Mùa xuân năm ngoái, tôi mò ra Chicago tính đi xem Hội chợ Triển lãm, nhưng tuy chẳng xem được cái đinh gì, chuyến đi cũng không hoàn toàn vứt đi—vẫn có chút gỡ gạc. Ở New York, tôi được giới thiệu với một lão Thiếu tá bên quân đội chính quy. Lão bảo cũng đang định đi xem Triển lãm, thế là hai thằng tắp vô đi chung. Tôi phải ghé Boston trước, nhưng chuyện đó chẳng thành vấn đề; lão bảo sẽ đi cùng rồi la cà cho qua giờ. Lão trông phong độ, đô con như một tay võ sĩ giác đấu. Có điều nết nà lại dịu dàng, ăn nói thì ngọt ngào, dễ lọt tai. Đi với lão cũng vui, nhưng lão trầm tính vô cùng. Phải, và hoàn toàn đéo có một mẩu khiếu hài hước nào. Lão tò mò đủ thứ chuyện đời diễn ra quanh mình, nhưng sự bình thản của lão thì coi như bất biến; đéo cái gì làm lão mếch lòng, cũng đéo gì khiến lão lên gân được.

Nhưng chưa hết ngày thì tôi đã nhận ra: đằng sau cái vẻ êm đềm đó, chôn sâu trong người lão là một niềm đam mê cháy bỏng—đam mê uốn nắn mấy cái chướng tai gai mắt lặt vặt ngoài xã hội. Lão cuồng cái gọi là "trách nhiệm công dân"—đó là thú vui của lão. Quan điểm của lão là: mỗi thằng dân trong cái xứ cộng hòa này phải tự coi mình như một thằng cảnh sát chìm, đéo có lương nhưng vẫn phải giương mắt lên mà canh chừng luật pháp và việc thực thi luật pháp. Lão nghĩ cách duy nhất để bảo vệ quyền lợi chung là mỗi cá nhân phải xắn tay vào mà ngăn chặn hoặc đập chết ăn thịt mấy cái trò vi phạm ngay trước mắt mình.

Nghe thì cũng êm đấy, nhưng tôi nghĩ sống kiểu đó thì suốt ngày rước họa vào thân; lúc nào cũng phải nhảy chồm chồm đòi đuổi việc mấy thằng quan chức quỷ cùi lặt vặt, rồi cuối cùng chỉ nhận lại những cú cười khẩy vào mặt. Nhưng lão bảo đéo phải, tôi hiểu sai rồi: việc quái gì phải đuổi việc ai; thực ra là tuyệt đối không được đuổi việc người ta; làm thế là thất bại tập một; không, mình phải giáo huấn cái thằng đó—cải tạo nó và biến nó thành kẻ có ích ngay tại chỗ.

‘Thế là mình phải đi tố cáo thằng chả, rồi lại van xin sếp nó đừng đuổi việc, mà chỉ chửi mắng rồi giữ nó lại làm tiếp à?’

‘Đéo phải, đéo ai làm thế; chú mày đéo báo cáo báo cò gì hết, vì làm vậy là đạp đổ chén cơm của nó. Chú chỉ cần làm như sắp đi tố cáo đến nơi—khi đéo còn cách nào khác. Nhưng đó là nước cờ cuối rồi. Trò đó là dùng vũ lực, mà vũ lực thì dở lắm. Ngoại giao mới là đỉnh cao. Này nhé, nếu một thằng có khéo léo—nếu nó biết dùng chiêu ngoại giao—’

Suốt hai phút đồng hồ, chúng tôi đứng trước quầy điện đài, và chừng ấy thời gian lão Thiếu tá đã cố gây sự chú ý với mấy thằng cha vận hành trẻ măng, nhưng bọn này còn mải giỡn hớt cợt nhả với nhau. Lão Thiếu tá lên tiếng, bảo một thằng nhận cái điện văn của lão. Lão nhận lại một câu xanh rờn:

‘Tôi đồ là ông chờ thêm một phút thì cũng đéo chết được đâu nhỉ?’ Rồi tụi nó lại tiếp tục giỡn hớt.

Lão Thiếu tá gật đầu bảo ừ, lão cũng đéo vội. Rồi lão viết một cái điện văn khác:

‘Gửi Chủ tịch Công ty Điện báo Western Union:

Tối nay qua ăn tối với tôi. Tôi cho ông biết cái chi nhánh của ông nó đang làm ăn ăn hại thế nào.’

Ngay lập tức, cái thằng ranh vừa mới hỗn xược khi nãy thò tay ra giật lấy tờ điện báo. Đọc xong, mặt nó cắt không còn một giọt máu, bắt đầu xoắn xít xin lỗi với giải thích. Nó bảo nếu cái thư chết dắt này mà gửi đi thì nó mất ghế là cái chắc, rồi đời nó coi như xong, đéo xin được việc đâu nữa. Nếu lần này bỏ qua cho nó, nó thề đéo bao giờ để ai phải phàn nàn nửa lời. Kèo thương lượng thế là xong.

Lúc bước đi, lão Thiếu tá bảo:

‘Đấy, chú thấy chưa, đấy là ngoại giao đấy—và thấy nó hiệu quả chưa? Hổ báo cáo chồn làm đéo gì như mấy thằng ngu hay làm. Cái thằng ranh đó lúc nào chẳng chửi lại chú được, rồi chú chỉ có nước xách quần đi về trong nhục nhã. Nhưng trước chiêu ngoại giao thì nó đéo có cửa. Lời lẽ nhẹ nhàng cộng với ngoại giao—đấy mới là công cụ để làm việc.’

‘Ừ, tôi thấy rồi: nhưng đéo phải ai cũng có cái thế của ông. Đâu phải ai cũng thân thiết như anh em cộthoe với ngài Chủ tịch Western Union.’

