(GHI CHÚ.—Trò này không phải hư cấu đâu nhá. Tôi nghe chính miệng một cha xứ từng làm thầy giáo ở Woolwich bốn mươi năm trước kể lại, ông ta đem cả danh dự ra đảm bảo tính xác thực hẳn hoi đấy.—M.T.)

Đó là tại một buổi đại yến ở London nhằm vinh danh một trong vài cái tên quân sự lừng lẫy bậc nhất của cái xứ Anh quốc thời này. Vì vài lý do tế nhị rồi ai cũng sẽ hiểu, tôi xin phép giấu cái tên thật cùng mớ chức danh của hắn, cứ gọi tạm hắn là Trung tướng Lãnh chúa Arthur Scoresby, Huân chương Chữ thập Bội tinh, Huân chương Hiệp sĩ, vân vân và mây mây. Cái danh xưng lừng lẫy đúng là có sức mê hoặc ghê gớm! Bằng xương bằng thịt, vị bán thần ấy đang ngồi chễm chệ ngay đó—mới ba mươi năm trước thôi, từ cái chiến trường Crimean, cái tên hắn bất ngờ vụt sáng đỉnh cao rồi vang danh vĩnh viễn, khiến tôi phải nghe đến cả vạn lần. Được nhìn ngắm, ngắm nghía cái gã bán thần ấy đối với tôi thật chẳng khác nào cao lương mỹ vị; tôi dán mắt vào hắn, soi mói, ghi nhận: sự điềm tĩnh, nét kín kẽ, vẻ uy nghi quý phái trên gương mặt; sự trung thực ngây ngô hiện rõ toàn thân; và cái sự đéo biết gì về sự vĩ đại của chính mình—đéo biết đến hàng trăm đôi mắt ngưỡng mộ đang dán chặt vào hắn, đéo biết đến thứ tình cảm tôn thờ sâu sắc, chân thành đang sục sôi từ lồng ngực những người xung quanh hướng về phía hắn.

Cha xứ ngồi bên trái tôi là một người quen cũ—bây giờ làm linh mục chứ nửa đời đầu toàn chinh chiến nơi chiến trường và làm thầy giáo ở học viện quân sự Woolwich. Đúng cái lúc tôi đang mải mê chiêm bái, một ánh mắt kỳ quái, đầy ẩn ý lóe lên trong mắt ông ta. Ông ta ghé sát xuống, thì tào confidential vào tai tôi—chỉ tay về phía gã anh hùng của bữa tiệc: "Nói nhỏ chú mày nghe nhé—cái vinh quang của nó hoàn toàn là ăn may—chẳng qua là sản phẩm của một sự đỏ đên hư cấu mà thôi."

Cái phán quyết này làm tôi sốc nặng. Dù ông ta có bảo người đó là Napoleon, Socrates hay Solomon thì tôi cũng chẳng thể ngỡ ngàng hơn được nữa.

Mấy ngày sau, lời giải thích cho câu nói quái dị đó mới lộ diện, và đây là những gì vị Linh mục đã kể cho tôi nghe.

Tầm bốn mươi năm trước, tôi làm giảng viên ở Học viện Quân sự Woolwich. Lúc ấy tôi có mặt trong buổi thi sát hạch sơ bộ của gã trẻ tuổi Scoresby. Nói thật, lòng trắc ẩn của tôi nhói lên đau đớn; vì cả lớp đứa nào đứa nấy trả lời trôi chảy, sáng cựa, còn hắn—chao ôi, hắn đéo biết một cái đinh gỉ gì cả. Hắn rõ ràng là một thằng đần ngoan ngoãn, dễ thương, lành tính và ngây thơ; bởi thế nhìn hắn đứng đó, thanh thản như một pho tượng đá rồi phang ra những câu trả lời ngu ngốc và dốt nát một cách kỳ diệu, tôi đau lòng không chịu nổi. Sự thương hại trong tôi nổi lên cuồn cuộn. Tôi tự bảo, kỳ thi tới mà để nó thi thật thì rớt đài là cái chắc; thôi thì coi như làm tí từ thiện vô hại, đỡ cho nó ngã bớt đau vậy.

Tôi lôi hắn ra một góc, phát hiện hắn chỉ biết một tẹo tèo teo về lịch sử Caesar, ngoài ra đéo biết gì khác. Thế là tôi lao vào luyện hắn như luyện nô lệ, bắt học thuộc lòng một bộ câu hỏi tủ về Caesar mà tôi biết chắc là đề thi sẽ ra. Thề có Chúa, đến ngày thi, hắn lọt lưới một cách mỹ mãn! Hắn qua môn nhờ cái trò 'học vẹt' nông choẹt đó, lại còn được khen ngợi hết lời, trong khi những đứa giỏi gấp ngàn lần hắn thì rớt chổng cọng dù. Nhờ một tai nạn may mắn lạ kỳ—cái thứ tai nạn cả thế kỷ chắc đéo xảy ra đến lần thứ hai—người ta chẳng hỏi hắn bất kỳ câu nào nằm ngoài cái giới hạn hẹp tòi mà tôi đã luyện.

