Chẳng ai nghi ngờ gì cả—tôi cũng vậy—rằng cái đầu nó điều khiển cái xác ghê gớm lắm. Từ thuở hồng hoang tới giờ, từ mấy gã phù thủy, kẻ giải mộng, lũ bói toán, đám lừa đảo, lang băm, thầy pháp, bác sĩ chính quy, cho tới mấy gã thôi miên, tất cả đều biết tận dụng cái trí tưởng tượng của khách hàng để kiếm cơm. Chúng nó đều hiểu rõ cái món quyền năng này mạnh mẽ và dễ kiếm chác thế nào. Bác sĩ chữa khỏi khối bệnh cho người ta bằng một viên thuốc giả, bởi họ biết rõ rằng, khi bệnh chỉ là do tâm tưởng thì niềm tin của bệnh nhân vào bác sĩ chính là liều thuốc hữu hiệu nhất.

Niềm tin vào bác sĩ. Có khi đó là tất cả những gì cần thiết. Nghe có vẻ đúng. Ngày xưa, mấy ông vua chữa bệnh lao hạch bằng cách chạm tay vào người bệnh. Ông vua chữa được khối ca kỳ diệu. Thế còn gã đầy tớ của ông ta thì sao? Có làm được không? Không—nếu hắn cứ mặc đồ của chính mình. Nhưng nếu cho hắn khoác cái áo choàng của vua vào thì sao? Tôi nghĩ là chẳng có gì để nghi ngờ cả. Chắc chắn không phải do cái chạm tay của ông vua chữa được bệnh, mà chính là niềm tin của bệnh nhân vào cái quyền năng đó. Bao nhiêu ca chữa trị thần kỳ đã xảy ra nhờ chạm vào mấy mảnh xương thánh. Liệu có phải chỉ cần tráo mấy cái xương khác vào mà bệnh nhân không hay biết thì kết quả cũng thế thôi không? Hồi tôi còn trẻ, có một mụ vợ nông dân sống cách làng tôi năm dặm, nổi tiếng khắp vùng nhờ cái trò "chữa bệnh bằng niềm tin"—đó là cách mụ gọi nghề của mình. Bệnh nhân kéo đến nườm nượp, mụ chỉ cần đặt tay lên người họ và phán: "Hãy tin đi—chỉ thế là đủ," thế là họ khỏi bệnh. Mụ chẳng phải người sùng đạo, cũng chẳng giả vờ có phép tắc gì siêu nhiên. Mụ nói chính niềm tin của bệnh nhân vào mụ mới là thứ làm nên chuyện. Vài lần tôi tận mắt thấy mụ chữa khỏi đau răng tức thì cho mẹ tôi. Ở Áo có một gã nông dân hốt bạc nhờ cái nghề này, khách khứa đủ mọi tầng lớp. Thỉnh thoảng gã lại bị tống giam vì hành nghề không bằng cấp, nhưng hễ ra tù là công việc lại phất lên như diều gặp gió, vì gã chữa quá mát tay, danh tiếng cứ thế mà lên. Ở Bavaria lại có một gã khác chữa khỏi nhiều ca khó đến nỗi phải bỏ nghề thợ dựng sân khấu để phục vụ đám khách hàng ngày càng đông đảo. Gã cứ thế làm phép năm này qua năm nọ và trở nên giàu nứt đố đổ vách. Gã không bám víu vào tôn giáo hay phép màu nào cả, chỉ đơn giản cho rằng có thứ gì đó trong cách làm của gã tạo được lòng tin nơi bệnh nhân, và chính niềm tin đó mới là thứ chữa bệnh chứ chẳng phải quyền năng huyền bí nào xuất phát từ gã.

Trong vòng một phần tư thế kỷ qua, ở Mỹ, mọc lên nhan nhản các giáo phái chữa bệnh với đủ loại tên gọi, và chúng làm nên những chuyện động trời mà chẳng cần đến một viên thuốc nào. Nào là Chữa bằng Tâm trí, Chữa bằng Niềm tin, Chữa bằng Cầu nguyện, Khoa học Tâm trí, rồi Chữa bằng Khoa học Thiên chúa giáo; rõ ràng chúng đều dùng chung một cái món công cụ cũ rích: trí tưởng tượng của bệnh nhân. Chỉ khác cái tên thôi, còn quy trình thì y chang nhau. Nhưng chúng chẳng bao giờ thừa nhận cái công cụ đó; giáo phái nào cũng vỗ ngực tự xưng rằng cách của mình là độc nhất vô nhị.

Tất nhiên là bọn chúng đều chữa khỏi được vài ca, không có gì phải bàn cãi; và cái kiểu Chữa bằng Niềm tin hay Cầu nguyện thì có lẽ chẳng gây hại gì nếu không chữa được, vì chúng không cấm bệnh nhân dùng thuốc nếu người ta muốn. Nhưng mấy giáo phái kia thì cấm tiệt thuốc men, và tuyên bố có khả năng chữa mọi loại bệnh trên đời chỉ bằng cách vận dụng sức mạnh tinh thần. Chúng nổ là chữa được cả ung thư giai đoạn cuối và những thứ bệnh mà lịch sử loài người chưa từng chữa nổi. Nghe có vẻ nguy hiểm đấy. Tôi thấy mấy tay này "chém" hơi quá tay thì phải. Nếu khiêm tốn bớt đi một tí thì người dân chắc sẽ tin hơn.

Tôi tin rằng người ta có thể chứng minh là tất cả các giáo phái "tâm trí" này, trừ cái bọn Khoa học Thiên chúa giáo ra, vẫn còn những khoảng lặng tỉnh táo; những lúc chúng lộ vẻ rụt rè, và gián tiếp thừa nhận rằng chúng không phải là Chúa. Nhưng nếu bọn Khoa học Thiên chúa giáo mà chỉ dám dừng ở mức ngang hàng với Chúa thôi thì trong cuốn Kinh Thánh sửa đổi của chúng, điều đó chẳng được chứng minh rõ ràng chút nào. Trong cuốn Kinh Thánh bình thường, Chúa thừa nhận đau đớn, bệnh tật và cái chết là có thật, nhưng bọn Khoa học Thiên chúa giáo thì biết tỏng là không phải. Chúng biết rõ, và chẳng ngại ngần gì mà không rao giảng điều đó.

Mấy tay Khoa học Thiên chúa giáo chẳng chữa nổi cái bệnh đau bụng và cảm lạnh của tôi; thế mà ông bác sĩ thú y lại làm được. Điều này khiến tôi chắc chắn rằng Khoa học Thiên chúa giáo đang "nổ" quá đà. Theo ý tôi, chúng nên tránh xa bệnh tật ra và chỉ nên tập trung vào phẫu thuật thôi. Ở lĩnh vực đó thì chúng muốn làm gì thì làm.

Ông bác sĩ thú y lấy tôi ba mươi kreutzer, tôi trả đủ; thực ra tôi còn đưa gấp đôi, cho ông ta hẳn một shilling. Còn bà Fuller thì đưa cho tôi cái hóa đơn liệt kê chi tiết một thùng xương gãy được chữa lành tại hai trăm ba mươi bốn chỗ—tính một đô la cho mỗi chỗ gãy.

"Không có gì tồn tại ngoài Tâm trí sao?"

"Chẳng có gì cả," mụ trả lời. "Mọi thứ khác chỉ là hư vô, là ảo tưởng thôi."

Tôi đưa cho mụ một tấm séc ảo, và giờ thì mụ đang kiện tôi để đòi tiền thật. Đúng là mâu thuẫn quá đi mất.