(Chủ nhật, 23 tháng Hai)

Di Ngô quý mến,

Đây sẽ là một trong những bức thư cuối, cũng có thể chính là bức thư cuối mà đệ viết cho huynh từ thế giới này. Phải thú nhận đệ hơi rầu rĩ khi đi đi lại lại trong tiền sảnh của khách sạn “Bốn Mùa”. Khách sạn này, thành phố Minchen này là quê hương của đệ trong gần một năm qua. Dù ở đâu, dù thích hay không và dẫu chỉ một thời gian ngắn, lòng người vẫn luôn vương vấn. Chỉ khoảnh khắc mới là thực tại. Cái sắp đến chỉ trở thành thực tại khi thời gian của nó – tức là khoảnh khắc của nó tới. Quá khứ chìm trở vào viển vông, nhưng cô đặc lại trong ký ức. Ký ức cũng không bền lâu, nó hóa lỏng, rồi thành khói, cuối cùng tan biến. Tuy nhiên ký ức là cái duy nhất còn sót lại của thực tại đã trôi qua; những gì chẳng còn ai nhớ tới nữa coi như không hề có. Con người cũng thế. Nếu ta chẳng còn nhớ đến tổ tiên, khác nào không có tổ tiên, mối dây liên hệ giữa ta với trời cao bị cắt đứt và từ đấy nảy sinh hỗn độn.

Bọn mũi lõ không ưa trật tự. Trật tự là một từ thóa mạ, ít nhất nó là điểm tranh cãi, phần lớn giữa giới trẻ và người lớn tuổi (sự phân biệt này chỉ tương đối, vì đệ đã thấy có cả người già nhưng trẻ trung lẫn người trẻ nhưng già khú). Giới trẻ hiểu trật tự là không tự do, là cấm đoán chúng làm điều chúng chợt nghĩ ra, là lũ sai nha. Người già hiểu trật tự là kỷ luật, là đi bên phải trên đường phố và không suy nghĩ quá trớn. Nhưng bọn mũi lõ đã đánh mất ý nghĩa thật sự của trật tự rồi. Với tình hình như thế này thì chúng sẽ không có lại trật tự được nữa. Giới trẻ bảo rằng trật tự mà người già muốn giống như sự yên lặng ở nghĩa trang, người già cho rằng vô trật tự của giới trẻ là sự hỗn loạn. Bọn mũi lõ đã đánh mất ý nghĩa thật sự của trật tự rồi. Sở dĩ như thế, chủ yếu vì chúng dành thì giờ nghe ngóng trong thâm tâm xem chúng hứng thú hoặc không hứng thú làm gì. Khi thấy hoàn toàn không hứng thú làm gì, chúng nhìn trời và gọi đó là “tự phát”. Chúng đã đánh mất ý nghĩa thật sự của trật tự rồi. Trật tự thật sự là thích ứng có cân nhắc vào sự hòa hợp của thực tại. Bọn mũi lõ sẽ cãi rằng thực tại không hòa hợp. Chúng cho rằng luận cứ này là không thể phản bác. Nhưng người cổ súy bảo rằng thực tại hòa hợp lắm chứ, khi người ta nhìn nhận nó, khi người ta không thường xuyên muốn tiến xa khỏi chính mình. Nhưng bọn mũi lõ không muốn chấp nhận. Chúng lẫn lộn thực tại với những khái niệm chúng tùy tiện đặt ra. Chúng đã mất đi mối quan hệ với trật tự thật sự. Chúng đã tiến xa khỏi trật tự thật sự.

Một số người cũng đã cảm thấy như vậy. Trong một quyển sách của tác giả Ma-fa Bi-la[1] đệ đọc được một câu đáng chú ý: ai liên tục tiến bộ, sẽ không vững vàng hết nửa cuộc đời. Đệ không ngớt trích dẫn câu này trong nhiều buổi trò chuyện với bọn mũi lõ. Ai cũng mỉm cười tán thành, nhưng rồi tấm màn của sự không muốn chấp nhận lại bàng bạc phủ trên vầng trán họ. Đành chịu vậy. Đệ trở về thôi.

Tuy nhiên đệ thấy rầu rĩ. Một phần thực tại đệ đã sống sẽ biến thành hồi ức về thế giới lạ lùng này và sẽ ở lại trong thế giới này, nơi một thời gian dài từng là quê hương của đệ; đệ phải vĩnh biệt nó thôi. Đệ cũng phải thu xếp ổn thỏa chuyện của mình. Đệ không muốn cẩu thả để lại dấu vết sự hiện diện của mình nơi thế giới này. Đệ đi chào từ biệt. Một buổi từ biệt trân trọng đã diễn ra bốn ngày trước: ông Shi-shmi và các bạn đã khiến đệ vui thích khi biểu diễn khúc nhạc tứ tấu cung “vũ” của thầy Ve-to-feng, khúc nhạc đã từng mở ra cánh cửa để đệ hiểu bọn mũi lõ. Rồi ông Shi-shmi mời rượu Mo-te Shang-dong và mọi người cùng nâng ly. Ông Shi-shmi nói mấy lời ngắn ngủi rằng đệ, bạn Cao Đài của ông, sắp trở về quê hương và mọi người uống chúc đệ thượng lộ bình an trong chuyến đi dài. Ông Te-cho tặng đệ một bức tranh vẽ thầy Ve-to-feng; ngoài ra họ còn tặng đệ một bức hình cả bốn người cầm nhạc cụ.

