Kim Cương và mẹ ngồi trên mép đám cỏ xù xì tiếp giáp bờ cát. Mặt trời đã xuống khỏi đỉnh cao nhất của nó một khoảng đủ xa để không rọi vào mắt họ khi họ nhìn về hướng Đông. Một làn gió nhẹ dịu dàng thổi bên trái họ, vỗ về bà mẹ mà không để bà hay biết cái gì đang vỗ về mình. Xa xa phía trước họ, mặt biển lấp lánh trải dài, mỗi lớp sóng lại lóe hắt niềm vui thích của nó lên mặt vầng thái dương vĩ đại đang từ khoảng không tĩnh lặng của ngôi nhà xanh của mình ngó xuống, với khuôn mặt trầm lặng rực rỡ tỏa nắng lên đám con lóe sáng của mình. Ở mỗi phía, bờ biển lại lượn tròn ra bên ngoài, hình thành một vịnh nhỏ. Ở đây không có những vách đá trắng, như ở xa hơn về hướng Bắc và hướng Nam, và nơi đây khá ảm đạm, nhưng bầu trời gần họ hơn nhiều. Không một ngôi nhà, một sinh vật nào ở trong tầm nhìn. Cát khô ở quanh bàn chân họ, và dưới chân họ là cỏ cứng, thứ cỏ đã phải xoay xở rất nhiều để mọc lên nổi ở bờ biển tiêu điều xơ xác này.

“Ôi trời!” mẹ bé Kim Cương nói, thở dài, “đời quả là buồn!”

“Thế ư?” Kim Cương nói. “Con không biết đấy.”

“Làm sao con biết được, con trai? Mẹ tin là con đã được chăm lo quá tốt.”

“Ồ đúng đấy mẹ,” Kim Cương đáp lại. “Con xin lỗi! Con cứ tưởng mẹ cũng được chăm lo. Con nghĩ bố đã chăm lo cho mẹ. Con sẽ hỏi bố về chuyện này. Con nghĩ bố hẳn đã quên.”

“Con trai yêu quý!” bà mẹ nói. “Bố con là người đàn ông tốt nhất trên đời.”

“Con cũng nghĩ thế mà!” Kim Cương đắc thắng đáp lại. “Con chắc chắn về chuyện này mà! Chà, bố mà lại không chăm lo rất tốt cho mẹ ư?”

“Có chứ, có chứ,” mẹ cậu bé trả lời, và bật khóc. “Nhưng ai sẽ chăm lo cho bố đây? Và bố sẽ chăm lo cho chúng ta như thế nào đây nếu bản thân bố chẳng có gì để ăn?”

“Ô trời ơi!” Kim Cương nói, há hốc miệng. “Bố không có gì để ăn sao? Ồ! Con phải về nhà với bố ngay.”

“Không, không, con trai. Bố chưa tới mức đó đâu. Nhưng mẹ không biết chuyện gì sẽ đến với nhà ta nữa.”

“Mẹ đói hả mẹ? Giỏ đồ ăn kia kìa. Con nghĩ mẹ đã bỏ thứ gì đấy ăn được vào trong đó.”

“Ồ con trai ngốc nghếch ơi! Mẹ không nói là mẹ đói,” bà mẹ đáp lại, mỉm cười qua làn nước mắt.

“Thế thì con chẳng hiểu mẹ gì cả,” Kim Cương nói. “Hãy nói cho con biết có chuyện gì đi mẹ.”

“Trên đời này có những người không có gì để ăn, Kim Cương à.”

“Thế thì con nghĩ họ không trú ở cõi đời này nữa đâu. Họ… họ… mẹ gọi là… chết, phải không ạ?”

“Đúng đấy. Con thấy chuyện đó thế nào?”

“Con không biết. Con chưa từng thử. Nhưng con nghĩ họ đi tới nơi mà họ tìm thấy thứ gì đó để ăn.”

“Có lẽ họ không muốn chuyện đó đâu,” bà mẹ nói bằng giọng cáu gắt.

“Thế cũng được,” Kim Cương nói, trong đầu có lẽ nghĩ nhiều hơn những gì cậu bé lựa lời nói ra.