‘Ồ, chú mày lại hiểu sai rồi. Tao biết đéo gì lão Chủ tịch—tao chỉ mượn danh lão làm chiêu ngoại giao thôi. Tốt cho lão, mà cũng tốt cho thiên hạ. Có mất mớ gì đâu.’

Tôi ngập ngừng, rón rén hỏi:

‘Nhưng nói dối thì có bao giờ là đúng đắn hay cao thượng đéo đâu?’

Lão đéo chấp cái sự đạo đức giả thanh cao trong câu hỏi của tôi, mà trả lời bằng một vẻ điềm tĩnh và thản nhiên đến phát sợ:

‘Được chứ, tùy lúc. Nói dối để hại người hay vơ vét cho bản thân thì đéo thể chấp nhận được, nhưng nói dối để giúp người khác, hay nói dối vì lợi ích chung—ô kìa, cái đó lại là chuyện hoàn toàn khác. Thằng đéo nào chẳng biết thế. Nhưng quan tâm đến phương pháp làm đéo gì: chú cứ nhìn vào kết quả ấy. Cái thằng ranh đó từ nay sẽ làm ăn tử tế, biết điều ngay. Mặt mũi nó sáng sủa. Rất đáng để cứu. Mẹ, đéo vì nó thì cũng vì bà mẹ nó. Đương nhiên là nó phải có mẹ—rồi có chị có em nữa chứ. Đặt mệnh lệnh lên đầu mà đéo nghĩ cho người khác thì ăn lồn! Chú biết không, cả đời tao chưa bao giờ đi đấu súng—chưa một lần nào—dù bị thách đấu như ai. Tao lúc nào cũng nhìn thấy mấy người phụ nữ tội nghiệp hay đám con nít nheo nhóc của đối phương đứng lấp ló giữa tao và nó. Họ có lỗi đéo gì đâu—tao đéo nỡ làm nát lòng họ, chú hiểu đéo đâu.’

Trong ngày hôm đó, lão đã chấn chỉnh lại cả đống chuyện bất bình lặt vặt, và lần nào cũng êm đẹp—lúc nào cũng bằng cái chiêu "ngoại giao" xịn xò và tinh tế, đéo để lại chút đắng chát nào; lão tìm thấy niềm vui và sự thỏa mãn từ mấy trò đó khiến tôi cũng phải ghen tị với cái "nghề" của lão—và có khi tôi cũng đu theo rồi nếu như cái mồm tôi có thể phét ra những câu lệch sự thật một cách tự tin như lúc tôi cầm cây viết, nấp sau mấy trang in sau một thời gian luyện tập.

Đêm muộn hôm đó, chúng tôi đi xe ngựa kéo về khu trung tâm thì có ba thằng bợm nhậu hổ báo lao lên xe. Tụi nó bắt đầu xả ra những lời chửi thề và mất dạy vô văn hóa bẩn bựa vào mặt đám hành khách đang sợ rúm người, trong đó có cả phụ nữ lẫn trẻ con. Đéo ai dám bật lại hay hó hé gì; thằng cha phụ xe cố dùng lời lẽ êm dịu và đạo đức để khuyên bảo, nhưng mấy thằng cô đồ chỉ chửi thẳng mặt rồi cười hô hố vào mặt lão. Rất nhanh, tôi thấy lão Thiếu tá nhận ra đây đúng là ngón nghề của lão rồi; rõ ràng là lão đang xáo cào cái kho ngoại giao trong đầu để chuẩn bị ra tay. Tôi cảm thấy cái câu ngoại giao đầu tiên lão thốt ra ở cái chốn này kiểu gì cũng kéo theo một cơn mưa gạch đá giễu cợt lên đầu lão, thậm chí là ăn đòn; nhưng trước khi tôi kịp thì thầm kéo lão lại thì lão đã khởi động rồi, đéo đỡ kịp nữa. Lão cất giọng, bằng một tông giọng bằng phẳng và lạnh ngắt như tiền:

‘Này phụ xe, ông phải tống mấy con lợn này xuống. Tôi sẽ phụ ông một tay.’

Tôi đéo ngờ tới kịch bản này. Trong chớp mắt, ba thằng cô đồ lao thẳng vào lão. Nhưng đéo thằng nào chạm được vào người lão. Lão tung ra ba cú đấm mà người ta chỉ có thể thấy trên đài quyền anh hạng nặng, và đéo thằng nào còn đủ sức mà bò dậy từ cái chỗ chúng nó nằm gục. Lão Thiếu tá lôi xềnh xệch từng thằng ra ngoài, quẳng mẹ chúng nó xuống đường, rồi xe lại tiếp tục lăn bánh.

Tôi há hốc miệng: bàng hoàng vì thấy một con cừu lại hành động như thế; bàng hoàng trước sức mạnh bá đạo và quả kết quả gọn gàng, dứt khoát; bàng hoàng trước cái phong cách nhanh gọn lẹ, mang tính "chuyên nghiệp" của toàn bộ vụ việc. Cái tình huống này đúng là có nét hài hước, nếu nghĩ đến chuyện cả ngày hôm nay tôi phải nghe cái cỗ máy ủi này bập bẹ về sự thuyết phục êm dịu với lại ngoại giao mềm mỏng, và tôi cũng muốn khơi cái nét đó ra để mỉa mai lão một trận; nhưng khi nhìn mặt lão, tôi biết làm thế chỉ tốn calo—cái mặt bình thản và mãn nguyện của lão đéo có lấy một tia hài hước nào; lão sẽ đéo hiểu nổi đâu. Lúc xuống xe, tôi bảo:

‘Quả là một chiêu ngoại giao tuyệt vời—thực ra là ba cú ngoại giao chí mạng đấy.’

