Trong mười năm cuối thế kỉ XX, mấy trăm người Pháp, Bỉ và Thụy Sĩ đã mất hàng trăm triệu frăng vì bị lừa trong những vụ đầu cơ đồ cổ Trung Hoa dỏm được bọn bịp bợm bán cho họ với giá gấp ba mươi, năm mươi có khi hàng trăm lần cao hơn giá trị thật của chúng.

Trường hợp hai vợ chồng nhà kinh doanh công nghiệp người Bỉ, có du thuyền và biệt thự trên Bờ Biển Xanh minh họa rất hùng hồn kịch bản của bọn lừa đảo thường sử dụng để làm lóa mắt hàng loạt những kẻ hám món lời béo bở, dễ ăn và dễ chùi mép. Chúng tỏ ra là những diễn viên kịch nghệ điêu luyện, có thể tùy theo diễn biến của vở kịch mà sắm vai người bán hoặc người mua, hoặc chuyên gia kiểm định cổ vật. Khung cảnh hoạt động của chúng là những phòng tiếp tân lộng lẫy, phòng trọ các đại khách sạn, cabin du thuyền hoặc trên ghế những chiếc xe đời mới, với những nhân vật đeo túi xách chất đầy giấy bạc loại lớn…

Kịch bản của chúng có năm hồi.

Hồi một mở đầu bằng cuộc triển lãm với chủ đề “Nghệ thuật Trung Hoa” đặt trong một khách sạn thành phố SaintRaphal. Hai vợ chồng nhà doanh nghiệp đi du lịch đang trọ ở Agay gần đó, tới thành phố tham quan, vào xem triển lãm. Họ dừng chân trước tủ trưng bày nhiều món đồ bằng ngọc thạch và ngà voi. Hai vợ chồng thấy ưng ý chiếc hũ đựng hương liệu bằng ngà voi đề giá 75.000 frăng. Nhà doanh nghiệp lắc đầu chê đắt. Người bán thú nhận: đây là hàng của một phu nhân sa cơ lỡ bước nhờ bán giúp để có tiền trả học phí cho con… Có thể thương lượng.

Người bán hàng ghi số điện thoại của doanh nhân, hẹn sẽ liên lạc trong trường hợp… Quả nhiên một tuần sau anh ta phôn tới nhà riêng hẹn sẽ đến gặp. Cuộc mặc cả giữa kẻ mua người bán khá gay gắt. Cuối cùng, người bán hàng đề nghị: ngay trước mặt hai vợ chồng nhà công nghiệp anh ta sẽ phôn cho phu nhân chủ sở hữu chiếc hũ. Bà này chấp thuận bán với giá 40.000 frăng. Nhà doanh nghiệp trả bằng tiền mặt, cầm tờ biên nhận bán hàng viết trên mặt sau tấm danh thiếp của người bán.

Hạ màn hồi một.

20 món đồ trị giá 5 triệu đôla

Hồi hai mở đầu bằng cuộc thăm viếng của người bán thảm. Người này tới nhà riêng hai vợ chồng nhà doanh nghiệp mời mua thảm. Lần trước anh ta đã bị từ chối. Lần này lại tới mời mua loại thảm đẹp hơn. Và như tình cờ, anh ta dừng lại ngắm nghía mãi món đồ hai vợ chồng mới tậu bày trong tủ kính phòng khách. Anh ta không ngớt xuýt xoa trầm trồ, rồi thú nhận: mình có ít nhiều kiến thức về đồ cổ và thấy món đồ này đáng giá cao hơn số tiền ông bà chủ nhà đã bỏ ra mua nó. Hơn nữa, anh có thể giúp ông bà chủ một việc: bảo một người bạn là chuyên gia về đồ cổ tới thẩm định…

Hồi ba mở màn. Hồi này có hai cảnh. Chuyên gia tới, tự giới thiệu là “nhà buôn kiêm nhà sưu tập tác phẩm nghệ thuật Trung Hoa”. Anh ta không che giấu sự ngưỡng mộ chiếc hũ hương liệu, cho biết nó đáng giá 110.000 đến 115.000 frăng. Không những thế, anh ta còn trả giá 78.000 frăng tiền mặt, nếu chủ nhà bằng lòng anh ta sẽ trả tiền mua ngay tại trận. Và không ngớt miệng tán dương loại đồ bằng ngọc thạch, dễ bán với tỉ suất lãi cao hơn nhiều… Nhà công nghiệp Bỉ vừa được 38.000 frăng ngon ơ tất nhiên rất chăm chú lắng nghe vị chuyên gia về nghệ thuật Trung Hoa.

