Nếu cần tìm một từ chuẩn xác để miêu tả cái hoàn cảnh đang diễn ra trước mắt tôi đây thì hẳn đó là từ chuyển quân.

Một cuộc chuyển quân đang diễn ra.

Và đây đích thị là một đoàn tàu quân sự. Những người lính trên tàu đều ở tầm tuổi tôi, khoác trên người quân phục mới tinh, ngồi chen vai nhau trong không gian chật chội của toa tàu. Họ đang chờ để được đưa đi đâu? Có lẽ đang đợi họ là một cuộc hội thao quân đội tưng bừng náo nhiệt nào đó. Những gương mặt lính trẻ tất thảy đều mang nét vô tư lự, hòa cùng tiếng nói cười rộn ràng không nhìn ra một chút vướng bận hay lo âu.

Những người lính đã phát hiện ra kẻ mới đến. Họ chỉ trỏ, xì xầm với nhau để mặc tôi bối rối nhìn quanh, không biết nên nói gì, làm gì. Bỗng một người từ trong đám đông hô lên:

“Hòa ơi! Đây! Ở đây!”

Sau tiếng kêu, một thanh niên da ngăm ngăm nhảy ra từ đám đông, kéo tay tôi, nói với vẻ mừng rỡ:

“Tốt quá! Cứ tưởng cậu sẽ lỡ tàu ở ga này, đến ga sau mới bắt kịp cơ.”

Rồi cậu ta xoay xoay vai tôi, rồi cười phá lên:

“Ở đâu ra bộ đồ như híp-pi thế này?”

Đó là lần đầu tiên tôi gặp Vĩnh. Nhưng cậu ta lại coi, hay chính xác hơn là lầm tưởng tôi thành một anh binh nhì tên Hòa nào đó. Tôi muốn phản đối. Tôi không phải là Hòa, tôi cũng không quen cậu nhưng trước sự vồn vã của người đối diện, tôi chỉ còn biết im lặng. Không thừa nhận, cũng không phủ nhận. Hôm nay đã có quá nhiều điều kỳ lạ xảy ra với tôi rồi. Vì vậy việc tôi không còn là chính tôi mà trở thành một người khác, ở một hệ không gian khác, hay một hành tinh khác, hoặc một thế giới khác, bất cứ thứ gì, tôi đều không muốn suy nghĩ về nó nữa. Tôi sẽ mặc nhiên chấp nhận. Giả sử đoàn tàu này có mọc cánh, bay vút vào trung tâm hệ mặt trời, vỡ vụn thành những hạt nhân li ti và chuyển hóa về trạng thái plasma, tôi cũng không mảy may nghi ngờ.

Vĩnh kéo tôi về chỗ ngồi ở góc toa. Cậu ta lôi từ trong ba lô ra bộ đồng phục, ném vào lòng tôi ra hiệu bảo thay. Từ toa bên cạnh, một người dáng dấp chỉ huy, đeo hàm trung tá với cái băng đỏ nơi cánh tay chạy lại. Anh vừa bước vừa đôn đáo dùng mắt nhẩm đếm quân số, khi lướt qua tôi thì gật đầu khẽ tỏ vẻ hài lòng. Sau đó, bóng dáng tất bật ấy biến mất ở toa kế tiếp.

Tàu từ từ chuyển bánh. Vẫn nhằm hướng Nam mà tiến. Chạy xuyên qua đồi núi trập trùng của Ninh Bình. Chạy xuyên qua những cánh rừng miền Trung xác xơ, lác đác xóm làng trơ trọi điêu tàn, chi chít những vết hố' lõm hai bên đường tàu. Rồi đến những vùng mênh mông cát trắng, những sườn đồi tím rịm hoa sim trong sương sớm, những ruộng mía rập rờn buổi ban trưa... Chiều rơi trên miền đồng quê êm ả và lặng lẽ. Bóng một người nông dân vác cuốc sau buổi làm đồng về sắc nét như tạc vào khung cảnh... Ga Huế, ga Đà Nang, ga Quảng Nam, ga Nha Trang... lần lượt lướt qua. Những chuyển động gấp gáp. Còn tôi như bị gắn chặt trên băng ghế, ngồi yên một chỗ bất động, chỉ có đôi mắt là mở to nhìn tất cả lướt loang loáng bên ngoài cửa sổ tàu.

