Chiến tranh! Chiến tranh là gì? Chiến tranh sẽ như thế nào? Tôi tự hỏi. Nó có giống như mấy trò chơi điện tử bạo lực đẫm máu mà tôi vẫn thường miệt mài chơi không? Hay nó giống như những bộ phim hành động nghẹt thở của Hollywood? Tôi sẽ trở thành một người anh hùng giống hệt như trong phim, một nhân vật đại diện cho công lý sẵn sàng đối mặt với các thế lực thù địch khủng khiếp. Như một người anh hùng, tôi sẽ lạnh lùng bắn hạ từng kẻ thù nguy hiểm và thoát chết trong đường tơ kẽ tóc để tiếp tục sự nghiệp giải cứu nhân loại?

Chiến tranh là gì? Tôi chưa bao giờ có ý tìm hiểu câu hỏi này. Vào những ngày lễ lớn trong năm của đất nước như ngày Quốc khánh mùng 2 tháng 9, ngày Thương binh liệt sĩ 27 tháng 7, ngày 30 tháng 4, ngày lễ kỷ niệm Cách mạng tháng Tám... trên ti vi không ngừng chiếu những chương trình kỷ niệm các trận đánh lịch sử, những “chiến thắng vang dội của quân và dân Việt Nam” trong hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ... Mỗi khi trên màn hình ti vi thoáng xuất hiện tiếng “nhạc đỏ” cùng hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng tung bay phấp phới, hoặc bất kỳ một hình ảnh đen trắng xưa cũ nào, tôi cầm điều khiển chuyển sang kênh giải trí khác ngay lập tức. Cũng có một lần ngẫu nhiên với phải một đoạn phim tài liệu, tôi xem mà chẳng thấy gì thú vị trong những thước phim quay cảnh mấy người cựu chiến binh già nua về thăm chiến trường xưa, vừa ôm vai nhau kể chuyện vừa cười vừa khóc. Bây giờ, ai còn rảnh rỗi quan tâm mà xem những ông cụ ấy khóc và kể mấy chuyện quá khứ đã chìm vào dĩ vãng nữa? Chiến tranh cùng những cuộc chiến đấu sinh tử của lớp người trước, dù cho đối với họ có vô cùng oanh liệt đến đâu thì trên thực tế, nó dường như đang biến mất khỏi quỹ đạo trong cuộc sống của chúng tôi hôm nay. Những sự kiện của hiện tại đã quá rắc rói để cuốn tôi đi rồi. Bài vở, những đĩa nhạc mới, một trò chơi điện tử sắp phát hành, bọn con gái, còn có cả ông bố dượng đáng sợ kia nữa... So với ngần ấy thứ đang lôi kéo tôi thì những câu chuyện quá vãng cũ rích đó chẳng hề có điểm nào liên quan.

Ấy vậy mà, giờ đây, tôi lại là một phần của chính câu chuyện lịch sử đó. Chắc chắn đây chỉ là một giấc mơ mà thôi. Tôi đang gặp ác mộng!

Nhưng tại sao trong mơ mọi thứ lại thật đến như thế kia chứ! Những vết mụn nước phồng rộp lên do đi bộ lại đau như thật. Chân tôi mỏi nhừ cũng giống như thật. Lần sau ngủ, mình sẽ không gác hai chân lên nhau nữa. Tôi tự nhủ với chính mình trong khi vẫn mải miết bước.

Đoàn lính mới tò te tiếp tục đi bộ thêm chừng gần ba tiếng đồng hồ nữa. Trên dọc đường đi, cảnh sắc vẫn không có nhiều thay đổi. Vẫn là đồng ruộng mênh mông nước ngập trắng xóa và lắng phèn trong veo. Đồng nước trắng băng, tít tắp. Thỉnh thoảng có một con cá nhỏ lạc đàn quẫy đuôi rẽ nước trườn đi, làm vẩn lên thứ bùn trắng mủn như chất kết tủa trong ống nghiệm. Càng đi sâu vào trong lòng Cam-pu-chia, ta càng cảm nhận thấy một sự thay đổi rõ ràng, giống như không khí đang bị nén lại, mỗi lúc một đậm nét, mỗi lúc một nặng nề gấp gáp. Những tiếng ầm ì, đì đùng theo gió vẳng lại. Cảm giác âm thanh ấy gắt và đanh hơn tiếng sấm. Từ hướng ngược lại phía chúng tôi lác đác xuất hiện vài chiếc xe vận tải, rồi sau đó có rất nhiều những chiếc xe Jeep, xe Dodge chạy ngược xuôi. Tiếng ầm ầm của động cơ đang hoạt động quyện với tiếng hò hét vang động của người, rất nhiều người.

