Nói cho các chú nghe, ở cái chốn Vienna mấy ngày cuối năm 1897 này, máu trong người đếch bao giờ có cửa đứng yên. Cái không khí ở đây nó nén chặt điện chính trị, căng như dây đàn. Đụng đến ai cũng mở mồm ra là chính trị; thằng nào thằng nấy như cái bình ắc-quy chập mạch, chỉ cần chọc đúng chủ đề là bắn ra lửa xanh lửa đỏ ngay. Từ thằng xe ôm đến gã đại gia, ai cũng có ý kiến ý cò rồi sả thẳng vào mặt chú mày hừng hực hừng hực. Nhưng rốt cuộc, nghe cái đám đông múa rìu qua mắt thợ ấy nói chỉ làm chú thấy nhức cái đầu với vô vọng. Vì thật ra có thằng nào hiểu mẹ gì cái tình thế chính trị này đâu, cũng chẳng gã nào phán nổi cái kết cục nó sẽ đi về đâu.

Ở cái chốn này vừa xảy ra mấy vụ mà nếu rơi vào bất kỳ đại ca quốc gia nào khác ngoài Austria thì đã bùng cháy từ đầu đến cuối phố, hất văng cái Chính phủ đi là cái chắc. Thế nhưng ở đây, chẳng ma nào dám chắc kịch bản đó sẽ xảy ra. Muốn biết chuyện gì, có vẻ thiên hạ phải ngồi khoanh tay chờ xem cái gì đến thì đến, rồi mới vỗ đùi "à ra thế", chứ đoán non đoán già chỉ tốn calo. Mấy đại ca sành đời toàn bảo thế; ngày nào bọn nó cũng rao vào tai chú mày câu đó, và đấy là chi tiết duy nhất cái lũ này đồng quan điểm với nhau.

Có thêm một điểm nữa mà đám đệ huynh tương đối đồng tình: đếch có đảo chính hay cách mạng gì đâu. Bọn nó bảo: ‘Nhìn lại cái hồ sơ lịch sử mà xem, dòng máu nhà này không có gen làm cách mạng; lại nghía qua cái bản đồ chính trị mà xem, kết cấu kiểu này thì mọc sao nổi một cuộc nổi dậy có tổ chức. Đã không đồng lòng thì phiến loạn làm được cái trò trống gì? Chính cái sự chia rẽ xằng bậy này mới giữ cho cái đế chế của chúng ta sống nhăn răng suốt mấy thế kỷ, và những gì nó đã làm trong quá khứ thì giờ với sau này cứ thế mà diễn thôi.’

Bản phác thảo dễ hiểu nhất về cái mớ bòng bòng khó hiểu này là của đại ca Forrest Morgan ở Hartford, đăng trên tờ ‘Traveller’s Record’ ba năm trước. Tác giả phán rằng:

‘Cái Đế chế Austria-Hungary này nó như cái chăn ghép từ đủ loại vải vụn, cái chợ trời nháo nhào, cái xích tù liên quân của châu Âu; một địa bàn mà đếch phải là một dân tộc, mà là một mớ các dân tộc nhốt chung. Thằng thì có ký ức với tham vọng dân tộc, thằng thì đếch có gì; thằng thì chiếm nguyên một lãnh địa riêng, thằng thì nằm xáo trộn với đám chủng tộc ngoại lai. Nhưng thằng nào cũng thủ một thứ tiếng riêng, và thằng nào cũng coi mấy thằng còn lại như người dưng nước dã, làm như chẳng hề có chung một chính quyền đứng ra bảo kê. Ngay cả chủng tộc đông nhất bây giờ cũng chỉ chiếm chưa nổi một phần tư địa bàn, còn bọn khác thì đếch quá một phần sáu. Dù có sống chen chúc trên cùng một khu, bọn nó vẫn cô lập hàng đời nay, trôi nổi như mấy giọt dầu trong bát nước. Trong cái thế giới hiện đại này chẳng có cái bàn cờ nào dị dợm như thế, dù thời cổ đại thì đầy. Nó phi lý và hư ảo đến mức dù biết là có thật, ta vẫn thấy vô lý đùng đùng so với chuẩn mực của một quốc gia đúng nghĩa để có quyền tồn tại. Nhìn nó ọp ẹp như sắp sập đến nơi. Thế mà nó vẫn sống nhăn răng qua hai thế kỷ dông bão—mấy trận bão từng thổi bay những quốc gia thuần nhất hoặc đẩy lũ khác xuống vực thảm. Nó vẫn sống sót qua những liên minh châu Âu gớm mặt mưu đồ xé xác nó, rồi sau mỗi cú đòn lại khỏe ra. Dù hình thù bề ngoài biến đổi liên tục, mất miếng bên Tây thì bù miếng bên Đông, cái khung nhà vẫn vững như chà xát, giống như bè gỗ rụng mất cây này lại buộc thêm cây khác, cái sự gắn kết cơ học này lại thể hiện trọn vẹn sức sống dẻo dai của một quốc gia thực sự.’

Cái văn bản đó xem chừng đã củng cố và minh chứng cho niềm tin của dân Austria: trong cái mớ hỗn độn của những thành phần chả liên quan và không thể hòa hợp này, trong cái tình trạng chia rẽ bất trị này, lại ẩn chứa sức mạnh—dành riêng cho Chính phủ. Hầu như ngày nào cũng có kẻ ra giải thích cho tôi hiểu vì sao cách mạng ở đây đếch bao giờ cửa thắng. ‘Chú mày hiểu không, chả thắng nổi đâu. Nói trắng ra, tất cả các dân tộc trong cái đế chế này đều căm thù Chính phủ—nhưng bọn nó cũng căm thù lẫn nhau cay đắng say đắm. Đếch có hai phe nào bắt tay nổi với nhau. Phe nào nổi dậy thì tự bơi một mình; lúc đó mấy phe kia sẽ hớn hở nhảy vào phe Chính phủ để quây hội đồng, và phe nổi dậy chỉ có cơ hội sống sót như con ruồi lọt vào ổ nhện. Cái Chính phủ này hoàn toàn tự tung tự tác. Nó thích đi đường nào thì đi, thích làm gì thì làm, chả sợ bố con thằng nào. Ở mấy xứ như Anh hay Mỹ, cùng chung tiếng nói, cùng chung quyền lợi, Chính phủ phải kiêng nể dư luận; chứ ở Austria-Hungary này có tới mười chín luồng dư luận—mỗi bang một kiểu. Không, phải là hai ba luồng dư luận mỗi bang mới đúng, vì bang nào chả có hai ba sắc tộc. Chính phủ nào mà chiều cho nổi mớ dư luận đó, cùng lắm chỉ làm màu vờ vĩnh thôi. Và cái Chính phủ này đang làm màu rất chuẩn. Nó làm màu, chả đi đến đâu, nhưng nó cũng đếch thèm bận tâm.’

Một gã khác sẽ bồi thêm cho chú mày ít thông tin: ‘Chính phủ có sách lược đàng hoàng—rất khôn ngoan—và bám chặt lấy nó. Sách lược đó là: giữ yên bình. Làm sao cho cái tổ ong toàn mấy dân tộc dễ nổi nổ này nằm yên nhất có thể; khuyến khích bọn nó giải trí bằng mấy trò bớt cháy hơn chính trị. Để đạt mục đích, Chính phủ cấp cho bọn nó vô số linh mục Công giáo để dạy bọn nó ngoan ngoãn, nghe lời, chăm chỉ thu nạp sự dốt nát về mấy chuyện dưới trần gian và tích lũy kiến thức về nước thiên đàng—nơi mà mai này bọn nó sẽ mang cái bản mặt đến làm phong phú thêm niềm vui lịch sử. Rồi chưa hết, cũng để đạt mục đích đó, cứ đúng 5 giờ sáng mỗi khi có sự kiện nóng hổi là Chính phủ lại đem dội nước đá vào các tòa báo.’ Ở đây có một tay kiểm duyệt báo chí, và xem chừng tay này làm việc mẫn cán 24/7. Cứ 5 giờ sáng là một bản in của mỗi tờ báo buổi sáng được dâng tận tay hắn. Xe của cơ quan kiểm duyệt chực sẵn trước cửa nhà in, vừa ra lò bản đầu tiên là vèo một cái chở đến cho hắn. Đội ngũ đệ tử của hắn soi từng dòng trên báo, đánh dấu những chỗ có mùi nguy hiểm; rồi hắn đứng ra phán quyết cuối cùng. Có hai điều khiến cho kết quả kiểm duyệt nhìn rất hâm hấp và cà tưng: đệ tử của hắn mỗi đứa một ý về cái gọi là nguy hiểm; bản thân hắn thì đếch có thời gian soi kỹ từng lời băm vẹt của đệ; thế nên đôi khi cùng một nội dung, tờ này bị trảm thì tờ khác lại thoát lưới, được đăng chễm chệ trọn vẹn không sứt một lông. Thế là tờ bị trảm thản nhiên bê nguyên nội dung cấm đó phang vào bản in buổi chiều—lại còn đểu giả ghi rõ nguồn và tường thuật lại sự việc bằng văn phong vô cùng lịch sự, khách quan—và dĩ nhiên tay kiểm duyệt đành ngậm hột thị, đếch nói được câu nào.

Đôi khi gã kiểm duyệt hút sạch máu của một tờ báo, biến nó thành một tờ giấy lộn nhợt nhạt vô hại; đôi khi gã lại để yên, cho tờ báo xả ý kiến với sự thẳng thắn và hổ báo mà tôi nghĩ báo chí xứ khác cũng phải gọi bằng cụ. Có vẻ đôi khi gã kiểm duyệt đổi ý sau khi nghĩ lại, vì mấy lần gần đây gã đã ra lệnh thu hồi báo sau khi nó đã phát hành một phần. Mấy bản đã phát hành bị thu hồi về để đem đi tiêu hủy. Tôi cũng thủ được hai bản như thế, nhưng lúc bọn nó đến đòi thu thì tôi lại "quên mất" không nhớ mình vứt ở đâu.

Nếu gã kiểm duyệt làm việc trước khi bản in buổi sáng lên kệ thì đã bớt phiền hà; nhưng đời nào mấy tòa báo chờ nổi quá 5 giờ sáng để nghe gã phán; chờ thế thì có mà sập tiệm; thế nên bọn nó cứ in rồi phó mặc cho số phận. Đến khi bị vãi lưới trảm, bọn nó đành đục bỏ phần bị lên án rồi in lại toàn bộ. Việc đó làm trễ giờ phát hành hàng tiếng đồng hồ và tốn một đống tiền. Chính phủ thì ôm trọn cái đống báo bị cấm đó mà đếch mất một xu. Giá như Chính phủ mua đàng hoàng thì dân làm báo đã sướng rên và mãn nguyện biết mấy. Đã thế số lượng in lại càng to. Mấy tòa báo đếch thèm thay bài khác vào chỗ bị đục; bọn nó chỉ việc giật phắt ra, để lại khoảng trống huếch hoác—khoảng trống để tang, chèn thêm chữ ‘Bị confiscate’ (Bị tịch thu).

Chính phủ còn chơi chiêu khác để chặn đường phát tán tin tức. Chẳng hạn, đếch cho bán báo ngoài đường; thành ra ở Vienna làm gì có bóng dáng mấy thằng nhóc bán báo dạo. Đã thế mỗi bản báo in ra còn cõng thêm khoản thuế tem gần một cent. Tờ báo Mỹ nào gửi đến tay tôi cũng dán một con tem, dán ở bưu điện hay dưới lễ tân khách sạn thì đếch cần biết; nhưng bất kể ai dán, tôi là thằng phải móc tiền túi ra trả, đấy mới là mấu chốt. Thỉnh thoảng bè bạn gửi cho tôi lắm báo đến mức tốn mẹ nó hết tiền lương tuần đó chỉ để nuôi cái Chính phủ này sống qua ngày.

Tôi phải đá qua một chi tiết nữa trong các chiêu bài giữ yên bình của Chính phủ. Thằng nào cũng bảo Chính phủ đếch thích nhìn thấy bất kỳ cá nhân nào thâu tóm ảnh hưởng quá lớn trong thiên hạ, vì những tay cơ to như thế dễ gây chuyện và làm phiền hà. ‘Tài năng của phe ta chả kém gì các dân tộc khác,’ một gã citizen ngậm ngùi bảo tôi, giọng chả có chút cay đắng nào, ‘nhưng vì cái lợi chung của địa bàn, bọn tôi bị dằn xuống không cho tỏa sáng quá đà; không chỉ bị dằn, mà nếu ngoan cố thể hiện thì sẽ bị ra tay ngăn chặn cực kỳ tinh vi và nghệ thuật. Thành ra xứ này đếch có danh nhân tầm cỡ; mấy thế kỷ nay hiếm khi sản sinh ra được tay to nào—đúng hơn là hiếm khi cho phép tay nào tự ngoi lên. Hôm nay chúng tôi tự hào vỗ ngực nói điều mà đếch có quốc gia hàng đầu nào trong đại gia đình văn minh Công giáo dám nói—rằng đếch có một thằng Austria nào khắc tên mình vào lịch sử mà cả cái cầu hoàn này đều biết tên biết tuổi.’

