Vladimir Olchyenski ra đời ở Lítva, nhưng nhờ được Chúa trời phù hộ nên vừa lớn lên đã sang Mĩ học ở đại học Havard nổi tiếng. Vladimir là sinh viên xuất sắc, được tất cả giáo sư các môn học thừa nhận. Vladimir rất mê hội họa, và trong tất cả các trường phái thuộc mọi thời đại anh ta mê nhất trường phái Phục hưng Ý.
Vì niềm đam mê đó nên khi vừa tốt nghiệp Vladimir xuống ngay tàu vượt Đại Tây dương tìm về miền đất hứa: nước Ý. Nước Ý là nơi tràn ngập các tuyệt tác thời Phục hưng, đã được phát hiện hoặc đang tiềm ẩn, hữu danh và khuyết danh, có những tác phẩm đang bị thất lạc đâu đó đang cần tìm lại lai lịch họ hàng, nguồn gốc, phả hệ. Trong cuộc săn lùng cái đẹp Vladimir tỏ ra đặc biệt thính nhạy tuy nguồn gốc anh ta cách rất xa nước Ý tổ quốc của các danh họa bậc thầy Giorgione, Titien, Leonardo de Vinci… Bù lại, anh có trực giác tinh tế, mắt nhìn sắc sảo, làm việc cần cù, có kiến thức rất rộng rất sâu và phương pháp phân loại cực kì chính xác. Nên tuy hoạt động trong một lĩnh vực hoàn toàn mới mẻ nhưng Vladimir có lợi thế lớn so với nhiều nguời bản địa: năng lực tổ chức của người phương Bắc. Nên những người cần đánh giá một tác phẩm, cần tư vấn trước khi mua tranh đều tìm đến Vladimir, đều coi ý kiến thẩm định của anh là phán quyết bất khả kháng.
Sau nhiều năm – Vladimir đã đổi tên thành Levisson cho dễ gọi – anh ta đã được tôn vinh là chuyên gia thẩm định hội họa sáng giá nhất. Bóng dáng con người nhỏ nhắn để râu dáng vẻ rất sang trọng có mặt khắp nơi trên đất Ý. Cuối cùng anh ta tới ở hẳn một biệt thự lộng lẫy ở Sienne, kiến trúc rất đẹp khiến ai cũng phải trầm trồ: có vườn bao quanh với những vòi nước phun róc rách, có những hàng cột uy nghi bề thế. Vladimir lấy vợ, trở thành một nhân vật nổi danh trong giới văn hóa thượng lưu của Ý và trên trường quốc tế. Tại đây anh có dịp làm quen Harry Campbell, người thừa kế của một gia đình lớn gồm nhiều thế hệ buôn bán tranh của Anh quốc. Campbell chủ yếu là nhà kinh doanh. Vào năm 1930 này, Thế chiến thứ nhất đã qua từ lâu nhưng hậu quả vẫn còn in đậm trong nền kinh tế và đời sống nhiều nước. Campbell suy tính: ở châu Âu, nhất là ở Ý có rất nhiều tác phẩm hội họa đang được tung ra bán với gíá vừa phải, trong khi ở bên kia bờ Đại tây dương các triệu phú tỉ phú người Mĩ đang rất thèm khát các tác phẩm văn hóa nghệ thuật. Họ đang mơ ước được trưng bày trong ngôi nhà dễ nhìn hoặc khó coi của họ những tuyệt tác nghệ thuật của Cựu Châu lục hòng tự tạo cho mình một quá khứ văn hóa mà tổ tiên họ không có để mang theo trong hành trang khi đổ bộ lên châu Mĩ hồi một trăm năm chục năm trước.
