(Thứ Ba, 3 tháng Chín)
Di Ngô quý mến,
Lại một tuần trăng đã qua. Bắt đầu mùa thu rồi. Sáng ra, khi đệ tản bộ dọc bờ kênh (mới đầu đệ tưởng đó là “Kênh Chuông Xanh”), một làn sương mù mỏng là là trên mặt nước. Đôi khi tĩnh lặng, nghe nước chảy róc rách, ngắm nhìn một con vịt Bắc Kinh bơi lòng vòng thì trong một thoáng giây đệ ngỡ như đang ở nhà.
Ông Shi-shmi vừa yêu cầu đệ một điều khá phiền toái. Trước đó bọn đệ đã có những buổi mạn đàm thật lâu về lĩnh vực mang tính chất nguyên tắc cơ bản và triết học, khác hẳn các đề tài từ trước tới nay. Ông Shi-shmi rất lo lắng cho thế giới, thế giới của ông. Còn chúng ta không cần phải lo cho thế giới của chúng ta. Chuyến đi của đệ đã cho thấy chúng ta còn có ít nhất một nghìn năm tương lai trước mặt – dù đó chỉ là vực thẳm – vì nếu không thì đệ đã bị bắn văng ra khỏi điểm tận cùng của thời gian rồi (may mà trời cao đã rủ lòng thương cản lại. Nói thêm: đấy là điều lo lắng duy nhất của đệ trong chuyến đi ngắn ngủi này). Ông Shi-shmi e rằng thế giới của ông không tồn tại được nổi một nghìn năm. Ngay cả một trăm năm thôi ông cũng hoài nghi. Đôi khi, ông nói ông thiên về quan niệm rằng thế giới của ông không tồn tại nổi hai mươi năm nữa.
Về phần mình, sau bao điều đã thấy, đệ tin rằng lo lắng của ông Shi-shmi là không thể bác bỏ và nó không nảy sinh do một luồng hắc khí nào đấy trong cơ thể ông đã hoạt động quá mức. Lo lắng của ông Shi-shmi là chính đáng. Bọn mũi lõ đang hủy hoại thế giới của chúng – chẳng may cũng là thế giới của con cháu chúng ta. Không ai lại cho rằng bọn mũi lõ cố tình làm thế, chúng đang tiến tới vực thẳm mà không hay. Đám trẻ không muốn nhìn nhận và cố nhắm nghiền mắt lại, còn trong giới người già lại phổ biến niềm hy vọng rằng họ sẽ không phải trải qua kết cuộc đáng sợ này. Toàn bộ sự khốn khổ ấy chẳng qua là do giới cầm quyền quá ích kỷ và về cơ bản không quan tâm mấy đến lợi ích của đất nước bằng tham quyền cố vị. Khi một viên thượng khanh không tái đắc cử thì đó là điều nhục nhã. Bọn thượng khanh, tể tướng, thượng thư chỉ bo bo giữ chặt ghế bằng cả hai tay. Thành ra họ chẳng còn tay nào rảnh cho con thuyền quốc gia mà họ phải lèo lái – cùng lắm thỉnh thoảng mới có người lơi một tay... song cũng chỉ để xòe ra trước một kẻ chi tiền bí mật đối diện.
Một thái độ hoàn toàn không cao thượng. Bọn mũi lõ chưa từng nghe nói tí gì về thuyết vô vi[1] cao quý. Đệ cũng hiểu nguyên do từ đâu: từ thói đam mê hết mức của bọn mũi lõ muốn thay đổi tất cả mọi thứ vào bất kỳ lúc nào, chúng nhầm lẫn giữa mới với tốt. Mới có thể tốt nhưng không nhất thiết. Ơ, đệ nói với ai thế nhỉ... với huynh, người tinh thông Đạo Đức Kinh nhất trong toàn cõi Trung Hoa. Bọn mũi lõ luôn bận rộn với việc đổi mới. Chúng gọi thế là tiến bộ, như đệ đã có lần kể với huynh. Thành ra hễ ai trong bọn chúng rút khỏi đời sống công cộng nhằm mục đích chiêm nghiệm, suy tưởng, tự hoàn thiện sẽ đương nhiên bị coi là chẳng làm nên trò trống gì, là kẻ thua cuộc. Một quan niệm cực kỳ ngu xuẩn và nguy hại. Do vậy không thượng thư, thượng khanh hay tể tướng nào dám tự nguyện nhường ghế của mình, bởi sau đó sẽ bị mọi người chỉ trỏ đàm tiếu.
