoay phủ vải diềm đăng ten và một phần thành giường sáng rực bóng nắng. Những mẩu hình ảnh của đồ dùng gia đình, tầm nhìn bị hạn chế kích thích trí tưởng tượng, những gì không thấy được đều là bí mật.

Một hôm gần tối, bố Thương Thương mặc thường phục dẫn bọn họ vào thành phố. Không phải là thời gian để dạo công viên, cửa hàng cũng đến lúc đóng cửa. Họ liên tục đổi xe, càng đi càng xa. Đi qua Thiên An Môn, thấy đầy trời én liệng; văng vẳng tiếng chuông đồng hồ của ga Bắc Kinh tinh… tang như tiếng hộp nhạc theo bài Đông Phương Hồng. Bầu trời trong thành phố giăng đầy dây điện. Chiếc xe điện màu xanh trái cây vươn hai cái râu dài chạy thật lặng lẽ, cũng không có mùi khói xăng dầu khó chịu. Đường sá trong thành phố đều rất hẹp, một màu xám yên tĩnh, đầu phố có mấy cửa hàng đèn đóm lờ mờ, trên ô cửa trưng bày đặt những rượu chè thuốc lá hoa hòe hoa sói. Họ đi qua những con ngõ dài, tường dọc hai bên lối đi lả tả vôi vữa, lộ cả những viên gạch xám bên trong. Những viên gạch đều sứt vỡ thảm hại, lồi lồi lõm lõm như đã bị ai cày lên. Họ liên tục rẽ lối, mỗi một lần rẽ trước mặt lại hiện ra một con ngõ dài hơn, rách nát hơn. Một bà già tóc bạc phơ đi đổ rác nhìn Phương Thương Thương khiến cậu sợ thót tim, cậu nghĩ đó chắc là ma, bà lão không khác gì mụ già do Bạch Cốt Tinh hóa thành trong truyện thiếu nhi.

Đó là một khu vườn như thể do ma quỷ biến ra. Có non bộ, khỉ và mặt hồ đầy những bông hoa to tướng héo rũ đầu. Bốn bề phòng ốc điệp trùng, chỉ vài ô cửa sổ leo lét ánh sáng đèn. Một chiếc Volga đen đậu trước nhà xe đang mở cửa.

Tôi nhìn thấy một ông già tóc bạc như bông, nét mặt hiền từ ngồi trên ghế sofa bọc da, bên cạnh là một ngọn đèn có chụp đèn bằng voan, ông già ở khá xa đang nhỏ nhẹ nói. Trong phòng khách có rất nhiều đèn cùng dạng và ghế sofa như thế, giữa những chiếc sofa còn có mấy cái cột, chặn bớt tầm bao quát của mắt. Tôi cảm thấy ông già rất giống Lưu Thiếu Kì. Cũng tầm tuổi đó, vóc dáng tương tự, cũng có hai gò má hễ cười là đội lên, mắt to mũi cao, ngồi xuống vẫn cảm thấy hai chân khá dài. Bố Phương Thương Thương gọi ông già là dượng, bảo Thương Thương chào ông dượng. Cách gọi ông dượng nghe là lạ, gọi lên lập tức thấy kém oai mất mấy phần. Phương Thương Thương thấy bố mình ngồi rất thẳng, nói gì đó rất nghiêm nghị và kính cẩn. Cậu lại liếc sang mẹ, chỉ nhìn thấy lưng, đang ngồi rất sát một bà trung niên dáng vẻ rất nghiêm trang thì thầm nói cười gì đó, đầu tóc và hai vai động đậy liên tục, sau này hình ảnh đó còn khiến cậu nghĩ tới câu “run như cầy sấy”.

Phương Thương Thương đi nhà vệ sinh, lạc đường giữa mê cung đồ đạc trong nhà. Cậu bước vào một căn phòng, trên bàn đã bày sẵn một bữa ăn. Một số thanh niên nam nữ đứng bên cạnh bàn một cách kỳ lạ, không bật đèn cũng chẳng bắt đầu ăn, mặt hướng vào tường, những luồng sáng xanh lè, chớp nháy liên tục hắt nhì nhằng lên mặt bọn họ, khiến mọi người ai nấy xanh xao - đó là ánh sáng từ máy thu hình đặt trong góc tường.

Vào một hoàng hôn khác, Phương Thương Thương ngồi xe từ nội thành trở về. Cậu mới được xem triển lãm về người Tây Tạng ở Cung văn hóa dân tộc, trong những kệ trưng bày có rất nhiều bát chén làm từ xương, mũ đá khoét lõm, gân rút từ chân người, còn có cả tấm da của một đứa trẻ, căng ra ghim lên tường trông như con dơi khổng lồ.

Về đến nhà, cậu mệt quá lăn ra giường ngủ say. Tỉnh lại xung quanh đen sì, bố mẹ và Phương Siêu ăn cơm ở phòng ngoài, cửa khép hờ, vọng vào tiếng thìa bát chạm nhau và tiếng người thấp giọng nói. Dưới nhà còn có rất nhiều người đang nói, tiếng ăn cơm bên ngoài rõ ràng rất gần, cậu bất giác cảm thấy tủi thân, bật khóc.

❀ ❀ ❀

[1] Ba lãnh đạo cao cấp của Đảng và chính quyền Bắc Kinh, cùng phụ trách một chuyên mục trên tạp chí Tiền Tuyến, thường gọi tắt là “thôn ba nhà”, bị kết tội phản động và chết trong Đại Cách Mạng Văn Hóa Trung Quốc.

[2] Tức Bành Chân, La Thụy Khanh, Lục Định Nhất và Dương Thượng Côn, bị bè lũ Lâm Bưu hãm hại, quy kết thành “tập đoàn phản Đảng”, trong thời kì Cách mạng Văn hóa Trung Quốc - ND.

[3] Đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản, phê phán chủ nghĩa xét lại.

[4] Trương Tác Lâm (1875-1928): Đại nguyên soái lục-hải quân, nhân vật nắm quyền cao nhất trong nội các cuối cùng của chính phủ quân phiệt Bắc Dương, từng sát hạt nhiều chiến sĩ cộng sản Trung Quốc, bị Tưởng Giới Thạch đánh bại năm 1928, trên đường rút về Thẩm Dương bị quân Quan Đông Nhật Bản đánh bom ám sát - ND.

[5] Đoàn thanh niên theo chủ nghĩa tam dân (tức Dân tộc, Dân quyền, Dân sinh - cương lĩnh chính trị do Tôn Trung Sơn đề xướng), một tổ chức chính trị dưới sự lãnh đạo của Quốc dân Đảng.