Thật sự là ngã ngửa. Ấy thế mà suốt khóa học, tôi vẫn ở bên bọc lót cho hắn, với tâm thế của một người mẹ nuôi đứa con tật nguyện; và lần nào hắn cũng thoát hiểm—toàn nhờ phép màu mới tài chứ.

Rồi cái thứ chắc chắn sẽ lột mặt nạ và kết liễu hắn cuối cùng cũng đến: môn Toán. Tôi quyết định làm cho cái chết của hắn diễn ra êm ái nhất có thể; thế là tôi lại nhồi, lại luyện, luyện rồi nhồi đúng mấy dạng bài mà giám khảo dễ ra nhất, rồi tống hắn vào cuộc chơi. Ôi đại ca ơi, tưởng tượng cái kết quả xem: tôi suýt đứng tim khi hắn rinh luôn giải nhất! Đã thế lại còn được tán dương ngập đầu ngập cổ nữa chứ.

Ngủ nghê gì nữa! Cả tuần liền tôi đéo tài nào chợp mắt. Lương tâm nó cắn rứt tôi ngày đêm. Những gì tôi làm hoàn toàn là do thương hại, chỉ muốn giảm xóc cho gã trẻ tuổi tội nghiệp—có mơ tôi cũng đéo ngờ được cái kết cục vô lý đùng đùng như thế. Tôi cảm thấy mình tội lỗi và khốn nạn chẳng khác nào kẻ tạo ra con quái vật Frankenstein. Tôi vừa dâng một thằng óc bã mía lên lộ trình thăng tiến rực rỡ cùng những trách nhiệm khổng lồ, và chỉ có một kịch bản duy nhất sẽ xảy ra: hắn cùng cái đống trách nhiệm đó sẽ sụp đổ dây chuyền ngay cơ hội đầu tiên.

Đúng lúc đó thì Chiến tranh Crimean nổ ra. Tôi tự chửi thầm: Mẹ kiếp, nhất định phải có chiến tranh mới chịu được sao; sao không để hòa bình cho cái thằng lừa này tự lăn ra chết trước khi bị lộ cơ chứ? Tôi nín thở chờ địa chấn. Và nó đến thật. Đến mức làm tôi chao đảo cả người. Hắn chính thức được phong hàm Đại úy ở một trung đoàn bộ binh! Biết bao thằng giỏi giang phải phục vụ đến bạc đầu mới mò tới cái tầm cao ấy. Ai mà ngờ được người ta lại đi tống cái trách nhiệm nặng ngàn cân lên cái bờ vai xanh rờn và ăn hại như thế? Giá như người ta cho hắn làm chuẩn úy thì tôi còn ráng chịu được; đằng này lại là Đại úy—nghĩ xem! Tôi tưởng tóc mình bạc trắng luôn đêm đó rồi chứ.

Thế là chú mày xem tôi đã làm gì—một kẻ vốn thèm thèm sự an nhàn và lười nhát như tôi! Tôi tự bảo, mình phải chịu trách nhiệm với đất nước về gã này, mình phải đi theo hắn để bảo vệ đất nước khỏi bàn tay hắn càng nhiều càng tốt. Thế là tôi gom góp sạch bách mớ vốn liếng còm cõi tích góp qua bao năm làm việc cật lực và tiết kiệm tằn tiện, thở dài một cái rồi chi tiền mua một suất Chuẩn úy trong trung đoàn của hắn, rồi hai thầy trò dắt díu nhau ra chiến trường.

Và ở đó—ôi mẹ ơi, nó kinh hoàng làm sao. Sai lầm ư? Hắn có làm cái đéo gì ngoài phạm sai lầm đâu! Nhưng chú mày hiểu đấy, đéo ai biết bí mật của cái gã này—ai cũng nhìn hắn qua một cái kính phóng đại sai lệch, nên lần nào cũng diễn giải hành động của hắn theo hướng thần thánh hóa—thành ra mấy cái sai lầm ngu đần của hắn lại được coi là thiên tài bộc phát; thề là họ tin sái cổ luôn! Mấy cái lỗi nhẹ nhất của hắn cũng đủ làm một người tỉnh táo phải khóc thầm; và chúng làm tôi khóc thật—lại còn điên tiết và chửi rủa thầm nữa. Nhưng cái thứ làm tôi luôn mồ hôi hột vì sợ hãi là cứ mỗi lần hắn phạm một sai lầm mới, danh tiếng của hắn lại càng thêm lấp lánh! Tôi cứ lẩm bẩm: Nó mà lên cao quá, đến lúc bị lộ ra thì chắc như mặt trời rụng khỏi bầu trời mất.