Đến sáng sớm ngày thứ 3 kể từ lúc lên đường ở ga Ninh Bình, đoàn tàu kỳ lạ cuối cùng cũng dừng lại.

Nhưng hầu như ngay lập tức, toàn bộ lính trên tàu được chuyển lên gần 20 chiếc xe ca đã đợi sẵn ở đó. Đoàn xe rời đi, chở tất cả đến một doanh trại quân đội nằm trong một khu vực sân bay dã chiến. Một cuộc chuyển quân chớp nhoáng diễn ra. Giữa từng hàng lính dài, người ta hô to cái tên:

“Vũ Văn Hòa.”

Không ai lên tiếng.

“Vũ Văn Hòa.” — Tiếng hô lần thứ hai có vẻ thiếu kiên nhẫn.

Vĩnh đứng phía sau đẩy khẽ lưng tôi. Người chỉ huy nhíu mày, đôi mắt sắc như mắt ưng nhìn xoáy vào mặt tôi, phật ý hỏi:

“Vũ Văn Hòa?”

“Có!”

“E209, F7!” (Chú thích: Trung đoàn 209, sư đoàn 7) “Rõ!”

***

Trời nắng như đổ lửa. Nóng nực đến nỗi cát dưới chân dường như cũng muốn bị nung chảy. Tôi không quen đi bộ dưới cái nắng cháy da cháy thịt như thế này bao giờ, cổ họng trở nên khô khốc, mắt đã hoa hết cả lên. Tuy nhiên, sau những chuỗi ngày ngồi tàu xe liên tục, đi bộ lại thành ra một cách để giải phóng cho đôi chân. Con đường cát trắng phau chẳng mấy chốc bụi mù vì những bước chân hành quân. Cát và bụi mịn li ti bám lên tóc, lên mặt và chui cả vào trong quần áo. Vì mệt nên chẳng có ai buồn chuyện trò gì, đoàn lính cứ thế cắm cúi đi. Nhìn từ phía sau, anh nào trông cũng như anh nào.

Vĩnh vẫn giữ vị trí bên trái tôi như lúc trên tàu, trầm ngâm và nhất mực im lặng. Ánh mắt cậu ta nhìn chằm chằm vào chiếc ba lô của anh lính đi đằng trước. Ba lô chuyên dụng trong quân đội làm từ chất vải dù màu xanh, kiểu cách quê mùa và trông rõ là lạc hậu so với thứ tôi đang đeo trên vai. Đó là một chiếc ba lô màu đỏ sậm hiệu Sakos ba ngăn chắc chắn, sát phía lưng còn có một ngăn đựng máy tính xách tay. Nhưng lẽ dĩ nhiên là khi bỏ nhà đi, tôi đã không mang máy tính theo vì nó quá nặng, một chiếc laptop “khủng” 17 inch của một hãng uy tín có màn hình 3D, loại chuyên dụng để chơi điện tử. Nghĩ đến nó, tôi bắt đầu nhớ mấy trò game đang chơi dở. Không giống như những con nghiện game khác, tôi không say mê cố định một game nào cả mà chơi đủ trò, dù đa phần chúng đều là những trò chơi bạo lực. Trực tuyến online hay offline đủ cả. Chém giết theo kiểu hiện đại vũ khí tối tân cũng có, theo kiểu kiếm hiệp giang hồ cũng có mà theo kiểu thần tiên phép thuật huyền ảo cũng có nốt. ơ nhà, lúc nào tôi cũng dính lấy bàn phím và màn hình vi tính đến độ nhiều khi ăn uống cũng chẳng màng. Cái lợi của việc chơi game là ta có cái để giết thời gian.

