Cô đi trên phố, hy vọng mình trông giống một người đàn bà có quyền đi trên phố. Hoặc trên phố này. Nhưng cô không giống. Bộ đồ lạc điệu, cái mũ lạc điệu, áo khoác cũng lạc điệu luôn. Lẽ ra cô phải có cái khăn trùm lên đầu, buộc lại dưới cằm, áo khoác thùng thình đã sờn tay áo. Lẽ ra trông cô phải đạm bạc và tằn tiện.

Nhà cửa khu này kề vai chen chúc. Nhà nhỏ cho người hầu ngày xưa, từng dãy san sát, nhưng bây giờ người hầu đã ít hơn xưa, còn người giàu đã sắp đặt kiểu khác. Gạch ám tro, hai phòng trên, hai phòng dưới, nhà tiêu chòi sau lưng. Một số còn thấy dấu tích vườn rau trên bãi cỏ trước nhà tí xíu - dây cà chua đen sạm, giàn gỗ còn đung đưa dây. Vườn chắc không bới được nhiều - nhìn là thấy quá thiếu nắng, đất thì lẫn xỉ. Nhưng cả ở đây cũng đã qua một mùa thu rực rỡ, lá còn lại trên cành vẫn đủ màu vàng cam và đỏ son, thêm màu đỏ thẫm như gan tươi.

Trong các nhà vọng ra tiếng gào, tiếng sủa, tiếng lóc xóc hay đập đánh rầm. Giọng đàn bà rít lên trong điên giận đè nén, tiếng hét trẻ con cãi lại. Trên hàng hiên chật chội đàn ông ngồi trên ghế gỗ, tay vắt trên gối, mất việc làm nhưng chưa mất nhà và miệng ăn phải nuôi. Mắt dõi theo cô, mày nhíu, thù hằn ghi nhận cổ tay và cổ áo viền lông, túi xách da thằn lằn. Cũng có thể họ chỉ là người trọ, bị nhét vào hầm cùng mọi xó xỉnh để đắp vào tiền nhà.

Đàn bà hối hả đi qua, đầu cúi, vai so lại, tay ôm từng bọc giấy nâu. Có chồng, hẳn rồi. Người ta nghĩ đến từ om. Họ là loại người nài từng cục xương từ lò mổ, loại người đi mót những mẩu bạc nhạc, để dọn lên bàn với bắp cải nát. Vai cô xuôi quá, cằm cô hất quá, cô không có vẻ rã rượi kia: khi họ ngẩng đầu đủ để thẳng mặt cô, mỗi cái nhìn đều hằn học. Họ hẳn nghĩ cô là gái làm tiền, nhưng sao lại xuống khu này với đôi giày thế kia? Dưới tầm cô quá mức.

Quán đây rồi, ở góc đường như anh đã nói. Một hàng bia. Đàn ông túm tụm thành đám bên ngoài. Không ai gọi với đằng sau khi cô đi qua, họ chỉ giương mắt như từ trong bụi nhìn ra, nhưng cô nghe được tiếng rì rầm, ghét bỏ và thèm muốn quện nhau trong cổ họng, bám theo cô như sóng đuôi tàu. Có lẽ họ tưởng cô là người nhà thờ hay một mụ làm phước thóc mách. Chọc ngón tay kỳ cọ trắng trơn vào đời họ, hỏi hỏi han han, đãi họ những miếng thừa từ thứ lòng thương kẻ cả. Nhưng áo quần cô quá sang so với giới đó.

Cô đã gọi tắc xi, dừng lại trả tiền cách đây ba khối nhà, nơi xe cộ còn đông. Tốt nhất không nên tạo đề tài đàm tiếu: có ai đi bắt tắc xi bao giờ, ở khu này? Mặc dù thế này thì cô cũng đủ thành chuyện đàm tiếu rồi. Cái cô cần là một chiếc áo khác, nhặt ở một hàng lạc xoong nào đấy, dúi vào va li. Cô có thể vào nhà hàng ở một khách sạn nào, gửi áo khoác cho lễ tân, trốn vào phòng trang điểm thay đồ. Vò rối tóc, chùi son môi. Trở ra là một người đàn bà khác.

Không. Kế hoạch đó chẳng ăn thua đâu. Còn cái va li trước hết: còn làm sao mang khỏi cửa. Em đi đâu mà vội vàng thế?