Một công cụ đắc lực khác để giữ yên bình là quân đội. Nó phủ khắp nơi như không khí. Chỗ nào cũng có bóng dáng đại ca áo lính. Mấy cái nhân tố sáng lập, thúc đẩy và bảo vệ sự yên bình vừa kể trên đều chia nhau làm tốt phần việc của mình. Bọn nó tạo ra một bầu không khí êm đềm, thư thái và an bình giả tạo. Thỉnh thoảng sự an bình đó cũng bị quấy rối đôi chút: một đám đông tụ tập gào thét phản đối cái gì đó; náo nhiệt lên—náo nhiệt hơn—náo nhiệt quá đà; thế là đám lính thiện chiến xuất hiện, lao vào phang một trận, chỉ vài phút sau đâu lại vào đấy, đám đông bốc hơi sạch sẽ.

Ở đây có Hiến pháp và có Nghị viện. Hạ viện quy tụ 425 đại biểu thu gom từ mười chín hay mười hai bang đã nhắc ở trên. Mấy tay này đại diện cho các sắc tộc nói tới mười một thứ tiếng khác nhau. Nghĩa là có mười một kiểu ghen ăn tức ở, thù hằn và đụng chạm quyền lợi. Nhìn vào cái đội hình đó là biết thừa cái Nghị viện này sẽ chả ra cái thể thống gì, và làm luật sẽ trầy da tróc vảy—mà đúng thế thật. Nghị viện xé lẻ thành vô số phe phái—phe Giáo hội, phe Tiến bộ, phe Dân tộc Đức, phe Cung Czech, phe Dân chủ Xã hội, phe Xã hội Công giáo và mớ tạp phụ lù khác—thành ra bắt tay làm ăn chung giữa bọn nó khó như lên trời. Thỉnh thoảng bọn nó chỉ thích tự sinh tự sát một mình.

Mấy vụ lùm xùm gần đây đều chui ra từ cái thế bí của Bá tước Badeni. Gã không thể vận hành cái Chính phủ nếu đếch có đa số ghế trong Hạ viện chống lưng, và để gom đủ phiếu, gã phải giơ lưng ra trao đổi chiêu thức. Gã bắt tay với phe Czech—mấy gã Bohemian. Điều kiện phe kia đưa ra chả dễ nuốt chút nào: Badeni phải ban hành sắc lệnh biến tiếng Czech thành ngôn ngữ chính thức ở Bohemia thay cho tiếng Đức. Cú này gây ra một trận bão. Mấy gã người Đức ở Austria nổi điên lên. Về số lượng, bọn Đức chỉ chiếm một phần tư dân số đế chế, nhưng bọn nó gào lên rằng công việc của địa bàn phải dùng một ngôn ngữ chung, và ngôn ngữ đó phải là đẳng cấp thế giới—mà tiếng Đức thì dư sức.

Dù sao thì Badeni cũng gom đủ phiếu đa số. Phe Đức trong Nghị viện coi như ngã ngựa. Mấy đại biểu Czech thì sướng rên mở hội.

Và rồi cuộc vui bắt đầu. Chuyến tàu của Badeni thay vì êm xuôi thì lại xóc lộn óc ngay từ bước xuất phát. Chính phủ bắt buộc phải thông qua thỏa thuận Ausgleich. Đếch được phép thất bại. Phe đa số của Badeni đã sẵn sàng đặt tay lên nút bấm; nhưng phe thiểu số quyết chơi tới bến, cản trở và kéo dài thời gian cho đến khi cái sắc lệnh tiếng Czech thối ắc kia bị nhét vào hộc tủ.

Ausgleich là một cái Thỏa thuận, Dàn xếp, Hòa giải dùng để cột chặt Austria và Hungary lại với nhau. Nó có từ năm 1867, và cứ mười năm lại phải gia hạn một lần. Nó ấn định khoản tiền mà Hungary phải nộp để lo chi phí cho Chính phủ Đế chế. Hungary là một vương quốc (Hoàng đế Austria kiêm luôn Quốc vương xứ này), có Nghị viện và bộ máy quản lý riêng. Nhưng nó đếch có Bộ Ngoại giao, cũng đếch có quân đội riêng—ít nhất là quân đội của nó thuộc về quân đội Đế chế, rút tiền từ ngân khố Đế chế và chịu sự chỉ đạo của Bộ Chiến tranh Đế chế.

Cái thỏa thuận mười năm lẽ ra phải ký từ năm ngoái, nhưng đếch khớp được bánh răng. Ít nhất là chưa xong trọn vẹn. Người ta chỉ dàn xếp được cái thỏa hiệp một năm. Một thỏa thuận mới phải được chốt hạ trước ngày cuối cùng của năm nay. Bằng không, hai nước sẽ đường ai nấy đi. Hoàng đế vẫn là Quốc vương Hungary—nghĩa là Quốc vương của một nước ngoại quốc độc lập. Lúc đó sẽ xuất hiện hải quan Hungary trên biên giới Austria, rồi quân đội Hungary, rồi Bộ Ngoại giao Hungary. Cả hai xứ đều sẽ suy yếu, cả hai đều ăn đủ thiệt hại.

Phe Đối lập trong Hạ viện, dù ở thế yếu về số lượng, lại vơ được một món đồ chơi ngon lành để chiến đấu trong vụ Ausgleich này. Nếu cản trở được Ausgleich vài tuần, Chính phủ chắc chắn phải nuốt cay đắng rút lại cái sắc lệnh ngôn ngữ thối ắc kia, bằng không thì mất cmn Hungary.

Phe Đối lập bắt đầu vào trận. Vũ khí của bọn nó chính là Nội quy Hạ viện. Chẳng mấy hồi, người ta thấy bọn nó vận dụng Nội quy một cách ma quái để biến phe đa số thành đám bù nhìn vô dụng, và thích kéo dài bao lâu tùy thích. Bọn nó có thể chặn đứng công việc bất cứ lúc nào bằng một kiến nghị hoãn phiên họp. Bọn nó có thể đòi biểu quyết điểm danh Yes/No cho kiến nghị đó, ngốn sạch ba mươi phút chỉ cho chi tiết nhỏ này. Bọn nó có thể đòi đọc và xác minh biên bản họp trước, cướp trắng nửa ngày trời. Bọn nó có thể yêu cầu điền tên vài thằng đệ của mình vào danh sách phát biểu trước giờ mở phiên họp; và vì đếch có giới hạn thời gian, bọn nó cứ thế giàn hàng ra mà câu giờ.

Mấy thứ đó toàn là vũ khí hợp pháp, và đám người phe Đối lập (gọi là phe Cánh TLeft) hoàn toàn đúng luật khi xài chúng. Bọn nó xài tàn bạo đến mức toàn bộ bộ máy Nghị viện bị tê liệt hoàn toàn. Phe Cánh Right (phe Chính phủ) đếch làm ăn được trò trống gì. Đúng lúc đó, bọn nó nảy ra một ý tưởng cứu rỗi. Ý tưởng này nó dị vô cùng: đó là xúi Chủ tịch và các Phó Chủ tịch Nghị viện giậm chân chà đạp lên Nội quy khi cần thiết!

Chơi trò đó với một phe thiểu số đang cay cú đến cực điểm, toàn những thằng đầu gối máu và thuốc súng! Đã đến lúc mấy kẻ đứng ngoài lượn đi cho nước nó trong, hoặc xin một cái vé trên khán đài mà nhòm xuống xem màn kịch này sẽ đi về đâu.

II. MỘT PHIÊN HỌP ĐỂ ĐỜI.

Và thế là phiên họp để đời của Hạ viện diễn ra, phá vỡ liền một lúc hai kỷ lục. Nó kéo dài gần trọn hai ngày một đêm, vượt qua kỷ lục phiên họp dài nhất lịch sử nghị viện thế giới thêm nửa tiếng đồng hồ, đồng thời lập kỷ lục phát biểu dài nhất với màn solo 12 tiếng của Tiến sĩ Lecher—tràng chém gió liên tục dài nhất phát ra từ mồm một thằng người kể từ khi cái trái đất này được sinh ra.

Vào lúc 8:45 tối ngày 28 tháng 10, khi Hạ viện đã ngồi lì được thiếu vài phút là tròn 10 tiếng, Tiến sĩ Lecher được trao mic. Đấy là một sân khấu hoàn hảo cho mấy trò diễn kịch. Tôi nghĩ chả có cái Hạ viện nào trên đời đẹp đẽ và trang trí xa hoa, làm màu như cái này. Kết cấu của nó giống hệt một nhà hát opera. Phía bên bức tường thẳng—phía khán đài chính—là mấy tầng bục kê bàn làm việc cho bộ trưởng và thư ký—mỗi bục dài chục mét, kê tầm nửa chục cái bàn có khoảng trống ở giữa. Bục của Chủ tịch nằm chót vót trên cùng, áp sát tường. Trên đó xếp đặt chỗ ngồi đàng hoàng cho sếp tổng và dàn trợ lý. Tường ốp đá cẩm thạch màu sắc rực rỡ, đánh bóng lộn, nổi bật với mấy hàng cột trụ chạm khắc uy nghi, tỏa sáng êm dịu dưới ánh đèn điện. Xung quanh lòng khán phòng bán cầu rộng lớn là dải khán đài hai tầng uốn cong, mặt trước chạm trổ mạ vàng lộng lẫy. Dưới sàn Hạ viện, 425 cái bàn xếp xòe ra như cái quạt chĩa về phía bục Chủ tịch.

Tối hôm đó khán đài đông nghẹt người, vì tin đồn đã loan ra khắp phố: vụ Ausgleich đang trình Hạ viện; Chủ tịch Ritter von Abrahamowicz đang bóp cổ Nội quy; phe Đối lập thì đang bốc hỏa bừng bừng, và phiên họp đêm nay hứa hẹn sẽ đâm chém nhau chí mạng.

Dân đi xem trên khán đài ăn mặc đúng gu thượng lưu, đồ nữ trang của các mệnh phụ sáng rực dưới ánh đèn điện. Nhưng dưới sàn đấu thì đếch có chuyện làm dáng làm cừu.

Các đại biểu ăn mặc đồ thường nhật; thằng thì tươm tắp, thằng thì bừa bãi; cùng lắm có mười ba tay mặc đồ dạ hội là cùng. Có mấy cha xứ Công giáo mặc áo trùng đen, ngực đeo thánh giá. Đếch thằng nào đội mũ. Nhìn mớ chi tiết đó là biết ngay cái viễn cảnh này chả giống phiên họp đêm của Hạ viện Anh tí nào, mà giống sòng đấu của Hạ viện Mỹ nhà mình hơn.

Trên ghế cao chót vót là Chủ tịch Abrahamowicz, cái gai trong mắt phe Đối lập. Gã lún sâu vào chiếc ghế bành, cằm gục xuống. Gã chắp mấy đầu ngón tay lại trước ngực, gõ gõ vào nhau có vẻ đăm chiêu, mang bộ mặt của một kẻ muốn làm việc nhanh cho xong nhưng đành phải bấm bụng kiên nhẫn. Nhìn gã làm người ta liên tưởng đến Richelieu. Thỉnh thoảng gã lại nghẹo đầu sang trái hay sang phải để trả lời câu gì đó của một tay rủ đầu xuống nói thầm. Rồi gã lại tiếp tục gõ ngón tay. Nhìn gã mệt mỏi, và có lẽ hơi hoang mang. Đó là một gã tóc bạc, người dài thêu thùa, gương mặt dài nhợt nhạt mà lúc thả lỏng thì nhìn như cái mặt nạ tử thi; nhưng khi đếch thả lỏng thì gương mặt đó lại bị xô lệch bởi một nụ cười sóng gió chao đảo qua lại, rất khó nắm bắt—một nụ cười đạo mạo, một nụ cười thánh thiện, một nụ cười tử tế, một nụ cười chối từ, một nụ cười van xin nài nỉ; và khi cái nụ cười đó hoạt động thì cái mồm rộng hoác mở ra, đôi môi linh hoạt nhăn nhúm rồi giãn ra, rồi lại nhăn nhúm, di chuyển một cách thân thiện, thuyết phục và thần tiên, để lộ ra mớ răng lớn; chính điều đó đã làm gián đoạn sự thánh thiện của nụ cười và khoác lên nó một vẻ đời thô bạo, chính trị và quỷ quyệt. Đó là một gương mặt cực kỳ thú vị để soi. Rồi còn đôi bàn tay dài và cái thân hình—bọn nó trợ lực rất nhiều cho gương mặt trong việc tăng trọng lượng cho từng lời phát biểu của gã chính khách.