Rồi đệ đến thăm vợ chồng phán quan Me-lon; bà vợ đã thết đãi đệ nhiều món ngon. Bọn đệ trò chuyện về sự trật tự thật sự, phán quan Me-lon hứa sẽ đọc quyển “Luận Ngữ” mà đệ tặng ông làm món quà chia tay. Ngoài ra đệ còn tặng ông một tờ giấy đệ nắn nót viết hai chữ “chính danh” và tên của Tuân Huống.

Đệ gửi tới thành phố xa xôi, nơi Duy-Lân tử sống, một bức thư cám ơn ông về nhiều buổi trò chuyện. Đệ thanh toán tiền khách sạn và hơi giật mình vì cao quá. Tuy nhiên đệ chưa tiêu hết nửa số thoi bạc đã mang theo. Khi đệ trả tiền, viên quản lý mời chủ khách sạn tới. Chủ khách sạn, ông Mo quả quyết khách sạn rất hân hạnh được đón tiếp một người khách như đệ và lắc tay đệ thật mạnh. Đệ khen ngợi sự bài trí trong khách sạn và nói dối rằng sẽ trở lại. Có những điều dối trá không ảnh hưởng gì đến sự hòa hợp của thực tại. Điều này đệ đọc được ở một tác giả mà đệ quên không nhắc tới khi kể về tình trạng văn học ở đây. Ông tên là Chei-mi-to[2] và qua đời đã hai mươi năm – tính từ “bây giờ”. Trong một quyển sách của ông đệ đọc được như sau: chỉ những điều dối trá mà chính ta tin mới nguy hiểm; khi nói dối mà biết đó là nói dối – thầy Chei-mi-to gọi thế là “nói dối nghịch ngợm” – thì không nguy hiểm. Sự “không muốn nhìn nhận” của bọn mũi lõ là một điều dối trá lớn mà chính bọn chúng tin, nên nguy hiểm. Huynh thấy đấy: một số bọn mũi lõ biết vấn đề và thậm chí đã nói ra, nhưng không ai làm theo. Chúng mỉm cười tán thành, song lờ đi rồi tức khắc chụp tấm màn của sự dối trá lên trên trán.

Nói thêm là phán quan Me-lon đã giúp đệ dàn xếp vụ chiếc ô-tô. Ông Me-lon đi cùng đệ đến gặp thầy cãi chuyên nghiệp Kao, ông ta có vẻ biết điều hơn lời lẽ viết trong thư. Tính toán ra thì người chủ chiếc xe này đã chạy quá nhanh so với tốc độ được phép. Ông Kao bảo rằng thân chủ của ông đúng ra phải thấy điều này. Nếu thân chủ ông không phóng quá nhanh thì đã chẳng xảy ra chuyện gì, hoặc ít ra xe cũng không hư hại nặng khi tông vào cây. Vì đệ không muốn biến khỏi thế giới này khi còn thiếu nợ ai đấy, nên đệ đã bồi thường cho chủ xe một nửa số tiền đòi hỏi ban đầu, nghĩa là trị giá của năm thoi bạc và đền công cho thầy cãi Kao trị giá của một thoi bạc. Ông Kao lắc tay đệ thật mạnh và cam kết rằng thế là vụ này đã giải quyết xong.

Mấy ngày còn lại đệ ở luôn nhà nàng Pao-leng, sau khi đã trả phòng ở khách sạn. Nàng sẽ giữ những bức thư huynh đã gửi cho đệ. Cho việc này, đệ đã mua tặng nàng một hộp sơn mài rất xinh xắn, nếu muốn cũng có thể coi đó là sản phẩm của Trung Quốc. Bọn đệ không đả động đến chuyện chia tay nữa. Khi đi xem lại lần nữa vở ca vũ nhạc “Đất nước nơi người dân luôn mỉm cười”, cả hai cùng cười vui vẻ. Đệ sẽ để lại cho nàng Pao-leng số thoi bạc còn lại và những chiếc ly vàng. Cách đây ít lâu nàng đã mua ở một đất nước xa xôi phía Nam (đệ đã được xem hình) một ngôi nhà nhỏ dưới đám cây trên một ngọn đồi, từ đấy nhìn được ra đồng cỏ và những thửa ruộng xa xa. Nhưng ngôi nhà không còn mái vì nó cũ rồi. Nàng sẽ dùng những thoi bạc và ly vàng để lấy tiền thuê thợ lợp lại mái. Không nói ra song bọn đệ đều nghĩ, và biết mình đã nghĩ: khi ở đấy, nàng sẽ sống dưới mái nhà – nghĩa là dưới sự chở che của đệ.

Ngoài ra đệ sẽ tặng nàng một vòng đeo tay bằng men tráng, trị giá chẳng bao nhiêu, nhưng màu của nó khiến nàng nhớ tới đệ: màu của con rồng. Đó cũng là màu của tình cảm.

Mới đầu đệ định khi lên đường, nàng Pao-leng và ông Shi-shmi sẽ đi cùng đệ tới điểm liên lạc, cùng uống một ly Mo-te Shang-dong trên chiếc cầu nhỏ bắc qua kênh, rồi hai người lùi lại vài bước... nhưng đệ thấy không nên. Tốt nhất đệ ra đó một mình rồi một mình lên đường rời khỏi thế giới này giống như lúc đệ tới. Đệ sẽ làm như vậy. Phía bên kia, nếu có thể nói thế được, chờ đón đệ sẽ có huynh ôm con Tiểu Siêu yêu quý của đệ và đệ sẽ kể nó nghe về con Mỹ tử.

Tạm biệt, bạn trung thành. Vài ngày nữa mình sẽ tái ngộ.

Cao Đài

❀ ❀ ❀

[1] Manfred Bieler (1931-2002): nhà văn (Đông) Đức.

[2] Heimito von Doderer (1896-1966): nhà văn Áo.