‘Cái đó ấy hả? Đấy đéo phải ngoại giao. Chú mày sai bét rồi. Ngoại giao là cái trò hoàn toàn khác. Đéo thể áp dụng cho cái loại đó được; bọn chúng đéo hiểu được đâu. Không, đấy đéo phải ngoại giao; đấy là đòn dằn mặt.’

‘Nghe ông nói thì tôi mới—ừ, tôi nghĩ chắc ông đúng rồi.’

‘Đúng cái đéo gì mà chắc? Đương nhiên là tao đúng. Đấy đơn thuần là đòn dằn mặt thôi.’

‘Tôi cũng thấy hình thức bên ngoài nó đúng là thế thật. Thế ông có hay phải cải tạo người ta bằng cái kiểu đó không?’

‘Đéo mấy khi. Bất đắc dĩ lắm. Cùng lắm nửa năm một lần là cùng.’

‘Mấy thằng đó rồi có sống nổi không?’

‘Khỏi không à? Mẹ, đương nhiên là khỏi. Tụi nó đéo chết được đâu. Tao biết đánh vào đâu và đánh kiểu gì. Chú có thấy tao đéo đấm vào cằm tụi nó không. Đấm vô đó là gãy cổ chết mẹ tụi nó rồi.’

Tôi tin sái cổ. Tôi liền nhận xét—mà tôi tự cho là rất hóm hỉnh—rằng cả ngày lão là một con cừu ngoan ngoãn, nhưng đùng một cái lại biến thành một con cừu đực húc cổng—cái máy ủi người; nhưng với sự thẳng thắn và ngây thơ ngọt ngào, lão bảo không phải, cái máy ủi cổng là thứ hoàn toàn khác, giờ đéo ai dùng nữa. Nghe mà phát điên, tôi suýt thì phang vào mặt lão là lão đéo có chút cảm nhận sự hóm hỉnh nào khá hơn một con lừa—thực ra câu đó nằm ngay trên đầu lưỡi rồi, nhưng tôi đéo nói ra, vì biết đéo việc gì phải vội, lúc khác gọi điện thoại chửi cũng đéo sao.

Chiều hôm sau chúng tôi khởi hành đi Boston. Toa hút thuốc ở toa hạng sang đã kín chỗ, thế là lão mò sang toa hút thuốc thường. Ngồi đối diện bên kia lối đi ở dãy ghế đầu là một ông già trông hiền lành, giống dân quê, mặt mũi xanh xao bệnh tật, ông lão đang dùng chân tựa giữ cánh cửa mở ra để lấy chút không khí. Đúng lúc đó, một thằng cha gác tàu to con hối hả chạy qua, đến cửa thì khựng lại, lườm ông lão một cú nảy lửa, rồi giật mạnh cánh cửa một phát suýt chút nữa kéo văng cả cái giầy của ông lão ra. Xong xuôi nó lại cắm đầu cắm cổ đi làm việc của nó. Mấy hành khách cười ồ lên, còn ông lão thì trông tội nghiệp, xấu hổ và tủi thân thấy rõ.

Một lúc sau, thằng cha soát vé đi qua, lão Thiếu tá chặn lại và hỏi một câu với thái độ lịch sự như thói quen:

‘Anh soát vé ơi, muốn khiếu nại thái độ mất dạy của nhân viên gác tàu thì báo ở đâu nhỉ? Báo cho anh có được đéo không?’

‘Thích thì lên New Haven mà báo. Nó làm cái đéo gì ông?’

Lão Thiếu tá kể lại toàn bộ câu chuyện. Thằng cha soát vé vẻ như thấy buồn cười. Nó bảo, giọng êm ru nhưng có chút mỉa mai:

‘Theo như ông nói thì thằng gác tàu đéo chửi câu nào đúng không?’

‘Ừ, nó đéo nói câu nào.’

‘Nhưng ông bảo nó lườm chứ gì?’

‘Đúng.’

‘Rồi giật cánh cửa một cách thô bạo đúng đéo?’

‘Đúng.’

‘Toàn bộ câu chuyện chỉ có thế thôi à?’

‘Ừ, chỉ có thế thôi.’

Thằng cha soát vé mỉm cười xảo quyệt, rồi bảo:

‘Thế thì, nếu ông thích báo cáo thì cứ tự nhiên, nhưng tôi đéo hiểu ông tính làm nên trò trống gì. Ông sẽ bảo—theo như tôi hiểu—là thằng gác tàu xúc phạm ông già này. Bọn trên ban quản lý sẽ hỏi ông là nó nói cái gì. Ông bảo nó đéo nói cái lồn gì cả. Tôi đồ là bọn nó sẽ bảo: Tự ông thừa nhận nó đéo thốt ra lời nào thì ông tính quy chụp người ta xúc phạm kiểu đéo gì?’

Có tiếng xì xầm tán thưởng cái lý lẽ đanh thép của thằng cha soát vé, và nó khoái chí ra mặt—nhìn cái mặt nó là biết ngay. Nhưng lão Thiếu tá đéo hề nao núng. Lão bảo:

‘Đấy—chính anh vừa chạm đúng vào cái lỗ hổng chà xát của cái hệ thống tiếp nhận khiếu nại đấy. Mấy thằng quan chức ngành đường sắt—cũng như đám đông ngoài kia nghĩ và như anh đang nghĩ—đéo biết rằng có những loại xúc phạm đéo cần dùng đến lời nói. Cho nên đéo ai mò lên trụ sở để báo cáo về xúc phạm qua thái độ, xúc phạm qua cử chỉ, ánh mắt, vân vân; thế nhưng những cái đó lắm lúc còn nuốt đéo trôi hơn cả lời nói. Chúng nó cực kỳ khó chịu vì đéo có bằng chứng rành rành để nắm cán; và cái thằng đi xúc phạm lúc nào cũng có thể chối phắt trước mặt sếp là nó đéo hề có ý xúc phạm ai. Tôi thấy quan chức cấp cao nên có lời mời đặc biệt và khẩn thiết yêu cầu khách hàng báo cáo mấy cái trò mất dạy và vô văn hóa đéo dùng lời này mới đúng.’