Ông Shi-shmi nói chuyện tham quyền cố vị còn là vì vấn đề bổng lộc nữa. Sở dĩ thế chính bởi vì bọn mũi lõ đọc quá ít những lời giáo huấn của đức thánh đồi hạnh và Đạo Đức Kinh. Thành thử bọn cầm quyền ở đây trở nên bất lực về mặt tâm hồn. Đệ nghĩ thế này: bọn mũi lõ không đáng được hưởng gì khác hơn sự diệt vong thế giới của chúng, nếu đệ không sợ rằng như thế thì nước Trung Hoa yêu quý của chúng ta cũng sẽ bị kéo vào khủng hoảng. Nghe đệ trình bày, ông Shi-shmi bảo ông đồng ý với đệ, rằng đã nhiều người được báo động rồi nhưng nói chung số người biết suy nghĩ còn quá ít. Cứ đà này cho đến khi những kẻ cầm quyền hoặc đông đảo bọn người ngu xuẩn nhận ra hiểm nguy thì hẳn sẽ quá muộn.
Vấn đề chính là bọn mũi lõ quá nhiều. Trong những thế kỷ qua chúng sinh sôi nảy nở đến nỗi nhà cửa và thành phố muốn nứt bung ra. Bây giờ chúng quá đông và phần lớn không có việc làm nghiêm túc. Thành ra chúng ngồi trong những xưởng khổng lồ, sản xuất những thứ mà thật ra chẳng ai cần và Nhà nước phải bù lỗ cho các xưởng, nhưng càng ngày sẽ càng giảm, vì sản phẩm do các nhà máy này sản xuất càng ngày càng ít dùng được, chỉ bỏ đi, cho nên các hãng xưởng lớn làm ăn không có lãi nữa, Nhà nước sẽ càng thu được ít thuế hơn và sẽ thiếu tiền để trợ giúp mọi kẻ kêu cứu. Giới cầm quyền sợ rằng một khi người ta không có gì để làm và để cho vào miệng nữa, do ăn không ngồi rồi sẽ nảy ra những ý nghĩ xằng bậy và bất ngờ đốt ghế họ – những kẻ cầm quyền – đang ngồi và cố sức bám giữ. Chuyện này phức tạp ghê gớm mà một cá nhân khó lòng thấu hiểu được. Đó là một khu rừng rậm – rừng rậm mũi lõ, chính vì chúng quá đông. Ngày nào đi trên đường phố đệ cũng đều chứng kiến điều này.
Ở Ba Yan này tình hình cung ứng còn tốt, ông Shi-shmi nói. Nơi khác, ở những nước nghèo hơn đã xảy ra nạn đói rồi. Bao giờ nạn đói sẽ tràn tới đây chỉ còn là vấn đề thời gian thôi. Bọn mũi lõ làm gì? Giới cầm quyền làm gì? Chúng không làm gì khác hơn là ngốn gấp đôi, bao lâu còn có để ngốn. Mai đói cũng được, chúng bảo thế. Chúng tiến bộ nghĩa là tiến xa khỏi chính con người chúng, tiến xa khỏi tâm hồn chúng. Chúng không đọc “Kinh Dịch” và “Đạo Đức Kinh”.
