Ngày mười một tháng năm, năm Sùng Trinh thứ hai mươi lăm, Chu Do Kiểm gặp Thôi Xương Vũ tại Càn Thanh cung.

Thôi Xương Vũ cung kính hành lễ quỳ trước Thiên tử, nghe thấy lệnh miễn lễ mới đứng dậy.

"Ban ghế!"

Thôi Xương Vũ chắp tay nói: "Thần không dám!"

Chu Do Kiểm thấy Thôi Xương Vũ vô cùng câu nệ, không hề ỷ thế quyền lực của Lý Thực mà tỏ ra kiêu ngạo, trong lòng rất hài lòng. Ông vuốt râu hỏi: "Thôi tương công quê quán ở đâu?"

Thôi Xương Vũ đáp: "Là người ở Thiên Tân Vệ thành, lớn lên cùng khu phố với Tề Vương."

Chu Do Kiểm gật đầu, đánh giá Thôi Xương Vũ từ trên xuống dưới.

"Dáng vẻ Thôi tương công bất phàm, anh vũ như vậy, làm phụ thần cho Đại Minh ta thì đủ sức gánh vác đại cuộc. Chỉ là trông có vẻ hơi trẻ tuổi, thiếu đi chút uy nghiêm của bậc bề trên."

Thôi Xương Vũ mỉm cười, nói: "Thánh thượng soi xét. Làm bề tôi thì lấy tài làm gốc, không dám nói đến uy. Tề Vương thường dạy chúng thần rằng, làm tốt việc của mình, khiến bách tính được lợi, khiến quốc gia phú cường, thì quan đó mới là quan tốt. Chỉ cần là quan tốt, dù không có một chút quan uy, cũng có thể thu phục được lòng người."

Chu Do Kiểm mới nghe lần đầu những lời như vậy, suy ngẫm một lát rồi cười ha hả.

"Nói như vậy, quan viên ở Thiên Tân không mưu cầu tư lợi? Đều là vì bách tính mà lao tâm khổ tứ sao?"

Thôi Xương Vũ chắp tay nói: "Ở Thiên Tân, trước kia cũng có một số quan viên tư lợi. Nhưng từ khi thần làm Tổng trưởng tổ Kỷ kiểm, đã bắt mấy chục người, dứt khoát trấn nhiếp được lũ tiểu nhân mưu cầu tư lợi. Ngày nay quan viên ở Thiên Tân, không dám nói mỗi người đều chí công vô tư, nhưng kẻ dám tham ô hối lộ thì đã không còn."

Chu Do Kiểm vuốt râu nhìn Thôi Xương Vũ, dường như đang suy ngẫm lời của hắn.

Một hồi lâu sau, ông mới nói: "Phụ thần Đại Minh ta tuy không có quyền như tể tướng tiền triều, nhưng lại có trách nhiệm của tể tướng! Nếu trẫm lấy Thôi tương công làm phụ thần, thì Đại Minh này nên trị lý thế nào?"

Thôi Xương Vũ nghe Thiên tử nói "phụ thần" mà không nói "thủ phụ", liền trầm tư một chút. Sau đó hắn chắp tay nói: "Nếu Thiên tử lấy thần làm phụ thần, điều đầu tiên thần cần làm là quân điền phú ở Giang Nam."

"Cái gọi là dân giàu nước mạnh, sĩ phu không nộp điền phú, bóc lột bách tính, chính là con sâu mọt của Đại Minh ta. Chỉ khi cắt đứt con đường sĩ phu bóc lột mồ hôi nước mắt của bách tính, thì bách tính mới có thể giàu có. Bách tính giàu có thì sẽ không theo giặc cỏ làm phản, triều đình cũng thu được thuế, mới có thể nuôi binh."