Campbell, nhà kinh doanh nhậy bén bèn đứng ra tổ chức việc đổi các bức tranh Ý, nhất là các tranh thời Phục hưng, thành đôla Mĩ. Đặc biệt ăn khách là những bức tranh màu rực rỡ, bóng bẩy, toát ra niềm vui sống trong cảnh xa hoa. Càng ăn khách hơn nếu tranh có kèm theo giấy chứng nhận giá trị. Mà giấy chứng nhận nào so sánh đuợc với giấy chứng nhận của chuyên gia thẩm định trứ danh Vladimir Levisson? Với Vladimir, đòi hỏi của thị trường tranh đến vào lúc này rất thích hợp vì anh ta đang cần rất nhiều tiền để đánh bóng vị thế xã hội, tu bổ ngôi biệt thự kiểu Ý và cung phụng cô vợ trẻ xài hoang. Hai người gặp nhau, kí kết một thỏa ước ngầm được cụ thể hóa bằng bản hợp đồng ghi rõ Vladimir – lấy mật danh là Dolly được hưởng hăm lăm phần trăm tổng số tiền bán những tranh thời Phục hưng Ý có kèm theo giấy chứng nhận mang chữ kí của anh ta.
Sức hấp dẫn của hợp đồng cuốn Vladimir lao theo không sao cưỡng nổi. Chẳng bao lâu sau phần lớn những bộ sưu tập của các đại gia Mĩ đều được bổ sung bằng những bức tranh nói chung cũng có ít nhiều giá trị nhưng lai lịch đã được tô vẽ thêm, giá cả tất nhiên cũng được nâng lên theo, do đó số phần trăm chảy vào túi Vladimir cũng tăng mạnh. Nếu chỉ có thế thôi thì tội lỗi cũng còn nhẹ. Lúc đầu Vladimir chỉ kí giấy chứng nhận những bức tranh bản thân anh ta ưa thích với tư cách một chuyên gia thẩm định đồng thời là người yêu hội họa. Nhưng Campbell không yêu hội họa mà chỉ yêu tiền nên gã thúc ép Vladimir phải làm tới, phải tăng nhanh công suất, phải chứng nhận búa xua kể cả những bức chẳng có một chút hơi hướng phục hưng nào. Dần dà, những người chơi tranh có ít nhiều kinh nghiệm bắt đầu thấy các bản chứng thực kí tên Levisson xem ra có chỗ đáng ngờ.
Tai hại hơn nữa, một số tranh tuy thực sự do các họa sĩ bậc thầy vẽ từ thời Phục hưng Ý thật, có giá trị nghệ thuật chân chính, nhưng lại không hợp gu các tỉ phú Mĩ ở đầu thế kỉ XX. Thành thử Vladimir Levisson tuy xưa nay vẫn phản đối những nhà phục chế quá bạo tay nhưng cũng buộc phải bảo lãnh những bức tranh được thêm bớt những chi tiết rất phản mĩ thuật. Tệ hơn nữa, anh ta còn đứng ra tổ chức việc tu sửa một số tranh cho hợp gu thời đại. Chẳng hạn: bà mệnh phụ mũm mĩm đầy mỡ hồi thế kỉ XVI bị xóa mất chiếc cằm hai ngấn và tự dưng biến thành ngôi sao tập sự của màn bạc Hollywood.
Vậy mà thiên hạ chỉ biết đến những tình tiết này khi hai kẻ tòng phạm qua đời. Vụ bịp bợm của chúng kéo dài trong nhiều năm không bị đổ bể, không gây tai tiếng, tuy có một số người đã đánh dấu hỏi. Thậm chí Harry Campbell gã lái buôn tranh còn được vua nước Anh phong tước. Khi gã đứt bóng, qua việc thanh sát các giấy tờ riêng tư của gã giới nghệ thuật mới phát hiện ra các ngón móc ngoặc lén lút giữa gã với “Dolly”. Bản thân gã này cho tới khi chấm dứt cuộc đời gian manh vẫn nghiễm nhiên được tôn vinh là chuyên gia thẩm định hội họa tài giỏi nhất thế kỉ XX chuyên về hội họa thời Phục hưng Ý. Và là đệ nhất cáo già trong nghề cấp chứng chỉ dỏm.
Phiếm luận:
Người làm nghệ thuật có trách nhiệm hướng dẫn thị hiếu chứ không chạy theo thị hiếu. Nhưng việc này khó ở chỗ: chạy theo thị hiếu lại dễ kiếm được nhiều tiền!