Đoàn người đi sâu vào mãi, hết con đường cát là đến vùng đồng nước lõm bõm. Chân tôi giẫm lên những thân cây chống lầy trơn trượt đặt trên mặt bùn. Mỗi khi nhấc chân, mặt đất lại phát ra tiếng kêu lép bép. Bùn và nước quyện vào nhau lầy lội, mùi tanh hôi hòa chung với mùi thum thủm của vỏ cây ngâm lâu ngày bốc lên thật khó ngửi. Đây là nơi đâu mà nước nhiều hơn cả đất!

Trên đầu, nắng vẫn như đổ lửa. Ngang tầm mắt hiện ra một dải đất mờ mờ. Chúng tôi đi thêm một lát, dải đất hóa thành một con đê dài tít tắp. Một con đê bình thường còn nguyên dấu vết của những tảng đất mới đắp. Không có gì khác biệt. Nhưng nó nằm ở đó, trơ trụi, thản nhiên gmng như một phép ẩn dụ vượt quá tầm hiểu biết của tôi. Có thể là một sự chia tách. Tôi chỉ nghĩ được đến vậy.

Đoàn lính dồn ứ trên con đê rộng. Mọi người chen nhau đứng trên mặt đê thẳng băng đó, quay tới quay lui đánh giá địa bàn và rì rầm bàn tán. Xa xa thấp thoáng hình ảnh của một ngọn núi tôi không biết tên, in bóng dáng xanh thẫm trên nền trời cao vòi vọi. Ngẫm lại, đây quả là một cuộc chuyển quân kỳ lạ. Người ta chỉ dặn: “Các đồng chí cứ đi về phía trước, ắt có người chỉ đường.” Nhưng suốt chặng hành quân vừa rồi, không hề có lấy một biển báo hay một lời hướng dẫn. Chúng tôi theo bản năng người nọ bám người kia đi theo dấu vết của những người đi trước để lại và cuối cùng thì đụng phải con đê này.

Dọc đường, tôi đóng vai một lữ khách mỏi mệt không hé răng nói nửa lời. Nhưng lúc này, không thể im lặng được nữa, tôi quay sang hỏi Vĩnh.

“Chúng ta đang ở đâu?”

Vĩnh quay lưng nhìn hướng về phía ngọn núi cao sừng sững, ánh mắt xa xăm.

Thấy cậu không nói gì, tôi hỏi lại:

“Đây là đâu?”

“Đây là đâu ư?”

Vĩnh thì thầm tự hỏi. Tôi cảm thấy thất vọng. Có thể cậu ấy cũng không biết. Chẳng ai nói cho chúng tôi biết chúng tôi đang đi đâu cả. Tôi bắt đầu thấy hối hận vì đã leo lên con tàu đó thay vì quay trở lại nhà ga.

Trong lúc tâm trạng chán chường, Vĩnh đột nhiên phác một cử chỉ, có ý bảo tôi hãy nhìn xung quanh. Tôi đưa mắt nhìn một lượt. Vẫn là đoàn lính trẻ đã đi cùng chúng tôi suốt mấy ngày qua. Trong những bộ quân phục rộng thùng thình, đám thanh niên còn nguyên nét ngây ngô vô tư lự của tuổi mới lớn, đang quay ra đùa giỡn, trêu chọc lẫn nhau.

“Cậu hãy nhìn những anh em đang vô tư cười nói xung quanh chúng ta đi.” — Vĩnh nói, — “Mọi người có lẽ đều không biết mình đang đi đâu đâu. Nhưng mà... tớ thì khác. Tớ biết!”

“Vậy cậu nói đi.”

“Đây, con đê mà cậu với tớ đang đứng đây chính là con đê biên giới. Ngọn núi phía xa kia là núi Bà Đen, thuộc tỉnh Tây Ninh. Quãng đường suốt từ nãy tới giờ chúng ta đi là vùng tiếp giáp biên giới Tây Nam. Qua con đê này, chúng ta đã sang tới đất Cam-pu-chia. Chúng ta đang trên đường ra chiến trường.”