Nóng lòng muốn nhanh chóng thu lời lớn, nhà doanh nghiệp phôn cho người đã bán chiếc hũ ngà voi cho mình hiện vẫn đang tiếp tục mở triển lãm tại khách sạn thành phố SaintRaphal, báo tin: ông quan tâm tới hai món đồ trong triển lãm. Và được trả lời: Rất tiếc, cả hai đều đã được bán rồi. Nhưng vận ông vẫn còn đỏ: một nhà sưu tập trong chỗ quen biết vừa đề nghị nhượng lại cho phòng trưng bày tám món ngà voi và ngọc thạch với giá 400.000 frăng. “Tôi không sẵn tiền mặt để mua, nhưng có thể giới thiệu ông với người bán, ông chỉ cần chi cho tôi một chút tiền hoa hồng thơm thảo là xong ngay.” Cuộc thương lượng nhanh chóng đi đến thỏa thuận. Vị chuyên gia được mời tới thẩm định. Anh ta lại một lần nữa tỏ ra vô cùng thán phục con mắt tinh đời của nhà doanh nghiệp. Anh nói:

– Toàn bộ số vật cổ này trị giá 1.380.000 frăng, riêng bức tượng Phật bằng ngọc thạch cao 35cm đã đáng giá 450.000 frăng.

Anh ta rút ngay trong xắc một xấp bạc, đếm đủ 450.000 frăng để mang bức tượng đi.

Nhà doanh nghiệp người Bỉ trợn tròn mắt kinh ngạc, tưởng mình nằm mơ. Té ra trên đời này có một thương trường bí mật ở đó người ta hái tiền dễ như trở bàn tay, đồng vốn bỏ ra sinh sôi nẩy nở nhanh đến chóng mặt, như có phép lạ.

Ông không ngờ mình đã hai lần bị nhử mồi để sắp sửa chui đầu vào bẫy…

Hồi thứ tư mở đầu bằng chuyến mua hai chục món đồ do một người cháu được thừa kế của ông nội sang làm ăn và phất to bên Trung Quốc. Số đồ này do nhà sưu tập đã nói trên mua được và vui lòng nhượng lại cho nhà doanh nghiệp Bỉ với giá khá mềm: 5 triệu frăng.

Hồi năm chỉ có một cảnh: Tại ngân hàng Lambert de Seraing (Bỉ) nhà doanh nghiệp trao 5 triệu frăng tiền mặt cho nhà sưu tập đồ cổ. Trước đó, chuyên gia thẩm định đã được mời tới nhà riêng ông ta và hứa chắc như đinh đóng cột: mua lại toàn bộ, giá 17 triệu frăng.

Nhưng nhà công nghiệp Bỉ đợi mòn con mắt không thấy ai mang 17 triệu tới. Sinh nghi, ông ta mời một chuyên gia thẩm định thứ thiệt khác tới. Và ngã ngửa người khi biết kết quả: chẳng phải ngọc cũng chẳng phải ngà voi, càng không phải đồ cổ mà chỉ là những của dỏm mới từ một lò thủ công nào đó chui ra, đáng giá không quá 150.000 frăng. Chúng được gia công cho một chú Tàu chủ cửa hàng “Nghệ thuật Ngà Voi Trung Hoa” ở Bruxelles, chuyên bán sỉ những hàng mĩ nghệ làm bằng một thứ “ngà voi thực vật” hoặc bằng ngọc thạch giả, đôi khi bằng đá quí thật nhưng gắn trên giá đỡ bằng gỗ to đùng tạo thành bộ phận chủ yếu của món hàng. Chủ cửa hàng này bán đúng giá trị thật của món đồ, thường không quá 10.000 frăng, có hóa đơn hợp pháp. Bọn lừa đảo dùng những thứ đó làm mồi nhử, bố trí cả một bộ sậu sắm vai chủ phòng triển lãm, người bán hàng, người cháu được thừa kế và chuyên gia thẩm định để đóng kịch… Thực hiện xong một vụ, bọn chúng xa chạy cao bay, tới nghỉ dưỡng sức trên quần đảo Antibes hoặc trong các khách sạnbiệt thự ở Mougins ở Toulouse, chạy xe Mercédes, xe RollsRoyce hoặc Bentley và thi thố quả lừa ở nhiều nơi khác.