Để đổi thì thì hiện tại. Vào thời điểm tôi vừa kể, đám đông trên khán đài đang dồn mắt xuống sân khấu và lòng sàn đấu với sự phấn khích và chờ đợi tột cùng. Một nửa cái quạt bàn làm việc trống hơ trống hoác; nửa còn lại thì vài trăm đại biểu nhét chật nén chặt như lông trên bàn chải; bọn nó cũng đang ngồi rình và chờ đợi. Ngay sau đó, ngai vàng phát ra âm thanh:

‘Mời Tiến sĩ Lecher phát biểu.’

Thế là bùng nổ một trận gào thét hoang dại, điên cuồng và điếc óc mà cái hành tinh này chưa từng nghe thấy kể từ lần cuối đám da đỏ Comanche tập kích một bản người trắng ban đêm. Tiếng gào từ Cánh Left, tiếng gào đớp lại từ Cánh Right, tiếng nổ gào từ bốn phương tám hướng cùng lúc, và cả bầu không khí bị xé rách bởi mớ tay chân khua khoắng loạn đả. Giữa cái trận sấm truyền, hỗn loạn và bão tố đó, Tiến sĩ Lecher đứng dậy, điềm tĩnh và thu gom, cái chiều cao trời ban giúp cái đầu gã nhô cao khỏi mớ hỗn độn. Gã bắt đầu bài chém gió 12 tiếng. Dù sao thì người ta cũng thấy môi gã máy máy, đấy là bằng chứng. Trên cao, Chủ tịch chắp tay như cầu nguyện để xin trật tự, môi gã nhấp nháy nhưng đếch ai nghe thấy gì. Thỉnh thoảng gã chộp lấy cái chuông, giật lên giật xuống điên cuồng, góp thêm tiếng leng keng gắt gao vào trận bão đang cuộn sóng bên dưới.

Tiến sĩ Lecher vẫn thản nhiên tiếp tục bài phát biểu kịch câm của mình, đếch bận tâm. Thỉnh thoảng, mấy giọng nói cực khỏe lại xé tan tiếng ồn, nhả ra một câu chửi nghe rõ mùng một mốt. Lúc đó tiếng ồn khựng lại một hai giây để nghe xem ngai vàng trả lời thế nào; rồi tiếng ồn lại bùng lên. Có vẻ Chủ tịch đang bị quy kết đủ trò lạm quyền bất hợp pháp để bảo kê Cánh Right (phe Chính phủ): từ việc tự ý đóng danh mục công việc trước khi xong; phân phối quyền phát biểu bất công; từ chối trao mic cho đại biểu có quyền phát biểu bằng mấy trò bắt bẻ; chặn họng người đang nói bằng mấy lý do vớ vẩn; và đủ trò vi phạm Nội quy Hạ viện. Một trong những kẻ phá bĩnh cất giọng vang nhất là một tay trẻ tuổi, dáng người mảnh khảnh, ăn mặc tươm tắp, đứng hơi tách khỏi đám đông nén chặt, tựa lưng hờ hửng, khoanh tay vắt chân vào cái bàn. Gọn gàng, đẹp trai; mặt góc cạnh, nét sắc lẹm; tóc đen vuốt ngược; ria mỏng dính; giọng nói vang như chuông đồng, âm vực cực chuẩn. Đó chính là Wolf, tay chơi khét tiếng về khoản đấu súng đấu kiếm; kẻ vừa mới ăn thua đủ trong trận quyết đấu với Bá tước Badeni, người đứng đầu Chính phủ. Gã đã phang một viên đạn xuyên tay Badeni rồi lịch sự bước qua kiểm tra sản phẩm, bắt tay, tỏ vẻ tiếc nuối này nọ. Từ mồm gã phát ra một tràng tiếng sấm vang dội xé tan bão tố:

‘Tôi đòi quyền phát biểu! Tôi muốn đưa ra một kiến nghị!’

Trong khoảng lặng đột ngột sau đó, Chủ tịch đáp: ‘Tiến sĩ Lecher đang có mic.’

Wolf: ‘Tôi đề nghị đóng phiên họp!’

P. ‘Đại biểu Lecher đang có mic.’ (Tiếng la ó dữ dội từ Cánh Left—tức phe Đối lập.)

Wolf: ‘Tôi đòi quyền phát biểu để đưa ra kiến nghị chính thức! (Nghỉ một nhịp). Này Chủ tịch, ông có cho phép hay không? (Tiếng hò reo tán thưởng từ Cánh Left). Tôi sẽ đòi mic cho đến khi nào lấy được mới thôi!’

P. ‘Tôi nhắc nhở Đại biểu Wolf giữ trật tự. Tiến sĩ Lecher đang có mic.’

Wolf: ‘Này Chủ tịch, ông có thèm chấp hành Nội quy cái Hạ viện này không đấy?’ (Một trận bão vỗ tay và tiếng chửi rủa hỗn loạn từ Cánh Left—một tiếng gầm kéo dài cản trở mọi hoạt động vào thời điểm đó.)

Tiến sĩ von Pessler: ‘Theo Nội quy thì các kiến nghị luôn hợp lệ, và Chủ tịch phải đưa ra biểu quyết!’

Để trả lời, Chủ tịch (vốn là một gã người Ba Lan—tôi đá qua chi tiết này) bắt đầu lắc chuông điên cuồng đúng lúc cái địa ngục âm thanh đó lại bùng nổ.

Wolf (giọng đè bẹp trận bão): ‘Này Chủ tịch, tôi đòi quyền phát biểu. Hôm nay chúng ta phải làm cho ra lẽ ngay tại đây, xem sọ người Ba Lan hay sọ người Đức cứng hơn!’

Cú này kích nổ một trận cuồng phong khoái chí từ Cánh Left. Giữa cái xới đó, lại có thằng gào lên đòi Hoãn họp. Chủ tịch thản nhiên đáp rằng Tiến sĩ Lecher đang có mic. Điều đó đúng; và gã Lecher cũng đang nói, cực kỳ điềm tĩnh, nghiêm túc và lập luận sắc bén; mấy tay thư ký tốc ký đã rời chỗ ngồi, đứng ngay sát nách gã để chép lại từng lời, trong khi gã ghé sát tai bọn nó mà chém gió—một cảnh tượng vô cùng dị dợm và thú vị.

Tiến sĩ von Pessler (gào lên với Ngai vàng): ‘Đừng ép bọn này vào thế đường cùng!’

Cơn bão lại bùng nổ: tiếng gào đồng tình từ Cánh Left, tiếng hú còi và nụ cười mỉa mai từ Cánh Right. Đúng lúc này, một loại vũ khí tạo tiếng ồn mới cực kỳ hiệu quả được đưa vào chiến trường. Mỗi cái bàn đều có một miếng gỗ nới rộng tháo rời được, dài tầm bốn mươi phân, rộng mười lăm phân, dày một phân rưỡi. Một đại biểu rút miếng gỗ này ra và bắt đầu phang nhiệt tình lên mặt bàn. Lập tức các đại biểu khác hùa theo, và chú mày có thể tự hình dung ra cái kết quả. Trong tất cả các loại tiếng ồn trên đời, đây là thứ tiếng ồn xé tai, đếch thể chịu nổi và quỷ quái nhất.

Gã Chủ tịch tội nghiệp ngả lưng ra ghế, nhắm mắt lại, chắp hai tay trên đùi, một vẻ nhẫn nại tội nghiệp hiện lên trên gương mặt dài ngoẵng. Nhìn gã giống hệt mấy ông thầy giáo làng thời xưa khi đếch cho học trò nghỉ học và bị bọn nó nổi loạn phá phách đập phá lớp. Đã hai lần kiến nghị hoãn họp được đưa ra—một loại kiến nghị luôn hợp lệ ở các Hạ viện khác, và chắc chắn ở đây cũng thế. Nhưng Chủ tịch từ chối đưa ra biểu quyết. Thành ra gã đang ngồi trên đống lửa, nếm đủ đắng cay. Biểu quyết các kiến nghị, dù thắng hay thua, cũng kéo dài thời gian vô tận, đẩy cái Ausgleich sang tận thế kỷ sau.

Giữa những cảnh tượng bi ai đó cùng trận bão gào thét và tiếng đập bàn quỷ khốc thần sầu, Đại biểu Tiến sĩ Kronawetter lạnh lùng nhắc nhở Ngai vàng rằng đã có kiến nghị được đưa ra, rồi bồi thêm: ‘Nói một câu Yes hay No xem nào! Ông ngồi chần nhần ở đấy làm cái đếch gì mà không trả lời?’

P. ‘Sau khi tôi đã giao mic cho một người thì đếch thể giao cho người khác. Chờ Tiến sĩ Lecher nói xong, tôi sẽ đưa kiến nghị của các ông ra biểu quyết.’ (Một trận bão phẫn nộ từ Cánh Left.)

Wolf (gào vào mặt Chủ tịch): ‘Mẹ kiếp! Nhìn lại cái Nội quy quy định trường hợp này xem!’

Kronawetter: ‘Tôi đề nghị đóng phiên họp! Và tôi đòi biểu quyết điểm danh!’

Tiến sĩ Lecher: ‘Thưa Chủ tịch, tôi còn mic không đấy?’

P. ‘Ông vẫn còn mic.’

Wolf (nói với Chủ tịch bằng cái giọng sấm truyền xé tan trận bão): ‘Chính bằng mấy trò giang hồ thô bạo này mà ông đẩy bọn này vào thế đường cùng đấy! Có phải ông đang chờ thằng nào đó ném thẳng vào mặt ông cái từ ngữ tả đúng bản chất những gì ông đang gây ra không?(1) (Một trận bão tức giận từ Cánh Right.) Có phải ông đang chờ điều đó không, cái gã đầu bạc kia?’ (Tiếng đập bàn kéo dài từ Cánh Left, cùng tiếng gào ‘Biểu quyết đi! Biểu quyết đi!’. Một tiếng gào mỉa mai từ Cánh Right, ‘Wolf làm trùm rồi!’)

Wolf tiếp tục đòi mic cho kiến nghị của mình. Cuối cùng—

P. ‘Tôi nhắc nhở Đại biểu Wolf giữ trật tự! Hành vi của ông là chưa từng có đấy tía! Ông quên mất mình đang ở trong một nghị viện rồi à; ông phải nhớ mình đang đứng ở đâu chứ tía.’ (Tiếng vỗ tay từ Cánh Right. Tiến sĩ Lecher vẫn hòa bình phát biểu, mấy tay tốc ký ghé tai nghe.)

Wolf (đập tấm gỗ rầm rầm xuống bàn): ‘Tôi đòi mic cho kiến nghị của tôi! Tôi đếch chấp nhận cái trò chà đạp Nội quy này—dù có phải bỏ mạng tại đây! Tôi đếch bao giờ hàng. Các người phải dùng vũ lực mới chặn được tôi. Tôi có mic chưa?’

P. ‘Đại biểu Wolf, cái trò gì thế này? Tôi lại nhắc nhở ông giữ trật tự. Ông phải biết giữ chút thể diện cho mình chứ.’

Tiến sĩ Lecher vẫn tiếp tục chém gió. Wolf quay sang Lecher ném ra một câu mỉa mai xúc phạm.

Tiến sĩ Lecher: ‘Ông Wolf, tôi xin ông bớt bớt mấy cái gợi ý kiểu đó đi.’ (Trận bão vỗ tay từ Cánh Right.)

Đấy là tiếng vỗ tay từ kẻ thù, vì bản thân Lecher cũng như Wolf, đều thuộc phe Cản trở.

Wolf gầm gừ với Lecher: ‘Cái tràng vỗ tay đó ông đem về mà chép vào sổ lưu niệm!’

P. ‘Một lần nữa tôi nhắc nhở Đại biểu Wolf giữ trật tự! Đừng quên ông là một Đại biểu!’

Wolf (đập bàn rầm rầm bằng tấm gỗ): ‘Tôi sẽ làm tới bến vụ này! Ông có cấp mic cho tôi không thì bảo?’