Vĩnh phỏng đoán:

“Hẳn là đến trung đoàn 209 rồi đấy!”

Tôi không có hình dung gì. Bỗng nhiên, trước mắt tất cả chúng tôi đột ngột hiện ra một khung cảnh thật tấp nập, một không khí khẩn trương và có phần rối rắm ầm ĩ tôi chưa từng được chứng kiến. Từ trên các thùng xe, những người đàn ông cởi trần, lưng đen nhẫy gồ rõ các bắp cơ cuồn cuồn đang hùng hục bốc dỡ từng thùng hàng lớn xuống. Họ gào lên giữa muôn vàn tiếng máy nổ sình sịch náo động cả một vùng.

“Lính ta đang vận chuyển đạn pháo.” — Vĩnh lại nói, rồi cậu như sực nhớ ra, hai đồng tử xám mở lớn: — “Cho trận địa pháo 105 ly ở đằng kia!”

Tôi nhìn theo hướng tay cậu chỉ, quả nhiên thấy một khu đất được bố trí các khẩu pháo theo trật tự. Những người lính pháo binh thân hình lực lưỡng đang bê từng quả đạn to lạ thường ấn vào nòng pháo. Tiếng gào hét như lệnh vỡ, nòng pháo rung lên, một tiếng nổ “ầm” như muốn bịt chặt màng nhĩ đám người xung quanh. Những khẩu pháo thi nhau liên tiếp điểm hỏa. Trong khi đó, trên trục đường chính phía trước, hàng toán quân nai nịt gọn gàng, súng khoác trên vai đang hành quân ngang qua đầy khẩn trương và im lặng.

Một anh bộ đội dáng chừng là cán bộ có khuôn mặt gầy gò nhưng nghiêm nghị tập hợp chúng tôi lại một chỗ giao nhiệm vụ:

“Lính mới nhận nhiệm vụ: Yêu cầu các đồng chí tập trung chuẩn bị đón thương binh tử sĩ của tiểu đoàn 9 đánh vận động ở tuyến trên đang được chuyển về đây. Sau đó, lập tức chuyển họ về trạm phẫu thuật tiền phương của trung đoàn. Các đồng chí đã rõ nhiệm vụ của mình chưa?”

Chúng tôi đồng thanh hô “Rõ!”. Ngoài mặt trận, bên ta và địch đang đánh nhau. Trận đánh ác liệt với những vũ khí có sức mạnh khủng khiếp như trận địa pháo 105 ly tôi thấy khi nãy thì chắc chắn phải có thương vong cả ở phe ta và phe địch rồi. Vừa mới tới đơn vị chưa kịp nghỉ ngơi thưa gửi gì, chúng tôi đã được giao ngay nhiệm vụ. Trước mắt, chúng tôi sẽ chuyển lính bị thương hoặc đã hy sinh của ta trong trận đánh đang diễn ra về phẫu quân y ở tuyến sau. Cũng không phải đợi lâu, chỉ một lát sau toán lính vận tải đã chuyển 10 cáng về. Trên mỗi cái cáng bằng võng có một người nằm, người thì còn tỉnh người đã mê man ngất đi. Và máu. Trời ơi. Máu loang ra tận ngoài lớp vải võng. Máu nở rộ trước mắt tôi những hình thù kỳ dị. Tôi giật mình lùi lại.

Anh cán bộ chỉ định 20 người nhận nhiệm vụ. Rất may, cả tôi và Vĩnh đều không nằm trong số đó. Chúng tôi được tập hợp và phân về dãy nhà sàn phía sau chờ lệnh. Tối đến, tôi với Vĩnh nằm ngủ chung một màn, co ro trên chiếc chiếu trải dưới sàn lạnh lẽo. Tiếng đì đùng vẫn vẳng lại không ngớt.