Một vấn đề khác là sự bẩn thỉu. Đệ tin đã viết trong một trong những bức thư đầu tiên rằng điều đệ cảm nhận trước hết ở đây là ồn ào và bẩn thỉu. Một sự bẩn thỉu khác hẳn ở nước ta. Ở ta, khi gió thổi qua những con đường không lát đá, gió tốc bụi lên. Gặp lúc gió to hay giông bão, bụi sẽ thốc vào nhà. Khi một người quen từ làng quê ra gặp ta, dép hắn sẽ vấy bùn vào tấm thảm chùi chân vốn được chải sạch. Nhiều người không tắm rửa, heo cũng nhơ nhớp khi chúng đầm mình trong phân chuồng. Nhưng tất cả những cái ấy là thứ bẩn thỉu sạch sẽ. Còn sự bẩn thỉu ở đây là do bồ hóng thấm dầu mỡ, nó phủ lên tất cả, thậm chí lẫn trong không khí. Bọn mũi lõ hoàn toàn không nhận thấy, cả ông Shi-shmi cũng thế, nhưng đệ đến từ một nơi không khí trong lành nên đệ nhận thấy. Mưa cũng có bồ hóng. Có lẽ vì sự bẩn thỉu phủ lên tất cả và trộn lẫn vào tất cả nên thời tiết ở đây mới xấu đến thế. Trong thời gian gần đây, ông Shi-shmi nói, người ta quan sát thấy cây cối lá hình kim héo tàn hàng loạt. Chúng còi cọc, rủ cành, rụng lá rồi chết. Người ta lớn tiếng kêu gào nhưng chẳng làm gì cả, dù họ cũng đã thấy trước được đến lúc nào thì nguyên cả cánh rừng sẽ biến mất. Sông rạch cũng đầy bồ hóng khiến không còn cá nữa. Chỉ bọn mũi lõ – qua ái lực với bồ hóng từ lúc chúng nằm nôi – tắm sông mà vẫn chẳng sao cả. Chúng vùi lấp khắp nơi những chất độc hại chúng tạo ra trong những hãng xưởng lớn, chỉ thuần vì đam mê làm chuyện đấy – có quỷ mới biết tại sao. Nhưng chất độc này dĩ nhiên tìm được lối thoát ra khỏi mặt đất qua rễ cây cỏ. Nhà cầm quyền đối phó thế nào? Họ làm ra các đạo luật cấm phổ biến những tin này.
Chỉ quay ngược về cơ bản mọi chuyện mới khả dĩ ngăn chặn được sự phát triển này. Nhưng chúng thiếu sự sáng suốt, nhất là không diệt được bệnh nghiện tiến bộ. Rồi cái gì đến sẽ đến, đằng nào cũng quá muộn rồi, ông Shi-shmi nghĩ thế. Còn đệ sẽ quay về quê hương nghìn năm xa cách trong nửa năm nữa, đội ơn trời; hy vọng cho đến lúc ấy thế giới nhiễm độc này vẫn tồn tại. Ông Shi-shmi thở dài nói ước gì ông có thể đi cùng với đệ. Nhưng đâu thể. Ngoài ra, nếu được thì đệ muốn đem theo nàng Pao-leng hơn – dĩ nhiên đệ không cho ông biết điều này.
Nhưng tối hôm qua ông Shi-shmi đã đưa ra một đề nghị khác: đệ có thể cho ông mượn máy móc của đệ chăng. Ông muốn, nếu được, du hành vài thập niên – chứ không phải một nghìn năm – vào tương lai của ông. Ông biết thế là quá đáng nên đã chần chừ lâu trước khi nêu yêu cầu với đệ, song điều này rất quan trọng đối với ông.
Huynh có thể hiểu ngay rằng đề nghị này không làm đệ hứng thú. Mặt khác đệ hàm ơn ông Shi-shmi hơn mọi người ở thế giới này, nên không nỡ từ chối thẳng. Về lý thuyết thì đệ có thể giúp ông du hành một thời gian ngắn vào tương lai. Nhưng sẽ ra sao nếu lỡ ông làm hư hại máy móc? Nếu ông không quay về? Lúc ấy đệ sẽ phải đứng chịu trận và ở lại trong cái thế giới nhiễm độc đầy điều ngu xuẩn này, sống qua ngày đoạn tháng hết cuộc đời mình và khi về già lại còn bị cuốn vào cơn lốc diệt vong của chúng. Không, không – nên đệ mới trả lời rằng đệ cần suy nghĩ, đáp ứng đề nghị của ông là điều rất phức tạp. Ông gật đầu. Có thể rồi ông sẽ quên chuyện này.
Đệ chào huynh nhé. Hãy mạnh giỏi và nhớ vuốt ve con Tiểu Siêu đang gừ gừ của đệ. Viết thư cho đệ nhé.
Cao Đài
❀ ❀ ❀
[1] Vô vi: không làm, không can thiệp; quan niệm chủ đạo của Lão Tử (Đạo Đức Kinh).