Và bảo vệ vẫn đếch xuất hiện. Vì đơn giản là đếch có bảo vệ nào cả. Dị dợm ở chỗ, Ngai vàng đếch có công cụ hiệu quả nào để cưỡng chế trật tự.

Sau thêm vài màn gián đoạn nữa:

Wolf (đập tấm gỗ): ‘Tôi đòi quyền phát biểu. Tôi đếch lùi bước!’

P. ‘Tôi đếch có cách nào xử lý Đại biểu Wolf. Đứng trước cái hành vi kiểu này thì thật đáng tiếc cho tình cảnh hiện tại.’ (Một tiếng gào từ Cánh Right, ‘Tống cổ nó ra ngoài!’)

Đúng là gã đếch có công cụ cưỡng chế nào thật. Gã chỉ có một quan chức gọi là ‘Ordner’ (Trật tự viên) để cầu cứu trong mấy ca hiểm hóc, nhưng xem chừng cái tay Ordner này chỉ là kẻ đi thuyết phục chứ đếch phải kẻ cưỡng chế. Nhìn gã như một gã bảo vệ cầm súng đếch có đạn; nhìn thì oai đấy nhưng đéo làm ăn được gì.

Trong khoảng hai ba mươi phút tiếp theo, Wolf vẫn tiếp tục đập bàn rầm rầm và đòi quyền lợi; cuối cùng gã Chủ tịch mệt mỏi đe dọa sẽ triệu tập tay Trật tự viên quyền năng. Nhưng cả thái độ lẫn lời nói của gã đều tỏ ra miễn cưỡng. Rõ ràng gã rất đau lòng khi phải dùng đến chiêu cuối này. Gã bảo Wolf: ‘Nếu tình trạng này tiếp diễn, tôi buộc phải gọi Ordner đến và nhờ ông ấy khôi phục trật tự trong Hạ viện.’

Wolf: ‘Thích thì nhích! Ngon thì gọi thêm mấy thằng cảnh sát vào đây luôn đi! (Hỗn loạn đỉnh điểm). Ông có đưa kiến nghị hoãn họp của tôi ra biểu quyết không thì bảo?’

Tiến sĩ Lecher vẫn tiếp tục bài chém gió. Wolf đệm nhạc cho gã bằng tiếng đập bàn.

Chủ tịch phái Ordner, Tiến sĩ Lang (bản thân cũng là một đại biểu), đi làm nhiệm vụ khôi phục trật tự. Wolf giơ tấm gỗ lên thế thủ, nghênh chiến Ordner bằng một câu nói mà Trùm Tweed có thể dịch thành ‘Để xem chú mày làm được cái trò trống gì!’ (Tiếng ồn và hỗn loạn nổ ra khắp Hạ viện.)

Wolf đứng trên lập trường quyền lợi của mình, tuyên bố sẽ thủ đến cùng cho đến khi gục ngã tại chỗ. Rồi gã lại tiếp tục đập bàn, Chủ tịch lại lắc chuông xin trật tự, còn đám còn lại trong Hạ viện thì góp thêm tiếng ồn hết mức có thể.

Wolf: ‘Tôi yêu cầu hoãn họp vì cá nhân tôi đang bị đe dọa. (Tiếng cười từ Cánh Right.) Đếch phải tôi sợ cho bản thân; tôi chỉ lo cho số phận của cái thằng nào dám đụng vào người tôi thôi.’

Ordner: ‘Tôi đếch đến đây để đánh nhau với ông.’

Nỗ lực của thiên sứ hòa bình chẳng đi đến đâu, và gã nhanh chóng bốc hơi khỏi hiện trường. Wolf tiếp tục gây náo nhiệt và đòi cấp mic, thỉnh thoại lại nghỉ tay đập bàn để tung ra vài câu chửi mỉa mai hướng về phía Chủ tịch. Có lần gã nhắc Chủ tịch về lời hứa hươu hứa vượn sẽ cấp mic cho gã (Wolf), rồi bảo: ‘Ở cái lò nhà tôi, mấy kẻ thất hứa toàn bị gọi là lũ lưu manh!’ Rồi gã khuyên Chủ tịch nên mang lương tâm lên giường mà lót đầu làm gối. Lần khác gã bảo Ngai vàng đang tự biến mình thành trò hề cho cả châu Âu xem. Thật ra, vài câu từ của Wolf đã chạm ngưỡng bất lịch sự trong nghị viện. Một lúc sau, gã nảy ra ý định đập tấm gỗ theo một giai điệu. Về sau gã quyết định đếch thèm đòi mic nữa mà tự cấp mic cho mình luôn. Thế là gã và Tiến sĩ Lecher cùng phát biểu một lúc, tiếng chém gió hòa lẫn vào mớ âm thanh hỗn loạn, và đếch ai nghe thấy thằng nào nói gì. Thỉnh thoảng Wolf lại nghỉ phát biểu để cầm một quyển sách nhỏ lên đọc bằng cái giọng vang như chuông đồng.

Tôi xin giải thích là Tiến sĩ Lecher đếch phải chém gió 12 tiếng để giải trí, mà vì một mục đích tối quan trọng. Ý đồ của Chính phủ là ép cái thỏa thuận Ausgleich thông qua các bước sơ bộ ngay trong phiên họp này (vì nó nằm trong Chương trình làm việc), rồi dùng phiếu bầu để chuyển nó cho một ủy ban đặc biệt. Đấy là âm mưu của Phe Đa số—theo cáo buộc của Phe Đối lập—định dùng tiếng ồn thuần túy để dập tắt tranh luận về dự luật—dập tắt và chặn đứng nó. Tranh luận kết thúc thì sẽ đến phần biểu quyết—với chiến thắng cầm chắc cho Chính phủ. Nhưng Chính phủ đếch tính đến kịch bản xuất hiện một bài phát biểu đơn ca chiếm trọn thời lượng của phiên họp, lại còn được diễn ra bất chấp mọi tiếng ồn. Goliath đếch ngờ tới David. Nhưng David đã ở đó; và suốt 12 tiếng đồng hồ, gã thản nhiên móc ra mấy viên đá thống kê, lịch sử và lập luận từ trong túi rồi ném thẳng vào mặt gã khổng lồ; và khi gã xong việc, gã là kẻ chiến thắng, trận đấu đã được cứu.

Ở Hạ viện Anh, một kẻ cản trở có thể chiếm mic bằng cách đọc Kinh Thánh hay mấy chuyện trên trời dưới biển; nhưng Tiến sĩ Lecher đếch có cái đặc quyền thư giãn hồi sức đó—gã bắt buộc phải bám sát chủ đề trước Hạ viện. Đã hơn một lần, khi Chủ tịch đếch thể nghe thấy gã nói gì vì tiếng ồn quá lớn, gã đã cử người đến nghe ngóng và báo cáo xem diễn giả có đang nói đúng chủ đề hay không.

Chủ đề này cực kỳ hóc búa, và bất kỳ đại biểu nào khác cũng sẽ chật vật nếu muốn bám trụ trong ba tiếng mà không cạn đạn, vì nó đòi hỏi một lượng kiến thức sâu rộng và chi tiết về các mối quan hệ thương mại, đường sắt, tài chính và ngân hàng quốc tế giữa hai quốc gia lớn: Hungary và Đế chế. Nhưng Tiến sĩ Lecher lại là Chủ tịch Hội đồng Thương mại của thành phố Brunn, nên gã làm chủ tình hình hoàn toàn. Bài phát biểu của gã đếch có chuẩn bị kịch bản trước. Gã chỉ vạch vài dòng ghi chú để định hướng; kiến thức nằm sẵn trong đầu; tâm huyết đặt vào công việc; và suốt 12 tiếng gã đứng đó, đếch bị xao nhãng bởi tiếng gào thét xung quanh, dùng sự lịch lãm, dễ dàng và tự tin để trút ra kho tàng tri thức của mình qua các lập luận chặt chẽ, được bọc trong những câu từ hùng hình và chuẩn chỉnh.

Gã là một gã trai trẻ 37 tuổi. Dáng người cao ráo, cân đối, cơ bắp được rèn luyện nhờ trò leo núi. Nếu gã đẹp trai hơn một chút thì gã chuẩn bài là bản sao của Chauncey Depew trong các đêm tiệc New England nhiều năm trước; gã sở hữu phong thái quyến rũ, sự duyên dáng trong ngôn từ và cách nhả chữ của Depew.

Chỉ có một cách duy nhất để Tiến sĩ Lecher giữ được mic—gã phải đứng liên tục trên đôi chân của mình. Nếu gã ngồi xuống nghỉ một phút, mic sẽ bị kẻ thù trên Ngai vàng cướp mất. Khi gã đã nói được ba hay bốn tiếng, chính gã đề xuất hoãn họp để gã nghỉ ngơi chút đỉnh sau tràng lao động tổn thọ; nhưng gã thèm kèm điều kiện: nếu kiến nghị bị bác thì gã được tiếp tục phát biểu, còn nếu được thông qua thì gã sẽ có mic vào phiên họp tới. Wolf lúc này đã nguôi giận, rút lại cái kiến nghị đã dâng lên cả nghìn lần của mình, và kiến nghị của Tiến sĩ Lecher được đưa ra biểu quyết—và bị bác. Thế là gã lại tiếp tục chém gió.

Đến 1 giờ sáng, sự phấn khích và trò tạo tiếng ồn đã làm kiệt sức hầu hết mọi người, trừ gã diễn giả. Mấy hàng ghế của Cánh Right vắng bóng dần; lũ đó đã lẻn ra phòng giải khát để ăn uống, hoặc ra hành lang buôn chuyện. Có thằng nhận ra đếch còn đủ túc số đại biểu, liền đề nghị điểm danh Hạ viện. Chủ tịch (Phó Chủ tịch Tiến sĩ Kramarz) từ chối đưa ra biểu quyết. Có một cuộc cãi vã nhỏ về tính hợp pháp của phán quyết này, nhưng Ngai vàng vẫn giữ nguyên quan điểm.

Cánh Left vẫn bám trụ trên chiến trường để bảo vệ nhà vô địch của họ. Gã vẫn đều đặn tiếp tục bài phát biểu; và lúc nào cũng mạnh mẽ, sung sức, chuẩn xác và đúng trọng tâm. Gã đang gặt hái những tràng vỗ tay, và điều này giúp phe gã tận dụng lợi thế. Thỉnh thoảng bọn nó lại vỗ tay ủng hộ gã liên tục hai phút liền, và trong thời gian đó gã có thể dừng nói để dưỡng giọng mà đếch sợ bị cướp mic.

Lúc 2 giờ kém 15, một đại biểu Cánh Left đòi cho Tiến sĩ Lecher nghỉ ngơi ít phút, bảo Chủ tịch là kẻ ‘nhẫn tâm’. Bản thân Tiến sĩ Lecher cũng xin 10 phút. Ngai vàng chỉ cho 5 phút. Trước khi hết giờ, Tiến sĩ Lecher đã lại đứng trên đôi chân của mình.

Wolf lại bùng nổ với một kiến nghị hoãn họp. Ngai vàng từ chối. Wolf bảo cái Nghị viện này đếch đáng giá một nhúm thuốc súng. Ngai vàng bật lại rằng điều đó đúng trong trường hợp một đại biểu đơn độc có thể làm tê liệt mọi hoạt động của nghị viện. Tiến sĩ Lecher tiếp tục chém gió.

Mấy đại biểu Phe Đa số thỉnh thoảng lại chia nhau từng tốp đi ra ngoài chợp mắt trên ghế sofa ở phòng khánh tiết; rồi nạp năng lượng bằng đồ ăn thức uống—với số lượng nhiều đến mức khó tin—nhưng Phe Thiểu số vẫn trung thành bám trụ bên cạnh nhà vô địch của họ. Vài đại biểu cộm cán của Phe Đa số cũng ở lại, vì nát óc thán phục màn trình diễn vĩ đại của gã. Khi một thằng người đã chém gió suốt 8 tiếng đồng hồ, liệu gã có còn giữ được sự thú vị và quyến rũ? Khi Tiến sĩ Lecher đã chém gió 8 tiếng, gã vẫn được vây quanh bởi những người bạn đếch chịu rời đi, và những kẻ thù (từ mọi phe phái) đếch thể rời mắt; tất cả đều bị mê hoặc và kinh ngạc trước những lời lẽ của gã, và tất cả đều thể hiện sự thán phục bằng những tràng vỗ tay liên tục và nhiệt thành. Rõ ràng đây là một chiến thắng chưa từng có trong lịch sử.