Đến trưa ngày hôm sau, pháo binh của phe ta dừng bắn. Tiếng súng ở phía tiền tuyến cũng dừng theo. Dừng hẳn. Một sự im lặng bao trùm toàn bộ không gian. Im ắng đến nỗi ngỡ như tiếng đùng đoàng những ngày qua vốn chưa từng tồn tại. Nhưng sự im lặng này không mang cảm giác yên bình, mà trái lại, nó khiến cho người ta càng cảm thấy bất an. Nó báo hiệu một điềm chẳng lành sắp sửa xảy ra với đám lính mới chúng tôi, mặc dù hiện tại, chúng tôi vẫn chỉ là những kẻ đứng ngoài cuộc chiến. Chúng tôi không biết chuyện gì đã và đang xảy ra.

Thấp thỏm đợi đến chiều, vẫn là anh cán bộ lần trước, yêu cầu chúng tôi tập trung tại ngã ba trước cửa E bộ với nhiệm vụ đón thương binh tử sĩ như cũ. Nhưng lần này không chỉ có 10 cáng, mà là rất nhiều cáng ùn về, nhiều đến nỗi tôi không đếm xuể. Trận đánh đã kết thúc, toàn bộ lính của E209 tham chiến đang rút quân cả về đây. Họ đi thành từng nhóm, người khỏe dìu người bị thương. Có thương binh đầu quấn băng kín mít nhưng vẫn tự mình tấp tểnh đi. Nhóm lính vận tải kìn kìn cáng thương binh, tử sĩ về trao cho nhóm lính mới chúng tôi tiếp tục cáng họ về phẫu quân y. Tiếng gọi nhau, tiếng hỏi han rộn lên, xen lẫn trong đó có tiếng khóc, và cả những tiếng cười...

Tôi cùng Vĩnh nhận một chiếc cáng, xuất phát ngay không dám chậm trễ. Nằm trên võng là một anh thương binh, ở chỗ vốn là chiếc chân phải thì nay chỉ còn một khối bông băng quấn phồng lên lấm máu bê bết. Tôi không dám nhìn, chỉ chăm chú cúi đầu dấn bước.

“Cứ đi từ từ thôi.” — Người thương binh vẫn tỉnh như sáo, nói chuyện bình thường. Cái chân bị cụt của anh gác lên thành võng. Anh hỏi:

“Các cậu là lính mới sang hả? Xin lỗi lại làm phiền đến cánh các cậu. Tớ tên là Thi, lính bộ binh của trung đội 3. Số tớ ‘hên’ thế đấy! Tự nhiên lại ‘trúng mánh’.”

Hai đứa tôi ngơ ngác. Anh giải thích:

“Tớ dính phải mìn K58. ‘Bùm’ một phát thế là cái cẳng của tớ nó bay đi đâu mất tiêu. Nhìn lại thì chỉ thấy đầu xương ống đồng trắng hếu. Ay các cậu đừng có hãi. Giống như ta tước mía lau đấy thôi.”

Anh lính này quả là một người phi thường. Bị cụt chân chứ đâu phải đùa mà cứ cười nói như không. Trên đường đi gặp một vài đồng đội, anh còn gọi khoe “Tao trúng mánh rồi!” “Tao trúng mánh rồi!” ầm ĩ. Nhưng đi được nửa đường chắc do máu chảy nhiều, mất sức, anh không gượng dậy được nữa nằm lả trên võng. Thỉnh thoảng, cả người anh lên cơn co giật. Sau đó thì không thấy cử động nói năng gì nữa.

Chúng tôi cáng anh Thi về tới phẫu quân y. Một vị y sĩ mặc áo bờ lu trắng vội vã chạy tới, đặt ngay ngón tay lên mũi, lên mạch nơi cổ người thương binh rồi buồn rầu thông báo:

- Đồng chí ấy tắt thở rồi!