Và thế là cô mắc kẹt trong vở kịch giả trang mà không có lớp giả trang. Chỉ dựa vào khuôn mặt cô, vào xảo thuật của nét mặt. Đến giờ cô đã tôi luyện khá nhiều rồi, để được trơn tru, lạnh lùng, trống rỗng. Động tác nhướng cả hai mày, cái nhìn bộc trực trong veo của kẻ hai mang. Mặt nước trong vắt. Quan trọng không phải là biết nói dối, quan trọng là biết tránh không cần nói dối. Khiến mọi câu hỏi trở thành ngớ ngẩn chưa cần thốt ra lời.

Nhưng cũng có chút nguy hiểm. Cho cả anh nữa: nhiều hơn trước, anh đã bảo thế. Anh nghĩ mình bị phát hiện một lần, trên phố: bị nhận ra. Một thằng mặt rỗ từ Đội tiễu Đỏ[1], chắc vậy. Anh đã đi xuyên qua một quán bia chật cứng, ra bằng cửa sau.

Cô không biết mình có nên tin không, những nguy cơ kiểu ấy: những người mặc vét phồng lên, cổ áo bẻ đứng, những xe theo dấu. Vào xe đi. Chúng tao đưa mày đi. Phòng trống trơn, đèn sáng gắt. Quá giống sân khấu, mặt khác lại quá giống những chuyện chỉ xảy ra trong sương mù, trong màu trắng đen. Trong những đất nước khác, trong những ngôn ngữ khác. Hoặc nếu ở đây, thì cũng không phải trong đời cô.

Nếu bị bắt, cô sẽ chối bỏ anh, trước cả khi gà gáy lần đầu[2]. Cô biết là thế, đơn giản và bình tĩnh. Dù sao thì cô cũng sẽ được thả ra, chuyện cô với anh coi như một trò dan díu nhố nhăng hoặc nổi loạn chơi khăm, và có gây ra chấn động nào thì cũng sẽ được bít kín. Sau hậu trường cô sẽ phải trả giá, tất nhiên, nhưng trả gì? Cô đã cạn túi rồi: chẳng thể đánh đá bật máu. Cô sẽ đóng cửa khóa mình, khép cửa chớp. Nghỉ ăn trưa, vĩnh viễn.

Gần đây cô có cảm giác ai đó theo dõi mình, dù mỗi lần cô thám thính đều chẳng thấy ai. Cô bắt đầu cẩn thận hơn; cô đang cẩn thận hết sức có thể. Cô có sợ không? Có. Hầu như luôn luôn. Nhưng nỗi sợ chẳng thay đổi gì. Hay đúng hơn, có thay đổi. Nó khiến niềm khoái lạc ở bên anh càng sắc nét, lại cả cảm giác cô đang thoát thân trót lọt.

Nguy hiểm thực sự là ở tại chính cô. Cô sẽ cho phép những gì, sẽ đồng ý đi xa đến đâu. Nhưng cho phép hay đồng ý không có chỗ ở đây. Đúng hơn là sẽ bị đẩy đến đâu, sẽ bị đưa đi đâu. Cô chưa hề xem xét những động cơ của mình. Cũng có thể chẳng có động cơ nào cả; ham muốn không thể tính là động cơ. Cô không thấy mình có lựa chọn. Khoái lạc quá quắt đến thế cũng là một nỗi hổ nhục. Giống như bị lôi đi bằng một sợi dây ê chề, một vòng thừng quanh cổ. Cô thù nó, cái sự thiếu tự do này, và vì thế cô nấn ná những khoảng gián cách, cô ăn dè anh. Cô cho anh leo cây, cô bịa ra đủ cớ tại sao không đến được - cô nói không nhìn thấy vết phấn trên tường công viên, không nhận được ám hiệu - địa chỉ mới của cửa hàng váy không có thực, bưu thiếp gửi từ bạn cũ chưa bao giờ quen, cú điện thoại nhầm số.

Nhưng cuối cùng cô vẫn trở lại. Cưỡng lại chẳng ích gì. Cô đến với anh để được mất trí, để được lãng quên. Cô nộp mình, cô bị xóa trống; bước vào màn đêm là thể xác chính mình, đánh mất tên mình. Cô muốn được hiến tế, dù trong chốc lát. Được tồn tại vô giới hạn.

Tuy thế, cô vẫn thấy mình băn khoăn về những điều lúc trước không bao giờ nghĩ đến. Quần áo bẩn anh làm thế nào? Có lần thấy tất phơi trên máy sưởi - anh thấy cô nhìn, bèn quơ biến đi mất. Anh dọn phòng trước khi cô tới, hoặc ít ra có dẹp qua. Anh ăn ở đâu? Anh từng bảo không muốn bị thấy mãi ở một chỗ. Chắc hẳn anh xoay vòng khắp nơi, hết quán này đến hàng kia, thay đổi. Từ miệng anh những chữ đó tỏa hào quang ám muội. Có những ngày anh lo lắng hơn, án binh bất động, không đi ra ngoài; lõi táo xuất hiện ở phòng này hay phòng khác, vụn bánh rơi trên sàn.