Trong suốt màn diễn 12 tiếng, bạn bè đã tiếp tế cho gã diễn giả ba ly rượu vang, bốn tách cà phê và một ly bia—một sự tiếp tế cực kỳ bủn rủn cho cái cơ thể đang vắt kiệt sức lực, nhưng cái Ngai vàng thù địch đếch cho phép thêm bớt gì. Nhưng đếch sao, Ngai vàng đếch thể quật ngã gã trai này. Gã là một pháo đài cố thủ, đếch thể bị bỏ đói.

Khi gã nói được 8 tiếng, mạch của gã là 72; khi gã nói được 12 tiếng, mạch nhảy lên 100.

Gã kết thúc bài chém gió dài ngoẵng của mình bằng những lời lẽ sau, theo bản dịch tương đối tự do:

‘Bây giờ tôi xin khẩn trương kết thúc phần mổ xẻ chủ đề này. Tôi tin rằng anh em Cánh Left chúng tôi đã làm cho các vị đại biểu danh giá bên kia Hạ viện thấy rõ rằng chúng tôi đếch có chút hào hứng vô lối nào với cái dự luật này ở hình thức hiện tại của nó....

‘Những gì chúng tôi yêu cầu, và sẽ chiến đấu bằng mọi vũ khí hợp pháp để đạt được, là một giải pháp và sự dàn xếp dứt điểm, toàn diện và chính thức cho mấy vấn đề rắc rối này. Chúng tôi muốn khôi phục lại tình trạng trước đây; hủy bỏ toàn bộ mấy thương vụ làm ăn độc hại của cái Chính phủ bất tài này với Hungary; và sau đó—giải thoát khỏi cái gánh nặng thối ắc của bộ sậu Badeni!

‘Tôi xin cất lên niềm hy vọng—dù đếch biết nó có thành hiện thực hay không—tôi xin cất lên niềm hy vọng sâu sắc, chân thành và đầy lòng yêu nước rằng cái ủy ban sắp sửa nhận cái dự luật này sẽ đứng trên lập trường cao cả, để trả cái Thỏa thuận Ausgleich tạm thời này về lại Hạ viện dưới một hình thức bảo vệ và thúc đẩy cả những lợi ích to lớn liên quan lẫn vinh quang của tổ quốc chúng ta.’ Sau một nhịp nghỉ, gã quay sang phía các hàng ghế Chính phủ: ‘Nhưng trong bất kỳ trường hợp nào, các vị bên Phe Đa số hãy nhớ kỹ điều này: từ nay về sau, cũng như trước đây, các vị sẽ luôn thấy chúng tôi túc trực tại vị trí của mình. Người Đức ở Austria đếch bao giờ đầu hàng và đếch bao giờ chết!’

Thế là bùng nổ một trận bão vỗ tay nổi lên rồi hạ xuống, nổi lên rồi hạ xuống, bùng nổ hết lần này đến lần khác, tràng này đến tràng khác, cuồng phong này đến cuồng phong khác, tưởng như đếch bao giờ dừng lại; trong khi đó toàn bộ Cánh Left ùa lại vây quanh nhà vô địch, thằng nào cũng muốn bắt tay, chúc mừng và tôn vinh gã.

Cuối cùng gã cũng thoát ra được, về nhà chén sạch năm ổ bánh mì và mười hai giỏ cá, đọc báo buổi sáng, ngủ 3 tiếng, đi dạo một vòng ngắn rồi quay lại Hạ viện, ngồi xem nốt phần còn lại của phiên họp kéo dài 33 tiếng.

Chỉ riêng việc đứng lì một chỗ suốt 12 tiếng liên tục đã là một kỳ tích mà hiếm thằng nào làm nổi; lại thêm việc trút ra một trăm nghìn từ thì nằm ngoài khả năng của hầu hết cái số ít đó; rồi lại đòi hỏi mớ từ ngữ đó phải được đóng khung thành một bài phát biểu chặt chẽ, mạch lạc và chuẩn chỉnh thì coi như gạt phắt toàn bộ phần còn lại, trừ Tiến sĩ Lecher.

III.—NỘI QUY NGHỊ VIỆN KỲ CỤC.

Do bài phát biểu 12 tiếng của Tiến sĩ Lecher cùng mấy chiêu cản trở khác của Phe Thiểu số, phiên họp 33 tiếng nổi tiếng của Hạ viện đếch giải quyết được trò trống gì. Phe Chính phủ đã tung hết sức bình sinh, dùng đủ mọi hạ sách lẫn thượng sách, hợp pháp lẫn bất hợp pháp, thế mà vẫn thất bại trong việc tống cái Ausgleich vào tay ủy ban. Đấy là một trận thua cay đắng. Cánh Right muối mặt, Cánh Left sướng rên.

Nghị viện tạm hoãn họp một tuần—để các đại biểu hạ hỏa, có lẽ thế—một sự lãng phí thời gian vàng ngọc; vì chỉ còn đúng hai tháng để đưa cái Ausgleich sinh tử này đi đến hồi kết.

Nếu tôi tường thuật lại hành vi của Hạ viện một cách dễ hiểu, chắc độc giả đã phải trợn tròn mắt ngạc nhiên và thắc mắc không biết mớ lập pháp này chui từ đâu ra và làm bằng cái chất liệu gì; và chắc độc giả nghĩ cái cách ứng xử ở Phiên họp Dài kia là thứ dị biệt hiếm thấy, do sự ức chế và kích động đột xuất mà ra. Về kết cấu của Hạ viện thì thế này: các đại biểu chui ra từ đủ mọi tầng lớp xã hội, đủ mọi ngành nghề. Có hoàng thân, bá tước, nam tước, linh mục, nông dân, thợ máy, lao động tay chân, luật sư, thẩm phán, bác sĩ, giáo sư, thương nhân, ngân hàng, chủ tiệm. Bọn nó là những kẻ có đạo, nghiêm túc, chân thành, tận tụy, và bọn nó cực kỳ ghét người Do Thái. Danh xưng Tiến sĩ ở cái Hạ viện này nhiều đến mức có thể nói đại biểu nào đếch có cái mác đó lại thành ra nổi bật. Người ta bảo đảm với tôi rằng đấy đếch phải danh hiệu tự phong, cũng đếch phải danh hiệu danh dự, mà là do học hành mà ra; ở Austria hiếm khi người ta ban danh hiệu Tiến sĩ chỉ để xã giao; ở Austria mấy cái bằng Tiến sĩ Âm nhạc, Tiến sĩ Triết học này nọ đếch được các trường đại học phát chẩn bừa bãi; thế nên khi một thằng Austria được gọi là Tiến sĩ, nghĩa là gã hoặc là luật sư hoặc là bác sĩ, đếch phải dân tự học mà là dân chui ra từ trường lớp, có bằng cấp đàng hoàng.

Đấy là câu trả lời cho cái cấu trúc của Hạ viện. Giờ nói về cái thói ăn nết ở kỳ cục của bọn nó. Cái thói ăn nết ở của cái đại hội Tiến sĩ này vào thời điểm đó đếch phải là một thử nghiệm hoàn toàn mới. Tôi xin lật lại một phiên họp trước đó để cho thấy các đại biểu đã có thâm niên luyện tập từ trước.

Dạo đó có một vụ rắc rối. Vây cánh Hạ viện bị tổn hại nặng nề vì mấy trò mất dạy của một cặp đại biểu diễn ra ngay trước mắt thiên hạ. Vụ này được giao cho một ủy ban đứng ra phân xử xem lỗi thuộc về ai, nặng nhẹ thế nào, rồi đề xuất hình phạt. Chủ tịch ủy ban trình báo cáo. Theo đó, trong lúc đang phát biểu, Đại biểu Schrammel có phang một câu rằng tôn giáo đếch có cửa nằm trong trường học công lập—đấy là việc tư. Lập tức Đại biểu Gregorig gào lên: ‘Thế còn trò tự do yêu đương thì sao!’

Bật lại câu đó, Đại biểu Iro ném ra một câu mỉa mai: ‘Nước soda ở nhà hàng Wimberger chứ gì!’

Cú này xem chừng làm Đại biểu Gregorig xúc phạm nặng nề, gã gào trả lại Iro: ‘Thằng chém gió hèn hạ kia, ngon thì nhắc lại câu đó xem!’

Ủy ban họp suốt 3 tiếng. Gregorig đã xin lỗi. Iro giải thích là gã đếch có nói năng gì về nước soda ở Wimberger cả. Gã giải thích bằng văn bản hẳn hoi, cực kỳ rõ ràng: ‘Tôi xin lấy danh dự ra đảm bảo rằng tôi đếch nói mấy từ bị gán cho tôi.’

Xui cho cái danh dự của gã, mấy tay tốc ký chính thức và dàn đại biểu đã chứng minh gã đúng là có nói câu đó.

Ủy ban đếch biết chính thức lý do vì sao cái câu chuyện nước soda ở Wimberger nghe vẻ chả liên quan lại khiến Đại biểu Gregorig nổi điên gọi kẻ phát ngôn là thằng chém gió hèn hạ; tuy nhiên, sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, ủy ban cho rằng Hạ viện cần phải ra văn bản khiển trách chính thức toàn bộ vụ này. Phán quyết này xem chừng bị coi là cực kỳ nặng nề. Tôi nghĩ thế vì Đại biểu Tiến sĩ Lueger, Thị trưởng Vienna, cảm thấy có trách nhiệm phải xoa dịu cú đòn cho bạn mình là Gregorig bằng cách chứng minh cái câu nước soda kia đếch phải vô hại như vẻ bề ngoài; rằng câu chửi gắt của Gregorig là có lý do chính đáng—và gã bắt đầu giải thích lý do. Gã đọc một mớ bưu thiếp đồi tụy mà gã ám chỉ là do Iro tuồn ra, dựa vào nét chữ, dù chúng đếch ghi tên. Mấy tấm gửi cho Gregorig tại nơi làm việc để toàn bộ đệ tử của gã đọc được; số khác gửi cho vợ Gregorig. Lueger đếch nói—nhưng ai cũng biết—rằng mấy tấm bưu thiếp đó nhắc đến một vụ thị phi ngoài phố, biến ông Gregorig thành nhân vật chính trong một trận nhậu ở quán xá, nơi trò xịt chai nước soda đóng vai trò chủ đạo và hài hước, lại còn có mớ đàn bà tham gia.

Có vài tấm bưu thiếp như thế; đúng hơn là một đống; riêng một ngày đã có tới năm tấm được gửi đi. Tiến sĩ Lueger đọc vài tấm, rồi mô tả mấy tấm khác. Có tấm còn vẽ hình; một tấm vẽ con heo với cái mõm quái dị, bên cạnh là chai soda đang xịt nước; bên dưới là mấy câu thơ mỉa mai.

Gregorig làm nghề bán áo sơ mi, cà vạt này nọ. Một tấm bưu thiếp ghi dòng chữ: ‘Kính gửi Đại biểu kiêm thợ may cổ áo—hoặc thợ ăn trộm cổ áo.’

Tấm khác: ‘Hoan hô công tác Xã hội Công giáo giữa hội đám đàn bà! Hoan hô tay xịt soda!’ Lueger bình luận: ‘Tôi đếch dám đọc phần còn lại của tấm này, cả chữ ký nữa.’

Tấm khác: ‘Mày có phiền không nếu nói cho tao biết....’ Lueger bình luận: ‘Phần còn lại đếch thể đọc nổi.’

Gửi cho vợ Đại biểu Gregorig: ‘Kính gửi Bà Gregorig,—Kẻ ký tên dưới đây muốn xin một vé mời đến trận xịt soda tiếp theo.’ Lueger bình luận: ‘Cả phần còn lại lẫn chữ ký tôi đều đếch dám đọc trước Hạ viện, vì nó quá thô bỉ.’

Mục đích của tấm bưu thiếp này—bóc phốt Gregorig trước mặt gia đình—tiếp tục được lặp lại trong mấy thư nặc danh khác.

Hạ viện đã biểu quyết khiển trách hai đại biểu bất hảo.

Cú này có thể đã làm dịu bớt ngôn từ của dàn đại biểu trong một thời gian, cũng như sự ngông cuồng chung của bọn nó, nhưng đếch được bao lâu. Như đã thấy, không khí lại bốc lửa trở lại vào cái đêm Phiên họp Dài. Ở phiên họp tiếp theo sau phiên họp dài, sự nhộn nhịp đếch thiếu một ly. Chủ tịch liên tục coi thường Nội quy Hạ viện để bảo kê cho phe chính phủ, còn Phe Thiểu số thì nổi điên không cách nào xoa dịu. Tiếng ồn ào gầm rú liên tục, tiếng gào thét, giậm chân và đập bàn làm điếc óc, thế nhưng thỉnh thoảng vẫn có những giọng nói xé tan mớ âm thanh đó để người ta nghe thấy. Vài câu phát biểu thuộc dạng cực kỳ thẳng thắn, và tôi tin rằng nếu chúng được cất lên ở Hạ viện Mỹ nhà mình thì chắc chắn sẽ gây chú ý lớn. Tôi xin trích vài mẫu ở đây. Đếch theo thứ tự, mà chọn lọc theo độ chất:

Ông Mayreder (nói với Chủ tịch). ‘Ông nói dối! Ông đã hứa trao mic cho tôi; làm cho đúng đi, bằng không ông là kẻ nói dối!’