“Thế ư? Con trai tội nghiệp! Con thật chẳng hiểu gì về mọi chuyện! Ông Coleman đã mất sạch tiền bạc, và bố con chẳng có việc gì để làm, và dần dần nhà ta chẳng còn gì để ăn con à.”

“Mẹ có chắc không?”

“Chắc về chuyện gì cơ?”

“Về chuyện nhà mình sẽ không còn gì để ăn ấy.”

“Không, cảm ơn trời! Mẹ không chắc về chuyện này. Mẹ hy vọng nó sẽ không xảy ra.”

“Thế thì con thật chẳng hiểu gì, mẹ ơi. Con biết có một mẩu bánh gừng trong giỏ mà.”

“Ồ chú chim nhỏ! Con chẳng khôn hơn một con chim sẻ chỉ biết nhặt thứ mà nó muốn, và chẳng bao giờ nghĩ đến mùa đông băng giá, và tuyết.”

“À… đúng… con hiểu. Nhưng lũ chim sống sót qua mùa đông, phải không ạ?”

“Một vài con sẽ ngã chết trên mặt đất.”

“Thì có lúc chúng phải chết mà. Chúng không muốn làm chim mãi. Phải không mẹ?”

“Đúng là trẻ con!” Bà mẹ nghĩ, nhưng bà không nói gì.

“Ồ! Giờ con nhớ ra rồi,” Kim Cương nói tiếp. “Vào cái hôm con đi rừng Epping cùng bố, bố nói với con rằng những bụi tầm xuân, bụi táo gai và bụi nhựa ruồi là kho cỏ của lũ chim, vì ở đó có quả tầm xuân, quả táo gai và quả nhựa ruồi, tất thảy đều sẵn sàng cho mùa đông.”

“Ừ, chuyện đó rất đúng. Vì thế con thấy lũ chim luôn có đủ đồ ăn. Nhưng không có kho cỏ nào cho mẹ và con cả, Kim Cương à.”

“Không có hả mẹ?”

“Không. Chúng ta phải làm việc để kiếm bánh mì.”

“Thế thì chúng ta hãy đi làm thôi,” Kim Cương nói và nhổm lên.

“Chẳng ích gì. Chúng ta chẳng có việc gì để làm cả.”

“Thế thì hãy đợi thôi.”

“Thế thì chúng ta sẽ chết đói.”

“Không. Còn cái giỏ đồ ăn. Mẹ biết không, mẹ, con nghĩ con sẽ gọi cái giỏ đó là kho cỏ.”

“Nó không phải là cái giỏ thức ăn lớn. Và khi nó hết sạch - lúc đó chúng ta sẽ ở đâu đây?”

“Ở chạn thức ăn của bác,” Kim Cương mau mắn đáp lại.

“Nhưng chúng ta không thể ăn hết đồ ăn của bác và để bác ấy chết đói được.”

“Không, không. Trước đó chúng ta đã quay về với bố rồi. Tới lúc đó bố sẽ tìm được một cái chạn thức ăn ở đâu đó.”

“Làm sao con biết được điều đó?”

“Con đâu có biết. Nhưng con thậm chí không có nổi một cái chạn thức ăn, và con luôn có rất nhiều đồ ăn. Con nghe mẹ thỉnh thoảng nói là con có quá nhiều.”

“Nhưng mẹ nói điều ấy với con bởi vì mẹ đã có một cái chạn thức ăn cho con, con trai à.”

“Và khi chạn thức ăn của mẹ hết sạch, bác sẽ mở chạn của bác mà.”

“Nhưng chuyện đâu thế mãi được.”

“Làm sao mẹ biết? Con nghĩ hẳn phải có một cái chạn thức ăn to ở đâu đó, và những cái chạn nhỏ chất đầy đồ ăn lấy từ đó, mẹ biết đấy, mẹ à.”

“Ồ, mẹ ước gì mẹ tìm thấy cánh cửa mở cái chạn ấy,” bà mẹ nói. Nhưng đồng thời bà ngưng lại, và trầm ngâm hồi lâu. Tôi không thể nói liệu Kim Cương có biết bà đang nghĩ gì hay không, nhưng tôi nghĩ là tôi biết. Hôm trước bà nghe thấy một câu trong nhà thờ, và nó đang trở lại trong tâm trí bà - câu ấy từa tựa thế này, rằng bà không phải ăn cho ngày mai mà hãy ăn cho hôm nay; và mình không thể bỏ lỡ thứ mà mình không muốn. Vậy nên, thay vì nói thêm điều gì đó, bà vươn tay tới giỏ đồ ăn, và hai mẹ con cùng ăn bữa trưa.