Đầu tôi nổ “bùm” một cái. Không phải đoàn lính này đi hội thao sao? Tôi lắc lắc đầu, vẻ mặt nghi ngờ:

“Ra chiến trường ư? Có nghĩa là chúng ta sẽ đánh nhau? Thật ư? Đang có chiến tranh ở đây?”

Vĩnh nhìn nét mặt ngây ngô của tôi với một vẻ thương hại:

“Chắc cậu đang tự hỏi, tại sao hòa bình đã mấy năm rồi mà chúng ta vẫn phải ra chiến trường, có đúng không?”

Lời của Vĩnh có điều gì đó không đúng. Ví dụ như thế nào là “hòa bình đã mấy năm rồi”? Y nghĩa của điều đó là gì? Kể từ khi tôi sinh ra, chúng ta chẳng phải vẫn đang sống trong một thế giới hòa bình đó sao? Tuy vậy, tôi vẫn gật đầu để chờ cậu nói tiếp.

“Hầu hết những anh em đi đợt này đều tin rằng qua biên giới Tây Nam sang đất K thì có sao! Theo lệnh ở trên chỉ cần vài trận đánh nhỏ, bắn vài phát súng như thời huấn luyện rồi thì hội nghị bàn giấy cấp chính phủ thương lượng nữa là xong, trật tự sẽ được lặp lại, họ sẽ được đưa trở ra Bắc với gia đình. Anh nào thích lấy vợ thì lấy vợ. Anh nào thích học thì học. Anh nào thích làm kinh tế thì làm kinh tế. Hòa bình rồi mà! Ai mà rỗi hơi lo nghĩ. Nhưng tớ thì khác. Tớ có linh cảm mọi chuyện nghiêm trọng hơn cái vẻ ngoài im hơi lặng tiếng của nó. ơ nhà tuyệt nhiên đâu ai biết bên kia biên giới sẽ như thế nào đâu. Nếu chỉ là một vấn đề xung đột đơn giản, thì tại sao ở trên lại phải cần những thằng mặt còn đầy lông măng như chúng ta? Việc nhà còn chưa đến lượt lo, huống chi là lo việc nước. Tớ đồ rằng tình hình hẳn là phải nghiêm trọng, ác liệt lắm rồi!”

Giọng Vĩnh thì thầm chỉ đủ cho một mình tôi nghe. Lỗ tai tôi bùng nhùng. Quả tình, tôi không hiểu chút gì từ những điều cậu đang nói, trừ một vấn đề: đó là đang có đánh nhau. Đánh nhau thực sự. Người gác tàu ở ga đã dặn tôi phải bảo trọng, có nghĩa là ông ấy đã biết trước điều đó. Chỉ có tôi là chẳng biết gì cả mà thôi. Cảm giác này giống như mình bị lừa vậy, không vui vẻ gì!

“Sao thế, cậu đang lo lắng à?”

Tôi gật đầu, đoạn hỏi lại:

“Lẽ nào cậu lại không?”

“Không chỉ lo lắng thôi đâu, vận của tớ còn đen đủi nữa cơ. Trong nhà tớ là con út. Lẽ ra lần này ủy ban họ gọi anh tớ đi, nhưng vì anh ấy đang làm ăn trên Vĩnh Phú không thể bỏ dở nên tớ đi thay. Dù sao thì anh em tớ tuổi cũng xấp xỉ nhau. Anh ấy xốc vác lắm! Mười bốn tuổi đã xa nhà, trở thành trụ cột trong gia đình. Tớ thì chỉ biết chơi thôi. Ngày ngày hết ăn lại học, chiều chiều ôm bóng theo chúng bạn ra bãi sông đá bóng. Vậy mà đùng một cái đã thành lính, lại là lính tình nguyện.”

Hóa ra, cậu ấy đi bộ đội thay cho anh trai của mình. Thôi được rồi, tôi đã chấp nhận sự thực rằng đang có chiến tranh giữa thời bình và chúng tôi đang trên đường ra mặt trận. Vậy thì kẻ thù mà chúng ta cần chống lại là ai?

“Pol Pot. Là Pol Pot.”