Tôi đứng lặng đi. Sững sờ. Thần chết đã theo chân ba chúng tôi từ lúc nào mà không ai hay biết. Vĩnh cũng đang trong cơn xúc động chẳng kém gì tôi, hai thằng cứ thế: đứng thẫn thờ nguyên tại chỗ, tay vẫn nắm chặt hai đầu cáng. Anh lính bộ binh nằm yên trên võng, đôi mắt nhắm nghiền như đang ngủ, chừng như chỉ cần mở mắt ra, anh sẽ lại khoe: “Tớ trúng mánh rồi!”

“Thôi, hai cậu khiêng đồng chí ấy vào trong cái lán phía đằng kia đi.”

Y sĩ trùm lên mặt người chết một tấm vải trắng và hướng dẫn chúng tôi chuyển cái xác đi. Nhưng tôi vừa mới dợm bước thì có bàn tay bất ngờ níu cáng lại. Một người lính quần áo tả tơi sực lên mùi khói súng vừa giữ chiếc cáng vừa gọi lớn:

“Thằng Thi! Thằng Thi B3 đây à?”

Tôi và Vĩnh hạ chiếc cáng xuống nền đất bằng phẳng một cách cẩn thận. Anh lính vừa đến run run lật tấm vải trắng phủ trên mặt người chết ra, cánh tay chưa kịp rút về cứng đờ trên không. Sau hai giây, anh thả rơi chiếc khăn, hai lòng bàn tay chụm lại ôm lấy mặt và khóc nấc lên như một đứa trẻ. Khóc hu hu một hồi, anh ngước cặp mắt đỏ ngầu lên nhìn tôi thều thào nói.

“Thi là em họ tôi!”

Tôi chẳng biết nói gì hơn, chỉ có thể cúi đầu lặng lẽ chia sẻ cùng anh nỗi xót xa và đớn đau không gì có thể bù lấp lúc này.

Hóa ra, đây chính là bộ mặt tàn ác vô nhân đạo của chiến tranh. Tôi chỉ vừa mới ló mặt trên chiến trường, chiến tranh đã diễu võ dương oai khoe ra chiếc vây sắc nhọn, gớm guốc của nó. Thứ quý giá như tính mạng con người đối với nó là một món mồi ngon để đùa giỡn, để dễ dàng cướp đi bất cứ lúc nào. Chiến tranh quá mạnh, quá hung hiểm. Nó vượt quá tầm của lứa tuổi mười tám đôi mươi. Tôi chẳng thể nào trở thành nhân vật anh hùng trong phim hành động được, tôi chỉ là một kẻ yếu đuối trước số phận. Không thể chịu đựng hơn được nữa, tôi nghẹn ngào đứng dậy. Nhưng xung quanh đây, đâu đâu cũng là những hình ảnh tang thương đau đớn.

Một đêm khó ngủ. Tôi nằm thao thức mãi mà không chợp mắt nổi bèn bỏ ra ngoài ngồi. Không có mưa, bầu trời với vô vàn vì tinh tú đang thi nhau nhấp nháy. Dãy nhà sàn đứng im lìm trong đêm, dưới ánh sáng mờ nhạt của những vì sao. Trên cổ tay tôi, chiếc đồng hồ dạ quang chậm rãi thả từng giọt thời gian vào đêm tối. Tôi bỗng nhận ra hết đêm nay, chỉ còn vài tiếng nữa thôi, mình sẽ bước sang tuổi mười tám. Hết đêm nay, tôi sẽ là người thành niên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Tôi sẽ được quyền đi bầu cử, được quyền đứng tên đăng ký kinh doanh, sẽ có thể bị xử tù chung thân hoặc tử hình khi phạm tội... Tôi nằm ngả người xuống nền cỏ ướt, gối đầu lên cánh tay, lặng lẽ đón sinh nhật tuổi mười tám một mình. Dưới góc độ này, bầu trời hóa mênh mông vô tận. Ngắm nhìn khoảng không bao la ấy với vô hạn thiên hà khiến cho tôi cảm thấy tâm hồn mình đang rộng mở ra và dần dần hòa tan vào vũ trụ. Trưởng thành là cả một quá trình đau đớn. Mười tám tuổi, tôi bước vào một hành trình kỳ lạ quay trở lại cuộc chiến cách nay hơn ba thập kỷ. Trước đó, tôi đã lỡ tay đâm chính bố dượng của mình.