Một người dân vùng Béarn vừa bị một vố theo kịch bản tương tự. Người này cũng mắc bẫy khi tới xem cuộc triển lãm trong khách sạn Lourdes: ông ta mua ba tượng nhỏ bằng ngọc thạch với giá 200.000 frăng tuy thực ra chúng chỉ đáng 2.500 frăng. Ngoài ra nhà chức trách còn phát hiện nhiều nạn nhân ở nhiều nơi trên đất Pháp: Pau, Perpignan, Saulieu, Besançon, Dijon bị băng lừa đảo này chiếm đoạt nhiều triệu frăng. Ở Dijon một vị hám lợi đã đổi một trăm đồng tiền vàng lấy một chiếc ngà voi giả.

Qua truy lùng, cảnh sát đã tóm cổ một tên bịp ở Nice, ba tên khác ở công quốc Monaco, trong số này có hai tên đã tham gia quả lừa đầu tiên từ năm 1988. Năm đó, chúng tổ chức triển lãm ở khách sạn Ruhl trong thành phố Nice. Một luật gia Nice về hưu ngụ ở Tahiti đã bị chúng lừa mất 1,6 triệu frăng.

Còn nhiều, rất nhiều nạn nhân khác. Một nhà văn Thụy Sĩ gốc Nga đã vay mượn bè bạn 4 triệu frăng để rước về một bộ sưu tập bằng ngọc thạch, được hãng bán đấu giá Christie’s định giá có… 60.000 frăng. Đơn kiện của ông ta dầy mười trang kể lại: sau khi mua một đôi tượng ngà voi trong cửa hàng tầm tầm ở Cannes, ông ta thấy một kẻ tự xưng là nhà buôn đồ cổ phương Đông tới làm quen. Kẻ đó giới thiệu nhà văn với một phụ nữ giầu có ở Mougins đang muốn bán một loạt đồ bằng ngọc thạch của chồng chị ta bị khuynh gia bại sản vì thua bạc. Sau đó nhà văn bị cuốn vào cơn lốc những xe hơi loại sang đưa ông ta vào những biệt thự lộng lẫy, xung quanh tấp nập kẻ bán người mua và chuyên gia thẩm định tất cả đều dỏm như những món đồ cổ chúng mời chào mua đi bán lại. Choáng ngợp trước những cảnh đó, nhà văn mất hết tỉnh táo và chui đầu vào bẫy.

Một doanh nhân thành phố Nice cũng bị lừa theo kịch bản trên, chỉ có điều hơi khác ở chỗ kẻ đầu tiên tiếp xúc với ông ta không phải trong một cuộc triển lãm, một khách sạn hay tại nhà ga sân bay nơi bọn chúng ưu tiên dùng làm nơi gài bẫy những anh ngố tham tiền. Mà tại một tiệm ăn. Trong khung cảnh thân tình này, ông ta gặp Lejeune một nhà chăn nuôi trâu trước đây ở Việt Nam, hiện đang nắm giữ sáu bức tượng ngà voi đời Minh do chị anh ta mới gửi sang trong chiếc đáy bí mật của hòm quà nhờ anh ta bán giúp. Bằng chứng để làm tin: phong bì lá thư đóng dấu bưu điện Hà Nội.

Nỗi lo bị trả thù

Sau khi Lejeune khơi mào, đồng bọn của hắn nhanh chóng xuất hiện: người muốn mua số hàng quí, chuyên gia thẩm định mang theo hai lọ đựng “chất thử”, kể cả sáu vị khách Nhật Bản (vô hình) sẵn sàng mua mỗi bức tượng với giá bằng cả sáu bức! Thấy quá ngon, nhà doanh nhân bỏ ra 1,5 triệu frăng mua cả sáu tượng. Nhưng mãi không thấy khách Nhật Bản nào được giới thiệu tới mua lại, ông ta sực tỉnh đi báo cảnh sát hình sự.