Thằng cha soát vé cười khẩy, bảo:

‘Chà, làm thế thì soi kỹ quá đấy, chuẩn luôn!’

‘Nhưng đéo quá đáng đâu. Tôi sẽ báo cáo việc này ở New Haven, và tôi có cảm giác là tụi nó sẽ phải cảm ơn tôi đấy.’

Sự tự mãn trên mặt thằng cha soát vé vỡ vụn đi ít nhiều; thực ra, mặt nó sa sầm xuống khá nghiêm trọng khi nó bước đi. Tôi bảo:

‘Ông đéo rảnh đến mức đi chấp nhặt cái chuyện muỗi ấy đấy chứ?’

‘Đéo phải chuyện muỗi. Mấy cái trò này lúc nào cũng phải báo cáo. Đấy là trách nhiệm công dân và đéo ai có quyền trốn tránh. Nhưng vụ này tao đéo phải báo cáo đâu.’

‘Sao thế?’

‘Đéo cần thiết nữa. Chiêu ngoại giao sẽ giải quyết xong xuôi. Chú cứ chờ mà xem.’

Một lúc sau, thằng cha soát vé lại đi kiểm tra lượt nữa, khi đến chỗ lão Thiếu tá, nó ghé sát xuống bảo:

‘Xong rồi nhé. Ông đéo cần báo cáo nó đâu. Nó do tôi quản, lần sau mà còn thế tôi sẽ gõ đầu nó một trận.’

Lão Thiếu tá đáp lại rất xởi lởi:

‘Đấy, tôi thích cái kiểu đấy! Anh đừng nghĩ tôi làm thế vì cay cú trả thù, đéo phải đâu. Đấy là trách nhiệm—chỉ là tinh thần trách nhiệm thôi, thế thôi. Thằng anh cọc hoe của tôi là một trong các giám đốc của hãng xe lửa này, và khi nó biết anh sẽ dạy dỗ lại thằng gác tàu ngay lần tới khi nó vô học với một ông già tội nghiệp, chắc chắn nó sẽ khoái lắm đấy.’

Mặt thằng cha soát vé đéo vui như người ta tưởng, ngược lại trông xám như xỉ và méo xệch. Nó đứng ngập ngừng một lúc, rồi bảo:

‘Tôi nghĩ chắc phải xử nó ngay bây giờ mới được. Tôi đuổi việc nó luôn.’

‘Đuổi việc nó! Giải quyết được đéo gì? Anh đéo nghĩ là dạy cho nó biết điều rồi giữ nó lại làm thì khôn khéo hơn à?’

‘Ừ thì, nghe cũng có lý. Thế ông đề xuất sao?’

‘Nó xúc phạm ông già này trước mặt bao nhiêu người. Hay là bảo nó ra đây xin lỗi công khai trước mặt mọi người đi?’

‘Tôi gọi nó ra ngay. Và tôi muốn nói thế này: Nếu ai cũng làm như ông, có gì báo cho tôi chứ đéo câm như hến rồi ra ngoài chửi đổng hãng xe, thì mọi chuyện đã đéo nát thế này. Cảm ơn ông nhiều nhé.’

Thằng gác tàu mò ra xin lỗi. Sau khi nó đi khỏi, lão Thiếu tá bảo:

‘Chú thấy chưa, đơn giản và dễ dàng đéo chịu được. Thằng dân thường thì đéo làm được trò trống gì—nhưng ông anh cọc hoe của giám đốc thì muốn cái đéo gì mà chẳng được.’

‘Nhưng ông có thật sự là anh cọc hoe của giám đốc đéo đâu?’

‘Lúc nào chẳng thế. Bất cứ khi nào lợi ích công cộng đòi hỏi. Tao có anh cọc hoe ở tất cả các hội đồng quản trị—mọi nơi mọi lúc. Đỡ tốn bao nhiêu công sức.’

‘Cái mối quan hệ đó rộng vãi lồn nhỉ.’

‘Ừ. Tao có hơn ba trăm thằng anh cọc hoe kiểu thế.’

‘Thế đéo có thằng soát vé nào nghi ngờ cái quan hệ đó à?’

‘Tao chưa gặp trường hợp nào. Thề có chúa—chưa từng luôn.’

‘Sao ông đéo để nó đuổi mẹ thằng gác tàu đi cho xong, việc gì phải giữ cái chính sách ưa thích đó. Ông biết thừa là nó đáng bị thế mà.’

Lão Thiếu tá trả lời bằng một thái độ trông có vẻ hơi mất kiên nhẫn:

‘Chú mày dừng lại suy nghĩ một chút thì đéo bao giờ hỏi cái câu ngu ngốc đó. Thằng gác tàu là con chó à mà phải dùng cách của chó với nó? Nó là một con người và cũng phải vật lộn sống như ai. Và nó lúc nào cũng có chị em gái, hoặc mẹ, hoặc vợ con phải nuôi. Lúc nào cũng thế—đéo có ngoại lệ. Khi chú tước đi cần câu cơm của nó là chú tước luôn cơm áo của gia đình nó—mà họ có làm cái đéo gì chú đâu? Đéo làm gì cả. Thế thì đuổi một thằng gác tàu mất dạy rồi lại rước một thằng mất dạy khác về thì lời lộc đéo gì? Ngu vãi lồn. Chú đéo thấy cái việc khôn ngoan nhất là cải tạo thằng gác tàu rồi giữ nó lại à? Đương nhiên là thế rồi.’