"Vì vậy, nếu thần làm phụ thần, việc đầu tiên chính là đốc thúc Tề Vương xuất binh Nam Kinh, thực hiện việc đóng quân hai vạn người tại Nam Kinh. Hơn nữa, binh mã ở Nam Kinh này phải là kỵ binh, phải đảm bảo có thể ngày đi trăm dặm, có thể nhanh chóng giết đến bất cứ nơi nào ở Giang Nam, bắt giữ gian thần làm trái thánh chỉ."

Chu Do Kiểm và Vương Thừa Ân nhìn nhau, gật đầu hài lòng.

Rõ ràng, Thôi Xương Vũ đã thay mặt Lý Thực đồng ý việc đóng quân tại Nam Kinh. Thôi Xương Vũ hiển nhiên đã chấp nhận sự sắp đặt không làm thủ phụ mà làm thứ phụ, chuẩn bị đốc thúc Lý Thực xuất binh.

Có câu này của Thôi Xương Vũ, sự việc đã thành một nửa.

Chu Do Kiểm cười nói: "Thôi tương công sao lại đứng nói chuyện, ngồi đi! Người đâu, dâng trà!"

Thôi Xương Vũ suy nghĩ một chút, rồi thản nhiên ngồi xuống. Một lúc sau, có tiểu hoạn quan dâng trà Ô Long lên.

Thôi Xương Vũ nói: "Thần những năm nay đi theo Tề Vương, cũng đã học được vài phương lược trị quốc, xin Thánh thượng soi xét!"

Chu Do Kiểm vuốt râu nói: "Thôi tương công cứ nói."

Thôi Xương Vũ nói: "Tề Vương thường bảo, dân dĩ thực vi thiên (lấy ăn làm đầu). Đại Minh ta những năm nay thiên tai liên miên, thiếu nhất chính là lương thực. Một số nơi gặp nạn, giá lương thực tăng gấp mấy lần, bách tính đổi con ăn thịt nhau, tranh nhau theo giặc. Cho nên thần cho rằng, bước đầu tiên của trị quốc là túc thực (đủ ăn)."

"Sau khi quân phú, liền phải lập tòa án, thiết lập quy củ nơi làng xã. Quy củ rất đơn giản: ai bỏ công sức thì người đó được lợi! Đại Minh ta đất đai rộng lớn, đất có thể khai khẩn ở các địa phương nhiều vô kể. Chỉ cần làng xã có quy củ, bách tính khai khẩn đất hoang có thể tự mình cày cấy mà không bị bóc lột, thì vô số đất hoang sẽ biến thành ruộng tốt."

"Nông cụ, guồng nước cần thiết để khai khẩn ruộng mới đều có thể mua ở Thiên Tân. Thiên Tân sản xuất hàng loạt những thứ này, giá cả vô cùng rẻ. Mười hộ dân lập thành một giáp, thường chỉ cần đầu tư mấy chục lượng bạc là có thể khai khẩn ra mấy trăm mẫu đất."

"Có ruộng mới, bách tính có thể đủ ăn, triều đình lại có thêm điền phú. Như vậy bước đầu tiên của dân giàu nước mạnh đã thành."

"Mà mấu chốt của bước đầu tiên này, chính là tòa án, pháp viện phải công chính vô tư, thiết lập quy củ ở địa phương. Theo lời Tề Vương, chỉ cần quyền sở hữu rõ ràng, hiệu suất xã hội tự nhiên sẽ được tối đa hóa."

"Thần chấp pháp nhiều năm, giỏi nhất là trấn áp gian thần, trừ khử tiểu nhân, cho nên nếu Thiên tử lấy thần làm phụ thần, thần dám đảm bảo tòa án, pháp viện khắp đại giang nam bắc đều có thể phát huy tác dụng, làm rõ những điều xấu xa ở địa phương."

Nghe lời Thôi Xương Vũ, Chu Do Kiểm có chút động lòng, vuốt râu không nói.

Nếu bước đầu tiên Thôi Xương Vũ nói có thể thực hiện được, thì Chu Do Kiểm ông cũng không hổ là một bậc hiền quân lưu danh thiên cổ.