Anh lấy đâu ra mà có táo với bánh? Anh kiệm lời khó hiểu về những tiểu tiết này - những gì diễn ra trong đời anh khi cô không có đó. Có thể anh nghĩ sẽ bị hạ thấp trong mắt cô, nếu cô biết quá nhiều. Quá nhiều mẩu vụn nhôm nhoam. Có thể anh nghĩ đúng. (Hàng dãy tranh trong các phòng triển lãm, đàn bà bị bắt tại trận trong những khoảnh khắc riêng tư. Nữ Thần Rừng Đang Ngủ. Susanna Và Hai Trưởng Lão. Người Đàn Bà Tắm, một chân nhúng trong chậu thiếc - Renoir, hay là Degas? Cả hai, và hai người đàn bà đều mập. Diana cùng đoàn thanh nữ, một khắc trước khi nhận ra đôi mắt hau háu của tay thợ săn. Chưa từng có trên đời bức tranh nào mang tên Một Người Giặt Tất Trong Bồn Rửa.)

Lãng mạn diễn ra từ khoảng cách lưng chừng. Lãng mạn là nhìn chính mình từ ngoài, qua cửa sổ mờ sương sớm. Lãng mạn nghĩa là lược bớt nhiều điều: nếu đời thực làu nhàu và sụt sịt, lãng mạn chỉ thở dài. Cô có muốn nhiều hơn không - muốn anh đầy đủ hơn? Muốn bức tranh toàn cảnh?

Nguy hiểm sẽ là nếu nhìn quá gần và thấy quá nhiều - thấy anh teo lại, và cô cũng rút theo. Rồi tỉnh giấc trắng tay, tất cả đã dùng cạn - hết sạch sành sanh. Cô sẽ chẳng còn gì. Cô sẽ bần cùng.

Một từ cũ kỹ.

Anh không tới đón cô lần này. Anh đã nói tốt hơn không nên. Cô đã phải tự tìm lấy đường. Trong lòng găng tay giắt mảnh giấy gấp lại hình vuông, viết những chỉ dẫn bí hiểm, nhưng cô không cần đọc. Cô có cảm thấy màu trắng sáng sát da mình, như mặt đồng hồ dạ quang trong bóng tối.

Cô tưởng tượng anh đang tưởng tượng cô - tưởng tượng cô đi trên phố, mỗi lúc một gần, sắp tới. Anh có sốt ruột, bồn chồn, có thấy đợi chờ khó chịu? Anh có giống cô? Anh thích tỏ ra thờ ơ - tỏ ra anh cóc cần biết liệu cô tới hay không - nhưng đấy chỉ là màn diễn, trong số nhiều màn khác. Chẳng hạn anh không còn hút thuốc lá hộp nữa, không còn đủ tiền. Anh tự cuốn lấy, dùng một thứ dụng cụ cao su hồng trông rất tởm cuốn được ba điếu mỗi lần; anh lấy dao cạo cắt ra, rồi nhét vào gói Craven A. Và những chuyện dối gạt, hay phù phiếm nho nhỏ khác; thấy anh cần làm thế mà cô quặn lòng.

Thỉnh thoảng cô mang thuốc cho anh, cả một năm - hào phóng, thừa thãi. Cô trộm từ hộp thuốc lá bạc trên bàn trà thủy tinh, nhét vào ví. Nhưng cô không làm thế luôn luôn. Tốt nhất là để anh nhấp nhổm, tốt nhất nên mặc anh thiếu thốn.

Anh nằm ngửa, no nê, rít thuốc. Nếu cô muốn lời ngọt ngào, cô phải đòi từ trước - phải nắm chắc đầu tiên, như gái điếm lấy tiền. Dù cũng thật là bủn xỉn. Anh nhớ em lắm, có khi anh nói thế. Hoặc: Ở bên em bao nhiêu cũng không đủ. Mắt nhắm lại, răng nghiến chặt để kìm lại; cô nghe được sát cổ họng mình.

Khi đã xong, cô sẽ phải mớm.

Nói gì đi.

Gì là gì?

Gì là gì anh muốn.

Nói xem em muốn nghe gì.

Nếu em nói thế rồi anh nói, em sẽ không tin.

Vậy hãy cố đọc ra ẩn ý.