Rồi lão trích dẫn lại với sự thán phục về cách xử lý của một ông trưởng phân đoạn thuộc hãng xe Consolidated, trong một vụ mà thằng bẻ ghi có hai năm kinh nghiệm đã bất cẩn một lần làm tàu trật đường ray khiến mấy người chết. Dân chúng kéo đến uất hận đòi đuổi việc thằng đó, nhưng ông trưởng phân đoạn bảo:

‘Không, các người sai rồi. Nó đã nhận được bài học xương máu, nó đéo bao giờ làm trật đường ray nữa đâu. Giờ nó có giá trị gấp đôi ngày trước. Tôi sẽ giữ nó lại.’

Chúng tôi chỉ gặp thêm một vụ đụng độ nữa trên tàu. Đoạn giữa Hartford và Springfield, một thằng ranh bán báo rao ầm ĩ với một tay ôm đầy sách báo, rồi thả một bản đọc thử vào đùi một ông khách đang ngủ gật, làm ông này giật mình tỉnh giấc. Lão ta cay cú vãi lồn, rồi lão cùng hai thằng bạn bàn tán về cái trò thô bạo này một cách rất gay gắt. Bọn họ gọi phụ trách toa hạng sang ra, mô tả lại vụ việc và quyết tâm đòi đuổi việc thằng ranh bán báo. Ba thằng cha khiếu nại này là mấy thương gia giàu có ở Holyoke, và rõ ràng là thằng cha phụ trách toa có phần nể sợ tụi nó. Nó cố xoa dịu bọn họ, giải thích rằng thằng ranh đéo thuộc quyền quản lý của nó mà thuộc về một công ty phát hành báo; nhưng đéo ăn thua.

Thế là lão Thiếu tá đứng ra làm chứng cho bên bị. Lão bảo:

‘Tôi nhìn thấy toàn bộ sự việc. Mấy vị đây đéo có ý làm trầm trọng hóa vấn đề, nhưng thực tế là các vị đang làm thế đấy. Thằng ranh đéo làm gì khác ngoài những trò mà mọi thằng bán báo trên tàu vẫn làm. Nếu các vị muốn uốn nắn thói quen và cải tạo thái độ của nó, tôi đồng ý và sẵn sàng giúp một tay, nhưng đuổi việc nó mà đéo cho nó một cơ hội thì đéo công bằng chút nào.’

Nhưng mấy thằng cha đó đang nóng mắt, đéo chịu thương lượng gì hết. Tụi nó bảo tụi nó thân thiết với Chủ tịch hãng Boston & Albany, ngày mai tụi nó sẽ gác lại mọi việc để lên Boston xử đẹp thằng ranh này.

Lão Thiếu tá bảo lão cũng sẽ có mặt ở đó, và sẽ làm hết sức để cứu thằng ranh. Một thằng cha trong nhóm nhìn lão từ trên xuống dưới rồi bảo:

‘Xem ra đây sẽ là cuộc đấu xem ai có vây cánh mạnh hơn với ông Chủ tịch nhỉ. Ông có biết cá nhân ông Bliss đéo đâu?’

Lão Thiếu tá điềm tĩnh bảo:

‘Biết chứ; lão là ông bác tao mà.’

Tác dụng thấy rõ ngay. Một sự im lặng gượng gạo kéo dài cả phút đồng hồ; rồi những lời xoa xịu và nửa úp nửa mở thừa nhận mình quá vội vàng và tự ái quá đà bắt đầu tung ra, và chẳng mấy chốc mọi thứ lại êm đẹp, hòa nhã và thân thiện, rồi tụi nó quyết định bỏ qua chuyện này, đéo đụng đến chén cơm của thằng ranh nữa.

Mọi chuyện diễn ra đúng như tôi đoán: Chủ tịch hãng tàu đéo phải bác của lão Thiếu tá—trừ phi là nhận vơ, và chỉ áp dụng cho riêng ngày hôm đó và chuyến tàu đó thôi.

Chuyến về chúng tôi đéo gặp sự cố nào. Chắc tại vì đi chuyến tàu đêm nên ngủ cmn hết cả lượt.

Chúng tôi rời New York tối thứ Bảy bằng đường sắt Pennsylvania. Sau bữa sáng sáng hôm sau, chúng tôi sang toa hạng sang, nhưng thấy ở đó chán ngắt và tẻ nhạt. Đéo có mấy ai và cũng đéo có chuyện gì xảy ra. Thế là chúng tôi mò sang cái phòng hút thuốc nhỏ của chính toa đó và thấy có ba thằng cha ở trong. Hai thằng đang cằn nhằn về một cái quy định của hãng—quy định cấm đánh bài trên tàu vào ngày Chủ nhật. Tụi nó đang chơi dở ván bài xì dách vô hại thì bị bắt dừng. Lão Thiếu tá thấy hứng thú. Lão hỏi thằng cha thứ ba:

‘Ông có phản đối trò đánh bài này đéo?’

‘Đéo phản đối. Tôi là giáo sư Yale và là người có đạo, nhưng định kiến của tôi đéo đến mức hẹp hòi thế.’

Thế là lão Thiếu tá bảo hai thằng kia:

‘Mấy ông cứ việc chơi tiếp đi, đéo ai ở đây phản đối đâu.’

Một thằng đéo dám liều, nhưng thằng kia bảo thích chơi tiếp nếu lão Thiếu tá tham gia cùng. Thế là tụi nó trải cái áo khoác lên đùi và ván bài lại tiếp tục. Chẳng mấy chốc, thằng cha soát vé toa hạng sang mò đến, cất giọng hống hách:

‘Thôi thôi, mấy ông kia, đéo được làm thế. Cất bài đi—đéo cho phép đâu.’