Ông Glockner (nói với Chủ tịch). ‘Biến! Cút ra ngoài!’

Wolf (chỉ tay vào Chủ tịch). ‘Ở đó đang ngồi một gã mà cái danh hiệu nào đó hoàn toàn xứng đáng với nó!’

Hướng về phía Wolf, kẻ đang liên tục đọc báo bằng cái giọng vang như chuông đồng, là những lời nhận xét cá nhân từ Phe Đa số: ‘Câm cái mồm lại!’ ‘Tống cổ nó ra!’ ‘Cút ra ngoài!’ Wolf dừng đọc một nhịp để gào vào mặt Tiến sĩ Lueger, kẻ đang có mic nhưng đếch thể cất lời: ‘Mời Kẻ Kẻ phản bội Dân tộc phát biểu!’

Tiến sĩ Lueger, ‘Meine Herren—’ (‘Oho!’ và tiếng la ó.)

Wolf. ‘Đấy là ánh sáng thánh thiện của đám Xã hội Công giáo đấy!’

Ông Kletzenbauer (Xã hội Công giáo). ‘Mẹ nó chứ! Các người có chịu câm mồm đi không?’

Wolf ném một câu xúc phạm cay đắng vào ông Wohlmeyer.

Wohlmeyer (bật lại). ‘Thằng Do Thái nhà mày!’

Có một khoảng lặng ngắn, và Tiến sĩ Lueger bắt đầu bài phát biểu. Một gã phong nhã, đẹp trai, với thái độ cuốn hút và phong thái hấp dẫn, một diễn giả sắc sảo và dễ chịu, nghe đồn biết cách chèo lái con thuyền chính trị theo bất kỳ cơn gió thuận nào. Gã tranh thủ nói được vài câu, rồi trận bão lại đè bẹp gã.

Wolf dừng đọc báo một nhịp để phang một câu cay đắng về Lueger cùng cái sự đạo mạo Xã hội Công giáo của gã, khiến phe C.S.S. nổi điên cuồng.

Ông Vielohlawek. ‘Mày để yên cho đám Xã hội Công giáo, cái thằng thất hứa kia! Thích cản trở thì cứ việc, nhưng để yên cho bọn tao! Mày đếch có cửa nằm trong cái Hạ viện này; mày thuộc về cái quán rượu tồi!’

Ông Prochazka. ‘Trong trại tâm thần thì đúng hơn!’

Vielohlawek. ‘Thật xấu hổ khi một kẻ như thế lại làm lãnh đạo người Đức; mày làm nhục cái tên người Đức!’

Tiến sĩ Scheicher. ‘Thật nhục nhã khi một kẻ như gã lại đi xúc phạm chúng ta.’

Strohbach (nói với Wolf). ‘Thằng ranh con khinh bỉ—bọn tao sẽ đá đít mày ra khỏi đây!’ (Có thể hiểu là từ ‘mày’ ở đây đếch phải thể hiện sự thắm thiết, mà là để bồi thêm sự khinh bỉ của ông Strohbach.)

Tiến sĩ Scheicher. ‘Mấy lời xúc phạm của nó chả có ký kg nào. Nó thèm ăn bạt tai đấy mà.’

Tiến sĩ Lueger (nói với Wolf). ‘Mày nên lo cho cái danh dự của thằng Iro nhà mày thì hơn. Mày đang hành xử như một thằng du côn đường phố.’

Tiến sĩ Scheicher. ‘Thật là vô liêm xỉ!’

Tiến sĩ Lueger. ‘Và những sinh vật trơ trẽn này lại là lãnh đạo của Đảng Dân tộc Đức!’

Trong khi đó Wolf vẫn tiếp tục hò reo đọc báo một cách cực kỳ khoái chí.

Tiến sĩ Pattai. ‘Câm mồm! Câm mồm! Câm mồm! Mày đếch có mic!’

Strohbach. ‘Cái thằng ranh con khốn nạn!’

Tiến sĩ Lueger (nói với Wolf, ráng sức gào đè bẹp trận bão). ‘Mày là một thằng du côn đường phố hoàn toàn vô danh dự!’ (Một giọng nói, ‘Đốt đít cái thằng lưu manh đó đi!’ Nhưng tâm hồn Wolf vẫn tiếp tục diễu hành ồn ào như thường.)

Schonerer (vạm vỡ, cơ bắp, sở hữu cái giọng còi tàu mạnh nhất Hạ viện; cày xới qua đám đông đang đứng, mặt đỏ gay, nghẹn ngào vì tức giận; khựng lại trước Đại biểu Wohlmeyer, chộp lấy cái thước kẹp đập rầm một cú xuống bàn, chĩa nắm đấm vào mặt Wohlmeyer, gầm lên vài câu cá nhân và một lời hứa). ‘Cứ chờ đấy—bọn tao sẽ dạy cho mày một bài học!’ (Một trận cuồng phong đáp trả mổ xẻ gã từ băng nhóm Xã hội Công giáo hiền lành khiêm tốn vây quanh đại ca của bọn nó, tay chuyên gia tôn giáo kiệt xuất kia, Tiến sĩ Lueger, Thị trưởng Vienna. Hơi thở của chúng ta lúc này dồn dập vì phấn khích, lòng đầy hy vọng. Chúng ta tưởng như mình đang quay lại 50 năm trước ở Nghị viện Arkansas, và nghĩ mình biết điều gì sắp xảy ra, sướng rên vì đã đến đây, sướng rên vì đang ngồi trên khán đài, ngoài tầm đạn lạc, nơi có thể bao quát toàn bộ chiến trường mà đếch phải nộp cái xác nào cho cuộc khám nghiệm. Tuy nhiên, đời đếch như mơ, niềm tin của chúng ta bị phản bội, hy vọng đặt nhầm chỗ.)

Tiến sĩ Pattai (kích động điên cuồng). ‘Các người trật tự đi, bằng không bọn tôi sẽ xả láng đấy! Sẽ có tát lật mặt đấy!’

Prochazka (nổi giận). ‘Đếch phải tát nhẹ đâu, mà là đòn thật đấy!’

Vieholawek. ‘Tôi thà ngả mũ trước một thằng Do Thái còn hơn trước cái thằng Wolf này!’

Strohbach (nói với Wolf). ‘Thằng tay sai Do Thái! Bọn tao đã đánh nhau với người Do Thái mười năm nay, giờ mày lại tiếp tay cho bọn nó nắm quyền lại. Mày ăn được bao nhiêu tiền vụ này?’

Holansky. ‘Thứ nó cần là một cái áo xích tay!’

Wolf vẫn tiếp tục đọc. Lần này là bản tin thị trường.

Một câu nói ném qua Hạ viện về phía Schonerer: ‘Die Grossmutter auf dem Misthaufen erzeugt worden!’

Khôn ngoan nhất là đếch thèm dịch câu đó. Nguồn gốc của nó đã nặng mùi rồi, nhưng nó lại càng đặc biệt nặng mùi hơn khi chú mày nhớ rằng tầng khán đài đầu tiên chật nén các mệnh phụ phu nhân.

Có vẻ cú đó trúng phóc. Nó mang lại những tràng hào hứng sướng rên từ phe Xã hội Công giáo, và trong niềm hân hoan đó bọn nó phang mớ từ ngữ cay đắng một cách hào phóng vào những đại biểu Phe Đối lập bị ghét đặc biệt; cùng với những kẻ khác, câu này hướng về Schonerer, ‘Bordell in der Krugerstrasse!’ Rồi bọn nó bồi thêm mớ từ ngữ này, bọn nó hò reo, gào thét và thậm chí hát thành hợp xướng giọng trầm: ‘Schmul Leeb Kohn! Schmul Leeb Kohn! Schmul Leeb Kohn!’ và làm cho nó nghe rõ mùng một mốt đè bẹp tiếng đập bàn và phần còn lại của trận bão âm thanh quỷ quái. (Một câu đùa từ khán đài truyền từ mồm người này sang mồm người khác quanh đường uốn cong lớn: ‘Bài hát thiên nga của chính quyền đại diện Austria!’ Chú mày có thể theo dõi tiến trình của nó qua những nụ cười và cú gật đầu tán thưởng khi nó lướt qua.)

Kletzenbauer. ‘Holofernes, Judith đâu rồi?’ (Trận bão tiếng cười.)

Gregorig (tay bán áo sơ mi). ‘Cái gánh hát Wolf này tốn mất 6.000 florin rồi đấy!’

Wolf (giọng ngọt ngào). ‘Chú ý gã kìa quý vị; đấy là ông Gregorig đấy.’ (Tiếng cười.)

Vieholawek (nói với Wolf). ‘Đồ Judas!’

Schneider. ‘Gã hiệp sĩ nhà thổ!’

Đồng thanh các giọng nói. ‘Thùng rác Đông Đức!’

Và thế là cuộc chiến từ ngữ tiếp tục nổ ra, với sức tàn phá đếch bao giờ suy giảm, suốt hai tiếng đồng hồ.

Các mệnh phụ trên khán đài đang học hỏi. Điều đó tốt; vì rồi đây các mệnh phụ sẽ trở thành một phần đại biểu của mọi nghị viện trên thế giới; chỉ cần bọn họ chứng minh được năng lực là sẽ được kết nạp. Hiện tại, chỉ có đàn ông mới đủ năng lực làm luật; thành ra bọn nó khinh khỉnh nhìn phụ nữ, và sẽ cảm thấy bị hạ thấp nếu phải chung mâm với họ trong cái sứ mệnh cao cả này.

Wolf lại đang gào thêm một bản tin thị trường khác.

Gessman. ‘Câm mồm đi, cái thằng ranh con rận rệp khốn nạn!’

Trong một khoảng lặng ngắn, Tiến sĩ Lueger chen vào được ba câu trong bài phát biểu của mình. Bọn nó đòi hỏi Chủ tịch phải dập tắt bốn đại biểu náo nhiệt nhất của Phe Đối lập.

Wolf (với một cú hất đầu kiểu xong phim). ‘Tay bịt mắt ranh ma của Vienna đã cất lời!’

Iro thuộc phe của Schonerer. Vụ việc danh dự đã tặng cho nó một cái tên mới. Gregorig là một tay Xã hội Công giáo, và là anh hùng của mấy tấm bưu thiếp cùng vụ xịt soda ở Wimberger. Gã đứng sừng sững, tự cao tự đại, tự mãn, kiêu ngạo và chả ra cái thể thống gì ngay sát nách Lueger, tự hào và vênh váo khi được nằm trong một băng nhóm lớn như thế. Gã trông rất ngon lành; thực sự uy nghi, và tự biết điều đó. Thỉnh thoảng gã lại gáy ra một câu trống rỗng, và nhìn có vẻ sướng rên như thể gã vừa sinh ra cái Ausgleich. Thật sự gã nhìn rất phong độ. Gã mặc cái áo gile dạ hội duy nhất dưới sàn đấu; nó để lộ ra cả một vùng sơ mi trắng muốt; hai tay gã thọc sâu vào túi quần; đầu ngửa ra sau đầy tự mãn; gã đang diễn kịch; gã đang diễn cho khán đài xem. Tuy nhiên, thằng nào cũng đang làm trò đó. Thật kỳ cục khi nhìn thấy. Mấy tay chỉ biết bấm nút biểu quyết, đếch biết phát biểu, cũng đếch biết nghĩ ra mấy câu đùa hóm hỉnh, cứ lượn qua lượn lại ở mớ không gian trống dưới sàn đấu, rồi dừng lại ở một vị trí ngon lành để tạo dáng—tạo dáng kiểu đang suy nghĩ thấu đáo—rồi lén nhòm lên khán đài xem tác dụng thế nào; hoặc một cặp sẽ đi lại bắt tay nhau một cách giả tạo, cười lên một tràng cười công nghiệp vui vẻ, rồi làm vài trò tạo dáng gượng gạo; bọn nó lén nhòm lên khán đài xem có được chú ý không. Trông nó giống như một cảnh trên sân khấu—mấy diễn viên phụ làm trò ở phía sau trong khi các ngôi sao làm việc lớn ở phía trước. Ngay cả Bá tước Badeni cũng tạo dáng một lúc; tạo dáng kiểu Napoléon suy tư đầy tính nghệ thuật—nhưng nhanh chóng nghĩ lại và thôi. Có hai kẻ đếch thèm tạo dáng—gã Chủ tịch Abrahamowicz tội nghiệp bị đày đọa và xúc phạm, nhìn hoàn toàn thảm hại, đếch tìm ra cách nào để giết thời gian ngoài việc lắc chuông và thỉnh thoảng nhả ra vài câu đếch ai nghe thấy; và một cha xứ nhẫn nại, ngồi cô độc trong một khoảng trống lớn trên địa bàn Phe Đa số, thản nhiên gặm một quả táo.