Và Kim Cương ăn rất ngon. Vì cuốc xe và không khí trong lành đã làm cậu khá đói bụng; và cậu không tự giày vò mình về chuyện họ sẽ ăn gì trong những tháng ngày sau, giống như mẹ cậu. Thực ra cậu đã sống khá lâu ở xứ sở sau lưng gió bấc mà không cần chút đồ ăn nào, và cậu biết rõ rằng đồ ăn không thực sự thiết yếu cho sự tồn tại của cậu. Trên thực tế, trong một số hoàn cảnh, người ta có thể sống khỏe dù không có nó.

Trong suốt lúc ăn bà mẹ không nói nhiều. Sau khi bữa ăn kết thúc, bà giúp cậu đi dạo một chút, nhưng cậu không đi được nhiều và nhanh chóng bị mệt. Dù vậy cậu không hề bực bội. Cậu quá vui sướng được thấy lại mặt trời và gió nên chẳng bực dọc về chuyện cậu không thể chạy nhảy khắp nơi. Cậu nằm xuống trên nền cát khô, và bà mẹ dùng khăn quàng đắp cho cậu. Bà ngồi bên cạnh cậu, lấy đồ đan lát từ túi áo ra. Nhưng Kim Cương cảm thấy hơi buồn ngủ, cậu trở mình và gà gật nhìn chằm chằm lên cát. Cách đó vài mét cậu nhìn thấy cái gì đó lật phật.

“Cái gì đấy, hả mẹ?” cậu bé hỏi.

“Chỉ là một mẩu giấy,” bà trả lời.

“Con nghĩ nó lật phật nhiều hơn một mẩu giấy đấy mẹ,” Kim Cương nói.

“Nếu con muốn mẹ sẽ tới xem,” bà mẹ nói. “Mắt mẹ có tinh đâu.”

Thế là bà nhổm dậy đi và thấy rằng cả hai người đều đúng, vì đó là một cuốn sách nhỏ bị vùi một phần trong cát. Nhưng một vài tờ dựng đứng lên khỏi cát, và gió cứ thổi chúng bay lật phật. Bà nhặt cuốn sách lên và mang lại cho Kim Cương.

“Cái gì đấy hả mẹ?” cậu bé hỏi.

“Mẹ nghĩ là một vài bài thơ cho trẻ nhỏ,” bà trả lời.

“Con buồn ngủ quá,” Kim Cương nói. “Mẹ đọc vài bài cho con đi mẹ.”

“Ừ, mẹ sẽ đọc,” bà mẹ nói, và bắt đầu đọc một bài. “Nhưng bài này thật ngớ ngẩn!” bà lại nói. “Mẹ sẽ cố tìm một bài hay hơn.”

Bà lật những trang sách để tìm kiếm, nhưng ba lần gió bất ngờ thổi những tờ giấy loạt soạt về đúng lại bài thơ đó.

“Mẹ cứ đọc bài đó đi,” Kim Cương nói; cậu bé như có cùng suy nghĩ với gió. “Nghe rất hay. Con chắc chắn đó là một bài thơ hay.”

Thế là bà mẹ nghĩ nó có thể làm cậu bé vui, dù bà chẳng thấy nó có ý nghĩa gì. Bà chưa bao giờ nghĩ cậu bé có thể hiểu nó, dù chính bà cũng chẳng hiểu gì.