Lão Thiếu tá đang xóc bài. Lão cứ tiếp tục xóc, rồi hỏi:

‘Lệnh cấm này là của ai đấy?’

‘Lệnh của tôi. Tôi cấm đấy.’

Lão bắt đầu chia bài. Lão Thiếu tá hỏi:

‘Anh tự nghĩ ra cái trò này à?’

‘Trò gì?’

‘Cái trò cấm đánh bài vào ngày Chủ nhật ấy.’

‘Đéo—đương nhiên là không.’

‘Thế ai nghĩ ra?’

‘Công ty.’

‘Thế thì đéo phải lệnh của anh rồi, mà là của công ty. Có đúng thế đéo đâu?’

‘Đúng. Nhưng các ông đéo dừng chơi à! Tôi yêu cầu các ông phải dừng chơi ngay lập tức.’

‘Vội vã đéo giải quyết được gì, mà lắm lúc còn hỏng việc. Ai ủy quyền cho công ty đưa ra cái lệnh này?’

‘Thưa ông, cái đó đéo liên quan gì đến tôi, và—’

‘Nhưng anh quên mất là đéo phải chỉ có một mình anh ở đây. Có khi nó lại liên quan đến tôi đấy. Thực sự là nó cực kỳ quan trọng với tôi. Tôi đéo thể vi phạm một quy định pháp luật của đất nước mà đéo tự làm nhục mình; tôi đéo thể để bất kỳ cá nhân hay tập đoàn nào hạn chế quyền tự do của tôi bằng mấy cái quy định chui—cái trò mà các hãng xe lửa lúc nào cũng lén lút làm—mà đéo làm nhục cái danh xưng công dân của tôi. Cho nên tôi quay lại câu hỏi cũ: Dựa vào cái quyền đéo gì mà công ty lại ra cái lệnh này?’

‘Tôi đéo biết. Đấy là việc của họ.’

‘Của tôi nữa. Tôi đéo tin là công ty có quyền ra cái quy định đó. Tuyến đường này chạy qua mấy tiểu bang. Anh có biết hiện tại chúng ta đang ở bang nào và luật của bang đó quy định thế nào về mấy vụ này đéo?’

‘Luật của bang đéo liên quan đến tôi, nhưng lệnh của công ty thì có. Trách nhiệm của tôi là dừng cái trò này lại, và nó phải dừng lại.’

‘Có thể; nhưng việc đéo gì phải vội. Ở khách sạn người ta dán quy định trong phòng, nhưng lúc nào cũng phải trích dẫn luật của bang ra để làm căn cứ. Tôi đéo thấy dán cái lồn gì kiểu đó ở đây cả. Làm ơn trưng ra cái căn cứ xem nào rồi hãy quyết định, vì chính anh cũng thấy là anh đang làm hỏng ván bài của người ta đấy.’

‘Tôi đéo có cái đó, nhưng tôi có lệnh, thế là đủ. Phải chấp hành.’

‘Đừng có phán bừa. Tốt nhất là đôi bên cùng xem xét lại vấn đề mà đéo cần nóng nảy hay vội vã, xem thử vị thế chúng ta ở đâu trước khi một trong hai bên mắc sai lầm—vì việc tước đoạt quyền tự do của một công dân Hoa Kỳ là cái chuyện nghiêm trọng hơn nhiều so với cái suy nghĩ nông choẹt của anh và hãng xe lửa, và đéo ai được làm thế với cá nhân tôi trừ khi kẻ đó chứng minh được cái quyền đó. Nào—’

‘Thưa ông, ông có chịu bỏ mấy lá bài xuống đéo?’

‘Rồi sẽ đến lúc, có thể thế. Tùy tình hình. Anh bảo cái lệnh này phải được chấp hành. "Phải". Nghe đao to búa lớn phết nhỉ. Chính anh cũng thấy nó đao to búa lớn thế nào rồi đấy. Một công ty khôn ngoan đéo bao giờ trang bị cho anh một cái lệnh khắc nghiệt thế này mà đéo đi kèm hình phạt cho kẻ vi phạm cả. Nếu không thì cái lệnh đó nguy cơ thành tờ giấy chùi đít cho thiên hạ cười vào mặt. Thế cái hình phạt dành cho kẻ vi phạm cái luật này là cái đéo gì?’

‘Hình phạt? Tôi chưa nghe thấy có hình phạt nào bao giờ.’

‘Chắc chắn là anh nhầm mẹ rồi. Công ty của anh ra lệnh cho anh mò ra đây phá bĩnh một trò giải trí vô hại một cách thô bạo, nhưng lại đéo cho anh cái công cụ nào để thực thi cái lệnh đó! Anh đéo thấy thế là vớ vẩn à? Anh sẽ làm gì khi người ta đéo chịu nghe lời?’ Anh có giật bài của người ta đéo?’

‘Đéo.’

‘Anh có tống cổ kẻ vi phạm xuống ở ga tiếp theo đéo?’

‘Thì, đéo—đương nhiên là đéo thể nếu ông ta có vé.’

‘Anh có lôi người ta ra tòa đéo?’

Thằng cha soát vé câm nín, mặt hiện rõ sự lúng túng. Lão Thiếu tá lại bắt đầu chia ván mới, rồi bảo:

‘Anh thấy đấy, anh hoàn toàn bất lực, và công ty đã biến anh thành một thằng hề. Anh được giao một cái lệnh hống hách, anh xả ra một cách hổ báo chồn mồi, đến khi mổ xẻ vấn đề thì anh mới phát hiện ra mình đéo có cách nào để ép người ta nghe lời.’