Chỉ ít lâu sau, ông ta xin bãi nại. Vì liên tục nhận được những cú phôn, nói lấp lửng về giờ tan học của hai đứa con nhỏ Và nhìn trên phiếu của cảnh sát, ông nhận ra chuyên gia thẩm định chính là một tên trong băng mafia Napoli.

Một ông già hưu trí người Paris bị lừa mất 17 triệu frăng cũng bãi nại. Một người Ý bị lừa 50 triệu frăng Pháp trên lãnh thổ Thụy Sĩ cũng vậy.

Nhiều nạn nhân tuy của đau con xót nhưng không dám nhờ pháp luật can thiệp. Người sợ bị trả thù, người sợ bị biến thành trò cười trước thiên hạ, người sợ bị cơ quan thuế kiểm tra về nguồn gốc số tiền mặt quá lớn đã chi ra, sợ bị lộ những nguồn thu không khai báo để tính thuế v.v…

Vì vậy khó có thể thống kê đích xác số thiệt hại của các nạn nhân, chỉ ước tính con số đó khoảng nhiều trăm triệu frăng. Chỉ riêng khoản mười lá đơn khiếu kiện do bà thẩm phán Leroux của tòa án Paris đang thụ lí đã cho thấy trung bình các nạn nhân bị lừa mỗi người từ 3 đến 4 triệu frăng.

Hồi chót của vở kịch

Nếu bị đưa ra tòa, bọn tội phạm có thể lĩnh án tám tháng tù ngồi. Nhưng số bản án đã tuyên chiếm tỉ lệ rất thấp so với số vụ phạm tội vì số đông nạn nhân giữ im lặng, như trên đã nêu. Ngay cả khi họ kiên quyết theo đuổi tố tụng, bọn tội phạm cũng ít khi phải ra hầu tòa.

Bọn lừa đảo cũng có đội ngũ luật sư của chúng. Khi gặp phải đối thủ cứng rắn, bọn lừa đảo lập tức tung ra đội quân luật sư hùng hậu nhằm chặn đứng cuộc tấn công pháp lí của nạn nhân. Bằng cách thương lượng để hòa giải. Các cuộc thương lượng kiểu này thường diễn ra ở các khách sạn gần sân bay Nice, Paris, Genève hay Bruxelles.

Lí do chúng nại ra khá đơn giản: do nhầm lẫn hoặc hiểu lầm nhau trong quá trình giao dịch mua bán. Thường là do mỗi bên “xác định giá cả món hàng không giống nhau”. Như vậy, hoàn toàn có thể tìm ra cách giải quyết thỏa đáng cho cả hai bên: cưa đôi phần chênh lệch. Thông thường anh chàng khờ chịu chấp thuận, vì ít ra cũng thu hồi được một phần vốn liếng, còn hơn theo đuổi kiện cáo tốn thêm thì giờ tiền bạc.

Ngay cả khi nhà chức trách đã mở điều tra, thậm chí giữa hai phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm, bọn bịp vẫn có thể tranh thủ được sự chấp thuận của nạn nhân. Một thanh tra cảnh sát đã từng phá hàng chục vụ án loại này nhận xét: Trong hồi chót này của vở kịch, bọn chúng cũng tỏ ra khôn khéo, có tài đạo diễn, thông thạo khoa tâm lí và nhập vai rất đạt. Thanh tra chỉ thắc mắc một điều: nhờ đâu bọn chúng xác định rất trúng khả năng tài chính của nạn nhân để căn cứ vào đó mà đặt chỉ tiêu trấn lột?

Một giả thuyết được nêu ra: ngoài những diễn viên xuất hiện công khai trên sân khấu, bọn bịp bợm còn có những tên đồng phạm giấu mặt chuyên làm nhiệm vụ cung cấp những thông tin tối cần thiết đó để chúng không chọn lầm mục tiêu. Trong số mười một tên bị bà dự thẩm tòa án Paris hạ lệnh tống giam, có mười tên bợm chuyên nghiệp và một cảnh sát viên biến chất: phải chăng đây là phần mở đầu của lời giải?

Phiếm luận:

Nhiều người biết mình đã bị lừa, biết rõ mặt mũi kẻ lừa mình nhưng không dám tố cáo, thưa kiện vì chính họ cũng chẳng lương thiện gì nên lâm vào tình thế “há miệng mắc quai”.