Bản thân quá trình viết sách có thể phần nào minh họa cho nội dung sách, ở một số phương diện, chính cuốn sách này mang những đặc điểm thay đổi tư duy mà nó đề cập đến. Lúc đầu tôi nghĩ mình viết một loại sách này, nhưng sau tôi thay đổi ý định, và cuối cùng cuốn sách xuất hiện hoàn toàn khác. Trong đa số các trường hợp, chúng ta không cảm thấy, hay hầu như không ý thức về sự thay đổi mà chỉ đột nhiên nhận thấy điều đó sau này. Phần còn lại tương đối đơn giản.
Tôi xin giải thích như sau, cũng như những nhà học thuật khác đã và đang tiến hành các nghiên cứu qua nhiều thập kỷ, tôi làm việc ở nhiều lĩnh vực đa dạng. Qua nhiều năm, tôi nghiên cứu về trí thông minh, sáng tạo, lãnh đạo, giáo dục, học tập, cải cách trường học, và đạo đức, dưới góc độ tâm lý nhận thức. Cuối những năm 1990, một biên tập viên của Harvard Business School Press (HBSP) đã hỏi liệu tôi có muốn viết những ý tưởng của mình cho các độc giả trong lĩnh vực kinh doanh không. Ban đầu có đắn đo nhưng sau tôi bắt đầu quan tâm đến lời mời. Chúng tôi đã thỏa thuận về việc tôi sẽ xem xét những chủ đề này trong bối cảnh hướng đến những vấn đề thường gặp trong thế giới các tập đoàn.
Mấy năm sau, tôi đã cố gắng thử bắt tay vào viết cuốn sách một vài lần nhưng không lần nào cảm thấy hài lòng. Ý định chủ yếu là viết lại những ý tưởng tôi từng viết cho các độc giả của Wall Street Journal hay Business Week có vẻ không thích hợp. Lúc đó, tôi đã có những quan điểm suy nghĩ khác, và nhóm biên tập của HBSP cũng đã thay đổi. Một ngày mùa thu năm 2001, khi nói chuyện với tổng biên tập Hollis Heimbouch, một người biên tập mới chuyên tìm tòi các ý tưởng, theo tôi nhớ, cuộc trao đổi có tính chất xúc tác này diễn ra như sau. Hollis nói “Anh quan tâm đến cách các lãnh đạo tác động đến những thành viên trong nhóm; quan tâm đến giáo dục và những khó khăn trong việc giảng dạy cái mới. Vậy chúng có quan hệ như thế nào? ‘sợi dây liên kết’ nằm ở đâu?”. Một ý tưởng từ những năm 1970 chợt lóe lên trong đầu tôi, gói gọn trong một câu đơn giản là “Hãy để Nixon là Nixon”. Tôi nói “Điều tôi thực sự quan tâm vào lúc này, Hollis, là làm thế nào chúng ta có thể thay đổi tư duy của mọi người về những vấn đề quan trọng”. Bà trả lời “Nếu vậy thì anh nên viết về vấn đề đó”. Với sự trao đổi tưởng chừng đơn giản đó, tôi đã hoàn toàn thay đổi hướng đi của mình, và không quá khó khăn, cuốn sách vừa hình thành trong đầu đã nhanh chóng được ra đời.
Tôi bắt đầu với một ý tưởng được gói gọn trong một phần trình bày: một loạt các phần viết về các chủ đề khác nhau mà tôi đã từng nghiên cứu, mỗi phần đều có ví dụ minh họa, từ lĩnh vực kinh doanh chứ không phải từ giáo dục (lĩnh vực chuyên nghiệp của tôi). Cuối cùng, tôi kết thúc bằng một ý tưởng tương đối khác: một cách suy ngẫm mở rộng về bản chất của thay đổi tư duy, với những ví dụ thuộc các phạm trù rộng lớn. Trong cuốn sách này, tôi mô tả 7 yếu tố đòn bẩy giúp thay đổi tư duy. Sự thay đổi tư duy diễn ra trong quá trình viết cuốn sách này chủ yếu nhờ vào những đòn bẩy mà tôi gọi là yếu tố cộng hưởng, nhiều cách tiếp cận, và sự phản đối. Tôi cũng mô tả 6 lĩnh vực thay đổi tư duy khác nhau; trong trường hợp cụ thể này, sự thay đổi tư duy đặc trưng là trong giới học thuật, một phạm trù khắc họa sự thay đổi tư duy qua việc vận dụng những hệ thống hình tượng khác nhau. Tôi tin phần tóm tắt này sẽ được giải mã khi bạn đọc cuốn Thay đổi tư duy.