Thằng cha soát vé bảo, với vẻ sĩ diện lạnh ngắt:

‘Mấy ông đã nghe lệnh rồi, trách nhiệm của tôi đến đây là hết. Còn việc có nghe hay không thì tùy mấy ông.’ Nói rồi nó quay lưng tính đi.

‘Nhưng từ từ đã. Chuyện đã xong đéo đâu. Tôi nghĩ anh nhầm về việc trách nhiệm của anh đã hết; nhưng nếu nó hết thật thì cá nhân tôi lại có một trách nhiệm phải thực hiện đây.’

‘Ý ông là sao?’

‘Anh có tính báo cáo việc tôi đéo chấp hành lệnh lên trụ sở ở Pittsburg đéo?’

‘Đéo. Làm thế thì giải quyết được gì?’

‘Anh phải báo cáo tôi, không thì tôi sẽ báo cáo anh.’

‘Báo cáo tôi vì cái đéo gì?’

‘Vì tội đéo chấp hành lệnh của công ty trong việc dừng cái trò chơi này lại. Là một công dân, trách nhiệm của tôi là phải giúp hãng xe lửa giữ cho nhân viên của họ làm đúng bổn phận.’

‘Ông nói nghiêm túc đấy à?’

‘Nói thật đéo đùa. Tôi đéo có thù oán gì với cá nhân anh, nhưng tôi có chuyện với anh trên tư cách một nhân viên—đó là anh đéo thực thi cái lệnh đó, và nếu anh đéo báo cáo tôi thì tôi phải báo cáo anh. Và tôi sẽ làm thật.’

Thằng cha soát vé nhìn ngu ngơ ra mặt, ngẫm nghĩ một lúc; rồi nó thốt lên:

‘Tôi hình như đang tự rước họa vào thân thì phải! Mọi thứ loạn cào cào lên rồi; tôi đéo hiểu cái cừ gì đang xảy ra nữa; trước giờ đéo bao giờ có chuyện này; tụi nó lúc nào cũng đầu hàng đéo nói một câu, nên tôi đéo bao giờ thấy cái lệnh ngu học đéo có hình phạt này nó buồn cười thế nào. Tôi đéo muốn báo cáo ai, mà cũng đéo muốn bị báo cáo—mẹ, làm thế có khi hại đời tôi mất! Rồi rồi, mấy ông cứ chơi tiếp đi—chơi cả ngày cũng được—rồi đừng có gây chuyện nữa đấy nhé!’

‘Đéo phải, tao ngồi đây chỉ để đòi lại quyền lợi cho ông bạn này thôi—giờ ông ấy lấy lại chỗ được rồi. Nhưng trước khi đi, anh có thể cho tao biết anh nghĩ cái công ty này ra cái quy định này để làm cái đéo gì không? Anh có nghĩ ra được lý do nào đéo? Ý tao là một lý do hợp lý ấy—một lý do đéo phải nghe qua đã thấy vớ vẩn do một thằng đần nghĩ ra?’

‘Ơ thì, chắc chắn là có chứ. Lý do nó ra đời thì rõ ràng quá rồi còn gì. Là để bảo vệ cảm xúc của các hành khách khác—mấy người có đạo ấy. Người ta đéo thích ngày Chủ nhật thiêng liêng lại bị vẩn đục bởi trò đánh bài trên tàu.’

‘Tao đoán ngay mà. Tụi nó sẵn sàng làm vẩn đục cái ngày đó bằng việc tự mình đi lại vào ngày Chủ nhật, nhưng lại đéo muốn người khác—’

‘Đóa mẹ, ông nói đúng vãi lồn! Tôi đéo bao giờ nghĩ ra cái đó luôn. Thực ra thì, soi kỹ ra thì cái quy định này nó ngu thật.’

Đúng lúc này, thằng cha phụ trách tàu mò đến, tính dẹp ván bài bằng cái thái độ cực kỳ cửa trên, nhưng thằng cha soát vé toa hạng sang đã kéo lại, lôi ra một góc giải thích. Từ đó đéo ai nghe thấy gì về vụ này nữa.

Tôi nằm bệt giường mất mười một ngày ở Chicago nên đéo nghía được tí nào cái Triển lãm, vì vừa mới đi lại được là phải mò về bờ Đông ngay. Lão Thiếu tá đã đặt và trả tiền cho một cái phòng riêng trên toa giường nằm từ hôm trước khi đi, để tôi có nhiều khoảng trống mà nghỉ ngơi cho thoải mái; nhưng khi chúng tôi đến ga thì có sự cố nhầm lẫn và cái toa của chúng tôi đéo được nối vào. Thằng cha phụ trách tàu đã giữ lại một khoang cho chúng tôi—nó bảo đấy là cách tốt nhất nó có thể làm rồi. Nhưng lão Thiếu tá bảo chúng tôi đéo vội, cứ chờ cho đến khi nối xong cái toa đó vào thì thôi. Thằng cha phụ trách tàu đáp lại bằng vẻ mỉa mai thân thiện:

‘Có thể là các ông đéo vội, đúng như ông nói, nhưng chúng tôi thì có đấy. Nào, lên tàu đi các ông, lên tàu đi—đừng để chúng tôi phải chờ.’

Nhưng lão Thiếu tá đéo chịu lên tàu mà cũng đéo cho tôi lên. Lão đòi cái toa của lão, và bảo nhất định phải có. Điều này làm thằng cha phụ trách tàu đang vội vã mồ hôi nhễ nhại mất kiên nhẫn, nó bảo:

‘Đấy là cách tốt nhất chúng tôi làm được rồi—chúng tôi đéo thể làm chuyện vô lý được. Các ông lấy cái khoang này hoặc là đéo có gì hết. Có sự nhầm lẫn và giờ đéo sửa được nữa đâu. Chuyện này thỉnh thoảng vẫn xảy ra, và đéo còn cách nào khác là phải chịu đựng và chấp nhận thôi. Người khác người ta vẫn chịu đấy thôi.’