Schonerer cất cái giọng còi tàu của mình lên làm rung chuyển mái nhà bằng một lời xúc phạm ném vào Phe Đa số.

Tiến sĩ Lueger. ‘Cái Phe Vô Danh Dự tốt nhất nên câm mồm ở đây!’

Gregorig (kẻ vọng âm, ưỡn cái ngực áo sơ mi ra). ‘Đúng đấy, câm mồm đi, thằng dâm đặng!’

Schonerer (nói với Lueger). ‘Thằng hề chính trị!’

Prochazka (nói với Schonerer). ‘Thằng hề say rượu!’

Trong tiếng đồng hồ cuối cùng của phiên họp, nhiều cụm từ hay ho đã được phân phát khắp buổi làm việc. Trong số đó có những câu này—và chúng cực kỳ chất lượng:

‘Thằng chém gió!’

‘Thằng lưu manh!’

‘Thằng khốn nạn!’

‘Bố già nhà thổ!’

Cụm từ cuối cùng là đóng góp của Tiến sĩ Gessman, và mang lại sự mãn nguyện lớn. Và hoàn toàn xứng đáng. Theo tôi, đó là một trong những thứ lấp lánh nhất được phát ra trong cả buổi tối.

Lúc 2 giờ rưỡi sáng, Hạ viện hoãn họp. Chiến thắng thuộc về Phe Đối lập. Không; đếch hẳn như thế. Phần hiệu quả của nó đã bị giật mất bởi một hành vi lạm quyền bất hợp pháp của Chủ tịch—một đóng góp khác hướng tới việc đẩy Phe Thiểu số bị ngược đãi ra khỏi tâm trí bọn nó.

Ở các phiên họp khác của nghị viện, mấy gã Cánh Đối lập giơ nắm đấm về phía Chủ tịch, gọi gã là ‘Con chó Ba Lan’. Ở một phiên họp, một đại biểu nổi giận quay sang đồng nghiệp gào lên: ‘—————!’

Chú mày phải tự hình dung ra cái từ đó là gì. Nếu tôi có đưa ra bản gốc thì chắc cũng đếch qua nổi cây bút đỏ của biên tập viên; đưa ra bản dịch thì dĩ nhiên là tốn mực vô ích. Câu nói này được đăng trọn vẹn một cách thẳng thắn bởi một tờ nhật báo ở Vienna, nhưng mớ còn lại thì che đậy nửa cay đắng nhất bằng mớ dấu sao.

Nếu độc giả quay lại đầu chương này và gom cái mớ từ ngữ xúc phạm kỳ dị đó thành một mớ rồi soi xét, độc giả sẽ kinh ngạc trước hai điều: làm sao cái đại hội các quý ông này có thể chấp nhận xài mớ từ ngữ thô bỉ như thế; và tại sao mấy thằng xài mớ từ đó lại có thể rời khỏi cái chốn ấy mà vẫn còn sống nhăn răng. Đếch có cách nào hiểu nổi cái tình huống kỳ dị này. Dù cho mọi thằng trong Hạ viện đều là lưu manh chuyên nghiệp, có nhà ở trong một dãy trọ thủy thủ, người ta vẫn đếch thể hiểu nổi; vì mặc dù cái loại đó có xài mớ từ ngữ như thế, bọn nó đếch bao giờ chịu nhịn. Mấy tay này đếch phải lưu manh chuyên nghiệp; bọn nó phần lớn là quý ông, có học thức; thế mà bọn nó vẫn xài mớ từ đó, và vẫn chịu nhịn luôn. Bọn nó thực sự xem chừng đếch coi mấy thứ đó có ký kg nào. Người ta đếch thể nói bọn nó hành xử như học sinh; vì điều đó chỉ gần đúng thôi, đếch đúng hoàn toàn. Học sinh chửi rủa nhau dữ dội, và suốt nhiều tiếng đồng hồ, người ta sẽ nghĩ đếch có gì xảy ra ngoài tiếng ồn; nhưng đó là một sai lầm. Đến một giới hạn nào đó thì kết quả chỉ là tiếng ồn, nhưng bước qua giới hạn đó là rắc rối đến ngay lập tức. Có những cụm từ—mấy cụm từ mang tính chất đặc biệt—chẳng hạn như cụm từ nhắc đến bà nội của Schonerer—mà ngay cả đứa học sinh thiếu khí huyết nhất trong thế giới nói tiếng Anh cũng đếch bao giờ cho qua mà đếch trả thù. Một điểm khác biệt giữa học sinh và các nhà làm luật ở Reichsrath xem chừng là các nhà làm luật đếch có giới hạn, đếch có vạch nguy hiểm. Có vẻ bọn nó muốn gọi nhau là cái đếch gì cũng được, rồi đi về nhà mà thân thể vẫn nguyên vẹn.

Bây giờ, trên thực tế, bọn nó có ẩu đả trong hai lần, nhưng đếch phải vì mấy cái tên bị gọi. Đếch có cuộc ẩu đả nào mà nguyên nhân lại do bị gọi tên cả.

Đếch thể suy ra rằng Hạ viện thiếu đi tinh thần danh dự chỉ vì bọn nó thiếu sự tinh tế. Đấy là một sự nhầm lẫn. Iro bị bắt quả tang nói dối, và điều đó làm gã nhục nhã nặng nề. Hạ viện tẩy chay gã, quay lưng lại với gã. Gã phải từ chức; bằng không gã cũng bị tống cổ. Nhưng Hạ viện lại khoan hồng với Gregorig, kẻ đã gọi Iro là thằng chém gió hèn hạ trong cuộc tranh luận. Bọn nó chỉ kinh qua hình thức khiển trách nhẹ nhàng. Điều đó đếch làm Gregorig bận tâm.

Người Vienna tự nhận mình là một cộng đồng dễ tính, thích ăn chơi, tận hưởng cuộc sống và đếch coi mọi thứ quá nghiêm trọng. Tuy nhiên, bọn họ vẫn đau lòng về cách hành xử của Nghị viện nhà mình, và thẳng thắn bảo rằng bọn họ thấy xấu hổ. Bọn họ khẳng định rằng cái tình trạng xuống cấp trong thói ăn nết ở của nghị viện là mới xuất hiện gần đây chứ đếch phải từ xưa. Một quý ông từng đứng đầu chính phủ 20 năm trước xác nhận điều này, bảo rằng vào thời của gã, nghị viện rất trật tự và ngoan ngoãn. Một quý ông người Anh cư trú lâu năm ở đây cũng đồng tình, bảo rằng một hạng chính khách thấp kém đã khởi xướng mớ ngôn từ tranh cãi bất hảo này trên các bục diễn thuyết từ vài năm trước, rồi nhập khẩu bọn nó vào nghị viện.(2) Tuy nhiên, rồi sẽ có một ngày xuất hiện Bộ trưởng Nghi lễ cùng bảo vệ cưỡng chế, và lúc đó mọi chuyện sẽ tốt đẹp hơn. Ý tôi là nếu nghị viện và Hiến pháp sống sót qua trận bão hiện tại.

IV.—ĐỈNH ĐIỂM LỊCH SỬ

Trong suốt tháng 11, mọi chuyện cứ đi từ tồi tệ đến tồi tệ hơn. Cái thỏa thuận Ausgleich tối quan trọng vẫn mắc kẹt cứng đè, đếch thể nhích nổi một ly. Chính phủ của Badeni đếch thể rút lại Sắc lệnh Ngôn ngữ mà vẫn giữ được phe đa số, còn Phe Đối lập thì đếch thể xoa dịu bằng mấy điều kiện dễ thở hơn. Một đêm nọ, trong khi trận địa ngục âm thanh quen thuộc đang gầm rú ở mức đỉnh điểm, một cuộc đâm chém nổ ra. Đó là một trận hỗn chiến chen chúc, xô đẩy, vai chạm vai. Rất nhiều cú đấm đã được tung ra. Hai lần Schonerer nhấc bổng một trong những chiếc ghế bành nặng trịch của bộ trưởng—có đứa bảo gã nhấc bằng một tay—rồi đe dọa dàn đại biểu Phe Đa số, nhưng cái ghế đã bị giật mất; một đại biểu dùng cái chuông của Chủ tịch đập bộp bộp vào đầu Wolf, còn một đại biểu khác thì bóp cổ gã; một giáo sư bị quật ngã xuống sàn rồi bị ăn đấm và bóp cổ; gã giơ một con dao bấm đang mở ra để đỡ đòn; con dao bị giật mất rồi văng ra xa; nó trúng vào một tay Xã hội Công giáo hòa bình đếch làm gì cả, làm tay này chảy máu tay. Đấy là giọt máu duy nhất bị chảy. Mấy tay bị ăn đấm và bóp cổ nhìn vẫn ngon lành vào ngày hôm sau. Nắm đấm và cái chuông đếch được sử dụng đúng cách, bằng không kết quả đã rõ ràng hơn. Tôi hoàn toàn chắc chắn rằng mấy tay đấm nhau đó đếch có ý định làm thật.

Vào Ngày Lễ Tạ Ơn, phiên họp đã đi vào lịch sử. Vào ngày đó, cái chính phủ bị đày đọa, bị quấy rối và tuyệt vọng đã hóa điên. Để tự giải thoát khỏi sự kìm kẹp của Phe Đối lập, nó đã phạm phải cái tội lỗi trẻ con kỳ cục này: nó đề xuất một sự thay đổi quan trọng trong Nội quy Hạ viện, cấm tranh luận về kiến nghị, đưa ra biểu quyết đứng thay vì điểm danh Yes/No, rồi nghiêm chỉnh tuyên bố rằng kiến nghị đã được thông qua; trong khi đó, ngay cả với nhân chứng ngu ngốc nhất—nếu tôi có thể mạn phép nhận cái vị trí đó mà đếch có sự khiêm tốn—thì rõ ràng đếch có cái gì được gọi là biểu quyết hợp pháp diễn ra cả.

Tôi nghĩ Saltpeter đếch bao giờ phán một câu nào chuẩn hơn câu: ‘Kẻ mà thần linh muốn tiêu diệt thì trước hết sẽ làm cho kẻ đó hóa điên.’ Rõ ràng đầu óc của Chính phủ đã chao đảo khi cái trò xúc phạm trơ trẽn này đối với Hạ viện lại là cách tốt nhất mà nó có thể nghĩ ra để nhảy khỏi cái chảo rán.

Vụ việc này sẽ rất hài hước nếu chuyện đang bàn chỉ là một việc vặt; nhưng trong tình cảnh này thì nó thật thảm hại. Trận bão quen thuộc vẫn đang gào thét trong Hạ viện. Như thường lệ, nhiều tay trong Phe Đa số và hầu hết Phe Thiểu số đều đang đứng—để có cơ hội tốt hơn nhằm trao đổi mớ từ ngữ xúc phạm và tạo ra mớ tiếng ồn khác. Giữa trận bão đó, Bá tước Falkenhayn bước vào, tay cầm tờ giấy; và lập tức có một tràng lao đến để tiếp cận gã và nghe gã đọc kiến nghị. Trong chớp mắt gã bị bao quanh bởi dàn khán giả. Mấy điều khoản trong kiến nghị của gã được vỗ tay tán thưởng nhiệt tình bởi mớ đồng minh này, và cũng bị phản đối dữ dội—nếu tôi có thể chế ra một từ—bởi mớ Phe Đối lập nghe được giọng gã. Khi gã ngồi xuống, Chủ tịch lập tức đưa kiến nghị ra biểu quyết—những ai muốn bầu đồng ý, xin đứng dậy! Cả Hạ viện vốn đã đứng sẵn từ trước; đã đứng suốt một tiếng đồng hồ; và trước khi một phần ba kịp hiểu Chủ tịch vừa nói cái đếch gì, gã đã tuyên bố thông qua kiến nghị! Và chỉ có vài thằng nghe thấy câu đó. Trên thực tế, khi cái Hạ viện đó làm luật, chú mày đếch thể phân biệt được nó với một trận tập bắn pháo binh.