Hắn cứ thế leo tót lên, hết cấp này đến cấp khác, đè lên xác của các cấp trên, cho đến tận khoảnh khắc nảy lửa nhất trong trận chiến... Trung tá của chúng tôi trúng đạn gục xuống, tim tôi nhảy tót lên tận cổ họng, vì Scoresby là gã kế vị! Xong phim rồi, tôi tự bảo; mười phút nữa là cả lũ chúng ta xuống âm phủ chầu trời hết, chắc chắn luôn.

Trận chiến diễn ra cực kỳ khốc liệt; quân đồng minh đang chịu lép vớ và rút lui trên toàn mặt trận. Trung đoàn chúng tôi chiếm giữ một vị trí sống còn; một sai lầm lúc này đồng nghĩa với diệt vong. Ngay thời khắc sinh tử đó, gã điên bất tử này đã làm cái gì? Hắn tự ý tách trung đoàn khỏi vị trí và ra lệnh xung phong qua cái đồi bên cạnh—nơi đéo có một mống kẻ thù nào cả! "Thôi xong đời mày rồi!" Tôi thầm bảo; "Cuối cùng thì ngày này cũng đến."

Và thế là chúng tôi lao đi, tràn qua sườn đồi trước khi cái hành động điên rồ đó kịp bị phát hiện và ngăn lại. Và chúng tôi thấy cái gì? Cả một đại quân Nga dự bị nằm im lìm đéo ai ngờ tới! Rồi chuyện gì xảy ra? Chúng tôi bị nuốt chửng ư? Trong chín mươi chín trên một trăm trường hợp thì chắc chắn là như thế. Nhưng đéo nhé; bọn Nga lại suy luận rằng đéo có cái trung đoàn đơn độc nào lại dám mò sang đó kiếm ăn vào cái giờ này. Đây chắc chắn là toàn bộ quân Anh, và cái thế cờ hiểm của Nga đã bị phát hiện và chặn đứng; thế là chúng vắt chân lên cổ mà chạy, tháo chạy tán loạn qua đồi rồi lao xuống đồng bằng, hỗn loạn kinh hoàng, còn chúng tôi thì đuổi theo sau; chính bọn chúng đã tự làm vỡ đôi hình trung tâm kiên cố của quân Nga trên chiến trường, đâm thủng đội hình, và trong chớp mắt là một đại thảm bại kinh khủng nhất mà chú mày từng thấy, biến thất bại của quân đồng minh thành một chiến thắng vang dội và rực rỡ! Nguyên soái Canrobert đứng nhìn, hoa cả mắt vì kinh ngạc, khâm phục và sung sướng; liền cho gọi Scoresby đến, ôm chồm lấy hắn và trao huân chương ngay tại chiến trường trước sự chứng kiến của toàn quân!

Và cái sai lầm của Scoresby lần đó là gì? Chẳng qua là gã nhầm tay phải thành tay trái—chỉ có thế thôi. Lệnh truyền xuống là lui về bọc lót cho cánh phải; đằng này hắn lại lao về phía trước rồi vượt đồi sang cánh trái. Nhưng cái danh tiếng hắn giành được ngày hôm đó như một thiên tài quân sự kiệt xuất đã phủ sóng toàn thế giới, và cái vinh quang đó sẽ đéo bao giờ phai nhạt chừng nào sách lịch sử còn tồn tại.

Hắn vẫn tốt tính, dễ thương, lành nghề và khiêm tốn hết mức mà một con người có thể đạt tới, nhưng hắn đéo đủ khôn để biết trú mưa khi trời đổ cơn mưa đâu. Hắn đã được hộ mệnh, ngày qua ngày, năm này qua năm khác, bởi một sự may mắn kỳ đản và kinh hoàng. Hắn đã là một người lính sáng lóa trong tất cả các cuộc chiến của chúng ta suốt nửa thế hệ; hắn rải đầy sai lầm trong đời binh nghiệp của mình, thế mà đéo phạm phải cái nào mà lại không giúp hắn lên chức hiệp sĩ, baronet, lãnh chúa hay cái thứ gì đó tương tự. Nhìn ngực hắn mà xem; chao ôi, hắn khoác nguyên cả bộ sưu tập huân chương trong và ngoài nước. Đấy, chú mày thấy chưa, mỗi cái trong số đó là một chứng nhận cho một cú ngu đần tráo trở nào đó; và gộp chung lại, chúng là bằng chứng cho thấy cái điều tuyệt vời nhất trên đời này có thể xảy ra với một con người: đó là đẻ ra đã trúng số đỏ.