Tôi không biết chính xác bà mẹ đã đọc gì, nhưng dưới đây là những gì Kim Cương nghe được, hay sau đó nghĩ là cậu đã nghe được. Tuy nhiên, như tôi đã nói, cậu bé rất buồn ngủ. Và khi cậu bé nghĩ cậu hiểu được những vần thơ, cậu có thể đang mơ về những vần thơ hay hơn thế. Dưới đây là những vần thơ ấy:

Tôi biết một con sông

nước chảy dài ngái ngủ

chảy hoài chảy mãi

reo hát nơi vũng cạn

câm lặng nơi vũng sâu

say ngủ sâu thẳm

và mọi chú chim nhạn

từng nhúng cánh

ở những vũng cạn

hay vũng sâu ấy

là những chú chim vui tươi nhất

vì tổ chúng nung

bằng đất sét đóng khuôn

từ nước hớt

ở vũng cạn vũng sâu

rồi rũ khỏi cánh

sẽ bền vững

trong bất kể thời tiết nào

vì thế lũ chim nhạn ấy

là những gã vui tươi nhất

sẽ đẻ ra bầy chim con vui tươi nhất

vóc dáng như những đầu mũi tên

cắt không trung

tới những nơi

dòng nước đẹp nhất chảy

và bụi mờ đẹp nhất bay

vì những chú chim mình hẹp

như đầu mũi tên ấy

chỉ là một xe cút kít nhỏ

chở bùn mà chú tạo ra

từ những dòng nước đẹp nhất chảy

và bụi mờ đẹp nhất bay

để xây tổ của mình

cho cô nàng chú yêu dấu nhất

bằng những khuôn tròn tuyệt vời nhất

mà mặt trời đã nung nóng

cho tất cả bầy chim con vui tươi

tất thảy đều non nớt

với những cái mỏ

lần lượt há ra

ngày càng rộng

sau khi chim bố

hay chim mẹ

những nhà bảo mẫu

mang về một chú nhện

hay một chú giun tội nghiệp trốn

sâu trong đất

để không sự đói kém nào

xảy ra với những cái mỏ vàng

óng như hoa mao lương vàng

mọc cạnh dòng chảy

của con sông hát

và mãi lớn như thổi

và nở hoa bừng bừng

vì bầy cừu

dù thức hay ngủ

cứ gặm và gặm hoa

nhưng chúng không thể ngăn hoa

leo lên và bừng nở

cùng với những đóa cúc

những bản tụng ca màu trắng nhỏ xinh ấy

chúng lớn lên và bừng nở

chúng xòe rộng đài hoa

tụng ca vầng dương

và khi vầng dương lặn

bản tụng ca kết thúc

chúng thu lại đài hoa

mỗi đóa hoa lại say ngủ

tới lúc vầng dương lại bừng sáng

rực rỡ trên bình nguyên

và chúng lại tiếp tục

tụng ca và tụng ca

những bài ca rì rầm

mà không ai nghe thấy

trừ vầng dương nuôi dưỡng chúng

và những chú cừu gặm chúng

là những chú cừu lặng lẽ nhất

dù thức hay ngủ

với những tiếng be be vui tươi nhất

và những chú cừu non

là những bé cừu vui tươi nhất

mải chơi quên ăn

vì những thứ sống động vui tươi dưới chân

và những bé cừu và mẹ chúng

là những chú cừu trắng lóa nhất

với bộ lông xoăn tít nhất

và phủ dài nhất

và đuôi dài thượt nhất

và chúng tỏa sáng như tuyết

trong cỏ mọc

bên dòng sông hát

dòng sông hát bất tận

và những chú cừu và cừu non

thì mãi vui tươi

bởi vì dòng sông thì hát

và chúng thì uống nước sông

và những chú cừu non và cừu mẹ

thì lặng lẽ

và trắng lóa

bởi thực đơn mà chúng nhấm nhá

là những đóa mao lương vàng

và cúc trắng

và cỏ xanh ngắt

như dòng sông có thể tạo ra

cùng với gió dịu dàng mơn man

hôn lên và đung đưa cỏ

mà chẳng bao giờ có thể thấy được ở đâu

trừ nơi đây trong những vũng sâu

bên cạnh dòng sông

nơi những chú chim nhạn

là những chú chim vui tươi nhất

trong những loài chim

vì những chiếc tổ mà chúng xây

từ đất sét và tạo khuôn

trong ánh nắng mặt trời

đều hun nóng như xương