Nhưng đâu có ý nào mà đọc. Anh chẳng nói câu nào.

Lúc đó có thể anh sẽ hát:

Ô, anh đút như thế này, rồi anh rút như thế kia,

Và khói vẫn lên ống như thế ấy…

Ý đó thì sao? anh sẽ hỏi.

Anh đúng là đồ khốn.

Anh chưa bao giờ nhận khác.

Chẳng có gì lạ là họ lại quay về kể chuyện.

Cô rẽ trái khi đến hàng sửa giày, rồi qua một khối nhà nữa, rồi hai cửa. Rồi khu chung cư nhỏ: Nhà Excelsior. Hẳn là đặt theo bài thơ của Henry Wadsworth Longfellow[3]. Một từ xa lạ trên cờ, một hiệp sĩ hy sinh mọi vấn vương trần thế để vươn tới đỉnh cao. Đỉnh cao của cái gì? Của lòng mộ đạo xa lông tư sản. Quá nhảm nhí, đặt giữa chốn này.

Nhà Excelsior xây bằng gạch đỏ có ba tầng, mỗi tầng bốn cửa sổ, ban công sắt uốn - trông giống bậu cửa hơn ban công, chẳng đủ chỗ kê ghế. Ngày xưa là trên một bậc so với cả vùng, bây giờ dành cho những người vắt vẻo bên lề. Trên một ban công ai đó đã chế thêm sợi dây phơi; miếng giẻ lau ngả màu vắt trên dây trông như quân kỳ một binh đoàn bại trận.

Cô đi qua khu chung cư, rồi qua đường ở ngã tư sau. Tới đó cô dừng lại nhìn xuống như có gì dính gót giày. Nhìn xuống, rồi ngoái lại. Không có ai bước đằng sau, không có xe nào bò chậm. Một bà đẫy đà chật vật trèo lên thềm trước, mỗi tay một túi lưới như hai quả bì dằm tàu; hai thằng bé rách vá đuổi theo con chó dơ dáy trên vỉa hè. Không thấy đàn ông trừ ba lão ma xó vỉa hè gập người trên tờ báo đọc chung.

Cô liền quay mình bước trở lại lối cũ, và khi đến Nhà Excelsior cô lủi vào ngách bên nhà và hối hả đi, buộc mình không được chạy. Nhựa đường trải không phẳng, gót giày quá cao. Đây thật không phải lúc nên trẹo chân. Bây giờ cô thấy mình phơi ra, thấy mình mắc bẫy giữa ánh nhìn, dù không có cửa sổ. Tim cô đập thình thịch, hai chân lẩy bẩy, như bún. Nỗi sợ đã cắm vuốt vào cô, tại sao?

Anh không có đây đâu, một giọng nhỏ nhẹ cất lên trong đầu; một giọng nhỏ nhẹ và đau đớn, một giọng ảo não rù rì như cu gáy. Anh đã đi rồi. Anh đã bị bắt đi rồi. Mi sẽ không bao giờ thấy anh nữa. Không bao giờ. Cô gần phát khóc.

Thật ngớ ngẩn, sao lại đi dọa mình như thế. Nhưng cũng có sự thực trong đó phần nào. Anh có thể biến mất dễ dàng hơn cô nhiều: cô có địa chỉ cố định, anh luôn biết phải tìm cô ở đâu.

Cô dừng lại, đưa cổ tay lên, hít mùi lông thú xịt nước hoa để trấn tĩnh lại. Có cánh cửa sắt sau lưng chung cư, dành cho người làm. Cô gõ nhẹ.

[1] “Red Squad”, tên gọi các đơn vị tình báo cảnh sát Mỹ chuyên nhằm chống lại các nhóm xã hội, chính trị đối lập (công đoàn, cộng sản, vô chính phủ…) từ đầu thế kỷ 20 đến cuối thập kỷ 1970. Những đơn vị tương tự cũng được thành lập ở Canada vào khoảng thập kỷ 30, tuy chỉ có đơn vị thuộc cảnh sát Toronto sử dụng tên gọi “Red Squad”.

[2] Ám chỉ câu chuyện Peter ba lần chối không nhận là đồ đệ Jesus trước khi gà gáy hai lần.

[3] “Excelsior”, khổ thơ đầu: “Đêm chớp mắt bốn bề phủ xuống / Giữa làng bên triền núi Alpes / Chàng trẻ tuổi lội qua tuyết giá / Giương một từ xa lạ trên cờ: / Excelsior!” Excelsior, tiếng La tinh, có thể hiểu là “Cao hơn nữa!”