‘À, đấy, chính là chỗ đó đấy. Nếu tụi nó biết giữ lấy quyền lợi của mình và ép thực thi thì anh đã đéo mò ra đây chà đạp quyền lợi của tôi một cách trơ trẽn thế này. Tôi đéo có ý định gây rắc rối vô lý cho anh, nhưng trách nhiệm của tôi là phải bảo vệ cái thằng tiếp theo đéo bị ăn quả lừa kiểu này. Cho nên tôi phải có cái toa của tôi. Không thì tôi sẽ ở lại Chicago và kiện cái hãng này vì vi phạm hợp đồng.’

‘Kiện hãng xe?—vì cái chuyện muỗi này á?!’

‘Đương nhiên.’

‘Ông nói thật đấy à?’

‘Thật chứ đéo đùa.’

Thằng cha phụ trách tàu nhìn lão Thiếu tá với vẻ kinh ngạc, rồi bảo:

‘Bó tay luôn—mới lạ vãi lồn—tôi chưa gặp cái thể loại này bao giờ. Nhưng tôi thề là tôi tin ông sẽ làm thật. Nghe này, tôi sẽ gọi trưởng ga ra đây.’

Khi ông trưởng ga mò ra, ông ta khá là bực bội—bực với lão Thiếu tá chứ đéo phải với cái thằng làm sai. Ông ta khá là cộc lốc, và giữ nguyên cái lập trường mà thằng cha phụ trách tàu đã đưa ra từ đầu; nhưng đéo thể làm lay chuyển được cái tay pháo thủ ăn nói ngọt ngào này, lão vẫn khăng khăng đòi phải có cái toa của mình. Tuy nhiên, rõ ràng là chỉ có một bên nắm đằng chuôi trong vụ này, và bên đó là lão Thiếu tá. Ông trưởng ga dẹp bỏ cái vẻ bực bội, trở nên vui vẻ và thậm chí có phần nửa như xin lỗi. Thời cơ thương lượng đã đến, và lão Thiếu tá nhượng bộ một bước. Lão bảo lão sẽ bỏ cái phòng riêng đã đặt, nhưng lão phải có một cái phòng riêng khác. Sau một hồi sục sạo, người ta tìm được một cái phòng mà chủ nhân của nó có thể thuyết phục được; người đó đổi phòng lấy cái khoang của chúng tôi, và cuối cùng chúng tôi cũng khởi hành được. Tối đó thằng cha phụ trách tàu ghé thăm chúng tôi, thái độ rất tử tế, lịch sự và chu đáo, chúng tôi nói chuyện dài và trở thành bạn tốt của nhau. Nó bảo nó ước gì thiên hạ hay gây rắc rối hơn—làm thế sẽ có tác dụng rất tốt. Nó bảo đéo thể trông chờ các hãng xe lửa làm hết trách nhiệm với hành khách trừ khi chính hành khách cũng phải có chút quan tâm đến cái quyền lợi của mình.

Tôi cứ tưởng cái công cuộc cải tạo xã hội của chuyến đi đến đây là hết rồi, nhưng đéo phải. Trong toa ăn vào buổi sáng, lão Thiếu tá gọi món gà nướng. Thằng phục vụ bảo:

‘Trong thực đơn đéo có món đó ông ơi; chúng tôi đéo phục vụ cái gì ngoài những món có trong thực đơn.’

‘Cái ông khách đằng kia đang ăn gà nướng kìa.’

‘Ừ, nhưng ông đó khác. Ông đó là một trong các giám sát của hãng tàu.’

‘Thế thì tao lại càng phải có gà nướng. Tao đéo thích cái kiểu phân biệt đối xử này. Nhanh lên—mang cho tao con gà nướng.’

Thằng phục vụ gọi quản lý ra, ông này giải thích bằng giọng nhỏ nhẹ và lịch sự rằng cái chuyện đó là đéo thể—nó trái với quy định, mà quy định thì rất nghiêm ngặt.

‘Được rồi, thế thì anh phải áp dụng nó một cách bình đẳng hoặc là phá vỡ nó một cách bình đẳng. Anh phải tịch thu con gà của ông khách kia hoặc là mang cho tao một con.’

Thằng quản lý lúng túng, đéo biết phải làm sao. Nó bắt đầu đưa ra mấy cái lý lẽ lủng củng, nhưng đúng lúc đó thằng cha phụ trách tàu đi ngang qua và hỏi có chuyện gì. Thằng quản lý giải thích rằng ở đây có một vị khách khăng khăng đòi ăn gà trong khi quy định đéo cho phép và thực đơn đéo có. Thằng cha phụ trách tàu bảo:

‘Cứ giữ đúng quy định—chú đéo có quyền lựa chọn đâu. Từ từ đã—có phải vị khách này đéo?’ Rồi nó cười bảo: ‘Mẹ cái quy định đi—đây là lời khuyên chân thành của tao này: ông ấy thích cái đéo gì cứ cho cái đó—đừng có để ông ấy nổi máu đòi quyền lợi lên. Ông ấy đòi cái gì cứ cho cái đó; nếu đéo có thì dừng tàu lại mà đi mua.’

Lão Thiếu tá ăn con gà, nhưng lão bảo lão ăn vì tinh thần trách nhiệm và để thiết lập một nguyên tắc, chứ lão đéo thích ăn gà.

Tôi bỏ lỡ cái Triển lãm thì đúng thật, nhưng tôi lại học lỏm được vài chiêu ngoại giao mà tôi và độc giả có thể sẽ thấy khá là tiện lợi và hữu ích trên đường đời sau này.