Bạn tôi là Vương Tây Ngạn gần đây đã cho đăng một bài viết trên tờ "Hoa Thành", nói về một số việc khi chúng tôi cùng ở trong "chuồng bò". Đầu đề bài viết là "Lửa thánh trong luyện ngục", điều ấy chứng tỏ rằng ở trong "chuồng bò", hai người chúng tôi vẫn không quên thơ của Đăng-tơ. Có khác nhau là, tôi còn đang thuộc: "Các người bước vào đây, hãy vứt bỏ mọi điều hy vọng". Tôi còn đang quẩn quanh ở "địa ngục", thì anh đã đi tới "luyện ngục" rồi. Những ngày tháng trong "chuồng bò", cuộc sống hoang đường mà tàn khốc, nực cười mà đáng sợ, thật đáng ôn lại nhiều lần. Đọc bài viết của Tây Ngạn, tôi phảng phất như lại trở về thế giới của Đăng-tơ. Đúng như Tây Ngạn nói, tháng 8-1966, tôi vừa mới ở sân bay tiễn nhà văn các nước Á-Phi "liền bị coi là đối tượng chuyên chính, tống vào "chuồng bò". Anh lại là người đầu tiên bị nhốt vào "chuồng bò" của Hội Nhà văn Thượng Hải, nói như lời lẽ quen dùng lúc đó tức là, đợt đầu bị "ném ra". Bản thân anh thường nói: Anh ở nhà vừa ngủ dậy, nghe trong buổi phát thanh thấy có tên mình, mới biết trong cuộc họp hôm trước đó, Thị trưởng Thượng Hải đã chỉ tên anh, mang danh là "phần tử chống đảng phản cách mạng". Như thế là trong chốc lát anh biến thành "ngưu"[1]. Chữ "ngưu" này xuất xứ từ một bài xã luận của "Nhân dân nhật báo" (khoảng tháng 6-1966 thì phải) nhan đề là "Quét sạch mọi ngưu quỷ xà thần" mà cái từ "ngưu quỷ xà thần" này nếu dịch ra tiếng nước ngoài thì phải dùng từ "yêu quái[2]. Tôi bị gọi là yêu quái, mới đầu tôi cũng chưa thông, thậm chí còn đau khổ, rõ ràng tôi là người lại chưa từng hoạt động "chống đảng", "phản cách mạng". Nhưng xem thấy báo chữ lớn "Chấn hưng vô sản, tiêu diệt tư sản", người ta bảo tôi là "quý tộc tinh thần" là "quyền uy phản động". Người ta phê phán tôi "yêu cầu tự do sáng tác". Người ta chủ trương "giai cấp vô sản sẽ thi hành chuyên chính toàn diện với giai cấp tư sản", tôi bèn dần dần nhận tội, phục tội.
Tôi thực lòng "nhận tội, phục tội", tôi khác với Tây Ngạn. Anh nghĩ mãi không thông và cũng liên tục cãi lại. Tội danh của anh vốn không lớn, nhưng vì "cãi" nên anh lại bị khổ thêm một ít nữa. Nếu như "lũ bốn tên" sụp đổ chậm đi vài tháng nữa, rất có thể anh cũng được chụp cho cái mũ "phản cách mạng". Năm 1967, trong "chuồng bò" của Hội Nhà văn ở đường Cự Lộc, giữa tôi và Tây Ngạn đã có sự chia rẽ. Chúng tôi không tiện tranh cãi, nhưng tôi ngấm ngầm tỏ ra không vừa lòng với anh. Lúc ấy, tôi cho rằng tôi có lý, qua hai năm, tôi mới rõ ràng, và bây giờ lại càng rõ ràng rằng: anh không hề sai. Sự chia rẽ của chúng tôi còn ở chỗ tôi mê tín Thần, anh lại không tin như thế. Lấy một thí dụ: Ở trong "chuồng bò", chúng tôi lao động, học tập, viết tự khai, hôm nào cũng từ sáng sớm bận đến tận sau 10 giờ, có hôm, sau bữa ăn trưa ngồi ngủ gà ngủ gật một chút, tổ giám thị cũng không cho. Tây Ngạn rất không hài lòng về việc này, cho rằng đây là cố tình đày đoạ người, khó có thể làm được, mà cũng không nên làm theo. Tôi bảo, đã "cải tạo" thực sự, thì không nên sợ khổ. Lúc ấy, lời nói và hành động của tôi còn ngu xuẩn hơn, nực cười hơn sự mô tả dưới ngòi bút của anh nhiều. Tôi không thể quên được cái vẻ khó coi của tôi lúc đó, tôi cũng nhớ cả những bộ mặt của kẻ khác. Tôi không tán thành ghi nợ, cũng không đồng ý báo thù. Thế nhưng tôi quyết không để mình lại mắc sai lầm.
Mười năm đại hoạ quyết không phải là giấc mộng kê vàng, cái tai nạn lớn này có quan hệ rất lớn đến cả nhân dân trên thế giới, nếu như chúng ta không làm cho hai năm rõ mười, một cuộc tổng kết có đủ sức thuyết phục, thì làm thế nào để ăn nói được với nhân dân nước khác! Rất tiếc chúng ta không có Đăng-tơ, nhưng thế nào cũng có ngày có người sẽ viết nên bản "Thần khúc" mới. Cho nên tôi thường thường khích lệ bạn bè: Nên viết, nên viết nhiều hơn!
Đương nhiên là viết sự thật.
Ngày 4 tháng 10
[1] trâu, bò - N.D
[2] Monster