"Bước đầu tiên nếu thành, thì trong dân gian không còn nỗi khổ đói kém, triều đình không còn lo lắng về giặc cỏ, thiên hạ có thể thái bình. Nhưng chỉ thái bình thôi vẫn chưa đủ, còn phải có bước thứ hai. Thần cho rằng các nơi ở Đại Minh đều phải noi gương Thiên Tân, khiến bách tính không những đủ ăn đủ mặc, mà còn giàu có."

Chu Do Kiểm từng đến Thiên Tân, biết rõ bách tính Thiên Tân giàu có đến mức nào. Nghe Thôi Xương Vũ nói muốn bách tính Đại Minh noi gương Thiên Tân, ông không nhịn được hỏi: "Làm sao để làm giàu cho dân? Thôi tương công cứ nói."

Thôi Xương Vũ đứng dậy, chắp tay nói: "Mấu chốt của làm giàu cho dân là phải nâng cao mức độ sản xuất của bách tính. Số lượng người trên thị trường không đổi, hàng hóa nhiều lên, cuối cùng hàng hóa bách tính có thể hưởng thụ tự nhiên sẽ tăng lên, bách tính tự nhiên sẽ giàu có."

"Đối với nông dân, giàu có nghĩa là phải mở rộng diện tích canh tác, đưa máy móc nông nghiệp của Tề Vương vào. Đồng thời nâng cao sản lượng nông nghiệp trên mỗi mẫu, mua phân chim đất ở Thiên Tân về làm phân bón."

"Vài năm sau, nông dân sản xuất lương thực tăng lên, sẽ tiêu thụ một lượng lớn các sản phẩm công nghiệp do thành phố sản xuất."

"Đối với thợ thủ công trong thành phố, chính là phải du nhập máy móc tiên tiến từ Thiên Tân để lập nhà máy dây chuyền. Biến những thứ trước đây cần một tháng mới làm xong thành sản phẩm hoàn thiện chỉ trong vài canh giờ. Có thể mua máy hơi nước từ chỗ Tề Vương, dùng máy hơi nước kéo máy móc, tiết kiệm rất nhiều nhân lực."

"Có nhà máy, giá quần áo, đồ nội thất, đồ gốm, nông cụ và các loại vật dụng sinh hoạt đều sẽ giảm mạnh, bách tính mới có thể mua nổi."

"Đối với lao động nhàn rỗi ở nông thôn, chính là phải thăm dò khai thác mỏ. Đại Minh ta vật sản phong phú, các loại khoáng sản không thiếu thứ gì. Hiện nay các loại công nghiệp ở Thiên Tân phát triển rất nhanh, rất thiếu quặng sắt, quặng đồng, quặng chì, tiêu thạch, lưu huỳnh, quặng thiếc và quặng vonfram, chúng ta hoàn toàn có thể khai thác mỏ ở khắp nơi để bán quặng, một mỏ có thể làm giàu cho cả mười dặm."

"Đối với thương nhân, thì phải khuyến khích thương nhân phát triển vận tải đường biển. Đồng thời có thể noi gương Thiên Tân xây dựng đường sắt, xây dựng hai tuyến đường sắt dọc, hai tuyến ngang ở Đại Minh, để vật sản các nơi ở Đại Minh lưu thông."

Thôi Xương Vũ nói một hồi rồi dừng lại, cuối cùng nói: "Thần tận mắt chứng kiến, Tề Vương ở Thiên Tân chính là phát triển như thế, mới có thể xây dựng nên một trấn chín tỉnh giàu có như vậy trong hơn mười năm."

Nghe tầm nhìn quy hoạch của Thôi Xương Vũ, trong mắt Chu Do Kiểm không khỏi lộ vẻ hưng phấn.

Ông đột nhiên cười ha hả mấy tiếng, vuốt râu nói: "Tề Vương quả nhiên biết dùng người! Tề Vương biết dùng người mà!"