Mấy tháng trước đây, đứa cháu gái của tôi từ biên cương xa xôi gửi thư về nói: "Chúng cháu rất bận về công việc, nhiệm vụ thiết kế hết cái này đến cái khác. Là một nòng cốt trong kỹ thuật, cháu luôn muốn đem mọi thứ của mình đóng góp cho 4 Hiện đại hóa. Làm thêm ca, thêm giờ, thường xuyên làm việc tới đêm khuya. Về đến nhà, công việc nội trợ lại nặng nhọc, quả thật là có cảm giác mệt mỏi rã rời. Bác sĩ Lục trong "Người đến tuổi trung niên" ở tạp chí "Thu hoạch" số ra gần đây chính là hình ảnh lớp cán bộ kỹ thuật ở tuổi trung niên chúng cháu… Một số cán bộ cơ sở luôn luôn thích những người chỉ biết "vâng vâng dạ dạ", không làm nên trò trống gì", còn với bọn "sinh viên" chúng cháu, sao cứ thấy luôn không ăn nhập...",

"Người đến tuổi trung niên" là truyện vừa của đồng chí Thẩm Dung. Bác sĩ Lục, là Lục Văn Đình, bác sĩ khoa mắt, nhân vật chính của cuốn truyện. Hơn nửa năm nay, tôi nghe thấy khá nhiều người bàn luận về cuốn truyện này, có nhiều cách nhìn nhận khác nhau. Mới đầu còn nghe nói có một tờ Tạp chí Văn nghệ của tỉnh muốn phê phán nó. Sau này ngày càng có nhiều bạn đọc đã nói ra ý mình, ngày càng nhiều người đọc đã nhìn thấy hình bóng của mình trong câu chuyện đó. Đúng là ở đâu cũng có bác sĩ Lục, họ ở ngay quanh ta. Họ làm việc, chịu khổ, phấn đấu, tiến lên, hoặc là tạo ra thành tích, hoặc là tiều tụy mà chết đi... Tiểu thuyết đã chân thực phản ánh lên cuộc sống hiện thực của chúng ta.

Ba mươi năm, với tất cả những gì ở quanh mình, tôi tuyệt nhiên không phải coi như không nhìn thấy, nhưng sau khi đọc xong "Người đến tuổi trung niên", tôi mãi mãi không quên được một sự thực thế này: Những người hiện nay đang làm việc, phát huy tác dụng, chịu vất vả oan ức trong điều kiện khó khăn, cúc cung tận tuỵ trên mọi tuyến, phần lớn là lớp trí thức được đào tạo sau giải phóng, cũng tức là "lão già thối" như Lục Văn Đình (tên gọi "lão già thối" cố nhiên hiện nay không dùng rồi, nhưng ở trong lòng một số người, nó đang được cất giấu rất kỹ, rất sâu, chuẩn bị đến một lúc nào đó, lại mang ra dùng). Chính là nhờ vào vô số những người ở tuổi trung niên cặm cụi kiên trì công tác, đất nước chúng ta mới có thể tiến lên được. Muốn 4 Hiện đại hoá, cho dù là hiện đại hoá kiểu Trung Quốc, thì cũng không thể tách rời họ. Vậy thì nâng cao mức sống cho họ, cải thiện điều kiện làm việc của họ, để tâm tư họ được thoải mái, làm được nhiều công việc hơn, đóng góp nhiều hơn, có gì mà không tốt? Ngay cả khi như không làm được thế, mà viết tất cả những tình hình thực tế đó ra, để mọi người quan tâm đến họ hơn, yêu mến họ hơn, thì có gì mà không tốt?

Những người đã đọc xong cuốn truyện này, không ai là không đồng tình với cảnh ngộ của bác sĩ Lục; tôi càng kính phục "dũng khí và nghị lực" của chị, kính phục sự vô tư bình thường ở chị, thế giới tinh thần không bợn chút bụi tinh thần của chị làm cho tôi muốn hướng tới, làm tôi cảm động. Có người nói tác giả không nên tả cảnh ngộ của bác sĩ Lục thê thảm như thế, cũng không nên thổ lộ quá nhiều sự đồng tình của mình với người bác sĩ "chuồn ra ngoài" (Khương Á Phấn). Lại còn có người chê trách tác giả đã che lớp mây mù lên cuộc sống. Có người chất vấn: “Chẳng lẽ xã hội mới của chúng ta lại đối xử với tầng lớp trí thức như thế?”, "chẳng lẽ những người chuồn ra ngoài lại có lòng yêu nước". Thế nhưng có nhiều người hơn và ngày càng nhiều hơn lại nói: "Tiểu thuyết đã nói lên ý nghĩ trong tim chúng tôi".

Chúng ta đã chịu đủ mọi thua thiệt bởi những lời nói dối, bây giờ là lúc nên nói thật nhiều hơn. Trong cuộc sống của chúng ta, rốt cuộc có lớp mây mù hay không, mọi người đều đã biết, khoác lác chẳng giải quyết được vấn đề gì. Tôi thích cuốn tiểu thuyết đó. Tôi có một thói quen thế này, đọc xong một tác phẩm hay, tôi cảm thấy tâm. linh mình được dồn chứa, tới chan chứa tình yêu cuộc sống. Tôi có một nguyện vọng muốn làm cho mình trở nên hiền lành hơn, trong sạch hơn, có ích cho người khác hơn. "Người đến tuổi trung niên" viết lên những thiếu sót của xã hội chúng ta, nhưng nhân vật mà tác giả nhào nặn đều chan chứa tình cảm của Chủ nghĩa yêu nước; thứ tình cảm này không phải trống rỗng, giả dối, mà là sâu sắc và biểu thị bằng hành động. Tôi đã tiếp xúc được với trái tim của họ, tôi càng nghĩ đến "Bà Mẹ" mình đầy thương tích của tôi, tôi cảm thấy sâu sắc mối quan hệ máu thịt giữa tôi và Tổ quốc. Chính Người đã nuôi dạy tôi khôn lớn, chính Người đã khiến tôi cầm bút bước lên đường văn nghệ, tôi đã không ngừng hấp thụ chất sống của Người. Bà Mẹ bị thương, thì tất cả mọi người con của mẹ đều hiến tất cả sức mình ra để chữa trị, Bác sĩ Lục là con người như thế. Chị đã vô tư hiến dâng tất cả. Ở Trung Quốc, những người như họ đâu chỉ có muôn vàn. Cùng với họ, được tận lực cho Tổ quốc Xã hội Chủ nghĩa, tôi cảm thấy tự hào, tôi thêm tin tưởng. Còn bác sĩ Khương Á Phấn, đối với chị và những người như chị, Mẹ Tổ quốc cũng sẽ dang rộng cánh tay đón nhận. Chả lẽ Hoa kiều ở nước ngoài đều không yêu Tổ quốc? Lẽ nào những người nước ngoài gốc Hoa lại không có chút cảm tình gì với Tổ quốc? Miễn là thay đổi điều kiện làm việc thì hiện tượng "chạy ra ngoài" sẽ trở thành "chuồn vào trong". Xây dựng Trung Quốc mới, ai ai cũng có trách nhiệm. Một công việc lớn lao nghiêm túc như vậy, quyết không thể một số nhỏ người có thể lũng đoạn được. Sự nghiệp văn học cũng như thế. Người trọng tài tốt nhất cho một tác phẩm, là đông đảo người đọc mà không phải vài vị quan trên. Trong tác phẩm của mình, rốt cuộc tác giả muốn nói thật, hay bán dạo lời nói khoác, các bạn đọc rõ hơn ai hết.

Ngày 22 tháng 9