Người ta nói tôi kiên cường, kỳ thực tôi yếu đuối, hoặc giả có thể đôi khi tôi cũng rất yếu đuối. Lấy một chuyện làm ví dụ: dạo mùa xuân, các tiết mục trên vô tuyến truyền hình ngày này sang ngày khác nghe bài hát "Dạng thức hí”[1]. Nghe vài đoạn tôi vào giường nằm ngủ, mơ thấy hồi "Văn cách". Tôi và nhiều người quen đều bị nhốt vào "chuồng bò" để trao đổi tội trạng của mình. Mở mắt dậy, tim đập thình thịch, tôi vội vàng đọc thuộc lòng "Chỉ thị tối cao", nhưng mới đọc câu đầu tiên, đã tỉnh hẳn, thở phào, biết là thời đại hát "dạng thức hí" đã qua rồi, "chuồng bò" cũng đã tháo đỡ rồi, tôi mừng rỡ trở dậy thay quần áo.

Hôm sau, một ông bạn đến nhà chơi, tôi kể lại giấc mơ. Ông ta cười rồi nói: "Anh vẫn là một phần tử trí thức". Cảnh ngộ của ông ta cũng không hơn gì tôi bao nhiêu! Nhưng ông ta cười làm tôi buồn lắm hỏi lại: "Lẽ nào anh hết sợ rồi chăng?".

Ông ta xịu mặt lại, không cười nữa, một lúc sau mới nói: "Năm 1950, tôi không hề nghĩ rằng lại xảy ra vụ “Đại Cách mạng Văn hoá”. Từ nay về sau, tôi có thể bảo đảm với anh cái gì nào. Chỉ có thể nói nhất định tôi không vào chuồng bò nữa!".

"- Thế là anh định chống lại bằng cách tiêu cực hay sao?"

Ông bạn trả lời, lý lẽ vững vàng, giọng nói mạnh mẽ.

“- Giá thử không có "bò", thì cần gì phải có những ông thiên tướng để quét sạch "quỷ bò thần rắn" nữa".

Chúng tôi lại nói chuyện mấy vị "nha nội"[2], lúc ấy, các vị còn chưa bị xử quyết, nhưng về các cách phán xử ngoài xã hội, người ta truyền đi nhiều tin. Ông bạn, một trong hai vị không quen, nói:

"- Anh này cũng là một nạn nhân chăng?".

Tôi hỏi: "- Nạn nhân của cách sống hủ bại của giai cấp Tư sản chứ gì"?

“- Không! Cũng là một kẻ bị "Đại cách mạng văn hoá" làm hại, có thể nói được như thế không nhỉ?"

“- Vì sao?"

“- Là vì những năm ấy, họ bị cái gọi là "Đại Cách mạng" nắm tay, đẩy tới đẩy lui, đưa lên rồi hạ xuống, hạ xuống rồi lại đưa lên. Họ cho rằng họ bị đối xử không công bằng, không cam tâm. Nó định bụng trả thù, chuyên cản phá.”

“- Không! Tôi không đồng ý. Chẳng phải anh với tôi cũng bị đối xử không công bằng đấy sao?".

“- Anh với tôi khác. Anh với tôi là phần tử trí thức có đuôi. Còn họ xuất than trong một gia đình, cha mẹ có công với nhân dân".

“- Như thế thì phải chăng anh với tôi, chúng ta lại phải vào chuồng bò mà cắt đuôi đi hay sao?"

Ông ta làm thinh. Tựa hồ ông ta không tìm ra câu trả lời.

Khách cáo từ ra về, tôi ngồi yên trên ghế nghĩ ngợi lung tung. "Lẽ nào tôi còn phải chuẩn bị vào chuồng bò lần nữa hay sao?". Càng nghĩ càng hồ đồ.

Ngày 25 tháng 2 năm 1985

[1] Dạng thức hí có lẽ là tên một bài hát phổ biến thời Cách mạng văn hóa.

[2] “Nha nội” chỉ các cậu ấm con của các vị quan to triều Tống (Cao nha nội đây) ám chỉ mấy ông quan cách mạng lộng hành.