Sáng sớm một ngày năm 1960 nhiều tờ báo hàng ngày của thành phố Cannes đăng cáo phó: ông Van Goyen một thương gia đáng kính người Hà Lan tới sinh cơ lập nghiệp từ lâu tại Bờ Biển Xanh vừa từ trần. Mọi người biết tin đều kinh ngạc và buồn tiếc người chủ tiệm may mặc nổi tiếng đàng hoàng và rất thành đạt. Vài tờ báo nhắc lại trong một bài ngắn ngủi tiểu sử ông Van Goyen và quá trình kinh doanh rất thành công của ông. Không tờ nào nói động tới một khía cạnh khá đặc biệt của nhân vật này: Van Goyen là thủ phạm một trong những quả lừa lớn nhất thế kỉ XX…
Ba mươi sáu năm trước, năm 1924 ở London, Van Goyen trong bộ cánh rất bảnh bước vào văn phòng công ty Melton & Sons, doanh nghiệp in rất lớn của quốc gia. Trước đó vài ngày anh ta đã phôn cho giám đốc công ty báo trước: với tư cách đại diện chính phủ Bồ Đào Nha anh sẽ tới bàn một việc tối mật. Ông Melton giám đốc doanh nghiệp in không hề ngạc nhiên: ông đã quá quen với những cuộc bàn luận in ấn đòi hỏi phải giữ tuyệt đối bí mật.
Vào tới văn phòng giám đốc nhà in, Van Goyen đưa ra lá thư của giám đốc ngân hàng quốc gia Bồ Đào Nha. Chờ cho ông Melton đọc xong, Van Goyen nói rõ thêm mọi tình tiết không tiện viết trên giấy trắng mực đen trong thư để giữ bí mật vì đây là đại sự quốc gia. Chủ đề câu chuyện tối mật: in một lượng khá lớn giấy bạc cho ngân hàng Bồ Đào Nha. Ông Melton vẫn không hề tỏ ra ngạc nhiên: lâu nay doanh nghiệp ông vẫn in giấy bạc cho các quốc gia chưa có thiết bị và trình độ kĩ thuật cần thiết để in ra những tờ bạc không thể làm giả. Tuy nhiên, việc đang bàn hôm nay khá tế nhị: theo lời chàng trai dễ thương Van Goyen, số bạc này có mục đích vực dậy nền kinh tế nước Angola thuộc địa Bồ Đào Nha hồi đó. Tuy chỉ là vực dậy tạm thời thôi, nhưng vẫn còn hơn để nó chìm nghỉm ngay bây giờ (quả nhiên chỉ vài năm sau nền kinh tế Angola bị suy thoái nghiêm trọng).
Van Goyen yêu cầu doanh nghiệp in Melton in hai triệu rưởi escudo bằng giấy bạc mệnh giá năm trăm y hệt những tờ bạc escudo đang lưu hành và cũng do công ty Melton & Sons in ra vài năm trước đây. Sau khi hoàn tất, số giấy bạc này sẽ được gửi cho ngân hàng “Angola và Chính quốc”, một ngân hàng mới toanh vừa thành lập để thực thi chiến dịch này. Ngân hàng Angola sẽ chịu trách nhiệm in thêm từ Angola trên tờ bạc để chặn đứng việc mang loại tiền đó sang tiêu thụ bên chính quốc Bồ Đào Nha.
Ông Melton hiểu rõ cơ chế của chiến dịch, càng hiểu rõ đòi hỏi tối mật do khách hàng đưa ra. Để cho chắc ăn, ông gọi cô thư kí riêng vào, đọc cho cô viết lá thư gửi ông giám đốc ngân hàng Bồ Đào Nha yêu cầu xác nhận đơn đặt hàng do ông Van Goyen chuyển đạt. Tiện thể, Van Goyen vui vẻ nhận sẽ đích thân chuyển lá thư tận tay vị giám đốc ngân hàng quốc gia Bồ Đào Nha.
Đương nhiên thư không tới tay giám đốc ngân hàng mà được Van Goyen mang tới cho Jao Melendez Gavial gã chủ mưu quả lừa tổ bố này. Gã là kẻ tin rằng: cách làm những tờ bạc giả tốt nhất là giao việc đó cho nơi đã in ra những tờ bạc thật. Những khó khăn bất tiện thường kèm theo âm mưu làm bạc giả như: mua giấy in và hóa chất, tuyển mộ các chuyên viên kĩ thuật, tìm địa điểm đặt máy in, tiêu thụ sản phẩm v.v… đều bị loại trừ hết. Chỉ bằng một lá đơn đặt hàng ngụy tạo và khéo bố trí để chủ doanh nghiệp in giấy bạc cho nhà nước chấp nhận là xong! Rất đơn giản và rất thần tình!
Vài ngày sau, một giấy xác nhận đơn đặt hàng do Jao Melendez Gavial viết được gửi đi từ London. Chuyến hàng thứ nhất gồm những kiện giấy bạc loại năm trăm escudo được giao ở Porto, một hải cảng của Bồ Đào Nha trên cửa sông Douro. Dĩ nhiên, người nhận hàng chẳng ngu ngốc điền thêm từ Angola trên tờ bạc. Chúng được tung ngay ra thị trường và lưu hành trót lọt chẳng bị ai phát hiện. Tuyệt đối an toàn. Thậm chí bọn gian còn định dùng những tờ bạc đó trả công phục vụ tận tình… của Công ty In giấy bạc Melton & Sons!
Nhưng sau vài ngày chính phủ Bồ Đào Nha phát hiện có những tờ năm trăm escudo mới cứng đang lưu hành trên thị trường. Các ngân hàng bắt đầu săm soi kĩ từng tờ loại đó khi chúng lọt vào tay họ. Nhưng chẳng thấy gì khả nghi, chúng là những tờ y như thật! Cho tới một bữa kia, tình cờ một ngân hàng của Porto kế cận ngân hàng “Angola và Chính quốc” nắm được bốn tờ mang số xêri y hệt nhau. Cảnh sát được báo động đỏ. Ông chủ nhà in Melton được mời tới giải trình. Doanh nghiệp của ông ta bị chính phủ kết tội lơ là mất cảnh giác. Cùng lúc đó, chính quyền mở chiến dịch toàn quốc nhằm thu gom tất cả các tờ năm trăm escudo. Những người dân có dăm muời tờ cất giữ trong ống, trong bít tất bắt đầu la hoảng. Họ kéo tới đông nghịt trước các ngân hàng, hò hét phản đối chủ trương của nhà cầm quyền. Các lực lượng an ninh được huy động tối đa, dùng sức mạnh đàn áp đám đông. Cuối cùng, trật tự cũng được lập lại, tuy chỉ trong gang tấc nữa là nước Bồ Đào Nha rơi vào cảnh khủng hoảng tài chính tiền tệ cực kì nguy ngập.
Tên chủ mưu Jao Melendez Gavial bị bắt, bị tòa kêu án rất nặng. Ba mươi năm sau gã chết trong tình cảnh không một đồng escudo dính túi. Riêng anh chàng trẻ tuổi người Hà Lan Van Goyen được các thánh chở che nên chỉ bị muời một tháng tù. Mãn hạn, anh ta di cư sang Pháp, làm ăn rất thành đạt như trên đã nói, được mọi người kính trọng, kể cả bác gác cổng… người Bồ Đào Nha.