Chú mày sẽ nhận ra cái ý tưởng gạt bỏ biểu quyết điểm danh hợp pháp để thay bằng biểu quyết đứng nó "thông minh" đến mức nào qua chi tiết này: ít phút sau, khi một đoàn đại biểu đến gặp Chủ tịch và hỏi xem gã có thực sự muốn tuyên bố cái biện pháp đó đã được thông qua hay không, gã đáp: ‘Có—và nhất trí 100%.’ Điều đó cho thấy trên thực tế toàn bộ Hạ viện đều đang đứng trên đôi chân của mình khi cái trò bẩn đó được tung ra.

Đạo luật ‘Lex Falkenhayn,’ được sinh ra một cách dị dợm như thế, đã trao cho Chủ tịch quyền đình chỉ 3 ngày đối với bất kỳ đại biểu nào tiếp tục gây mất trật tự sau khi đã bị nhắc nhở hai lần, đồng thời đặt dưới quyền gã mớ lực lượng cần thiết để làm cho lệnh đình chỉ có hiệu lực. Thế là Hạ viện cuối cùng cũng có một bảo vệ cưỡng chế, và là một bảo vệ quyền năng hơn bất kỳ nghị viện nào khác trong thế giới Công giáo từng sở hữu. Đạo luật Lex Falkenhayn cũng trao cho bản thân Hạ viện thẩm quyền đình chỉ đại biểu tới 30 ngày.

Với mớ điều kiện này, cái Ausgleich có thể được thông qua trong một tiếng—xem chừng là thế. Phe Đối lập sẽ phải ngồi ngoan ngoãn và trật tự, ngưng cản trở, bằng không sẽ bị tống ra ngoài đường, từng đại biểu một, để lại cho Phe Đa số một chiến trường tự do làm việc.

Rõ ràng mọi chuyện nhìn rất ngon lành. Chính phủ cuối cùng đã nhảy ra khỏi cái chảo rán. Nó tự chúc mừng bản thân, và hạnh phúc như một cô gái tuổi xì tin. Cổ phiếu của nó nhảy vọt từ mức dưới âm lên mức có giá. Nó tự hào thú nhận với bản thân rằng đạo luật Lex Falkenhayn của nó là một cú đòn tuyệt đỉnh—một tác phẩm của thiên tài.

Tuy nhiên, vẫn có những kẻ hoài nghi—những kẻ lo âu và tin rằng một sai lầm nghiêm trọng đã được thực hiện. Có thể Phe Đối lập đã bị đè bẹp, và mang lại lợi ích cho đất nước; nhưng cái cách thức làm việc đó—cái cách thức làm việc đó! Đấy mới là phần nghiêm trọng. Nó có thể mang lại những kết quả vươn xa; những kết quả mà độ nghiêm trọng có thể vượt qua mọi sự đoán non đoán già. Nó có thể là bước khởi đầu cho sự quay trở lại của một chính phủ dùng vũ lực, sự khôi phục của mớ phương pháp vô trách nhiệm của những thời kỳ đã lỗi thời.

Đếch có ghế trống trên khán đài vào ngày hôm sau. Trên thực tế, chỗ đứng bên ngoài tòa nhà cũng có giá cao. Có đám đông ở đó, cùng một đội hình cảnh sát đội mũ bảo hiểm và đơm cúc đồng sáng lóa, đi bộ và cưỡi ngựa, để giữ cho bọn họ đếch bị kích động quá đà. Đếch ai đoán nổi chuyện gì sắp xảy ra, nhưng ai cũng cảm thấy có cái gì đó sắp xảy ra, và hy vọng mình có cơ hội nhìn thấy, hoặc ít nhất nhận được tin tức nóng hổi khi nó vừa ra lò.

Giữa trưa, Hạ viện trống hơ trống hoác—vì tôi đếch tính bản thân mình vào đó. Nửa tiếng sau, hai tầng khán đài đã nén chặt người, lòng sàn đấu vẫn trống. Nửa tiếng tiếp theo, Wolf bước vào và đi về chỗ của mình; rồi mớ đại biểu khác bắt đầu tràn vào, trong đó có nhiều hình bóng và gương mặt đã trở nên quen thuộc dạo gần đây. Đến 1 giờ, số lượng đại biểu đã có mặt đông đủ.

Một băng nhóm Socialists đứng thành nhóm trước bàn bộ trưởng, dưới bóng của bục Chủ tịch. Có thể nhận ra rằng mớ pháo đài chính thức này giờ đây đã được bảo vệ chống lại các cú lao vào bằng mấy cái cổng có khóa bolt, và mớ cổng này được gác bởi đám người mặc sắc phục của Hạ viện. Mớ miếng gỗ tháo rời trên bàn cũng đã bị dọn sạch, đếch còn gì cho mớ đại biểu mất trật tự đập phá.

Có một sự im lặng lo âu bao trùm—ít nhất là những gì có thể coi là im lặng ở cái Hạ viện đó. Nhiều người tin rằng Phe Đối lập đã bị đè bẹp, và sẽ đếch còn sự cản trở nào nữa, đếch còn tiếng ồn nào nữa. Đấy là một sự nhầm lẫn.

Ngay sau đó, Chủ tịch bước vào từ cánh cửa xa phía bên phải, theo sau là Phó Chủ tịch Fuchs, và hai gã đi xuống qua mớ ghế Ba Lan hướng về phía bục. Lập tức, trận bão âm thanh quen thuộc lại bùng nổ, nổi lên cao hơn và cao hơn, hoang dại hơn và hoang dại hơn, thực sự xem chừng vượt qua bất kỳ thứ gì từng diễn ra trước đó ở cái chốn này. Chủ tịch ngồi xuống và xin trật tự, nhưng đếch ai nghe thấy gã. Môi gã máy máy—người ta có thể thấy điều đó; gã cúi người về phía trước đầy vẻ khẩn khoản, và xòe bàn tay lớn ra trước ngực một cách hùng hình—người ta có thể thấy điều đó; nhưng về mớ từ ngữ gã thốt ra, có lẽ chính gã cũng đếch nghe thấy. Bên dưới gã là đám đông hai chục tay Socialists đang trừng mắt nhìn gã, giơ nắm đấm vào mặt gã, gầm lên mớ lời nguyền rủa và mớ từ ngữ xúc phạm gã. Điều này kéo dài một lúc. Đột nhiên, đám Socialists phá vỡ mớ cổng và tràn lên qua mớ ghế bộ trưởng, và một gã đeo cà vạt đỏ với tay giật lấy mớ tài liệu nằm trên bàn Chủ tịch rồi ném lung tung. Ngay giây tiếp theo, gã và mớ đồng minh đang vật lộn và đấm nhau với nửa chục tay bảo vệ mặc sắc phục đang ở đó để bảo vệ mớ cổng mới. Trong khi đó, một toán Socialists đã tràn lên mớ bậc thang bên hông và đè bẹp Chủ tịch cùng Phó Chủ tịch, đẩy xô và hất văng bọn họ ra khỏi chỗ. Bọn nó đẩy bọn họ ra ngoài, xuống mớ bậc thang và đi qua Hạ viện, qua mớ ghế Ba Lan; và xung quanh bọn họ là đám người Ba Lan và Czech thù địch đang chống trả. Người ta có thể thấy mớ nắm đấm giơ lên rồi hạ xuống, cùng mớ dấu hiệu khác của một trận đâm chém dữ dội; rồi Chủ tịch và Phó Chủ tịch bốc hơi qua cánh cửa ra vào, còn đám Socialists chiến thắng quay lại và diễu hành trở lại, leo lên bục, ném cái chuông của Chủ tịch cùng mớ giấy tờ còn lại ra ngoài, rồi đứng đó thành một đám đông nhỏ gọn, 11 tay to, và cố thủ cái chốn đó như thể đó là một pháo đài. Bè bạn của bọn nó dưới sàn đấu đang trong một niềm hân hoan chiến thắng điên cuồng, và thể hiện điều đó theo cái cách làm điếc óc của bọn nó. Toàn bộ Hạ viện đứng trên đôi chân của mình, kinh ngạc và thắc mắc.

Đấy là một tình huống kinh ngạc, và mang tính kịch nghệ ấn tượng. Đếch ai ngờ tới điều này. Cái đếch ngờ đã xảy ra. Cái gì tiếp theo? Nhưng đếch thể có cái tiếp theo; vở kịch đã kết thúc; đỉnh điểm vĩ đại đã đạt được; mớ khả năng đã bị vắt kiệt; hạ màn xuống đi.

Chưa đâu. Cánh cửa xa kia lại mở ra lần nữa. Và giờ đây chúng ta thấy những gì lịch sử sẽ nói đến 5 thế kỷ sau: một tiểu đoàn mặc sắc phục và đội mũ bảo hiểm gồm mớ nam nhân sương gió và vạm vỡ diễu hành thành hai hàng dọc xuống sàn Hạ viện—một nghị viện tự do bị xúc phạm bởi một sự xâm lược của lực lượng thô bạo!

Đấy là một cảnh tượng gớm giếc—gớm giếc và đáng sợ. Trong một khoảnh khắc, đó là một điều đếch thể tin nổi—một điều vượt qua mọi sự tin tưởng; đó phải là một sự ảo giác, một giấc mơ, một cơn ác mộng. Nhưng không, đó là sự thật—sự thật thảm hại, sự thật nhục nhã, sự thật kinh tởm. Mười sáu tay cảnh sát này từng là lính, và bọn nó làm việc với sự lạnh lùng đếch có tình cảm của cái nghề của bọn nó. Bọn nó bước lên mớ bậc thang của bục, đặt tay lên mớ thân thể bất khả xâm phạm của mớ đại biểu đại diện cho một quốc gia, rồi kéo, lôi và tha bọn họ xuống mớ bậc thang và ra ngoài cửa; rồi tự xếp thành đội hình quân sự uy nghi trước khán đài bộ trưởng, và đứng đó.

Đấy là một sự kiện chấn động. Ký ức về nó sẽ sống lâu hơn toàn bộ mớ ngai vàng đang tồn tại hôm nay. Trong toàn bộ lịch sử của mớ nghị viện tự do, cái trò tương tự mới chỉ được thấy đúng ba lần trước đó. Nó chiếm một vị trí ấn tượng trong mớ điều đếch thể quên của thế giới. Tôi nghĩ rằng trong cả cuộc đời mình, tôi chưa từng hai lần thấy lịch sử trường tồn được tạo ra ngay trước mắt mình, nhưng tôi biết rằng tôi đã thấy nó một lần.

Một số kết quả của cái trò quái dị này diễn ra ngay lập tức. Chính phủ Badeni sụp đổ với một cú rầm; có một hai cuộc bùng nổ của dân chúng ở Vienna; có ba bốn ngày bạo loạn dữ dội ở Prague, tiếp theo là việc thiết lập quân luật ở đó; người Do Thái và người Đức bị quấy rối và cướp phá, nhà cửa của bọn họ bị phá hủy; ở mớ thị trấn Bohemian khác cũng có bạo loạn—trong một số ca người Đức là kẻ bạo loạn, trong các ca khác là người Czech—và trong mọi ca người Do Thái đều phải ăn đủ, đếch cần biết gã nằm ở phe nào. Chúng ta đã đi sâu vào tháng 12 rồi;(3) vị Thủ tướng tiếp theo vẫn đếch thể hàn gắn hòa bình giữa mớ phe phái đang đâm chém nhau của nghị viện, thành ra đếch có tác dụng gì khi tập hợp nó lại vào lúc này; dư luận tin rằng chính quyền nghị viện và Hiến pháp thực sự đang bị đe dọa với sự tuyệt chủng, và sự trường tồn của bản thân nền quân chủ cũng đếch phải là một điều hoàn toàn chắc chắn!

Đúng thế, đạo luật Lex Falkenhayn là một phát minh vĩ đại, và đã làm được những gì được tuyên bố—nó đã giúp chính phủ nhảy ra khỏi cái chảo rán.

(1) Nghĩa là cách mạng.

(2) ‘Trong cái thời kỳ ân sủng đã qua khi một tinh thần êm đềm và tốt tính là bầu không khí của Hạ viện chúng ta, khi phong thái của mớ diễn giả của chúng ta rất nguyên tắc và mang tính học thuật, và mớ trận bão cùng sự bùng nổ của ngày hôm nay hoàn toàn là thứ chưa từng được biết đến,’ v.v.—Bản dịch câu mở đầu của một bài báo chính trên tờ ‘Neue Freie Presse’ sáng nay, ngày 1 tháng 12.

(3) Hôm nay là ngày 9.—M.T.