khô trong gió

như đá cẩm thạch

chắc chắn đến nỗi

chúng quyện cỏ vào đất sét

rang khô trong gió

thứ gió dịu dàng nhất

thổi bên dòng sông

chảy bất tận

nhưng ta sẽ không bao giờ tìm thấy

khởi nguồn của gió

thổi trên những vũng sâu

và qua những vũng cạn

nơi những chú chim nhạn sống

nhúng mình lúc thức hay ngủ

gió thổi sự sống vào

dòng sông hát khi chảy

và sự sống mà gió thổi

vào những chú cừu

đang thức hay ngủ

với những bộ lông xoăn tít nhất

và đuôi dài thượt nhất

và gió không bao giờ ngừng

mơn man mát dịu

khiến lông cừu sóng sánh

và cỏ tròng trành

khi những chú cừu và cừu non

ở phía trên đi ngang qua

giật và nhai cỏ

bằng hàm răng trắng nhởn

và đuôi dài thượt

kéo lướt thướt

bào mượt cỏ trở lại

và cỏ cứ mọc

ngày càng mãnh liệt

và gió khi thổi

thổi tung những chú chim nhạn

qua những vũng sâu

xuống những vũng cạn

tới khi mỗi chiếc lông chim

đều rung nhẹ và run rẩy

và tất cả lông chim đều rụng

thổi sự sống

và sự vui tươi ngập tràn

vào những vũng cạn

mà lũ chim nhạn chao qua

và có những đứa con vàng óng nhất

vì gió thổi

là sự sống của dòng sông

chảy mãi mãi

cuốn xô đám cỏ

tới khi nó băng qua

và nuôi dưỡng hoa cúc

những bản tụng ca màu trắng nhỏ xinh

và hoa mao lương xinh xắn

vàng óng và hớn hở

bằng bơ và mật ong

vốn dưỡng trắng những chú cừu

dù thức hay ngủ

luôn gặm hay nhai

và ngày càng trắng đến không thể trắng hơn được nữa

và luôn vui tươi và lặng lẽ

với cái thực đơn ngọt ngào

dòng sông nuôi dưỡng

và cứ mãi tung lên

nhờ gió vốn làm chao

chú chim nhạn bay

qua vũng cạn

đang nhúng cánh xuống

để hớt nước

và hun nóng khuôn tổ

mà gió sẽ làm

cứng như xương

khô rang như đá

tất thảy đều trong gió

thổi từ phía sau

và tất thảy đều ở dòng sông

chảy bất tận

và tất thảy ở trong cỏ

và trong những đóa cúc trắng

và những chú cừu vui tươi

dù thức hay ngủ

và những chú chim nhạn vui tươi

chao trên những vũng cạn

và tất thảy ở trong ngọn gió

thổi từ phía sau.

Tới đây Kim Cương nhận ra mẹ đã ngừng đọc.

“Tại sao mẹ không đọc tiếp hả mẹ?” cậu bé hỏi.

“Nó thật ngớ ngẩn!” bà mẹ nói. “Mẹ nghĩ nó cứ liền tù tì bất tận.”

“Đó chính là điều nó đã làm,” Kim Cương nói.

“Cái gì làm cơ?” bà mẹ hỏi.

“Chao, con sông. Đó gần như là chính khúc nhạc con sông đã hát.”

Bà mẹ hoảng sợ, vì bà nghĩ rằng cậu bé bị sốt lại. Vì thế bà không phản bác cậu.

“Ai làm bài thơ ấy hả mẹ?” Kim Cương hỏi.

“Mẹ không biết,” bà trả lời. “Mẹ nghĩ một phụ nữ ngớ ngẩn làm cho con của mình - và rồi nghĩ nó đủ hay ho để in ra.”

“Bà ấy hẳn đã ở xứ sở sau lưng gió bấc vào một lúc nào đó,” Kim Cương nói. “Bà ấy không thể tìm thấy cảm giác ấy ở bất cứ nơi nào khác. Chuyện nó là như vậy.” Và cậu bé bắt đầu ngâm nga vài khúc ngẫu nhiên của bài thơ; nhưng bà mẹ chẳng nói gì vì sợ con bệnh thêm; và bà thực sự vui mừng khi thấy ông anh rể thủng thẳng đi tới trong chiếc xe ngựa nhỏ của mình. Họ nhấc Kim Cương lên, rồi tự leo lên và dong xe đi, “lại về nhà, lại về nhà, lại về nhà,” như Kim Cương hát. Nhưng cậu bé nhanh chóng trở nên yên lặng, và trước khi họ về tới Sandwich cậu đã ngủ say và mơ về xứ sở sau lưng gió bấc.