Câu trả lời khiến cho tôi té ngửa. Tuy tôi học rất dốt lịch sử và thực tế là chưa bao giờ bỏ thời gian cho môn này, nhưng hai chữ “Pol Pot” thì tôi biết. Mặc dù không biết tường tận lắm, tất nhiên là thế rồi, nhưng hiển nhiên là chế độ Pol Pot đã bị tiêu diệt từ lâu. Pol Pot đã chìm vào quá khứ, đã thuộc về lịch sử. Vậy thì tại sao câu trả lời của Vĩnh lại là Pol Pot?

“Cậu sinh năm bao nhiêu?” — Tôi hỏi Vĩnh.

“1960.”

“Vậy là năm nay cậu...”

“Mười tám tuổi.”

Tôi làm một phép tính nhẩm. Vĩnh đang đứng trước mặt tôi là người của thời điểm năm 1978.

Không! Không không! Hãy nói với tôi rằng đây là một câu chuyện hoang đường. Nó không có thực. Hoặc là tôi đang nằm mơ giữa ban ngày. Có chăng là thế! Nhưng có một tiếng nói nhắc cho tôi nhớ rằng, bằng một cách kỳ lạ nào đó, tôi đã được đưa về quá khứ trên một chuyến tàu chuyển quân. Tôi nhìn con đê trải dài tít tắp. Qua con đê này sẽ là lãnh thổ Cam-pu-chia. Một đứa bạn cùng lớp tôi đã từng đi Cam-pu-chia kể lại rằng ngắm hoàng hôn trên đỉnh Ba-kheng rất đẹp. Nó cũng mua về rất nhiều móc chìa khóa có hình con voi để tặng cho vài đứa bạn thân trong lớp, trong đó không có tôi. Nhưng đất nước Cam-pu-chia của những năm 1978 thì...

Tôi ngoái lại nhìn con đường lầy lội đã đi qua, trong đầu suy tính đường tháo chạy. Tôi phải quay trở lại nhà ga ở Ninh Bình. Tôi muốn về đúng thời đại của mình.

“Không được!”

Vĩnh giơ tay ngăn tôi lại. Tôi giằng cánh tay ấy ra, nhảy khỏi con đê và cúi đầu bước nhanh. Vĩnh hốt hoảng chạy theo phía sau, ra sức ngăn cản tôi.

“Dừng lại đi.”

“Không.”

“Cậu phải, vì cậu không thể quay lại đâu.”

“Tớ không thuộc về nơi này.”

“Chẳng ai muốn thuộc về nơi này cả. Chẳng ai muốn tình nguyện xông vào chốn nguy hiểm cả. Nhưng nếu đã là nghĩa vụ thì chẳng thà tình nguyện. Đúng thế! Nếu có thể đổi, tớ sẽ đổi tất cả những gì tớ có để lại được chiều chiều ôm bóng ra bãi sông thay vì ở đây. Nhưng số phận đã định cho lứa con trai chúng mình, những thằng trai sinh năm 60 này như vậy thì có tránh đi đằng trời.”

Tôi dừng lại. Vĩnh đang đứng trước mặt tôi. Cặp mắt màu xám tro của cậu có một đôi đồng tử xám tĩnh lặng, thấu suốt.

“Quay lại là đào ngũ. Cậu không thể đào ngũ được, trừ phi cậu là một thằng hèn, hoặc là một đứa ham sống sợ chết.”

“Tớ không phải là một thằng hèn nhát!”

“Tớ biết. Ta quay lại thôi.”

Vĩnh nói xong, quả quyết xoay người ngược lại với hướng núi Bà Đen. Cậu vượt qua con đê biên giới, nhảy xuốhg con đường lầy lội trước mặt, thoăn thoắt bước đi. Tôi đứng im nhìn những người lính khác cũng bắt đầu rời con đê để tiếp tục tiến lên phía trước. Họ, những chàng trai lứa tuổi mười tám đôi mươi hồn nhiên như chim sẻ đã không hề ngoảnh đầu lại phía sau thêm một lần nào nữa.